ბს-474-581-კ-03 26 მარტი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: საბაჟო გადასახადისა და საურავის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1999წ. 8 აპრილს თბილისის რეგიონალურმა საბაჟომ სასარჩელო განცხადებით მიმართა საბურთალოს რაიონის სასამართლოს და მოითხოვა შპს “მ.-ისთვის” ბიუჯეტთან შემდგომი ანგარიშსწორების მიზნით 44536 ლარისა და 15 თეთრის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით: 1996წ. 23 მარტს შპს “მ.-ე” თბილისის რეგიონალურ საბაჟოში შემოსული ტვირთი _ ძეხვი საბაჟო წესით გააფორმა, რის გამოც თბილისის რეგიონალური საბაჟოს ანგარიშზე საბაჟო გადასახდელების სახით 25858,39 ლარი უნდა შეეტანა. 1996წ. 30 სექტემბრის ჩათვლით შპს “მ.-ის” მიერ გადახდილმა თანხამ მხოლოდ 10100 ლარი შეადგინა, დავალიანება _ 15758,39 ლარი კი საბაჟო დეკლარაციის საფუძველზე 1996წ. 30 სექტემბრიდან ერიცხებოდა. 1998წ. 24 დეკემბრის წერილით შპს “მ.-ს” ეცნობა, რომ დავალიანების გადაუხდელობის შემთხვევაში, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 43-ე თავის 252-ე მუხლის შესაბამისად, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დავალიანების თანხიდან საურავის სახით 0,2% დაერიცხებოდა – ანუ 28777 ლარი და 76 თეთრი, რამაც დებიტორული დავალიანების თანხასთან ერთად 44536 ლარი და 15 თეთრი შეადგინა.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 4 ივლისის განჩინებით თბილისის რეგიონალური საბაჟოს სარჩელი მხარეთა გამოუცხადებლობის გამო განუხილველად იქნა დატოვებული, რის საფუძველზე ამ უკანასკნელმა კერძო საჩივარი შეიტანა, მისი გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება მოითხოვა. კერძო საჩივრის ავტორმა მიუთითა, რომ მას საქმის განხილვის დრო და ადგილი ფოსტის მეშვეობით არ შეუტყვია, წინააღმდეგ შემთხვევაში ამის დასამტკიცებლად სასამართლოს გზავნილის ჩაბარების დასტური უნდა ჰქონოდა, რაც საქმის მასალებში არ აღმოჩნდა.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 18 სექტემბრის განჩინებით კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება საქმის განუხილველად დატოვების შესახებ და განახლდა საქმის წარმოება.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 19 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: სს “მ.-ს” სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ძირითადი დავალიანების – 15758,39 ლარის გადახდა დაეკისრა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სს “მ.-ის” წარმომადგენელმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა 15758,39 ლარის დაკისრების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

სს “მ.-ს” სააპელაციო საჩივარზე მესამე პირმა – ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარადგინა, რომლითაც ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 29 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სს “მ.-ისათვის” საბაჟო გადასახადების სახით ბიუჯეტის სასარგებლოდ წარმოქმნილი დავალიანების გადახდასთან ერთად საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. 23 სექტემბრის ბრძანებულებითა და საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სარგებლისა და საურავის დაკისრება მოითხოვა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 27 ნოემბრის საოქმო განჩინებით თბილისის რეგიონალური საბაჟოს წარმომადგენლის შუამდგომლობის საფუძველზე ეს უკანასკნელი შეიცვალა მისი უფლებამონაცვლით – რეგიონალური საბაჟო “აღმოსავლეთით”.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სს “მ.-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. საბაჟო დეპარტამენტის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 29 მარტის გადაწყვეტილება საურავის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. თბილისის რეგიონალური საბაჟოს უფლებმონაცვლე _ რეგიონალური საბაჟო “აღმოსავლეთის” სარჩელი დაკმაყოფილდა და სს “მ.-ს” მოსარჩელის სასარგებლოდ 28777,76 ლარის გადახდა დაეკისრა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სააპელაციო სასამართლომ ძირითადი თანხის ნაწილში რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მართებულად მიიჩნია, რადგან სს “მ.-ის” მიერ თანხა კანონით დადგენილი წესით გადახდილი არ ყოფილა. თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოპასუხეს არ გააჩნდა და, ამდენად, სააპელაციო პალატის აზრით, სწორად იქნა გამოყენებული საგადასახადო კოდექსის 137-ე მუხლი.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ საბაჟო-სატარიფო ურთიერთობა საბაჟო ორგანოსა და გადასახადის გადამხდელს შორის ცალმხრივი ხასიათისაა, რაც გამორიცხავს საბაჟო-სატარიფო ურთიერთობის მონაწილეთა რაიმე მოლაპარაკებას და შეთანხმებას დაბეგვრის ოდენობის, საფუძვლის, ვადებისა და სხვა ასპექტების თაობაზე. შესაბამისად, სს “მ.-ის” მტკიცება მათ მხრიდან გადასახადის გადახდის თაობაზე, ვინაიდან მათ მიერ არ იქნა დაცული მოქმედი კანონმდებლობით განსაზღვრული საბაჟო გადასახადის გადახდის პროცედურა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააქციო საზოგადოება, ფაქტობრივად, უკანონო ურთიერთობაში შევიდა საბაჟო მოხელესთან _ გ.ხ.-სთან, რომლის ასევე არამართლზომიერი ქმედებების გამო სახელმწიფო ბიუჯეტში არ იქნა გადახდილი სავალდებულო საბაჟო გადასახადი. თანხის კერძო პირებისათვის, თუნდაც საბაჟო მოხელისათვის გადაცემა, სააპელაციო სასამართლოს აზრით, არ გულისხმობდა თანხის ბიუჯეტში გადახდას. მით უფრო, რომ პროკურატურის დადგენილებით დადგენილად იყო მიჩნეული ლ. ს.-ისა და საბაჟო მოხელეების ქმედებებში სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნების არსებობის ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, მართალია, მოპასუხეს ჰქონდა საბაჟო სატვირთო დეკლარაცია, რაც საბაჟო კოდექსის 92.2 მუხლის მიხედვით რეგისტრაციის მომენტიდან იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დადასტურებულ საბუთად იქცევა, მაგრამ ამ დოკუმენტის მართლზომიერება გააქარწყლა პროკურატურის დადგენილებამ, მოკვლეულმა მასალებმა, რამაც ცხადყო, რომ იგი არ ყოფილა კანონით დადგენილი წესით რეგისტრირებული, საბაჟო გადასახადის გადახდა არ იყო დადასტურებული საბაჟოს ბუღალტერიაში და ¹6787 სალაროს ქვითრით სრულიად სხვა ფირმის გადასახადი გატარდა, ანუ დეკლარაციის მიღება იყო აპელანტის არამართლზომიერი ქმედების შედეგი.

