ბს-656-565-კ-04 30 სექტემბერი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 16 ივლისს ე. ბ.-მ, გ. თ.-მ, ე. ზ.-მ, ბ. ი.-მ და შ. მ.-მ სასარჩელო განცხადებით მიმართეს ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ,,თ.-ის” სამმართველოსა და კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის გამგეობის მიმართ და მოითხოვეს, სკ-ის 992-ე და 1005-ე მუხლების საფუძველზე, მოპასუხეებს მათ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაკისრებოდათ ზიანის ანაზღაურება 6910 ლარის, თითოეულისათვის 1382 ლარის ოდენობით.

მოსარჩელეები სარჩელში აღნშნავდნენ, რომ მათ, საცხოვრებელ კორპუსზე, სათანადო ნებართვით, მოახდინეს ლოჯიების კოლექტიური მშენებლობა. საძირკველში თბოქსელის დაზიანებული მილებიდან ჩავიდა მჟონავი, ცხელი და ცივი წყლები, რის გამოც არაერთხელ მიმართეს კრწანისის რაიონის გამგეობას და ქალაქის “თ.-ის” სამმართველოს, 1993წ. 7 ოქტომბერს ზემოაღნიშნული ორგანოების მიერ შემოწმებული იქნა ქსელები, დაფიქსირდა წყლის მილებიდან წყლის ჟონვა და 180 გრძივი მეტრის ქსელის შეცვლის აუცილებლობა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, თ.-ამ არ მიიღო ზომები, რამაც გამოიწვია ლოჯიების საძირკვლის ჯდომა და ლოჯიებმა გადაიწიეს 10-20 სმ-ით. აქედან გამომდინარე, “თ.-ს” დაეკისრა დაზიანებული ლოჯიების აღდგენითი სამუშაოების ჩატარება, მაგრამ მოპასუხის მხრიდან არ იქნა შესრულებული დაკისრებული მოვალეობა. ამის შემდგომ მობინადრეებმა კვლავ მიმართეს კრწანისის სასამართლოს, სადაც 1999წ. 30 მაისის ექსპერტიზის დასკვნით დადგინდა, რომ წყლის დენას ადგილი ჰქონდა ცხელი წყლის მილის დაზიანების გამო. ტექნიკური უნივერსიტეტის გრუნტებისა და ფუძე საძირკვლების კათედრის მიერ 1999წ. 18 მარტის დასკვნით დაადგინა, რომ წყლის კომუნიკაციების უწესრიგებობის გამო ხდება წყლის გაჟონვა გრუნტში, ლოჯიის დეფორმაციის ერთ-ერთი მიზეზია ფუძე-გრუნტების გაწყლიანება, რამაც ლოჯია მიიყვანა ავარიულ მდგომარეობამდე. 2001წ. 5 აპრილის გადაწყვეტილებით თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლომ დააკმაყოფილა მობინადრეთა ნაწილის მოთხოვნა ზარალის ანაზღაურებაზე, რაც, მოსარჩელეთა განმარტებით, უდავოდ ადასტურებდა მათი მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 10 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე. ბ.-ის, გ. თ.-ის, ე. ზ.-ს, ბ. ი.-ის და შ. მ.-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; თბილისის მერიის მუნიციპალიტეტის საწარმო თ.-ას და თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ გამგეობას სოლიდარულად დაეკისრა მოსარჩელეების სასარგებლოდ 6910 ლარის გადახდა, თითოეულ მოსარჩელეზე 1382 ლარის ოდენობით.

რაიონული სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანისას ძირითადად დაეყრდნო იმ გარემოებას, რომ 2001წ. 5 აპრილს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების თანახმად, მოსარჩელეთა მოთხოვნის კანონიერება სსკ-ის 106-ე მუხლის ,,ა" პუნქტიდან გამომდინარე დადგენილია, ამასთან, საქმეზე დართული მასალები, კერძოდ, 1997წ. 11 ივნისის ¹9/168 გადაწყვეტილება, 1993წ. 7 ოქტომბრის აქტი, 1990წ. 31 დეკემბრის ¹516 თანხმობა, ტექნიკური უნივერსიტეტის 1999წ. 18 მარტის ცრობა ადასტურებენ, რომ მოსარჩელეებს მოპასუხეთა მიზეზით მიადგათ ზიანი და ისინი სოლიდარულად არიან პასუხისმგებლები მათ წინაშე.

არ დაეთანხმა რა აღნიშნულ გადაწყვეტილებას ქ. თბილისის მერიის მუნიციპალური საწარმო ,,თ.-ა _ შპს" მიერ თბილისის საოლქო სასამართლოში წარმოდგენილი იქნა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთათვის სარჩელზე უარის თქმა.

