¹ ბს-718-619-კ-04 NOEM B24Eნოემბერი, 2004 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესიკ კობერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე
სხდომის მდივანი _ გ. ილინა
კასატორი _ ასოციაცია “..." (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები): 1. საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო 2. ... კომპანიის ფილიალი _... კომპანია “..."
მესამე პირი _ საქართველოს ნავთობის საერთაშორისო კორპორაცია
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება
საკასაციო საჩივრის თაოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
სარჩელის საგანი _ გარემოსდაცვითი ნებართვის ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
ასოციაცია “..." სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს მოპასუხეების: საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროსა და ... კომპანიის ფილიალის _ ... კომპანია “..." მიმართ, მესამე პირად მიუთითა საქართველოს ნავთობის საერთაშორისო კორპორაციაზე.
სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ 2002 წლის 30 ნოემბერს ... კომპანიაზე გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის პროცესში საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრომ არ განახორციელა კანონმდებლობით დადგენილი სავალდებულო მოქმედებები, რომლებიც აუცილებელი იყო გადაწყვეტილების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობის უზრუნველყოფისა და საზოგადოებისათვის გარემოსდაცვითი ინფორმაციის მაქსიმალურად ხელმისაწვდომობისათვის, რითაც შეილახა მოსარჩელის უფლებები ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის სფეროში.
მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული ქმედებით დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციის 37-ე მუხლის მე-5 პუნქტი, “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ” საქართველოს კანონითა და “გარემოსდაცვით საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობისა და ამ სფეროში მართლმსაჯულების საკითხებზე ხელმისაწვდომობის შესახებ” კონვენციით დაცული უფლებები, კერძოდ, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ დაირღვა აღნიშნული კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი, რომლის თანახმად, დაინტერესებული საზოგადოება ადეკვატურად, დროულად და ეფექტურად უნდა იყოს ინფორმირებული საზოგადოებრივი თუ ინდივიდუალური შეტყობინებების მეშვეობით გარემოს დაცვასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილების მიღების პროცესის საწყისი ეტაპის თაობაზე, აგრეთვე, დაირღვა “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-7 მუხლი და “სახელმწიფო ეკოლოგიური ექსპერტიზის" შესახებ კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტი.
მოსარჩელის განმარტებით, გარემოსდაცვითი ნებართვის ტექსტიდან დასტურდება, რომ გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროში ინვესტორმა წარადგინა მხოლოდ ბუნებრივ და სოციალურ გარემოზე ზემოქმედების შეფასების (“ბსგზშ”) ანგარიში ... ძირითადი საექსპორტო მილსადენის საქართველოს მონაკვეთისთვის და ნებართვაც ამ საფუძველზე გაიცა. საქართველოს კანონმდებლობით გარემოსდაცვითი ნებართვის მისაღებად საჭირო განაცხადი ან სხვა რომელიმე აუცილებელი დოკუმენტი ინვესტორს ნებართვის მიღებისას არ წარუდგენია. 2002 წლის 30 მაისიდან 31 ივლისამდე ინვესტორმა ჩაატარა ბუნებრივ და სოციალურ გარემოზე ზემოქმედების შეფასების (“ბსგზშ”) ანგარიშის პროექტის საჯარო განხილვები და აღნიშნული იყო საქართველოში ... პროექტის განხორციელებასთან და ამ საქმიანობაზე გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემასთან დაკავშირებული ერთადერთი საჯაროდ განხილული დოკუმენტი.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ პროექტის საჯარო განხილვის შემდეგ ინვესტორმა მოამზადა დოკუმენტი _ “პასუხები ანგარიშის საჯარო განხილვის პროცესში მიღებულ შენიშვნებზე", რომელშიც წარდგენილი იყო საზოგადობისგან მიღებული შენიშვნები და მოსაზრებები, ასევე, ის ცვლილებები, რომლებიც შეტანილ იქნა “ბსგზშ-ს” ანგარიშის პროექტში საჯარო განხილვის შემდეგ. აღნიშნული დოკუმენტი ხელმისწვდომი იყო საზოგადოებისთვის, თუმცა საჯარო განხილვის საგანი არ ყოფილა.
მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2002 წლის 15 ოქტომბერს ინვესტორმა გარემოს დაცვის სამინისტროს წარუდგინა ქართულ ენაზე შესრულებული “ბსგზშ-ის” ანგარიში გარემოსდაცვითი ნებართვის მისაღებად. იმის გამო, რომ სამინისტრო არ დაკმაყოფილდა ინვესტორის მიერ წარდგენილი დოკუმენტაციით, ხელშეკრულებით დადგენილი წესის შესაბამისად, 2002 წლის 12 ნოემბერს ინვესტორს გაეგზავნა სამინისტროსა და დამოუკიდებელ ექსპერტთა მიერ დასმული ოცდათორმეტი შეკითხვა, რომელიც ეხებოდა გარემოსდაცვით ფუნდამენტურ საკითხებს, რომელთა ხელმისაწვდომობა საზოგადოებისთვის არ იქნა უზრუნველყოფილი. 2002 წლის 28 ნოემბერს _ დასმულ კითხვებზე პასუხების მიღებიდან ორ დღეში სამინისტრომ გასცა გარემოსდაცვითი ნებართვა.
ამდენად, მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ საჯაროდ განხილული იყო მხოლოდ “ბსგზშ-ს” ანგარიშის პროექტი, ხოლო რაც შეეხებოდა საჯარო განხილვების შემდეგ მომზადებულ დოკუმენტებს, გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემამდე მათგან საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ დოკუმენტი _ “პასუხი ანგარიშის საჯარო განხილვის პროცესში მიღებულ შენიშვნებზე”, ხოლო საჯაროდ არც ერთი არ განხილულა მაშინ, როდესაც საქართველოს კანონმდებლობა ავალდებულებდა გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს განაცხადის მიღებიდან არაუგვიანეს ორი თვისა ჩაეტარებინა საქმიანობის განხორციელების საკითხებთან დაკავშირებული საჯარო განხილვა. მხოლოდ “ბსგზშ-ს” ანგარიშის პროექტის განხილვაში საზოგადოების მონაწილეობა არ შეიძლებოდა ჩათვლილიყო გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის პროცესში საზოგადოების მონაწილეობის უზრუნველყოფად.
მოსარჩელის განმარტებით, გარემოსდაცვითი ნებართვა გამოცემული იყო საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “დ" პუნქტის დარღვევით, კერძოდ, არსებითად იყო დარღვეული მისი მომზადებისა და გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები, რის გამოც იგი ბათილად უნდა გამოცხადებულიყო.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ ითხოვა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს მიერ 2002 წლის 30 ნოემბერს ... კომპანიაზე გაცემული გარემოსდაცვითი ნებართვის ბათილად ცნობა.
მოპასუხე საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში აღნიშნა, რომ საერთაშორისო ხელშეკრულების 7.3 პუნქტის თანახმად, ნებართვის მოსაპოვებლად საჭირო საგანაცხადო მოთხოვნებს ადგენდა სამინისტრო, რომელმაც საამისოდ საკმარისად მიიჩნია მილსადენის კომპანიის მიერ წარდგენილი დოკუმენტი (“ბსგზშ-ს” ანგარიში), რომელიც მოიცავდა ყველა ინფორმაციასა და დასაბუთებას. რაც შეეხებოდა ნებართვის მოსაპოვებლად წარდგენილი დოკუმენტაციის საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომობის საკითხს, კომპანიის მიერ, ხელშეკრულების მე-3 დანართის ყველა მოთხოვნის დაცვით, უზრუნველყოფილი იყო “ბსგზშ-ს” ანგარიშის საჯაროდ ხელმისაწვდომობა და განხილულ იქნა ამომწურავად. “ბსგზშ-ს” ანგარიშის ბოლო ვარიანტის სამინისტროში წარდგენის შემდეგ, კომპანიამ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით მიმართა ყველა დაინტერესებულ პირს, რომ მითითებულ მისამართებზე განთავსებულ “ბსგზშ-ს” საბოლოო ვარიანტზე შენიშვნები 2002 წლის 10 ნოემბრამდე მიეწოდებინათ პირდაპირ სამინისტროსთვის. განხილვები ტარდებოდა არასამთავრობო ორგანიზაციების, მასმედიის, ექსპერტებისა და სხვა დაინტერესებული პირების მონაწილეობით სამინისტროში, აღნიშნული კომპანიისა და სხვა ოფისებში, როგორც ნებართვის განაცხადის მიღებამდე, ისე მის შემდეგ, რის თაობაზეც არსებობდა შესაბამისი ოქმები. ასეთი სახით გაცემული გარემოსდაცვითი ნებართვა, პირობებთან ერთად, გამოქვეყნდა გაზეთ “...".