სააპელაციო სასამართლომ შეგებებული სააპელაციო საჩივრის მოტივები დასაბუთებულად მიიჩნია იმის თაობაზე, რომ რაიონულმა სასამართლომ არ გამოიყენა საგადასახადო კოდექსის 252.1 მუხლი, რომლის შესაბამისად, ვადაზე გადაუხდელ გადასახადს გადახდის ვადის დადგომიდან გადასახადის გადახდის თარიღამდე ერიცხება საურავი ვადაზე გადაუხდელი თანხის 0,15% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, ასევე არასწორად გამოიყენა 1964წ. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე და 87-ე მუხლები, ვინაიდან, საბაჟო კოდექსის 4.5 მუხლის მიხედვით აკრძალულია სხვა კანონით ან კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით იმ ურთიერთობათა დარეგულირება, რომლებიც საბაჟო კანონმდებლობის პრეროგატივას წარმოადგენს. სასამართლოს აზრით, იგივეს ითვალისწინებს საგადასახადო კოდექსის 4.7 მუხლი, რომლის შესაბამისად, აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით ისეთი საკითხების დარეგულირება, რომლებიც დაკავშირებულია გადასახადების დაბეგვრასთან, გარდა “ბ” და “ე” პუნქტებით ჩამოთვლილი საკითხებისა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლით დადგენილი საურავი წარმოადგენს გადასახადის გადამხდელის პასუხისმგებლობის ფორმას გადასახადის ვადაზე გადაუხდელობის შემთხვევაში, რაც გამოიხატება თანხობრივ ჯარიმაში საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა წერილობითი შეტყობინების ან გაფრთხილების მიუღებლობის შესახებ, ვინაიდან მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობა საბაჟო თუ საგადასახადო სამსახურების მხრიდან ასეთის აუცილებლობას და ვალდებულებას არ ითვალისწინებდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სს “მ.-ის” გენერალურმა დირექტორმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, მოითხოვა მისი გაუქმება, საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება და თბილისის რეგიონალური საბაჟოს უფლებამონაცვლის _ რეგიონალური საბაჟო “აღმოსავლეთის” სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, საბაჟო კოდექსის 92.2 მუხლის თანახმად, საბაჟო სატვირთო დეკლარაცია რეგისტრაციის მომენტიდან იქცევა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დამადასტურებელ საბუთად. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ¹1914 და ¹1916 საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციებით დასტურდება, რომ სს “მ.-ს” გადასახადი დაფარული აქვს და დავალიანება არ გააჩნია. იგივე დასტურდება თბილისის რეგიონალური საბაჟოს 1997წ. 14 იანვრის ¹0512/79 ცნობით. აღნიშნული ნორმის დარღვევის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ არამართებულად გამოიყენა საბაჟო კოდექსის 74.1 მუხლის, “საბაჟო ტვირთისა და გადასახადის შესახებ” 1998წ. 18 თებერვლის კანონისა და “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის მოთხოვნები, რომლებიც ზოგადი ხასიათის ნორმებს წარმოადგენს. კასატორის მითითებით, ერთადერთ გარემოებას, რომელსაც სასამართლო დაეყრდნო, წარმოადგენს პროკურატურის დადგენილება, რომელიც არ შეაფასა, არ შეისწავლა და წინასწარ დადგენილ მტკიცებულებად მიიჩნია, რითაც დაარღვია სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნები. Aმასთან, სასამართლომ არ იმსჯელა ¹1914 საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციაზე.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გაეთვალისწინებინა სს “მ.-ის” დირექტორის, დ. Nნ.-ის, 1996წ. 21 ივნისის ყალბი განცხადება, რომლის სიყალბის შესახებ სასამართლო პროცესზე იქნა გაცხადებული, მაგრამ ეს განცხადება სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო და ამით უგულებელყო სსსკ-ის 137-ე და 162-176-ე მუხლები. Aამასთან, კასატორმა მიუთითა, რომ 2002წ. 2 დეკემბრის ¹3გ/1004 წერილით სასამართლომ მიმართა ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარეს, რომლითაც წინასწარ გამოთქვა აზრი და განმარტა, თუ რა მოქმედებები უნდა განეხორციელებინა მოსარჩელეს, რომ სარჩელი დაკმაყოფილებულიყო. აღნიშნულის გამო დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის I ნაწილი და სსსკ-ის მე-5 მუხლის იმპერატიული მოთხოვნები.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა საგადასახადო კოდექსის 137-ე მუხლი, როცა გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ სს “მ.-მ” თანხა კანონით დადგენილი წესით არ გადაიხადა, ვინაიდან აღნიშნული ნორმა არეგულირებს ფიზიკურ პირთა ქონების გადასახადის დაბეგვრის ობიექტს და არ ვრცელდება სადავო ურთიერთობაზე.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ სს “მ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის მოტივით და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სს “მ.-ს”, ¹1914 და ¹1916 საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციების შესაბამისად, გადასახადები დაფარული აქვს და არ გააჩნია დავალიანება. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ სწორი შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ ქ. თბილისის პროკურატურის დადგენილებას სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციებთან მიმართებაში, მიიჩნია რა, რომ საბაჟო გადასახადის გადახდა არ იყო დადასტურებული საბაჟოს ბუღალტერიაში და დეკლარაციის მიღება კასატორის არამართლზომიერი ქმედების შედეგი იყო. საკასაციო პალატა ასევე ეთანხმება სააპელაციო პალატას და მიიჩნევს, რომ სს “მ.-ის” მხრიდან არ ყოფილა დაცული მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გადახდის პროცედურა, რის შედეგადაც სახელმწიფო ბიუჯეტში არ იქნა გადახდილი საბაჟო გადასახდელები.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს იმ გარემოებას, რომ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ ქ. თბილისის პროკურატურის 2002წ. 16 ოქტომბრის დადგენილების თანახმად, თავად სს “მ.-ის” ხელმძღვანელი პირების _ ლ. ს.-ისა და დ. ნ.-ის ქმედებები შეიცავს დანაშაულის ნიშნებს, მაგრამ ვინაიდან გასული იყო პირის სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის ხანდაზმულობის ვადა, სწორედ ამ საფუძვლით არ აღძრულა სისხლის სამართლის საქმე ამ უკანასკნელთა მიმართ. ამ დადგენილებით ასევე არ დადასტურებულა სს “მ.-ის” მხრიდან საბაჟო დეპარტამენტის საფინანსო-ეკონომიკური სამმართველოს იმჟამინდელი უფროსის მოადგილე, გ. ხ.-ისათვის სადავო თანხის გადაცემის ფაქტი. დადგენილება დაინტერესებულ მხარეთა მიერ არ გასაჩივრებულა და ძალაშია შესული. ამდენად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ კასატორს გააჩნია საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციები და მოსარჩელე ორგანიზაციის მიერ გაცემული ცნობები დავალიანების არარსებობის შესახებ, არ წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების და, შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