აპელანტი სააპელაციო საჩივარში აღნიშნავდა, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 106-ე მუხლის ,,ბ” პუნქტი, ვინაიდან იგი ეხება იმ ფაქტებს, რომლებიც არ საჭიროებენ მტკიცებას, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. საქმეში ¹2/299 მოსარჩელეები იყვნენ სხვა პირები. ე.ი. საქმეში არ არიან იგივე მხარეები. აპელანტის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულება არ ადასტურებდა, რომ ლოჯიები დაზიანდა ,,თ.-ის" ბრალით. ამასთან, აპელანტის მტკიცებით სარჩელი მოცემული პერიოდისათვის იყო ხანდაზმული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 8 აპრილის გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის მერიის მუნიციპალური საწარმო ,,თ.-ის" სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 10 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ე. ბ.-ის, გ. თ.-ის, ვ. ზ.-ს, ბ. ი.-ის და შ. მ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში აღნიშნავდა, რომ სასამართლო არ იზიარებდა რაიონული სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ სსკ-ის 106-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე ე. ბ.-ე, გ. თ.-ე, ე. ზ.-, გ. ი.-ი და შ. მ.-ი თავისუფლდებოდნენ მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან იმ ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც მათი მოთხოვნები ემყარება, რადგან აღნიშნული ნორმით დამტკიცებას არ საჭიროებენ ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 5 აპრილის გადაწყვეტილებასა და სადავო საქმეზე სუბიექტთა წრე იყო განსხვავებული. აქვესასამართლო კოლეგია იზიარებდა აპელანტის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა ლოჯიების ,,თ.-ის” ბრალით დაზიანების ფაქტი.

სააპელაციო სასამართლო ასევე ეთანხმებოდა აპელანტის მოსაზრებას და აღნიშნავდა, რომ სამოქალქო კოდექსის 1008-ე მუხლის შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეს გაშვებული ჰქონდა მოთხოვნის სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

არ დაეთანხმა რა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, კ. ბ.-ის, გ. თ.-ის, ე. ზ.-ს, გ. ი.-ისა და შ. მ.-ის მიერ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოდგენილი იქნა საკასაციო საჩივარი.

კასატორები აღნიშნავდნენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის ,,ბ” პუნქტი, რომლის თანახმადაც ,,მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ”, კასატორების განმარტებით, ერთი და იგივე მხარეებად შეიძლება მოიაზრებოდნენ: 1. აბსოლიტურად იდენტური ფიზიკური და იურიდიული პირები; 2. მათი უფლებამონაცვლეები, 3. თანამესაკუთრენი და თანამემკვიდრენი საერთო საკუთრებაში არსებულ ნივთთან დაკავშირებულ და წარმოშობილ დავაზე. მოცემულ შემთხვევაში საქმე გვაქვს მესამე შემთახვევასთან, კერძოდ სკ-ის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საერთო საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მოთხოვნები წარუდგინოს მესამე პირებს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო. ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს ნივთის გამოთხოვის უფლება მხოლოდ ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ. ე.ი ყოველ თანამესაკუთრეს აქვს თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გამო მოთხოვნის წაყენების უფლება მესამე პირების მიმართ, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანონი თითოეულ თანამესაკუთრეს მესამე პირებთან ურთიერთობაში ათანაბრებს და აღიარება მას, როგორც ერთ მხარეს.

ზემოთქმულიდან გამომდინარე კასატორების მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ სწორად გამოიყენა სსკ-ის 106-ე მუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტი, რადგან დავის საგანს წარმოადგენდა საერთო საკუთრება, მასთან დაკავშირებული უფლების დაცვა და მასთან დაკავშირებული ყოველი თანამესაკუთრე უნდა მოაზრებულიყო ერთ მხარედ, რაც სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან არასწორად იქნა გააზრებული და განმარტებული.

კასატორები ასევე არ ერთანხმებოდნენ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და მიუთითებდნენ, რომ სასამართლოს მიერ არ იქნა გათვალისწინებული მათი არგუმენტები იმის თაობაზე, რომ სკ-ის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა 10 წელი, მაშინაც კი როცა ეს მოთხოვნა უფრო ნაკლებ ხანდაზმულობას ექვემდებარება, გამომდინარე აქედან, კასატორების მტკიცებით, დაუშვებელი იყო სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები ითხოვდენენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის დაკმაყოფილებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საოლქო სასამართლოს მხრიდან საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას ადგილი არა აქვს კანონის ნორმათა დარღვევს ან მის არასწორ გამოყენებას. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორთა მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ სსკ-ის 106-ე მუხლის არასწორი განმარტების თაობაზე და მიუთითებს შემდეგს: პრეუდიციულად დადგენილი ფაქტები არის ისეთი ფაქტები, რომლებიც დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით, ოღონდ ერთი აუცილებელი პირობით _ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში მონაწილეობენ იგივე პირები, ე.ი. იგივე მოსარჩელე, იგივე მოპასუხე ან იგივე მე-3 პირი დამოუკიდებელი მოთხოვნით. წინააღმდეგ შემთხვევაში გადაწყვეტილებას არ შეიძლება ჰქონდეს პრეიუდიციული ძალა და ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები ვერ დაედება საფუძვლად სხვა საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებას. რაც ნიშნავს, რომ ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება რასაც მოსარჩელე (კასატორი) ამყარებს თავის მოთხოვნას საჭიროებს დადგენას და სათანადო წესით დადასტურებას.