მოპასუხის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში სამინისტროს მიერ გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის ვალდებულება და პროცედურა გამომდინარეობდა საერთაშორისო ხელშეკრულების 7.3 პუნქტიდან. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის “ვ" ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კოდექსის მოქმედება არ ვრცელდებოდა აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოთა იმ საქმიანობაზე, რომელიც დაკავშირებული იყო საერთაშორისო ხელშეკრულებების და შეთანხმებების შესრულებასა და საგარეო პოლიტიკის განხორციელებასთან. ამდენად, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს მოსაზრებით, გარემოსდაცვითი ნებართვა, როგორც ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად გამოცემული აქტი, არ ექვემდებარებოდა ადმინისტრაციული წესით ბათილად ცნობას, ხოლო მოცემული საქმე არ იყო საოლქო სასამართლოს განსჯადი.
განსჯადობასთან დაკავშირებით, გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს პოზიციას დაეთანხმა მოპასუხე ... კომპანია “..." წარმომადგენელიც. მან არ ცნო სარჩელი და შესაგებელში აღნიშნა, რომ არ არსებობდა სადავო აქტის ბათილობის საფუძველი. მისი გამოცემისას დაცული იყო კანონის ყველა მოთხოვნა. ნებართვის გაცემის პროცესს, უპირველეს ყოვლისა, არეგულირებდა საერთაშორისო ხელშეკრულება, ხოლო საქართველოს შიდა კანონმდებლობის მოთხოვნები გამოიყენებოდა, თუU ისინი არ ეწინააღმდეგებოდნენ მას. ყოველი კონკრეტული ლიცენზიის, ვიზის, ნებართვის თუ სხვა მსგავსი უფლების მოსაპოვებლად საჭირო დოკუმენტაციისა და მოთხოვნების სია, ე.წ. საგანაცხადო მოთხოვნები, განისაზღვრა საერთაშორისო ხელშეკრულების თანახმად, სახელმწიფო ხელისუფლების შესაბამისი ორგანოს მიერ. ამასთან, საერთაშორისო ხელშეკრულების 7.9 პუნქტში აღნიშნული იყო, რომ პროექტის მონაწილეებს უნდა შეძლებოდათ ამგვარ სიაზე დაყრდნობა, როგორც საგანაცხადო მოთხოვნების სრულ და შესაბამის ნუსხაზე და ასეთი საგანაცხადო მოთხოვნები ამ კონკრეტული განაცხადის მიმართ ერთადერთი მოთხოვნა უნდა ყოფილიყო, ანუ საერთაშორისო ხელშეკრულების მიხედვით, მილსადენის კომპანიას რომელიმე კონკრეტული ნებართვის მისაღებად საჭირო განაცხადის წარდგენა ევალებოდა მხოლოდ სამინისტროს მიერ მოწონებული და მისთვის მისაღები ფორმით.
მოპასუხის განმარტებით, სამინისტროსა და მილსადენის კომპანიას შორის არსებობდა შეთანხმება, რომ საერთაშორისო ხელშეკრულების მიზნებისთვის ნებართვის გასაცემად საკმარისი იყო “ბსგზშ-ს” ანგარიშის წარდგენა. ბსგზშ-ს ანგარიშის წარდგენით მილსადენის კომპანიამ მოითხოვა, როგორც მისი დამტკიცება, ასევე ნებართვის გაცემა, რაც შეესაბამებოდა, როგორც საერთაშორისო ხელშეკრულების, ასევე საქართველოს შიდა კანონდებლობის მოთხოვნებს.
... კომპანია “..." უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის განცხადება იმის თაობაზე, რომ სამინისტროსთვის ნებართვის მოსაპოვებლად წარდგენილი დოკუმენტაცია არ იყო ხელმისაწვდომი საზოგადოებისთვის და არ ჩატარებულა მისი ამომწურავი საჯარო განხილვა. მოპასუხის განმარტებით, საერთაშორისო ხელშეკრულება ამ მხრივ გაცილებით უფრო მძიმე პირობებს ითვალისწინებდა ინვესტორებისთვის, ვიდრე საქართველოს შიდა კანონმდებლობა. დაცულ იქნა საერთაშორისო ხელშეკრულების მე-3 დანართის 3.9 პუნქტის ყველა მოთხოვნა. “ბსგზშ-ს” ანგარიში საჯაროდ ხელმისაწვდომი იყო და განხილულ იქნა საქართველოს შიდა კანონმდებლობისა და ხელშეკრულების სრული დაცვით.
