ბს-839-716-კ-04 21 დეკემბერი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს “ლ-ს” შორის დადებული 10.06.98წ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

სს “.. ..-ის” აქციონერებმა რ. კ-მა, მ. მ-ემ, მ. ა-ემ და სხვ. სასარჩელო განცხადებით მიმართეს კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების: ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს და ა. პ-ის მიმართ. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს “ლ-ს” შორის 10.06.98წ. დადებული აქციების პაკეტის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაუქმება, ა. პ-ისათვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ იძულებითი მოცდენის და მიუღებელი დავალიანების სახით ფულადი თანხის გადახდის დაკისრება.

22.12.03წ. მოსარჩელეებმა დამატებითი სასარჩელო განცხადებით მიმართეს სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვეს: სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს “ლ-ს” შორის 10.06.98წ. დადებული ხელშეკრულების გაუქმება; სს “საწარმოო გაერთიანება .. ..-ისათვის” მოსარჩელეთა სასარგებლოდ იძულებითი მოცდენის შრომის ანაზღაურების გადახდევინება 1.526374 ლარის ოდენობით; მოსარჩელეთა სასარგებლოდ ა. პ-ისათვის 316075 ლარის გადახდის დაკისრება; სს “საწარმოო გაერთიანება .. ..-ისათვის” მოსარჩელეთა სასარგებლოდ ე.წ. მე-13 ხელფასის (პრემიის) გადახდის დაკისრება 128000 ლარის ოდენობით.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 12.01.04წ. განჩინებით საქმე განსჯადობით განხილვისათვის გადაეცა თბილისის საოლქო სასამართლოს. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 20.02.04წ. განჩინებით ცალკე წარმოებად გამოიყო და განსახილველად გადაეგზავნა უფლებამოსილ თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას საქმე იმ მოთხოვნებთან დაკავშირებით, რომლებიც ეხება სს “საწარმოო გაერთიანება .. ..-ისათვის” მოსარჩელეთა სასარგებლოდ იძულებითი მოცდენის შრომის ანაზღაურების 1526374 ლარის ოდენობით გადახდა; 128000 ლარის ოდენობით მე-13 ხელფასის გადახდა; ა. პ-ისათვის მოსარჩელეთა სასარგებლოდ 316075 ლარის კომპენსაციის გადახდა. 10.06.98წ. ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნა განსახილველად დარჩა ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის წარმოებაში.

დამატებით სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 20.02.98წ. ¹43 განკარგულების მიხედვით 10.06.98წ. ჩატარებული კონკურსის საფუძველზე, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს “ლ-ს” შორის დაიდო ხელშეკრულება სს “.. ..-ის” აქციათა პაკეტის (აქციების 94,98%) ყიდვა-გაყიდვის შესახებ, ხოლო 24.07.98წ სს “.. ..-ის” აქციათა მფლობელი გახდა ფიზიკური პირი ა. პ-ი. 10.06.98წ. ხელშეკრულებით სს “ლ-მა” იკისრა ვალდებულება საინვესტიციო პერიოდში (5 წლის განმავლობაში) ფაბრიკაში დაებანდებინა 6 მილიონი ლარის ინვესტიცია, მოეხდინა საწარმოში დასაქმებული მუშაკ-აქციონერთა სამუშაო ადგილების შენარჩუნება და გაზრდა 1000 ერთეულამდე. 10.06.03წ. ამოიწურა საინვესტიციო პერიოდი. ა. პ-ის მიერ ვერ იქნა შესრულებული ნაკისრი ვალდებულებების პირობები, რითაც მოსარჩელეებს მიადგათ მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი. მოსარჩელეებმა ყურადღება გაამახვილეს იმ გარემოებაზე, რომ სს “ლ-მა” 2231331 ჩვეულებრივი აქციათა პაკეტი შეიძინა მხოლოდ 10000 აშშ დოლარის ეროვნულ ვალუტად. მოპასუხემ თავი აარიდა ნაკისრი 6 მლნ ლარის ინვესტიციის გადახდას. ზემოაღნიშნული გარემოებების შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა 2003წ. ივნისის თვეში. მყიდველის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევის მიუხედავად, სამინისტრომ არ გამოიყენა ხელშეკრულების მე-10 მუხლით გათვალისწინებული საჯარიმო სანქცია, არ იქნა დაყენებული გარიგების ცალმხრივი მოშლის პრეტენზია. