¹ბს-558-480-კ-04 21 ოქტომბერი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის ბათილობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის მერიის საქალაქო მმართველობის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1996წ. 19 ივნისის ¹4-09/365 განკარგულებით დაკმაყოფილდა მოწინააღმდეგე მხარის, რ. ჩ-ის, თხოვნა და არსებულ მდგომარეობაში დაუკანონდა თბილისში, ...... მდებარე პირადი საკუთრების სახლში წარსულში ჩატარებული გადაკეთებები, მათ შორის, ფანჯრის ღიობები.

1999წ. 20 აგვისტოს კასატორმა ნ. ყ-მა სარჩელი აღძრა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში რ. ჩ-ის, ნ. ნ-ის, ნ. ხ-ის, ლ. ჩ-ის, გ. გ-ას, გ. ხ-ის, მ. კ-ის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეთა მიერ საცხოვრებელ სახლებში უნებართვოდ ამოჭრილი ფანჯრების ამოშენება. საქმის განხილვისას მოსარჩელემ გაზარდა სარჩელი და ასევე მოითხოვა მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1996წ. 19 ივნისის ¹4-09/365 განკარგულების ბათილობა. კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 11 დეკემბრის განჩინებით ნ. ყ-ის მოთხოვნა მთაწმინდის რაიონის გამგეობის სადავო აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე გამოიყო ცალკე წარმოებად.

მოსარჩელე ნ. ყ-ი თბილისში, ...... მდებარე რ. ჩ-ის საცხოვრებელი სახლის ფანჯრის ღიობების დაკანონების შესახებ გამგეობის განკარგულების ბათილად ცნობას ითხოვს შემდეგი მოტივით:

მოსარჩელემ 1995წ. 30 დეკემბერს შეიძინა თბილისში, ...... მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომელიც დაანგრია მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1996წ. 29 თებერვლის ¹4-08/119 განკარგულებისა და თბილისის მთავარი არქიტექტორის 1996წ. ¹248 ბრძანების საფუძველზე და დამტკიცდა ახალი სახლის პროექტი. ძველი სახლის დანგრევისთანავე მეზობლებმა მასობრივად დაიწყეს ფანჯრებისა და სარკმელების უკანონოდ გამოჭრა. თბილისის ტექბიუროს მიერ გაცემული ნახაზის მიხედვით ...... მდებარე სახლზე არც ერთი ფანჯარა ან სარკმელი გათვალისწინებული არ არის. სასამართლოში საქმის განხილვის დროისათვის მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხე რ. ჩ-ს უკანონოდ ამოჭრილი ფანჯრები დაუკანონებია მთაწმინდის რაიონის გამგეობის სადავო განკარგულებით. არქივში, გარდა განკარგულებისა, რაიმე დოკუმენტი, რომელიც შესაძლოა საფუძვლად დასდებოდა სადავო აქტს, მოძიებული ვერ იქნა და არც არსებობს. ამ საკითხთან დაკავშირებით არც სანეპიდსადგურის დასკვნაა წარმოდგენილი. ამასთან, გამგეობას ნაცვლად განკარგულებისა უნდა გამოეცა დადგენილება. სადავო განკარგულება უნდა გაუქმდეს, ვინაიდან არღვევს მოსარჩელის, როგორც მესაკუთრის უფლებას, რადგან უკანონოდ ამოჭრილი ფანჯრები მოსარჩელის ეზოში იყურება და ხელს უშლის ახალი საცხოვრებელი სახლის აშენებას.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის გამო, რადგან განმარტეს, რომ სადავო ფანჯრის ღიობები ჯერ კიდევ 1940 წელს არის გამოჭრილი, საცხოვრებელი სახლის შეძენის დროსაც არსებობდა და მოსარჩელისთვისაც თავიდანვე ასევე იყო ცნობილი გამგეობის სადავო განკარგულების შესახებ.

იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2002წ. 20 მაისის ¹369/15 დასკვნის მიხედვით, თუ ნ. ყ-ი ბინათმშენებლობას განახორციელებს, რ. ჩ-ის ფანჯრების გამო არ დაირღვევა მოსარჩელის საცხოვრებელი ან სახანძრო უსაფრთხოების ნორმები. საინვენტარიზაციო გეგმაზე მხოლოდ ერთი ფანჯრის გეგმაა აღნიშნული (¹12) და დანარჩენი 4 ფანჯარა ნორმების დარღვევითაა მოწყობილი, მაგრამ ფანჯრის ამოქოლვის შემთხვევაში, რ. ჩ-ის საცხოვრებელი პირობები გაუარესდება და საცხოვრებლად უვარგისი გახდება.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 11 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ. ყ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის მოტივით, კერძოდ, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს გაშვებული ჰქონდა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1996წ. 19 ივნისის სადავო განკარგულების გამოცემის შემდეგ მოპასუხეს რაიმე გადაკეთება, ფანჯრის ღიობის გაჭრა არ მოუხდენია, ხოლო სადავო განკარგულების საფუძველზე მოპასუხემ განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედება, შესაბამისი ცვლილება შეიტანა ტექაღრიცხვის ბარათში და ხუთივე სადავო ფანჯარა აღნიშნა საინვენტარიზაციო გეგმაზე. ამიტომ სასამართლომ მოსარჩელეს უარი უთხრა სადავო განკარგულების ბათილობაზე, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე. ამასთან, სასამართლომ ასევე გაითვალისწინა ექსპერტიზის ზემოაღნიშნული დასკვნა, რომლის მიხედვით სადავო ფანჯრებით მოსარჩელის უფლებები არ იზღუდება, ხოლო ფანჯრების ამოშენებით მოპასუხის ბინა საცხოვრებლად უვარგისი გახდება.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა ნ. ყ-ის მიერ, რაც არ დაკმაყოფილდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 15 მარტის განჩინებით და შემდეგი საფუძვლებით უცვლელად დარჩა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება:

სააპელაციო პალატის მითითებით მთაწმინდის რაიონის გამგეობის სადავო განკარგულება აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია. სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით დაუდასტურებლად მიიჩნია მოსარჩელის განმარტება, რომ რ. ჩ-ის მიერ სადავო ფანჯრის ღიობები თვითნებურად უკანონოდ იყო გაჭრილი მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი სახლის შეძენის, ანუ 1996წ. შემდეგ. სასამართლომ გამოარკვია, რომ საცხოვრებელი სახლის ძველ მობინადრეებს ფანჯრების თაობაზე დავა არასდროს ჰქონია. სააპელაციო პალატამაც გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნა, ასევე ის გარემოება, რომ მოპასუხეს განხორციელებული ჰქონდა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედება და სადავო ფანჯრები საინვენტარიზაციო გეგმაშიც აღინიშნა. ამიტომ სააპელაციო პალატამ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე და ხანდაზმულობის მოტივით ნ. ყ-ს უარი უთხრა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო პალატის განჩინება შემდეგი მოტივით გასაჩივრდა ნ. ყ-ის მიერ, რომელიც განჩინების გაუქმებასთან ერთად ითხოვს მისი სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას:

კასატორის აზრით, განსახილველ შემთხვევაში ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის გამოყენება არასწორია, ვინაიდან სარჩელი ამ კოდექსის ამოქმედებამდეა აღძრული. კასატორს ასევე უსაფუძვლოდ მიაჩნია სარჩელის ხანდაზმულობაზე სასამართლოს მითითება, ვინაიდან ... მდებარე მიწის მესაკუთრე იგი 1998წ. 29 დეკემბრიდან გახდა, სარჩელი კი 1999წ. აგვისტოში აღძრა. სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას არ გაითვალისწინა ტექბიუროს მიერ გაცემული საინვენტარიზაციო გეგმა, სადაც მხოლოდ ერთი ფანჯარაა დატანილი და დანარჩენი სადავო ფანჯრები ნახაზზე გათვალისწინებული არ არის. ექსპერტიზის დასკვნაშიც მითითებულია, რომ დანარჩენი ოთხი სადავო ფანჯარა არსებული ნორმების დარღვევითაა მოწყობილი. კასატორს გამგეობის სადავო განკარგულების გაუქმების მოტივად ის გარემოება მიაჩნია, რომ თბილისის არქივში, გარდა სადავო განკარგულებისა, საქმესთან დაკავშირებით ვერავითარი მასალა ვერ იქნა მოძიებული, რაც იმის დასტურია, რომ გადაწყვეტილება ყოველგვარი შემოწმების გარეშეა გამოტანილი. ამასთან, გამგეობას ფანჯრების საკითხი, ნაცვლად განკარგულებისა, უნდა გადაეწყვიტა დადგენილების ფორმით. კასატორს მიაჩნია, რომ მისი მოთხოვნა კანონიერია, უნდა დაკმაყოფილდეს და შესაბამისად გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რადაგან მან არ გამოიყენა სკ-ის 170-ე, 172-ე მუხლები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა და რომელსაც მისი სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნებოდა. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს ფანჯრის ღიობის ამოჭრისათვის ესაჭიროებოდა მათი, როგორც მეზობლის, სანოტარო წესით დამოწმებული თანხმობა, რაც მათ არ გააჩნდათ და სავალდებულოა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს მშენებლობის საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის 1966წ. 7 თებერვლით დადგენილი წესების მე-4 პუნქტით.