მილსადენის კომპანია “..." აღნიშნა, რომ არც საქართველოს კანონმდებლობა და არც საერთაშორისო ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა უკვე საჯაროდ განხილული “ბსგზშ-ს” ანგარიშზე მიღებულ კომენტარებზე ინვესტორის მიერ გაცემული პასუხების საჯარო განხილვას. საერთაშორისო ხელშეკრულების 7.3 პუნქტის თანახმად, სამინისტრო ვალდებული იყო, ნებართვა გაეცა განაცხადის მიღებიდან 30 დღის განმავლობაში, მაგრამ არაუგვიანეს 60 დღისა და არა საქართველოს შიდა კანონმდებლბით დადგენილ სამი თვის ვადაში. მოპასუხის განმარტებით, აღნიშნული ოცდაათდღიანი ვადა უნდა აითვალოს არა 2002 წლის 2 ოქტომბრიდან (თავდაპირველი განაცხადის წარდგენის თარიღი), არამედ 2002 წლის 15 ოქტომბრიდან (ქართული ვარიანტის წარდგენის თარიღი). ამდენად, სამინისტრომ ნებართვა გასცა 45 დღის ვადაში, რაც საერთაშორისო ხელშეკრულების თანახმად, დასაშვებია საგანგებო სიტუაციის დროს.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით ასოციაცია “..." სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასოციაცია “...", რომელმაც აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იყო უკანონო შემდეგ გარემოებათა გამო:
კასატორის განმარტებით, 2002 წლის 30 ნოემბერს საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს მიერ ... კომპანიაზე გაცემული გარემოსდაცვითი ნებართვა ნავთობის ტრანსპორტირების შესახებ, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის “დ" პუნქტის თანახმად, წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ აქტს.
კასატორმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტის გამოცემისას არსებითად დაირღვა საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნები, რაც საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის “დ" პუნქტის თანახმად, ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა.
კასატორის განმარტებით, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რომ საქართველოს მთავრობასა და ძირითადი საექსპორტო მილსადენის პროექტის მონაწილეებს შორის 2000 წლის 28 აპრილს დადებული ხელშეკრულებით ტერიტორიის მფლობელი ქვეყნის მთავრობასთან სამინისტროს გააჩნდა დისკრეციული უფლება “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ” საქართველოს კანონის გვერდის ავლით და ამ კანონით დადგენილი წესისგან განსხვავებით დაედგინა და განესაზღვრა დოკუმენტთა ნუსხა და შესაბამისი პროცედურები ინვესტორის მიერ გარემოსდაცვითი ნებართვის მოსაპოვებლად.
კასატორმა აღნიშნა, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა აღნიშნული ხელშეკრულება, ვინაიდან “საერთაშორისო ხელშეკრულების შესახებ" საქართველოს კანონის 6.1 პუნქტის თანახმად, ძალაში შესული საერთაშორისო ხელშეკრულება საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელი ნაწილია და მას გააჩნია უპირატესი იურიდიული ძალა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული კანონმდებლობის მიმართ, გარდა საქართველოს კონსტიტუციისა.
კასატორის განმარტებით, საერთაშორისო ხელშეკრულების მე-3 დანართის მე-3 მუხლის 3.1 პუნქტის თანახმად, მხარეთა შეთანხმებით მოქმედებდა მარეგულირებელი ადმინისტრაციული სტრუქტურები და პროცედურები, მათ შორის საქართველოს გარემოს დაცვასთან დაკავშირებული ნებართვის გაცემის წესი, რომელიც ხელშეკრულების 7.3 მუხლით იყო დადგენილი. აღნიშნული მუხლის თანახმად, სამინისტროს ნაკისრი ჰქონდა ვალდებულება, ინვესტორის მიერ გარემოსდაცვითი ნებართვის მოთხოვნის შემთხვევაში, გაეცა სრული და სათანადოდ შედგენილი სია ყველა იმ დოკუმენტაციისა და მოთხოვნისა, რომელიც აუცილებელი იყო შესაბამისი ნებართვის გაცემისათვის, ანუ ხელშეკრულების მე-3 დანართის მე-3 მუხლის 3.1 პუნქტით და 7.3 მუხლით განსაზღვრული იყო საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი პროცედურები გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონით განსაზღვრული იყო გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის წესი და პირობები.
