ბს-536-460-კ-04 3 ნოემბერი, 2004 წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე (მომხსენებელი),

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, მიწის ნაკვეთზე მფლობელად და მესაკუთრედ აღიარება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2000წ. 17 აგვისტოს ა. დ-მა თელავის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხეების: ქ. თელავის გამგეობის, თელავის რაიონის გამგეობისა და თელავის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიმართ სარჩელი აღძრა და მოპასუხეებისაგან სადავო მიწის ნაკვეთის გამოთავისუფლება და მის საკუთრებად აღიარება, ასევე თელავში, ხევის მიმდებარე ტერიტორიაზე ბაზრობის მოწყობის უფლების აღდგენა, თელავის რაიონის გამგეობის 1999წ. 2 დეკემბრის ¹127 დადგენილების გაუქმება და მოპასუხეებისათვის მატერიალური ზიანის _ 34000 ლარისა და მორალური ზიანის _ 34000 ლარის დაკისრება მოითხოვა.

მოსარჩელემ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ თელავის რაიონის გამგეობის 1995წ. 28 ივლისის ¹119 გადაწყვეტილებით მას ფასიანი, მცირე ბაზრობის მოსაწყობად თელავის ხევის მიმდებარედ 1400 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გამოეყო. ამავე გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტის შესაბამისად, მან თელავის რაიონის გამგეობასთან 10 წლის ვადით ხელშეკრულება გააფორმა, მაგრამ გამგეობის ზემოთ მითითებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, რის გამოც თელავის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა. რაიონული სასამართლოს 1999წ. 11 მარტის გადაწყვეტილებით მისი სარჩელი დაკმაყოფილდა, ხელშეკრულება უცვლელად დარჩა, ხოლო თელავის მერიის შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მხოლოდ ბაზრობის უპროექტო ნაწილი იქნა აღებული.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული “არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის შესაბამისად, მას სარგებლობის უფლებით დაკავებული მიწა საკუთრებაში უნდა გადასცემოდა. 2006წ. 1 მარტამდე ბაზრობის ფუნქციონირება ფაქტობრივად დაკანონებული იყო და ტერიტორიის გამოთავისუფლების შესახებ დავა ამით უნდა დამთავრებულიყო, მაგრამ 1999წ. 2 დეკემბერს თელავის რაიონის გამგეობის ¹127 დადგენილებით ბაზრობა გაუქმდა, თელავის რაიონის პოლიციას გამგეობის გადაწყვეტილების სისრულეში მოყვანა და გამოთავისუფლებული მიწის ფართობის ქალაქის ფონდში დაბრუნება დაევალა. პოლიციის მუშაკების მიერ კი ბაზრობა მთლიანად იქნა აღებული, რითაც მას მატერიალური და მორალური ზიანი მიადგა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 3 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით ა. დ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: თელავის რაიონის გამგეობის 1999წ. 2 დეკემბრის ¹127 დადგენილება გაუქმდა; მოპასუხეებს ქ. ა. დ-ისათვის მატერიალური და მორალური ზიანის სოლიდარულად ანაზღაურება დაეკისრათ; ა. დ-ს მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემაზე უარი ეთქვა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება თელავის რაიონის გამგეობამ და ქ. თელავის გამგეობამ კერძო საჩივრით გაასაჩივრეს და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება მოითხოვეს.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 20 ნოემბრის განჩინებით თელავის რაიონის გამგეობისა და თელავის გამგეობის კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა და საქმის წარმოება განახლდა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 18 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა. დ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: თელავის რაიონის გამგეობის 1999წ. 2 ნოემბრის ¹127 დადგენილება ბათილად იქნა ცნობილი. თელავის ხევის ტერიტორიაზე არსებულ 1400 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ა. დ-ი კანონიერ მფლობელად და მესაკუთრედ იქნა ცნობილი; თელავის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს სადავო მიწის ნაკვეთზე ა. დ-ის მესაკუთრედ რეგისტრაცია დაევალა.

ა. დ-ის სარჩელი მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში წარმოებით შეწყდა.

ა. დ-მა თელავის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება მოითხოვა.აპელანტი აღნიშნავდა, რომ სასამართლოს არ ჰქონდა იმის იურიდიული საფუძველი, რომ ზიანის ანაზღაურების ნაწილში საქმის წარმოება შეეწყვიტა, ვინაიდან არსებობდა უამრავი მტკიცებულება, რაც ზიანის მიყენების ფაქტს ადასტურებდა.

აქედან გამომდინარე, აპელანტი მიუთითებდა, რომ სკ-ის 412-ე და 1005-ე მუხლების შესაბამისად, ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოებს მატერიალური ზიანი _ 34000 ლარი, მორალური ზიანი _ 34000 ლარი სოლიდარულად უნდა აენაზღაურებინათ. აგრეთვე, სკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, მათ მიუღებელი შემოსავლის სახით _ 8700 ლარი უნდა გადაეხადათ, თელავის მიწის მართვის სამმართველოს კი მორალური ზიანი _ 4000 ლარით უნდა აენაზღაურებინა.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება თელავის რაიონის გამგეობამ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა ა. დ-ის სადავო მიწის ნაკვეთის მფლობელად და მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში.

