¹ბს-494-425-კ-04 16 სექტემბერი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ანაბარზე რიცხული თანხის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 14 თებერვალს ბ. ყ-მა სარჩელო განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ. ქ. ბ.” მიმართ და მოითხოვა ანაბარზე რიცხული 32641 ლარის დაბრუნება.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ იგი არის დიდი სამამულო ომის მონაწილე და განიცდის ეკონომიურ სიდუხჭირეს. გარდა ამისა, ესაჭიროება გადაუდებელი ოპერაცია. მის გარდაცვლილ მეუღლეს ლ. ყ-ს ყოფილ სსრკ სახელმწიფო ბანკში 1978წ. მდგომარეობით გახსნილი ჰქონდა ანგარიში ანაბარზე _ 10000 საბჭოთა მანეთის ოდენობით. მაშინდელი კურსის შესაბამისად საბჭოთა მანეთთან მიმართებაში აღნიშნული თანხა შეადგენდა 15042 ამერიკულ დოლარს, ხოლო დღევანდელი ეროვნული ვალუტის მიხედვით იგი შეადგენს 32641 ლარს. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოსარჩელე ითხოვდა ანაბარზე რიცხული თანხის დაბრუნებას.

მოპასუხე სს “გ. ქ. ბ.” წარადგინა შესაგებელი მოსარჩელე ბ. ყ-ის სასარჩელო განცხადებაზე, რომლითაც არ ცნო სარჩელი და მიუთითა, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” 1998წ. 5 მარტის კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო საშინაო ვალად აღიარებულ იქნა მოსახლეობის ანაბრებზე ინდექსაციით წარმოქმნილი დავალიანება ანუ ანაბრებზე რიცხული ფულადი თანხების დაბრუნების ვალდებულება მთლიანად იკისრა სახელმწიფომ.

ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 4 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ბ. ყ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ყ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. აპელანტი სააპელაციო საჩივარს აფუძნებდა იმავე გარემოებებზე რასაც სარჩელს.

მოწინააღმდეგე მხარეებმა _ სს “გ. ქ. ბ.” და ფინანსთა სამინისტრომ _ სააპელაციო საჩივარს მხარი არ დაუჭირეს იმ საფუძვლით, რომ ანაბრებზე რიცხული ფულადი თანხების დაბრუნების ვალდებულება სახელმწიფომ აღიარა საშინაო ვალად, რომლის დაბრუნების მექანიზმი ჯერ შემუშავებული არ არის.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 10 აპრილის განჩინებით აპელანტ ბ. ყ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 4 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საქართველოს უზენაეს სასამართლოში საკასაციო საჩივარი შეიტანა ბ. ყ-მა, რომელმაც ითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გამოტანილია საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 მუხლის, სკ-ის 383-ე, 386-ე და 389-ე მუხლების, ადამიანის უფლებათა ევროკონვენციის დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლის სრული იგნორირებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2003წ. 15 ოქტომბრის განჩინებით ბ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 10 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს;

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 19 მარტის განჩინებით ბ. ყ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 4 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანისას დაეყრდო იმ გარემოებას, რომ ,,საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონის გაშვების შესახებ” მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 24 მარტის ¹246 დადგენილების თანახმად კუპონსა და მანეთს შორის თანაფარდობა განისაზღვრება 1:1; ,,მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის ,,ლარის” გაშვების შესახებ” საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995წ. 16 სექტემბრის ¹363-ე ბრძანებულების თანახმად, 1995წ. 2 ოქტომბრიდან საქართველოს ტერიტორაზე ერთადერთ კანონიერ საგადამხდელო საშულებად გამოცხადდა და მიმოქცევაში გაშვებულ იქნა ლარი. კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი კი განისაზღვრა 100000 კუპონი 1 ლარით. ლარის შემოღებამდე საბანკო ანგარიშზე რიცხული ნაშთების ინდექსაცია არ მომხდარა.