საკასაციო პალატა სააპელაციო პალატის თავმჯდომარის 2002წ. 2 დეკემბრის ¹3ბ/1004 წერილს ვერ ჩათვლის წინასწარ აზრის გამოთქმად და კონსტიტუციისა და სსკ-ის მოთხოვნათა დარღვევად, რადგან მითითებული წერილით ის ინფორმაცია იქნა გამოთხოვილი, რომელიც აღმოფხვრიდა საქმეში არსებულ წინააღმდეგობებს და მასში რაიმე აზრი საქმის შედეგთან დაკავშირებით წინასწარ არ ყოფილა გამოთქმული.

საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში საგადასახადო კოდექსის 137-ე მუხლი არსად არ არის მითითებული, მითითებულია 237-ე მუხლი ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით და სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილებაში 137-ე მუხლის მოხსენიება მექანიკურ შეცდომად უნდა იქნეს მიჩნეული.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს სს “მ.-ის” საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

ამავე დროს, საკასაციო პალატა კასატორის მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გათვალისწინებით, სსკ-ის 48-ე მუხლის საფუძველზე, მიზანშეწონილად მიიჩნევს დასაკისრებელი სახელმწიფო ბაჟის შემცირებას 100 ლარამდე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 399-ე, 404-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს “მ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება;

3. სს “მ.-ს” გადახდეს სახელმწიფო ბაჟი 100 ლარის ოდენობით;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.