¹ ბს-495-592-კ-03 7 აპრილი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე, გ. ქაჯაია

დავის საგანი: იპოთეკის ხელშეკრულების ძალაში შეუსვლელობის ფაქტის აღიარება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 3 აპრილს ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს “უ.-მ” მოპასუხე ქ. თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურისა და სს “ბ.-ს” მიმართ, რომლის საფუძველზეც მოითხოვა მოსარჩელესა და სს “ბ.-ს” შორის 1999წ. 6 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაციაში გაუტარებლობისა და ძალაში შეუსვლელობის აღიარება.

მოსარჩელე თვის მოთხოვნას აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე:

1999წ. 6 მაისს სს “ბ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც უზრუნველყოფილ იქნა შპს “ქ.-ის” მიერ აღებული კრედიტი. იპოთეკის საგანს წარმოადგენდა ოთხი დამოუკიდებელი ობიექტი.

თვით ხელშეკრულებისა და მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, აღნიშნული ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაში უნდა გატარებულიყო.

ქ. თბილისის მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 1999წ. 7 დეკემბრის ¹342-99 წერილის თანახმად, იპოთეკის ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ ყოფილა.

ქ. თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის 2002წ. 15 თებერვლის წერილით დასტურდება, რომ იპოთეკის ხელშეკრულება ფიქსირებულია შესაბამისი ობიექტების სააღრიცხვო ბარათზე.

ქ. თბილისის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურის მიერ იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაცია არ განხორციელებულა, რასაც მოწმობს ზემოაღნიშნული წერილიც, რომელშიც მითითებულია არა ხელშეკრულების რეგისტრაციაზე, არამედ მხოლოდ მის ფიქსაციაზე, რაც ვერ ჩაითვლება იპოთეკის წარმოშობის საფუძვლად, ვინაიდან, ფიქსაცია არ იწვევს რეგისტრაციასთან დაკავშირებულ შედეგს. გარდა ამისა, ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიურო ვერ შეძლებდა იპოთეკის ხელშეკრულობის რეგისტრაციას, რადგანაც აღნიშნული სცილდება კანონმდებლობით ამ უწყებისათვის მინიჭებულ უფლებამოსილებათა ფარგლებს. იპოთეკის ხელშეკრულების ძალაში შეუსვლელობა კი დასტურდება ხელშეკრულების 3.1 მუხლით, რომლის მიხედვითაც ხელშეკრულება ძალაში შედიოდა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. ხელშეკრულება იმთავითვე ახდენდა საჯარო რეესტრისა და ტექნიკური ინვენტარიზაციის სამსახურის დიფერენცირებას, ანუ ერთმანეთისგან განასხვავებდა ამ ორ დაწესებულებას. მხარეთა მიერ ხელშეკრულების ძალაში შესვლა კანონით დადგენილი რეგისტრაციის აუცილებლობასთან ერთად უკავშირდებოდა სწორედ საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტით, რასაც ადგილი არ ჰქონია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა სარჩელის დაკმაყოფილებას.

თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილებით; შპს “უ.-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდა: აღიარებულად იქნა მიჩნეული ის გარემოება, რომ შპს “უ.-სა” და სს “ბ.-ს” შორის 1999წ. 6 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულება არ არის რეგისტრირებული და ძალაში შესული.

რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს “ბ.-მ”.

აპელანტებმა მოითხოვეს დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით ახალი გადაწყვეტილების მიღება და მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

აპელანტს მიაჩნდა, რომ რაიონულ სასამართლოს საერთოდ არ უნდა მიეღო წარმოებაში შპს “უ.-ს” სარჩელი, რადგანაც არსებობდა ამავე საქმეზე თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 2002წ. 27 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც სადავო იპოთეკის ხელშეკრულება დადებულად იყო მიჩნეული.

გადაწყვეტილება არსებითად არასწორია, რადგანაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის საჯარო რეესტრის ერთიანი სამსახური ჯერ კიდევ არ იყო ჩამოყალიბებული, ამიტომაც მის ფუნქციებს ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიურო ასრულებდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 16 ივნისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა.