აპელანტი აღნიშნავდა, რომ ა. დ-ს თავის დროზე სადავო მიწის ნაკვეთი დროებით სარგებლობაში გადაეცა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მოთხოვნისთანავე პირვანდელ მდგომარეობაში უნდა მოეყვანა. ამასთან, ტერიტორია, სადაც ა. დ-ს 1400 კვ.მ მიწის ნაკვეთი დროებით გამოეყო, ცენტრალური გზის მიმდებარე მოედანს წარმოადგენდა, რომელზეც ინტენსიური მოძრაობა ხორციელდებოდა და მიწისქვეშა და საკანალიზაციო მილები იყო განლაგებული. ამდენად, აპელანტი მიუთითებდა, რომ სასამართლომ “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” და “გ” ქვეპუნქტები დაარღვია, რომელთა შესაბამისად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საზოგადოებრივი სარგებლობის ისეთი მიწების განკარგვა, როგორიცაა მოედნები, ქუჩები, გასასვლელები, გზები, მიწის ნაკვეთები, რომელზეც საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტები, სატრანსპორტო და მიწიქვეშა კონსტრუქციებია, მხოლოდ საქართველოს მთავრობის ნებართვით იყო შესაძლებელი.

აპელანტის მოსაზრებით, ა. დ-თან დადებული ხელშეკრულება ძალაშიც რომ ყოფილიყო, იგი “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული “არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” და “დ” ქვეპუნქტების მოთხოვნებს რადიკალურად ეწინააღმდეგებოდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2004წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით თელავის რაიონის გამგეობის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. ა. დ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. თელავის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება გაუქმდა. ა. დ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ, გარემოებებზე დააფუძნა:

სასამართლომ, საქმის მასალებზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ ბაზრობა 2000წ. 30 ივლისს მოიშალა, რაც თელავის რაიონული სააღსრულებო ბიუროს უფროსის მიერ დასტურდებოდა. საქმის მასალებით ასევე დადგენილი იყო, რომ ა. დ-ი 2000წ. 18 აგვისტოს აღძრული სარჩელით, თელავის რაიონის გამგეობის 1999წ. 2 დეკემბრის ¹127 დადგენილების ბათილად ცნობას მოითხოვდა და არა კომუნალური მეურნეობის 2000წ. 1 ივლისის ¹14 ბრძანებისა.

სასამართლომ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან სადავო მიწის ნაკვეთი მაგისტრალური მილსადენებით და მიწისქვეშა კომუნიკაციებით დატვირთულ ტერიტორიაზე მდებარეობდა, “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” კანონის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების თანახმად, იგი საკუთრებად ვერ აღირიცხებოდა, რადგან ამისათვის საქართველოს მთავრობის ნებართვა იყო საჭირო.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე გამოიყენა “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” და “დ” ქვეპუნქტები.

სასამართლოს მოსაზრებით, ა. დ-ის მოთხოვნა მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან მოპასუხეთა მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების პირობები არ არსებობდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება ა. დ-მა იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულება, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2004წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სსკ-ის დებულებანი, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

ვინაიდან, კასატორის მიერ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს შემდეგს:

ა. დ-ს თავის დროზე სადავო მიწის ნაკვეთი დროებით სარგებლობაში გადაეცა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მოთხოვნისთანავე პირვანდელ მდგომარეობაში უნდა მოეყვანა. ამასთან, ტერიტორია, სადაც ა. დ-ს 1400 კვ.მ მიწის ნაკვეთი დროებით გამოეყო, ცენტრალური გზის მიმდებარე მოედანს წარმოადგენდა, რომელზეც ინტენსიური მოძრაობა ხორციელდებოდა და მიწისქვეშა და საკანალიზაციო მილები მდებარეობდა.

ამასთან, სადავო მიწის ნაკვეთზე ბაზრობა 2000წ. 30 ივლისს თელავის მრავალდარგოვანი საბინაო-კომუნალური მეურნეობის 2000წ. 1 ივლისის ¹14 ბრძანების საფუძველზე მოიშალა და ფართობის გათავისუფლება ა. დ-ის თანდასწრებით მოხდა. მას კი ზემოაღნიშნული ადმინისტრაცილი აქტი არ გაუსაჩივრებია და მისი გაუქმება არ მოუთხოვია. ამასთან, მითითებული ბრძანების შედეგად, ა. დ-თან მიწათსარგებლობის თაობაზე დადებული ხელშეკრულება გაუქმდა იმ მოტივით, რომ ა. დ-ი გადასახადებს აღარ იხდიდა.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვის და განკარგვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის “ა” და “გ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საზოგადოებრივი სარგებლობის ისეთი მიწების განკარგვა, როგორიცაა მოედნები, ქუჩები, გასასვლელები, გზები, მიწის ნაკვეთები, რომელზეც საზოგადოებრივი ინფრასტრუქტურის ობიექტები, სატრანსპორტო და მიწიქვეშა კონსტრუქციები მდებარეობს, მხოლოდ საქართველოს მთავრობის ნებართვით არის შესაძლებელი. ასეთი ნებართვა კასატორს არ გააჩნდა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ასევე სწორად გამოიყენა “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის “გ” და “დ” ქვეპუნქტები, რომლის თანახმად, დროებით სარგებლობაში გადაცემულ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებზე, რომლებიც ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების მოთხოვნისთანავე მოყვანილ უნდა იქნეს პირვანდელ მდგომარეობაში, აღნიშნული კანონის მოქმედება არ ვრცელდება.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მტკიცებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი და არასწორად ცნო დადგენილად ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

საკასაციო პალატა ასევე მიიჩნევს, რომ ა. დ-ის მოთხოვნა მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ დაუსაბუთებელია, ვინაიდან მოპასუხეთა მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით მიყენებულ ზიანს ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, მისი ანაზღაურების ვალდებულებაც არ არსებობს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2004წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილება;

3. ა. დ-ს დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟი სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ _ 2750 ლარის ოდენობით;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.