საკასაციო სასამართლო ადასტურებს კასტორთა მსჯელობის სისწორეს ნეგატიურ სარჩელთან მიმართებაში, მაგრამ აქვე კასატორებს განუმარტავს, რომ მოცემული მსჯელობა პრეიუდიციულ ფაქტებთან დაკავშირებით უადგილოა, ვინაიდან სასამართლოს სადაოდ არ გაუხდია მოსარჩელეთა (კასატორთა) უფლება მოითხოვონ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, ასეთის დადასტურების შემთხვევაში.

რაც შეეხება მსჯელობას იმის შესახებ, რომ სახლის ყველა თანამესაკუთრე მოაზრებული უნდა იყოს ერთ მხარედ, იმავე სსკ-ის 106-ე მუხლის პრინციპებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული ვერ იქნება, ვინაიდან, თითოეული თანამესაკუთრე დაობს საკუთარი შელახული უფლებების აღდგენის მიზნით, სარჩელი წარდგენილია თითოეული მათგანის და არა საბინაო ამხანაგობის სახელით, რაც იმთავითვე გამორიცხავს მათი ერთ მხარედ მოაზრების შესაძლებლობას.

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის პრინციპებიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოს მიერ კასატორის პრეტენზიის საფუძველზე შემოწმებული იქნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისას სასამართლოს მხრიდან ადგილი არა აქვს კანონის დარღვევას. კერძოდ, თბილისის კრწანისის რაიონის აღმასკომის 1989წ. 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ... კორპუსის მობინადრეებს ნება მიეცათ ეწარმოებინათ ლოჯიების მიშენება საკუთარი ხარჯებით, მითითებული გადაწყვეტილების მე-3 ნაწილის შესაბამისად, პროექტის საინჟინრო ნაწილი, წყალი, კანალიზაცია გათბობა საჭიროებდა შესაბამის შეთანხმებას, რაც არ განხორციელებულა.

საქმეში წარმოდგენილია ...-ის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომდეგობის ინსტიტუტის დასკვნა, რომლის თანახმადაც დგინდება, რომ არსებული ნაგებობა არ შეესაბამება პროექტში მოცემულს, როგორც გამოყენებული მასალის მიხედვით, ასევე გეომეტრიული ზომებით. სიმტკიცისა და საიმედობის თვალსაზრისით განხორციელებული ლოჯია არ არის იდენტური პროექტში მოცემულისა, ლოჯია არ არის მიმაგრებული ძირითად შენობაზე, ამიტომ საძირკვლის არათანაბარი ჯდენის და რიგელბის ჩაღუნვის შედეგად ყველა სართულზე ლოჯია მოცილდა ძირითად შენობას.

ყოველივე ზემოაღნიშნული საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ მობინადრეებმა ლოჯიების მოქმედი სამშენებლო ნორმების დარღვევით მშენებლობის შედეგად _ ბრალეულად შეუწყეს ხელი დამდგარ შედეგს, კერძოდ, ლოჯიების ჯდომას.

სკ-ის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამ, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული.

რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის ბრალეულობის საკითხს, ამავე საქმეში წარმოდგენილია ტექნიკური უნივერსიტეტის დასკვნა, რომელშიც აღნიშნულია შემდეგი: თუ მივიღებთ მხედველობაში ეზოს ცუდ მოშანდაკებას, შესაძლოა ნაწილი წყლისა ხვდებოდეს ამჟამად დაზიანებულ საძირკველში და მისი ჯდენაც გარკვეულწილად ამით იყოს გამოწვეული. ამდენად, ზემოაღნიშნული დასკვნა არ ატარებს კატეგორიულ ხასიათს, რის გამოც ბრალეულობის საკითხის დადგენა და მით უფრო მისი განსაზღვრა შეუძლებელია. სკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო ცნობილი და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნის მართებულობას და მიიჩნევს, რომ მოწინააღმდეგე მხარის ბრალი დადასტურებული არ არის, რის გამოც მისი მხრიდან გამოირიცხება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება.

რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სკ-ის 1008-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის არასწორად გამოყენების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას კვლავ მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ 2001წ. გადაწყვეტილებაში მხარეებად გვევლინებიან ზ. მ.-ა, ს. ხ.-ი, ც. ლ.-ა და ლ. გ.-ე, როგორც ფიზიკური პირები, რომელთა უფლების სასამართლო წესით აღიარება არ იძლევა კასატორებისათვის ხანდაზმულობის ვადის აღდგენის საფუძველს.

ყოველივე აღნიშნული კი საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა, რის გამოც უცვლელად უნდა იქნეს დატოვებული თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 8 აპრილის გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სასკ-ის 1 მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. ბ.-ის, გ. თ.-ის, ე. ზ.-ს, გ. ი.-ისა და შ. მ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 8 აპრილის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.