ბს-532-617-კ-03 26 მარტი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 11 ივნისს თბილისის საოლქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს “კ.-მ” მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციისა და ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მიმართ, რომლის საფუძველზეც მოითხოვა ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს აქტის ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც შპს “კ.-ს” გადასახდელად დაერიცხა 1487755 ლარი.

სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოსარჩელემ მოთხოვნა შეამცირა და მოითხოვა აქტის ბათილობა 1337504 ლარის დარიცხვის ნაწილში, და გადამხდელის სააღრიცხვო ბარათზე ბიუჯეტის წინაშე მისი დავალიანების შემცირება 520093 ლარით.

სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ აქტით დარიცხული თანხები უკანონოა, რაც დადასტურებულია საქართველოს გენერალური პროკურორის პირველი მოადგილის მიერ დამტკიცებული 2003წ. 25 თებერვლის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ. აღნიშნული დადგენილებით სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 28-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ო” პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით შეწყდა სისხლის სამართლის საქმე ¹3002371 აღძრული შპს “კ.-ს” ხელმძღვანელობის მიმართ 2001-2002 წლებში გადასახადისაგან განსაკუთრებით დიდი ოდენობით თავის არიდების ფაქტზე (სსკ-ის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილი). დადგენილების თანახმად, სისხლის სამართლის საქმემ ვითარების შეცვლის გამო დაკარგა საშიში ხასიათი, რაც მდგომარეობს, ერთი მხრივ, შპს “კ.-ს” ხელმძღვენელობის მიერ შემოწმების შედეგად (2003წ. 5 თებერვლის აქტის და 2003წ. 18 თებერვლის ¹137/17 ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე) ბიუჯეტის სასარგებლოდ დარიცხული დამატებითი თანხების გადახდაში, ხოლო მეორე მხრივ, 2002წ. 16 აგვისტოს აქტითა და 7 ნოემბრის დასკვნით ბიუჯეტის სასარგებლოდ 1999797 ლარის დარიცხვის არამართლზომიერების დადგენაში.

იუსიტიციის სამინისტროს 2003წ. 18 თებერვლით დათარიღებული ექსპერტიზის დასკვნით, რომელსაც ეყრდნობოდა პროკურატურის მიერ დამტკიცებული დადგენილება, განისაზღვრა ბიუჯეტის სასარგებლოდ შპს “კ.-სათვის” 150337,10 ლარის დარიცხვის სისწორე და დადგენილ იქნა, რომ შპს “კ.-ს” 2003წ. 1 იანვრის მდგომარეობით გააჩნია აქტივი ძირითად თანხაში, დღგ-ში 90302.72 ლარი, ასევე დავალიანება სოცუზრუნველყოფის ერთიანი სახელმწიფო ფონდისა და საშემოსავლო გადასახადების თანხაში 59097.12 ლარი.

მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ შპს “კ.-მ” 2003წ. 1 აპრილის წერილით, საგადასახადო კოდექსის 256-ე მუხლის თანახმად, გაასაჩივრა საგადასახადო დეპარტამენტში მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტით დადგენილი თანხის, 1999,8 ათასი ლარის, კანონიერება და შესაბამისად განემარტა დარიცხვის კანონიერება, რაც მდგომარეობს იმაში, რომ მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის თანამშრომლების მიერ შპს “კ.-ს” ბიჯეტიდან ანგარიშსწორების 2001წ. 1 აპრილიდან 2002წ. 1 ივნისამდე პერიოდის შემოწმებისას დადგენილ იქნა რიგი დარღვევები, რის საფუძველზეც ცალკეულ შემთხვევებში დიდ სირთულეს წარმოადგენდა გადასახადის გადამხდელის დაბეგვრის ობიექტის განსაზღვრა. კერძოდ: შესამოწმებელ პერიოდზე საწარმომ არ წარმოადგინა კანონით განსაზღვრული და დოკუმენტურად დადასტურებული მონაცემები; მთავარი ბრუნვითი უწყისი, ბალანსი და სხვა ორმხრივი დოკუმენტები, რაც აუცილებელი პირობაა, რომ ცხადად და სწორად იქნეს ასახული გადასახადის გადამხდელის დასაბეგრი ბაზა. აღნიშნული დარღვევების მიუხედავად, საგადასახადო კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაბეგვრის ობიექტისა და გადასახადის ოდენობა განისაზღვრა პირდაპირი და არაპირდაპირი მეთოდების საფუძველზე.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, შსს საგამოძიებო დეპარტამენტის 2003წ. 7 თებერვლის მიმართვით იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრში, გადიგზავნა სისხლის სამართლის საქმე ¹9002371 შპს “კ.-ს” ხელმძღვანელობის მიერ განსაკუთრებით დიდი ოდენობით გადასახადებისათვის თავის არიდების ფაქტზე, საბუღალტრო ექსპერტიზის ჩასატარებლად. ექსპერტიზის 2003წ. 18 თებერვლის დასკვნის საფუძველზე, ბიუჯეტის წინაშე მოსარჩელის დავალიანება მნიშვნელოვნად შემცირდა შეადგინა 150337 ლარი, რაც, საგადასახადო დეპარტამენტის აზრით, უსაფუძვლოა და მოკლებულია კანონიერ არგუმენტაციას.