,,სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს 1998წ. 5 მარტის კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა” ქვეპუნქტით სახელმწიფო საშინაო სავალო ვალდებულებად აღიარებულ იქნა მოსახლეობის მიერ ყოფილ სახელმწიფო კომერციულ ბანკებში შეტანილი ანაბრების ინდექსაციაზე წარმოქმნილი დავალიანება.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს მოსახლეობის ყოფილ სახელმწიფო-კომერციული ბანკებში ანაბრებზე რიცხული ფაულადი სახსრების დაბრუნების მდგომარეობის გაუმჯობესების ზოგიერთი ღონისძიების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 2 ივლისის ¹258 დადგენილებით ძალადაგარგულად ჩაითვალა 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 ბრძანებულება და შეიქმნა ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების დაბრუნების მდგომარეობის გაიმჯობესების თაობაზე წინადადებების შემმუშავებელი კომისია, რომელსაც დაევალა საქართველოს მოსახლეობისათვის ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების შემდგომი დაბრუნების პროცესის კომპლექსური მოწესრიგების შესახებ საკანონმდებლო წინადადებათა პაკეტის წარდგენა.

გამომდინარე იქიდან, რომ შემუშავებული არ არის ზემოაღნიშნული თანხების დაბრუნების წესი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ყ-მა. საკასაციო საჩივარში კასატორი აღნიშნავდა, რომ საოლქო სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინიტრაცული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2003წ. 15 ოქტომბრის განჩინება, რიმლითაც სააპელაციო პალატას მიეთითა, ის ფატქი, რომ ჯერ შემუშავებული არ არის სახელმწიფო კომერციულ ბანკებში ანაბარზე რიცხული ფულადი სახსრების დაბრუნების წესი, არ წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის საფუძველს. ასევე სასამართლომ არ გითვალისწინა საკასაციო სასამართლოს მითითება, ანაბარზე რიცხული თანხების ხელახალი დაანგარიშება _ გამოკვლევის აუცილებლობის თაობაზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ექვემდებარება ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას, კერძოდ, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ლ. ყ-ს სსრ კავშირის სახელმწიფო ბანკში 1978 წელს შეტანილი ჰქონდა 10000 საბჭოთა მანეთი და 39 კაპიკი. ლ. ყ-ი გარდაიცვალა 1998 წელს და 2002წ. 8 მაისის კანონისმიერი უფლების სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, აღნიშნული ანაბარი, როგორც სამკვიდრო ქონება, საკუთრებაში მიიღო ბ. ყ-მა.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 103-ე და 389-ე მუხლების თანახმად, მოქალაქეთა შრომითი დანაზოგი, სახელმწიფო შრომით შემნახველ სალაროებსა და საკრედიტო დაწესებულებებში განთავსებული ანაბრები და მათზე მოგების სახით დარიცხული პროცენტი წარმოადგენს მოქალაქეთა პირად საკუთრებას, ხოლო სახელმწიფო უზრუნველყოფს ანაბრების საიდუმლოებას, მათ დაცვასა და მეანაბრის პირველი მოთხოვნისთანავე გაცემას.

“სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის I პუნქტის “ა” ქვეპუნქტითა და II პუნქტით, მოსახლეობის მიერ ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში შეტანილი ანაბრების ინდექსაციით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულია სახელმწიფო ვალად, ამდენად, უდავოა, რომ ანაბარზე რიცხული თანხები სახელმწიფოს მხრიდან ექვემდებარება კასატორისათვის დაბრუნებას.

საკასაციო სასამართლო ადასტურებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის მართებულებას და აღნიშნავს, რომ “საქართველოს მოსახლეობისათვის ყოფილ სახელმწიფო კომერციულ ბანკებში ანაბრებზე რიცხული ფულადი ღონისძიების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 2 ივლისის ¹258 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა “მოსახლეობის ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების ინდექსაციის მექანიზმისა და მისი განხორციელების ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის ¹716 ბრძანებულება და ამავე ბრძანებულებით შეიქმნა სამთავრობო კომისია, რომელსაც დაევალა საქართველოს მოსახლეობისათვის ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების დაბრუნების მდგომარეობის გაუმჯობესების თაობაზე ნორმატიული აქტის შემუშავება.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტის არარსებობა წარმოადგენს მხარისათვის, კანონით მისთვის მინიჭებულ უფლებაზე _ დაიბრუნოს საკუთარი ანაბარი _ უარის თქმის საფუძველს. საყურადღებოა, რომ სარჩელზე უარის თქმის შემთხვევაში პირს ერთმევა შემდგომში თავისი კანონიერი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

ყოველივე აღნიშნულის საფუძველზე საკასციო პალატა ითვალისწინებს რა საქართველოს პრეზიდენტის ¹258 ბრძანებულების არსებობის ფაქტს და იმ გარემოებას, რომ საჭიროა კასატორის ანაბარზე რიცხული თანხის დაანგარიშება, საჭიროდ მიიჩნევს საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სასკ-ის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 19 მარტის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.