გაუქმდა მოცემულ საქმეზე თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; შპს “უ.-ს” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სსკ-ის 106-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” პუნქტის თანახმად, მტკიცებას არ საჭიროებს ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 27 მარტის გადაწყვეტილებით, რომელიც უცვლელად დატოვა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 2002წ. 21 ოქტომბრის განჩინებით, დადგენილად მიიჩნია სს “ბ.-ს” და შპს “უ.-ს” შორის 1999წ. 6 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაცია და მისი მართლზომიერება, მოცემულ საქმეზე დავის საგანს სწორედ ამ ფაქტის არარსებობის აღიარება წარმოადგენდა. რადგანაც ზემოაღნიშნულს კანონის თანახმად პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნია, ამიტომაც სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რაიონული სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, გამოეტანა საწინააღმდეგო შინაარსის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს 2003წ. 16 ივნისის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს “უ.-მ”

კასატორს მიაჩნია, რომ საპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 27 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა მიჩნეული სს “ბ.-სა” და შპს უ.-ს” შორის 1999წ. 6 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაცია და მისი მართლზომიერება იმთავითვე იყო არასწორი. ამასთან, კასატორის განმარტებით, ხელშეკრულება არ იყო ძალაში შესული, ვინაიდან ამ უკანასკნელის ძალაში შესვლის ფაქტი დაკავშირებული იყო საჯარო რეესტრში რეგისტრაციასთან, რაც არ განხორციელებულა.

კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 16 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმებას მთლიანად და სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების გამოტანას, რომლითაც დაკმაყოფილდებოდა შპს “უ.-ს” სარჩელი, კერძოდ, აღიარებული იქნებოდა სს “ბ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის 1999წ. 6 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების რეგისტრაციაში გაუტარებლობა და აღიარებული იქნებოდა იმავე ხელშეკრულების ძალაში შეუსვლელობა.

მოწინააღმდეგე მხარემ საკასაციო საჩივარი არ ცნო და ითხოვა გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, მოუსმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას საოლქო სასამართლოს მხრიდან კანონის არასწორი განმარტების თაობაზე და მიუთითებს: სსკ-ის 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მტკიცებას არ საჭიროებს ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.

საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომელშიც სასამართლო ადგენს, რომ სს “ბ.-სა” და შპს “უ.-ს” შორის (საუბარია 1999წ. 6 მაისის ხელშეკრულებაზე) იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების ნაწილში დაცულია ხელშეკრულების ნამდვილობის მესამე პირობა (რეგისტრაცია) და არ არსებობს ბათილობის სამართლებრივი საფუძველი.

შესაბამისად, ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილია ხელშეკრულების დადებისას კანონით გათვალისწინებული ყველა პირობის დაცვის ფაქტი და გარემოება, რომ არ არსებობს მითითებული ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი.

ამდენად, კასატორის მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ზემოაღნიშნული წარმოადგენს სასამართლოს ვარაუდს და არა დადგენილ გარემოებას, უსაფუძვლოა და გაზიარებული ვერ იქნება.

რაც შეეხება კასატორის მსჯელობას იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება ძალაში არ შესულა, ვინაიდან მხარეთა მიერ დაცული არ იყო ის პირობა, რომელსაც მხარეები ხელშეკრულების ძალაში შესვლის მომენტს უკავშირებდნენ, საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული ვერ იქნება უსაფუძვლობის მოტივით.

ზემოაღნიშნული მოსაზრებით, მხარე ფაქტობრივად ცდილობს დაადასტუროს, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის სავალდებულობაზე მითითება წარმოადგენს პირობით გარიგებას, თუმცა კასატორი ყურადღებას არ აქცევს თავად პირობითი გარიგების ცნებას.

კერძოდ, სკ-ის 90-ე მუხლის შესაბამისად, პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც იგი დამოკიდებულია სამომავლო და უცნობ მოვლენებზე იმით, რომ ან გარიგებების შესრულების გადადება ხდება მის დადგომამდე, ანდა გარიგების შეწყვეტა ამ მოვლენის დადგომისთანავე.

ზემოაღნიშნული მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით ხელშეკრულების სავალდებულო რეგისტრაცია, ისევე როგორც ხელშეკრულების ნოტარიული დამოწმება, წარმოადგენს გარიგების არსებით პირობას, რომელიც გათვალისწინებულია თავად კანონით და პირთა ნებაზე არ არის დამოკიდებული. აღნიშნული პირობები წარმოადგენს ობიექტურ პირობას, რომელიც განაპირობებს გარიგების, როგორც სამართლებრივი კატეგორიის არსებობას, ხოლო, რაც შეეხება სკ-ის ზემოაღნიშნული მუხლით გათვალისწინებულ გარიგებას, ამ შემთხვევაში პირობას აქვს დამატებითი ფაქტების მნიშვნელობა და განსაზღვრავს არა გარიგების არსებობას, არამედ გარიგების იურიდიულ შედეგს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის მხრიდან ადგილი აქვს ზემოაღნიშნული ორი “პირობის”, ე.წ. “კანონისმიერი პირობისა” და მხარეთა შორის შეთანხმებულ სამომავლო და უცნობი პირობის ერთმანეთში აღრევას, რაც კასატორის მხრიდან ეფუძნება კანონის არასწორ განმარტებას და გაიზიარებული ვერ იქნება.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “უ.-ს” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 16 ივნისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.