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს “ლ-ს” შორის 10.06.98წ. დადებული ხელშეკრულების გაუქმება. სასამართლო კოლეგიის 16.04.04წ. სხდომაზე მოსარჩელეებმა დააზუსტეს სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ მოითხოვეს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს “ლ-ს” შორის 10.06.98წ დადებული ხელშეკრულების ბათილობა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 16.04.04წ გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. კოლეგიამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ მიუთითა ბათილობის სამართლებრივი საფუძველი, ვერ განმარტა გასაჩივრებული ადმინისტრაციული გარიგებით რა პირდაპირი და უშუალო ზიანი მიადგა მოსარჩელეთა კანონიერ უფლებას ან ინტერესს. მოსარჩელეების მიერ მოყვანილი მოტივები იმის შესახებ, რომ გაშვებულნი არიან უხელფასო შვებულებაში, არსებობს სახელფასო დავალიანებები, არ იღებენ დივიდენდებს განეკუთვნება საკორპორაციო, შრომით ურთიერთობებს და სციოლდება დავის განხილვის ფარგლებს. მოსარჩელეები სადავოდ ხდიან ადმინისტრაციული გარიგების შესრულებას აქციათა პაკეტის მყიდველის მხრიდან. ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე ის ადგენს უფლებებს და მოვალეობებს მხოლოდ ამ ხელშეკრულების მონაწილე მხარეებისათვის, ანუ სს “ლ-ისათვის”, რომლის უფლებამონაცვლეა ა. პ-ი და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო, რომლის უფებამონაცვლეა ეკონომიკის სამინისტრო. სადავო ხელშეკრულება ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ითვალისწინებდა გამყიდველისაგან წერილობითი გაფრთხილების მიღებას, დაჯარიმებას, ვალდებულების განმეორებითი დარღვევის გამოვლენა განიხილებოდა ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლად. საინვესტიციო ვალდებულების შესრულების პერიოდში გამყიდველის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებათა უხეში დარღვევის ფაქტი მყიდველის მიერ არ დაფიქსირებულა. “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის 11.3 მუხლის საფუძველზე, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ 10.06.98წ ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნა არის ხანდაზმული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 16.04.04წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა აქციონერთა წარმომადგენლის რ. კ-ის, აგრეთვე ერთ-ერთი აქციონერის მ. დ-ის მიერ. სს “.. ..-ის” აქციონერების წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

1. სასამართლომ უმართებულოდ მიიჩნია სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გაცდენილად “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის 11.3 მუხლზე მითითებით, ვინაიდან საქმე იხილებოდა ადმინიტსრაციული სამართალწარმოების წესით სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ადმინისტრაციული კანონმდებლობა _ სზაკ-ის და სასკ-ის ნორმები. “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” 30.05.97წ. კანონის გამოყენება “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 25.2 მუხლის თანახმად დაუშვებელი იყო, ვინაიდან სადავო სამართალურთიერთობების დარეგულირებისათვის 1999 წლიდან უკვე მოქმედებდა ახალი ადმინისტრაციული კანონმდებლობა. არსებობს საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობები, რის გამო სასარჩელო ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით პრივატიზაციის კანონმდებლობასა და სზაკ-ის და სასკ-ის ნორმებს შორის არსებული წინააღმდეგობისას უპირატესობა უნდა მიეცეს საერთო-სამართლებრივ ნორმებს. მოსარჩელეთათვის გასაჩივრებული ადმინისტრაციული გარიგების შინაარსი 25.05.03წ. გახდა ცნობილი, რის შემდეგაც 09.06.03წ. შეტანილ იქნა რაიონულ სასამართლოში სასარჩელო განცხადება. გარიგების მოქმედების პერიოდში