კასატორმა არამართლზომიერად მიიჩნია სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სამინისტროს ხელშეკრულების საფუძველზე შეეძლო დამოუკიდებლად მიეჩნია ნებართვის გაცემისთვის საჭირო დოკუმენტთა ნუსხა და ინვესტორისგან მოეთხოვა აღნიშნული დოკუმენტები, რომელთა საფუძველზეც გაიცემოდა გარემოსდაცვითი ნებართვა. ხელშეკრულებიდან ჩანდა, რომ, ვინაიდან მხარეებს შორის მოქმედებდა საქართველოს გარემოს დაცვასთან დაკავშირებული ნებართვის გაცემის წესი და, შესაბამისად, ნებართვის გასაცემად შესაბამისი ადმინისტრაციული სტრუქტურა _ სამინისტრო _ დადგენილი პროცედურებით, ეს გულისხმობდა სამინისტროს ვალდებულებას, ინვესტორზე გაეცა სრული და სათანადოდ შედგენილი სია, ყველა იმ დოკუმენტისა და მოთხოვნისა, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობით არის დადგენილი და აუცილებელი გარემოსდაცვითი ნებართვის მისაღებად. “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, ინვესტორის მიერ გარემოსდაცვითი ნებართვის მისაღებად საჭიროა სამინისტროში დადგენილი დოკუმენტების წარდგენა და ამ დოკუმენტების განხილვის შედეგად შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღება.
კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ სამინისტრომ დამოუკიდებლად განსაზღვრა ინვესტორის მხრიდან წარმოსადგენ იმ დოკუმენტთა ნუსხა, რომელიც საჭირო იქნებოდა გარემოსდაცვითი ნებართვის მისაღებად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არსებითად დაირღვა გარემოსდაცვითი ნებართვის მომზადებისა და გამოცემის კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები.
კასატორის განმარტებით, “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტი ავალდებულებდა სამინისტროს, განაცხადის, რომელიც მოიცავდა გარემოზე ზემოქმედების შეფასების (გზშ) ანგარიშს, მიღების შემდეგ უზრუნველეყო ინვესტორის საქმიანობის განხორციელების საკითხებთან დაკავშირებული საჯარო განხილვის ჩატარება და ამასთან, ამავე კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, სამინისტრო ვალდებული იყო, საქმიანობის საჯარო განხილვამდე უზრუნველეყო პრესაში განაცხადთან ერთად ინვესტორის მიერ წარდგენილი მოკლე ანოტაციის გამოქვეყნება, რომელსაც უნდა დართვოდა ინფორმაცია საქმიანობის განხორციელების საკითხებთან დაკავშირებული საჯარო განხილვის დროისა და ადგილის შესახებ. კანონის ეს მოთხოვნა სამინისტრომ არ შეასრულა.
კასატორის განმარტებით, სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოთხოვნები სამინისტროს მიერ ინვესტორისთვის გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის კანონიერებასთან დაკავშირებით.
კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ არ გამოიკვლია გარემოებები იმის თაობაზე, იყო თუU არა უზრუნველყოფილი საზოგადოების მონაწილეობა გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის შესახებ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში.
კასატორის განმარტებით, “გარემოს დაცვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის “თ" პუნქტის თანახმად, ასოციაცია “..." უფლება ჰქონდა სასამართლო წესით მოეთხოვა ეკოლოგიურად საშიში ობიექტების განთავსების, პროექტირების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა და ექსპლუატაციის შესახებ გადაწყვეტილებათა შეცვლა. კასატორს მიაჩნია, რომ ... ძირითადი საექსპორტო მილსადენის მშენებლობა იმ დოკუმენტაციის მიხედვით, რომლის საფუძველზეც სამინისტრომ გასცა ნებართვა, ეკოლოგიურად საშიში იყო, ვინაიდან გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემისას სამინისტროს არ დაუცავს კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნები.