ნ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი განხილულ იქნა ზეპირი განხილვის გარეშე, თანახმად სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა, რადგან კასატორი ნ. ყ-ი მითითებულ მისამართზე არ ცხოვრობს, რის გამოც სასამართლო გზავნილი და უწყება საკასაციო პალატას უკან დაუბრუნდა, თუმცა სსკ-ის 76-ე მუხლის მიხედვით, სასამართლო უწყება მხარისათვის ჩაბარებულად ითვლება. ამასთან, კასატორის წარმომადგენელ გ. ზ-საც გაეგზავნა უწყება, მაგრამ უწყება იგივე მიზეზით მასაც არ ჩაჰბარებია, ხოლო კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის გამგეობის წარმომადგენელი, მიუხედავად დადგენილი წესით არაერთგზის მოწვევისა, საკასაციო საჩივრის განხილვაზე არ გამოცხადდა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 15 მარტის განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1996წ. 19 ივნისის სადავო ¹4-09/365 განკარგულებით დაკმაყოფილდა მოწინააღმდეგე მხარე რ. ჩ-ის თხოვნა და არსებულ მდგომარეობაში დაუკანონდა ... მდებარე პირადი საკუთრების სახლში წარსულში ჩატარებული გადაკეთებები, კერძოდ: მესამე სართულზე შემინულ აივანში ორი ტიხარი, სამი ფანჯრის ღიობი და კიბის უჯრედი. თავად რ. ჩ-ს აღნიშნული ბინა გადაკეთებულ მდგომარეობაში შეუძენია 1995წ. 31 აგვისტოს, კასატორმა ნ. ყ-მა კი მეზობლად, ... მდებარე სახლი (ამჟამად დანგრეულია) შეიძინა უფრო ადრე, 1995წ. 30 დეკემბერს. სააპელაციო სასამართლომ მოწმეთა (მეზობლების) განმარტებებით დადგენილად ცნო, რომ, როგორც სადავო განკარგულებაშია მითითებული, გადაკეთებები (5 ფანჯრის ღიობის ამოჭრა) განხორციელდა დიდი ხნის წინ, რ. ჩ-მა და კასატორმა თავიანთი სახლები ასეთ მდგომარეობაში შეიძინეს და მანამდე დავა ფანჯრის თაობაზე მეზობლებს არასდროს ჰქონიათ.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ასევე იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2002წ. 20 მაისის საინჟინრო-ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის მიხედვით რ. ჩ-ის ფანჯრების გამო ნ. ყ-ის საცხოვრებელი ან სახანძრო უსაფრთხოების ნორმით გათვალისწინებული პირობები არ ირღვევა და მას შეუძლია დაუბრკოლებლად განახორციელოს ბინათმშენებლობა. სადავო ფანჯრების ამოქოლვის შემთხვევაში ექსპერტიზის დასკვნით, რ. ჩ-ის საცხოვრებელი პირობები იმდენად გაუარესდება, რომ საცხოვრებელად უვარგისი გახდება.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, მართალია, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლისა და სკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკუთრების უფლება დაცულია და მესაკუთრეს შეუძლია თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს თავისი ქონებით, შესაბამისად ნ. ყ-საც შეუძლია სურვილისამებრ ფლობდეს და სარგებლობდეს ... მდებარე საკუთრებით და განახორციელოს იქ ბინათმშენებლობა, თუკი ამით არ შეილახება სხვა პირთა უფლებები ან ადგილი არ ექნება უფლების ბოროტად გამოყენებას.

სკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით: “მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში, თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას". უფლების ბოროტად გამოყენება, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არის საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია.

კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორი ნ. ყ-ი, როგორც ...... მესაკუთრე, ფაქტობრივად იმის გამო ითხოვს მთაწმინდის რაიონის გამგეობის სადავო განკარგულების გაუქმებას და რ. ჩ-ის 5 ფანჯრის ამოქოლვას, რომ ბინათმშენებლობის პროექტით მას აქვს უფლება ეზოში აუზის მოწყობაზე, ხოლო სადავო ფანჯრები სწორედ მის ეზოში იყურება. ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, სადავო ფანჯრების ამოქოლვის შედეგად რ. ჩ-ის საცხოვრებელი მდგომარეობა იმდენად გაუარესდება, რომ საცხოვრებლად უვარგისი გახდება. სადავო ფანჯრებით კი, იგივე ექსპერტიზის დასკვნით, ნ. ყ-ის უფლებები არ ილახება და მას შეუძლია ბინათმშენებლობის პროექტის დაუბრკოლებლად განხორციელება.

ასეთ ვითარებაში საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მთაწმინდის რაიონის გამგეობის სადავო განკარგულების გაუქმებასა და რ. ჩ-ის სახლში ფანჯრების ამოქოლვაზე არ არის გამოკვეთილი და დადასტურებული ნ. ყ-ის, როგორც მესაკუთრის, ინტერესის უპირატესობა და ფანჯრების ამოქოლვის აუცილებლობა გაუმართლებელია, ამიტომ ნ. ყ-ს მართებულად ეთქვა უარი სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1996წ. სადავო განკარგულების გაუქმებაზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 15 მარტის განჩინება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 15 მარტის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.