ბს-796-681-კ-04 10 ნოემბერი, 2004 წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: აუქციონის შედეგების, სააღსრულებო ბიუროს განკარგულების ბათილად ცნობა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის 2003წ. 31 მარტის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ.ხ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზია შ.ზარნაძის მიმართ და ამ უკნასკნელს მ.ხ-ის სასარგებლოდ 5100 აშშ დოლარის, 306 აშშ დოლარის ოდენობით სესხზე დარიცხული სამი თვის სარგებლის, 600 ლარის საარბიტრაჟო მოსაკრებლის და ადვოკატის ხარჯის _ 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა დაეკისრა.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 28 მაისის განჩინებით დაკმაყოფილდა შ.ზ-ის განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ და მისი სარჩელის განხილვის დასრულებამდე, არბიტრაჟის გადაწყვეტილების აღსრულება შეჩერდა.

2003წ. 5 აგვისტოს ¹01/32-97 განკარგულებით შ.ზ-ის სახელზე იპოთეკით დატვირთული ბინის (მდებარე, ქ. თბილისში, ... ქუჩის ¹34, კორპუსი ¹4^ა, ბინა ¹24-ში) მესაკუთრე, საჯარო აუქციონის გზით, მ.ხ-ი გახდა. განკარგულების საფუძველზე, 2003წ. 14 აგვისტოს საჯარო რეესტრში მოცემული ბინა საკუთრების უფლებით მ.ხ-ის სახელზე აღირიცხა.

შ.ზ-ემ სასამართლოს სარჩელით მიმართა და მიუთითა, რომ ბინის იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია კანონის დარღვევით მოხდა, რადგანაც სამოქალაქო კოდექსის მე-300, 301-ე მუხლების საფუძველზე ბინის იძულებით აუქციონზე გაყიდვისათვის სავალდებულო იყო კრედიტორის განცხადების საფუძველზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობდა. ამასთან, მ.ხ-მა არბიტრაჟს მიმართა შ.ზარნაძისათვის კუთვნილი თანხის დაკისრების და არა იძულებითი აუქციონის დანიშვნის მოთხოვნით, ამიტომაც არ არსებობს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

მოსარჩელის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში დაირღვა აუქციონის ჩატარებისათვის კანონით დადგენილი პროცედურა, რადგან იგი აუქციონის ჩატარების შესახებ სათანადო წესით გაფრთხილებული არ ყოფილა. მართალია, საქმეშია 2003წ. ივლისით დათარიღებული ოქმი, თითქოს აღმასრულებელი გამოცხადდა მის ბინაში და არ გაუღეს კარი, მაგრამ ეს ფაქტი სინამდვილეს არ შეესაბამება. მოპასუხის თქმით, მას საკუთარი უფლებების დაცვის შესაძლებლობა მოესპო.

მოსარჩელის განმარტებით, აუდიტის მიერ ბინა არასწორად იქნა შეფასებული 6500 აშშ დოლარად, რაც თითქოს მისთვის ცნობილი იყო. შ.ზარნაძის თქმით, შეფასების შედეგები მისთვის არავის უცნობებია, თვით აუდიტი მასთან სახლში არ ყოფილა, გარდა ამისა, ბინის ფასი აშკარად შემცირებული იყო, რაც იმ მიზნით მოხდა, რომ მ.ხ-ს იაფად შეესყიდა ბინა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ 2003წ. 5 აგვისტოს ჩატარებული აუქციონის შედეგების, აღმასრულებლის განკარგულებისა და მ.ხ-ის სახელზე ბინის რეგისტრაციის ბათილად ცნობა მოითხოვა.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შ.ზარნაძის სარჩელი დაკმაყოფილდა: თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2003წ. 5 აგვისტოს საჯარო აუქციონის ოქმი, სააღრულებო ბიუროს 2003წ. 5 აგვისტოს ¹01/32-97 განკარგულება შ.ზარნაძის სახელზე რიცხული ბინის მ. ხ-ის საკუთრებად ცნობის თაობაზე და მიწის მართვის დეპარტამენტში რეგისტრირებული შესაბამისი აღრიცხვა ბათილად იქნა ცნობილი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება მ. ხ-მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით შ.ზ-ის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

აპელანტის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად მიუთითა, თითქოს საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ შ. ზ-ისათვის ვალის გადახდის მოვალეობის დაკისრება იძულებითი აუქციონის ჩასატარებლად საკმარისი არ იყო და ამისათვის საჭირო იყო გადაწყვეტილებაში სპეციალური მითითება.

აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლო აღმასრულებელი მოქმედებდა “სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” კანონის მე-17 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” პუნქტის შესაბამისად, რომლის თანახმადაც, აღმასრულებელი უფლებამოსილი იყო, გადახდევინება მოეხდინა მოვალის ქონების გაყიდვით. ამასთან, მან დაიცვა კანონის 63-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის შესაბამისად, აღსრულების სახით იძულებითი აუქციონის არჩევა კრედიტორის მოთხოვნით ხდება.

აპელანტმა მიიჩნია, რომ სასამართლოს მითითება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 მუხლის პირველ ნაწილზე მოცემულ შემთხვევაში არასწორი იყო, რადგან იძულებითი აუქციონის დანიშვნისას აღმასრულებელს თავისი უფლებამოსილებისათვის არ გადაუმეტებია. მის მიერ განხორციელებული ყველა მოქმედება სათანადო პროცესუალური ნორმების დაცვით შესრულდა. შ.ზ-ე იპოთეკით დატვირთულ ბინაში არ ცხოვრობდა, რაც დადასტურებული იყო სათანადო წესით შედგენილი აქტებით. ფაქტობრივად იგი შეგნებულად არიდებდა თავს ნებაყოფლობით აღსრულებისა და აუქციონის დანიშვნის შესახებ სათანადო შეტყობინებათა მიღებას, ამიტომაც კანონით დადგენილი წესით ის გადაეგზავნა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს. სასამართლომ უსაფუძვლოდ ცნო ბათილად საჯარო აუქციონის ოქმი და განკარგულება, რადგან პირველი მათგანი ადმინისტრაციული გარიგებაა, ხოლო მეორე _ აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2004წ. 30 აპრილის განჩინებით მ.ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003წ. 5 დეკემბრის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

სააპელაციო სასამართლომ განჩინება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აუქციონის ჩატარებისას დაირღვა სამოქალაქო კოდექსის მე-300 და 301-ე მუხლებით დადგენილი იპოთეკით დატვირთული ქონების იძულებითი აუქციონის რეალიზაციისათვის დადგენილი მოთხოვნები, კერძოდ, 301-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, იპოთეკით დატვირთული ქონების იძულებითი აუქციონის წესით რეალიზაციისათვის სავალდებულოა სასამართლოს გადაწყვეტილება. მართალია, მე-300 მუხლის მე-2 ნაწილი ამ სახის ურთიერთობათა მოწესრიგების ნორმატიულ საფუძვლად მიიჩნევს სამოქალაქო და სსკ-ის ნორმებს და ამ უკანასკნელთ ანიჭებს სპეციალური ნორმების მნიშვნელობას, მაგრამ ეს არ გამორიცხავს იძულებით აუქციონზე ქონების რეალიზაციისათვის სათანადო სასამართლო გადაწყვეტილების არსებობის აუცილებლობას.

ამას ადასტურებს ის გარემოება, რომ “სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” კანონი არ ადგენს ამ ურთიერთობათა სამოქალაქო კოდექსის 301-ე მუხლის 1-ლი ნაწილისაგან განსხვავებულ რეგლამენტაციას.

“სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” კანონის 63-ე და 68-ე მუხლები, რომლებზეც აპელანტი მიუთითებდა, მხოლოდ იძულებითი აუქციონის ჩატარების თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების შემდგომ ურთიერთობათა მოწესრიგების წესს ადგენდა, მაგრამ ამ საკითხზე სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არ ცვლიდა.