ფინანსთა სამინისტროს საგადასახდო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციამ მხარი დაუჭირა საგადასახადო დეპარტამენტის პოზიციას და განმარტა, რომ სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ 2003წ. 25 თებერვლის დადგენილებით არ გაუქმებულა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც მოსარჩელეს დაეკისრა თანხები ბიუჯეტის სასარგებლოდ, საქმის შეწყვეტის საფუძველი კი დაუსაბუთებელია და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით შპს “კ.-ს” სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათილად იქნა ცნობილი ფინანსთა სამინისტროს მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტი შპს “კ.-სათვის” ბიუჯეტის სასარგებლოდ 1330184 ლარის დარიცხვის ნაწილში და შპს “კ.-ს” შეუმცირდა გადასახადის გადამხდელის სააღრიცხვო ბარათზე არსებული დავალიანება 520093 ლარით.

გადაწყვეტილების სამოტიცავიო ნაწილში სასამართლო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ სადავო აქტების შედგენისას მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციას არ გააჩნდა მთელი რიგი დოკუმენტები, რის არსებობაც დადგინდა შემდგომ ეტაპზე და რამაც გამოიწვია ის, რომ 2002წ. 16 აგვისტოს აქტით შპს “კ.-ს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხა 1337504 ლარი.

გამოძიებით დადგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების გათვალისწინებით, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ შპს “კ.-ს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ უკანონოდ ჰქონდა დარიცხული 1330184 ლარი.

რაც შეეხება შპს “კ.-სათვის” გადასახადის გადამხდელის სააღრიცხვო ბარათზე 520093 ლარის დარიცხვის ფაქტს, არარეზიდენტის დღგ-ში ტექნიკური დახმარების გამო, სასამართლომ გაიზიარა გამოძიებით დადგენილი გარემოება, რომ “ტექნიკური დახმარება არ განხორციელებულა და იგი არასწორად იყო ნაჩვენები მოსარჩელის ბუღალტერიაში”.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ საფუძვლიანად ჩათვალა მოთხოვნა და მიიჩნია, რომ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

არ დაეთანხმა რა თბილისის საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებას, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააქართველოს უზენაეს სასამართლოში.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ექვემდებარებოდა გაუქმებას, ვინაიდან სასამართლოს სრულიად არ უმსჯელია 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტით დარიცხული რიგი გადასახადების (სოციალური, დასაქმება, სადაზღვევო შესატანი და სხვა) მართლზომიერებაზე, არსებობს გარკვეული არითმეტიკული და სამართლებრივი Eშეუსაბამობა მოსარჩელის მიერ სასარჩელო მოთხოვნებსა და სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას შორის, რომელიც ფაქტობრივად ეყრდნობა იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევეთა ცენტრის გამოძების აქტსა და სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ დადგენილებაში მოყვანილ გარემოებებს.

აქედან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის მიერ შპს “კ.-სათვის” 2002წ. 16 აგვისტოს შემოწმების აქტით დარიცხული 1330184 ლარის გაუქმებისა და Dდღგ-ში 520093 ლარის შემცირების ნაწილში.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, მოუსმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებებს, გააანალიზა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წარმოდგენილი არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. მითითებული მუხლის საფუძველზე და იმის გათვალისწინებით, რომ კასატორის მხრიდან ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში წარმოდგენილია საკასაციო პრეტენზია, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, უდავოდ დადასტურებლად მიიჩნიოს კოლეგიის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითებს შემდეგზე:

სასამართლო კოლეგია გადაწყვეტილების გამოტანისას დაეყრდნო სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ დადგენილებასა და ამ საქმეზე ჩატარებულ იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2003წ. 18 თებერვლის ექსპერტიზის დასკვნასა და 5 თებერვლის აქტს.