კასატორის განმარტებით, ვინაიდან სამინისტრომ გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემისას არ უზრუნველყო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა და გადაწყვეტილების მიღების პროცესში დაინტერესებული საზოგადოების მონაწილეობა, რაც განსაზღვრულია “ორჰუსის კონვენციით”, საერთაშორისო ხელშეკრულებით და მოქმედი კანონმდებლობით, სამინისტრომ დაარღვია გარემოსდაცვითი ნებართვის, ანუ ადმინისტრაციული აქტის მომზადებისა და გამოცემისთვის დადგენილი მოთხოვნები, რაც საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი პუნქტის “დ" ქვეპუნქტის თანახმად, მისი ბათილად ცნობის საფუძველია.
Aაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა ითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა, მესამე პირთა განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
საკასაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2000 წლის 31 მაისს საქართველოს პარლამენტის მიერ რატიფიცირებულ იქნა საქართველოს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და თურქეთის რესპუბლიკას შორის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის, საქართველოსა და თურქეთის რესპუბლიკის ტერიტორიების გავლით ... ძირითადი საექსპორტო მილსადენით ნავთობის ტრანსპორტირების შესახებ საერთაშორისო ხელშეკრულება დანართებთან ერთად. აღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულება ძალაში შევიდა 2000 წლის 10 სექტემბერს.
2002 წლის 30 ნოემბერს საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრომ ... კომპანიაზე გასცა ¹0011 გარემოსდაცვითი ნებართვა ნავთობის ტრანსპორტირების შესახებ.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ სწორად გამოიყენა “საერთაშორისო ხელშეკრულების შესახებ" საქართველოს კანონის 6.1 პუნქტი, რომლის თანახმად, ძალაში შესული საერთაშორისო ხელშეკრულება საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელი ნაწილია და მას გააჩნია უპირატესი იურიდიული ძალა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ, გარდა საქართველოს კონსტიტუციისა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის საოლქო სასამართლოს მოტივაციას, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში საერთაშორისო ხელშეკრულებამ “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" კანონისგან განსხვავებულად გაითვალისწინა გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის წესი, ხოლო აღნიშნული წესით გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემა არ შეიძლება ჩაითვალოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული გარემოსდაცვითი ნებართვის მომზადების ან გამოცემის მოთხოვნების არსებით დარღვევად.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულების 7.3 პუნქტი, რომელსაც უპირატესი იურიდიული ძალა გააჩნია “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონთან შედარებით, არეგულირებს გარემოსდაცვითი ნებართვის მოსაპოვებლად წარსადგენი განაცხადის ფორმატს, კერძოდ, აღნიშნული პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ხელისუფლების შესაბამისი ორგანო (კონკრეტულ შემთხვევაში საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო) ვალდებულია გასცეს ყველა იმ დოკუმენტაციისა და მოთხოვნის სრული და სათანადოდ შედგენილი სია, რომელიც აუცილებელია ძირითადი საექსპორტო მილსადენის პროექტის მონაწილეებისა ან რომელიმე სხვა პროექტის მონაწილეებისთვის სპეციალური ლიცენზიების, ვიზების, ნებართვების, სერტიფიკატების, ორდერების, მოწმობების ან თანხმობების (“საგანაცხადო მოთხოვნები") მოსაპოვებლად, რომლებიც პროექტთან დაკავშირებული საქმიანობისთვისაა საჭირო. ძირითადი საექსპორტო მილსადენის პროექტის მონაწილეს და სხვა პროექტის მონაწილეებს უნდა შეეძლოთ დაყრდნობა ამგვარ სიაზე, როგორც საგანაცხადო მოთხოვნების სრულ და შესაბამის ნუსხაზე. ასეთი საგანაცხადო მოთხოვნები კი ამ კონკრეტული განაცხადის მიმართ ერთადერთ მოთხოვნებს უნდა წარმოადგენდეს.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულების 7.3 პუნქტის მიხედვით, უფლებამოსილი იყო, განესაზღვრა იმ დოკუმენტაციისა და მოთხოვნების საბოლოო, ამომწურავი ნუსხა, რაც საჭირო იქნებოდა მილსადენის კომპანიის მიერ ნებართვის მოსაპოვებლად.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებას, რომ “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონით დადგენილი წესისგან განსხვავებით, საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს საერთაშორისო ხელშეკრულებით მიენიჭა დისკრეციული უფლება იმ დოკუმენტაციის განსაზღვრისა, რომელიც საჭირო იქნებოდა გარემოსდაცვითი ნებართვის მოსაპოვებლად.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს არ გაუკეთებია “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონის იგნორირება, როდესაც საერთაშორისო ხელშეკრულების მიზნებისთვის გარემოსდაცვითი ნებართვის გასაცემად აუცილებელ და საკმარის დოკუმენტად მიიჩნია “ბუნებრივ და სოციალურ გარემოზე ზემოქმედების შეფასების" (“ბსგზშ") ანგარიში.
საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლო კოლეგიამ სწორად გაიზიარა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს მოსაზრება, რომ მილსადენის კომპანიის მიერ წარდგენილი “ბსგზშ-ს" ანგარიში შინაარსობრივად მოიცავდა ყველა იმ მოთხოვნასა და დოკუმენტაციას, რაც “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-5 მუხლით იყო დადგენილი. შესაბამისად, სამინისტრომ “ბსგზშ-ს" ანგარიში მიიჩნია გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემისთვის საკმარის დოკუმენტაციად. სამინისტროს ამის უფლებას ანიჭებდა “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" კანონთან მიმართებაში უპირატესი იურიდიული ძალის მქონე ზემოთ მითითებული საერთაშორისო ხელშეკრულება.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ დაირღვა “გარემოსდაცვითი ნებართვის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტისა და მე-5 პუნქტის მოთხოვნები, რომლებიც შეეხება ინვესტორის საქმიანობის განხორციელების საკითხებთან დაკავშირებული საჯარო განხილვის ჩატარებასა და ინვესტორის მიერ განაცხადთან ერთად წარდგენილი მოკლე ანოტაციის პრესაში გამოქვეყნებას.
ვინაიდან კასატორმა ვერ წარმოადგინა დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, ამიტომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სასამართლო კოლეგიის მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომ ინვესტორმა 2002 წლის 31 ივლისამდე ჩაატარა “ბსგზშ-ს" ანგარიშის პროექტის საჯარო განხილვები, ხოლო შემდეგ მოამზადა “პასუხები ანგარიშის საჯარო განხილვის პროცესში მიღებულ შენიშვნებზე", რომელიც მოიცავდა საზოგადოებისგან მიღებულ შენიშვნებსა და მოსაზრებებს, აგრეთვე, იმ ცვლილებებს, რომლებიც საჯარო განხილვის შედეგად შეტანილ იქნა “ბსგზშ-ს" ანგარიშის პროექტში. აღნიშნული დოკუმენტი ხელმისაწვდომი იყო საზოგადოებისთვის.
საკასაციო სასამართლო ეთანხმება თბილისის საოლქო სასამართლოს მოტივაციას, რომ მოპასუხეებს არ დაურღვევიათ “გარემოსდაცვით საკითხებთან დაკავშირებული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის, გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში საზოგადოების მონაწილეობისა და ამ სფეროში მართლმსაჯულების საკითხებზე ხელმისაწვდომობის შესახებ" კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი, რომლის თანახმად, დაინტერესებული საზოგადოება ადეკვატურად, დროულად და ეფექტურად უნდა იყოს ინფორმირებული საზოგადოებრივი თუUინდივიდუალური შეტყობინებების მეშვეობით გარემოს დაცვასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილების მიღების პროცესის საწყის ეტაპზე. საკასაციო სასამართლოს აზრით, სასამართლო კოლეგიამ სწორად მიიჩნია, რომ “ბსგზშ-ს" ანგარიშის პროექტის საჯარო განხილვების ეტაპი წარმოადგენდა სწორედ გარემოს დაცვასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილების (გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემა) მიღების პროცესის საწყის ეტაპს და ამ ეტაპზე გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროსთან შეთანხმებით, მილსადენის კომპანია და გარემოსდაცვითი ორგანიზაციები ახორციელებდნენ დაინტერესებული საზოგადოების ადეკვატურ, დროულ და ეფექტურ ინფორმირებას გარემოსდაცვით ღონისძიებებთან დაკავშირებით.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სასამართლო კოლეგიის განმარტებას, რომ გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემასთან მიმართებაში დაცულია, როგორც საქართველოს კანონმდებლობის, ისე ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ხელშეკრულების მოთხოვნები და, შესაბამისად, საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტროს მიერ არ არის დარღვეული 2002 წლის 30 ნოემბერს გაცემული ¹0011 გარემოსდაცვითი ნებართვის, როგორც ადმინისტრაციული აქტის, მომზადების ან გამოცემის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნები.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ასოციაცია “..." საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. კობერიძე
მოსამართლეები: მ. ვაჩაძე
ნ. ქადაგიძე