სააპელაციო სასამართლომ სათანადო სამართლებრივი საფუძვლის, სასამართლო გადაწყვეტილების არარსებობის გამო, ბათილად მიიჩნია სადავო ბინის იძულებით აუქციონზე რეალიზაციის შესახებ აღმასრულებლის მიერ განხორციელებული ყველა შემდგომი მოქმედება.

ამასთანავე, სააპელაციო პალატა აღნიშნავდა, რომ თვით ამ სააღსრულებო მოქმედებათა ჩატარების პროცესშიც დარღვეული იყო კანონის მოთხოვნები, კერძოდ, კანონის 28-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების აღსრულების დაწყებისას აღმასრულებელს უნდა გაეგზავნა წინადადება ხუთი დღის ვადაში გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით აღსრულების შესახებ, რომელიც მოვალეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით უნდა ჩაჰბარებოდა. მართალია, საქმეში იყო წინადადება შ.ზარნაძისათვის გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით შესრულების შესახებ, მაგრამ მისთვის ამ წინადადების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული წესით ჩაბარების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ მოიპოვებოდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მ. ხ-მა იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება მოითხოვა.

უზენაეს სასამართლოში საკასაციო საჩივარი თბილისის სააღსრულებო ბიურომაც წარადგინა და მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობა და მიიჩნევს, რომ თბილისის სააღსრულებო ბიუროს საკასაციო საჩივარი უნდა დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის მოტივით, ხოლო მ.ხ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2004წ. 30 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება სსკ-ის დებულებანი.

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს, რადგან სსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

საქმის მასალებით დადგენილია შემდეგი: შ.ზ-ესა და ნ.მ-ს შორის 2002წ. 26 სექტემბერს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ნოტარიულად გაფორმდა, რომლის მე-13 პუნქტით დგინდებოდა, რომ მხარეთა შორის დავის წარმოშობის შემთხვევაში, დავა კერძო არბიტრაჟის ან სასამართლო წესით უნდა გადაწყვეტილიყო.

ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთებოდა საცხოვრებელი ბინა, მდებარე ქ. თბილისში, ... ქ. ¹34, კორპ. ¹4^ა, ბ.24-ში.

2002წ. 5 დეკემბრის მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებით, ცვლილება შევიდა 2002წ. 26 სექტემბრის ზემოხსენებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში და იპოთეკაც და მოთხოვნაც ერთდროულად მარინე ხ-ზე გადავიდა.

ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდგომ, შ.ზ-ემ უარი განაცხადა სესხისა და შესაბამისი პროცენტის ანაზღაურებაზე, რის გამოც 2003წ. 10 მარტს მ. ხ-მა მუდმივმოქმედ არბიტრაჟს საარბიტრაჟო პრეტენზიით მიმართა მოპასუხე შ.ზ-ის მიმართ და მისთვის 5100 აშშ დოლარის, სესხზე დარიცხული სამი თვის სარგებლის _ 306 აშშ დოლარის, საარბიტრაჟო მოსაკრებლის _ 600 ლარისა და ადვოკატის ხარჯის _ 500 აშშ დოლარის (სულ 1085 ლარი) დაკისრება მოითხოვა.

მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის 2003წ. 31 მარტის ¹013-2003 გადაწყვეტილებით მ. ხ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზია სრულად დაკმაყოფილდა.

ამავე დღეს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი (წარწერა), რომლითაც განისაზღვრა, რომ გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ, ძალაში შესვლისთანავე, უნდა აღსრულებულიყო. შესაბამისად, განხორციელდა აღსრულება და საჯარო აუქციონის გზით ბინა საკუთრების უფლებით მ.ხ-ზე გადავიდა.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მ. ხ-მა საკასაციო სასამართლოში დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია წარმოადგინა, რადგან აქ წარმოდგენილი დოკუმენტების მოძიება, სააღსრულებო უწყებაში მიმდინარე რეორგანიზაციის გამო, სააპელაციო ინსტანციაში საქმის განხილვის ეტაპზე შეუძლებელი იყო.