სასამართლო კოლეგიამ ზემოაღნიშნულ აქტებში მითითებული გარემოებები მიიჩნია უდავოდ დადგენილად და თავისი გადაწყვეტილება დააყრდნო ზემოაღნიშნულ დადასტურებულ გარემოებებს ისე, რომ მხარეები ფაქტობრივად გაათავისუფლა მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან.

საკასაციო სასამართლო განსაკუთრებულ ყურადღებას მიაქცევს არარეზიდენტი კომპანიების “...” და “...”-ის მიმართ შპს “კ.-ს” დავალიანების საკითხს, ვინაიდან დარიცხული თანხის დიდი ნაწილი ეფუძნება ამ უკანასკნელთა შპს “კ.-ს” კრედიტორებად აღიარების ფაქტს. თუმცა, საქმეში არ მოიპოვება ზემოაღნიშნულ სუბიექტებთან სამეურნეო ურთიერთობის დამადასტურებელი ხელშეკრულება, რომელიც საფუძვლად დაედებოდა შპს “კ.-ს” მიერ გაწეულ რიგ ხარჯებს, რაც შესაძლებელს გახდიდა საწარმოს კრედიტორულ-დებიტორული ბალანსის კორექტირებას და დარიცხული თანხების რეალურობს განსაზღვრას.

საკასაციო სასამართლო საოლქო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ დადგენილება არ წარმოადგენს იმ სახის მტკიცებულებას, რომელიც, სსკ-ის 106-ე მუხლის საფუძველზე, მხარეს გაათავისუფლებდა მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან, ხოლო, რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნას, ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად, აღნიშნულის შეფასება უნდა მოხდეს სსკ-ის 105-ე მუხლით განსაზღვრული წესით, კერძოდ, ექსპერტის დასკვნას არ გააჩნია წინასწარ დადგენილი ძალა და აღნიშნული, სასამართლოს მხრიდან, ექვემდებარება ყოველმხრივ და სრულ გამოკვლევას.

მაგალითისათვის საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სასამართლომ თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 2 თებერვლისა და 20 თებერვლის გადაწყვეტილებებით შპს “კ.-სათვის” თანამშრომლების სასარგებლოდ დაკისრებული თანხა 137865,8 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში მიიჩნია პირგასამტეხლოდ, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი არ არის შესაბამისი გადაწყვეტილება, რომელიც საკასაციო სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას, განესაზღვრა თანხის სანაცვლოდ გაცემული პროდუქცია, საგადასახადო კოდექსის 38-ე მუხლის შესაბამისად წარმოადგენდა ხელფასის სახით მიღებულ შემოსავალს, თუ პირგასამტეხლოს, რომელიც, ბუნებრივია, ამ უკანასკნელის სამართლებრივი ხასიათიდან გამომდინარე, მოექცა დაბეგვრის განსხვავებულ რეჟიმში.

საოლქო სასამართლო ასევე დადასტურებულად მიიჩნევს “კ.-ს” გენერალური დირექტორის ბრძანების არსებობის ფაქტს, რომლითაც საზოგადოების თანამშრომლებზე მოხდა ხელფასის ავანსის სახით გაცემა, შემდგომი გასაცემი ხელფასიდან შესაბამისი გადასახადების დაკავების გათვალისწინებით. გამომდინარე იქიდან, რომ კასატორის მხრიდან ეჭვქვეშაა დაყენებული ზემოაღნიშნული ბრძანების არსებობის ფაქტი, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, შეაფასოს ბრძანების შინაარსი და განსაზღვროს, გაცემული თანხები ექცევა თუ არა საგადასახადო კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “გ” პუნქტის მოქმედების ფარგლებში.

ანალოგიური შეიძლება ითქვას სააღრიცხვო ბარათზე რიცხული დავალიანების, 520093 ლარის, შემცირების საკითხზე. სასამართლომ ისე გაიზიარა ექსპერტიზის მოსაზრება ტექნიკური დახმარების განუხორციელობის თაობაზე, რომ არ გამოუკვლევია, არსებობდა თუ არა აღნიშნული მომსახურების გაწევის წინაპირობები.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას სადავოდაა ქცეული საქმეში დადასტურებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო საკასაციო სასამართლო დამატებითი მტკიცებულებების არარსებობის გამო მოკლებულია აღნიშნულის შეფასების უნარს და მიიჩნევს, რომ საქმე შემდგომი გამოკვლევის მიზნით უნდა დაუბრუნდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხალახლა განხილვის მიზნით დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველელოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.