ზემოთქმული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს შემდეგს:

“კერძო არბიტრაჟის შესახებ” კანონის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, რომელიც ნებაყოფლობით არ შესრულდა, აღსრულდება იძულებით, არბიტრაჟის სააღსრულებო წარწერის საფუძველზე. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტით განსაზღვრულია, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება აღსრულდება სააღსრულებო წარმოებისათვის კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

“სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” კანონის პირველი მუხლის თანახმადაც დადგენილია, რომ აღსრულებას ექვემდებარება როგორც საერთო სასამართლოები, ისე კერძო არბიტრაჟის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, რადგან მხარეთა შორის არბიტრაჟისათვის მიმართვის შესახებ შეთანხმება არსებობდა, დავის მის მიერ განხილვა კანონიერი იყო. ამასთან, როგორც აღვნიშნეთ, უმართებულოა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ სააღსრულებო წარმოების დაწყებისათვის საერთო სასამართლოს შესაბამისი განკარგულება იყო საჭირო, მაშინ, როცა კანონით პირდაპირაა განსაზღვრული, რომ არბიტრაჟის გადაწყვეტილება აღსრულებას ექვემდებარება და დამატებითი მიმართვა სასამართლოსათვის აღსრულების განკარგულების თაობაზე აუცილებლობას აღარ წარმოადგენს, მით უფრო, რომ არბიტრაჟის გადაწყვეტილების საფუძველზე, კანონით დადგენილი წესით, შესაბამისი სააღსრულებო ფურცელიც (წარწერა) იქნა გამოწერილი. ამასთან, “სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” კანონის მე-17 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” პუნქტის შესაბამისად, აღმასრულებელი უფლებამოსილი იყო, გადახდევინება მოეხდინა მოვალის ქონების გაყიდვით, ამავე კანონის 63-ე მუხლის თანახმად კი განსაზღვრულია, რომ აღსრულების სახით იძულებითი აუქციონის არჩევა კრედიტორის მოთხოვნით ხდება და მას გადაწყვეტილებაში სპეციალური მითითება არ სჭირდება. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოწერილი სააღსრულებო ფურცელის არსებობა აღსრულების დაწყებისათვის საკმარისი საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო დამატებით ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა განმარტებული კანონი, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ქონების იძულებითი აღსრულების წარმოებისას მოვალე _ შ.ზ-ეს უწყება ქონების აუქციონის წესით გაყიდვის თაობაზე კანონით დადგენილი წესით არ ჩაჰბარებია, მაშინ, როცა საქმის მასალებით უტყუარად დგინდება, რომ მოპასუხის _ შ.ზ-ის ადგილსამყოფელი აღმასრულებლის მიერ ვერ იქნა მოძიებული, რის შედეგადაც სასამართლო აღმასრულებელმა, სსკ-ის 78-ე მუხლის თანახმად, უწყება გაუგზავნა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს და დაბრუნდა წარწერით, რომლითაც დადასტურდა მისი მიღება ამ ორგანოს მიერ. ნიშანდობლივია, რომ მხარეთა შეტყობინების საკითხებს “სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ” კანონი ცალკე არ არეგულირებს და მასზე სსკ-ის 70-ე - 78-ე მუხლები ვრცელდება.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოვალისათვის უწყების გაგზავნა კანონის მოთხოვნათა დაცვით განხორციელდა და აუქციონის შედეგების ბათილად ცნობის მოთხოვნა ამ მოტივითაც უმართებულოა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოს დაუბრუნდეს.

საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ, მართალია, საკასაციო სასამართლოში მ. ხ-ის საკასაციო საჩივართან ერთად თბილისის სააღსრულებო ბიუროს საკასაციო საჩივარიც იყო წარმოდგენილი, მაგრამ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ეს უკანასკნ. დაუშვებელია, რადგან მას სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, რის გამოც განუხილველად უნდა იქნეს დატოვებული.

სარეზოლუციო ნაწილი:

იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის მოტივით;

2. მ.ხ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2004წ. 30 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

4. სახელმწიფო ბაჟის საკითხი გადაწყდეს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

5. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.