მყიდველის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებათა უხეში დარღვევის ფაქტის დაუფიქსირებლობა არ წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს, გარიგების მოქმედების ვადის ამოწურვის შემდეგ მოსარჩელეების მიერ სარჩელის წარდგენა სწორედ იმან განაპირობა, რომ გამყიდველმა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ არ გამოიჩინა პრინციპულობა და არ დაიცვა სახელმწიფო და საზოგადოებრივი ინტერესები. მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ვერ უთითებს სადავო ხელშეკრულების დადებით დარღვეულ ნორმას, სსკ-ის 178-ე მუხლის თანახმად, მოსარჩელეს არ ევალება კანონის დარღვეულ ნორმაზე მითითება. ამასთანავე, მოსარჩელე მხარის მიერ სასარჩელო განცხადებაში და სასამართლო სდომაზე გაკეთდა ყველა საჭირო განმარტება სადავო გარიგების უკანონობასთან დაკავშირებით. აქციების ყიდვა-გაყიდვის 10.06.98წ. ხელშეკრულებით იზღუდება კონსტიტუციის მე-2 თავით გათვალისწინებული საკუთრების მოპოვების თავისუფლების პრინციპი, ინვესტორის სასარგებლოდ საწარმოს მუშაკებს ფაქტიურად დაათმობინეს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით მინიჭებული საწარმოს აქციათა უპირატესი შესყიდვის უფლება, რის გამო მუშაკებს არ მიუციათ სზაკ-ის 67-ე მუხლით გათვალისწინებული ხელშეკრულების დადების წერილობითი თანხმობა. ამასთანავე, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ინვესტორმა-სს “ლ-მა” სხვადასხვა მანიპულაციებით ინვესტიციის ოდენობა 11 მილიონიდან 6 მილიონამდე შეამცირა, რაც შემდგომ პერიოდში არ განხორციელებულა. სასამართლომ უგულებელყო სასკ-ის 2.2 მუხლის “ბ” ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად სასამართლოში დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს ადმინისტრაციული გარიგების დადება ან შესრულება. სზაკ-ის 66.3 მუხლის თანახმად, დაუშვებელია ადმინისტრაციული გარიგებით საქართველოს კონსტიტუციის მე-2 თავში მითითებული ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევა. სსკ-ის 79-ე მუხლის თანახმად, მხარეებად სასამართლო პროცესში შეიძლება ჩართულ იქნენ დაინტერესებული პირები, კასატორები წარმოადგენენ დაინტერესებულ პირებს, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 03.07.03წ. განჩინებით დასტურდება. სარჩელში დასახელებულ გარემოებათა ძირითად მტკიცებულებას წარმოადგენს კონტროლის პალატის 19.10.01წ. შემოწმების აქტი, სადაც დაფიქსირებულია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტები, კონტროლის პალატის აქტი არ გასაჩივრებულა, იგი ძალაშია, რის გამო აქტი არსებითი მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მატარებელია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სს “.. ..-ის” მუშაკ-აქციონერთა წარმომადგენელმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, სს “ლ-სა” და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს შორის 10.06.98წ. დადებული ხელშეკრულების გაუქმება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 16.04.04წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა აგრეთვე სს “.. ..-ის” აქციონერის მ. დ-ის მიერ, რომელიც ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნებას. კასატორი თვლის, რომ სს “.. ..-ის” აქციათა პაკეტის 94,98%-ის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების დადებით 250-ზე მეტი თანამშრომელი გაშვებულ იქნა უხელფასო შვებულებაში, რის შესახებაც მათ არც სიტყვიერად და არც წერილობით არ უცნობებიათ. მე-13 ხელფასის გაუცემლობით მუშაკებს ხელოვნურად შეეზღუდათ აქციების შესყიდვის უფლება. თანამშრომლებისათვის ცნობილი არ იყო, თუ რას ემყარებოდა სამუშაოდან დათხოვნის ბრძანების შინაარსი, ასეთი მათთვის ცნობილი გახდა 23.06.03წ. ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით დოკუმენტაციის გაცნობის შემდეგ, რის გამო ხანდაზმულობის მოტივით სარჩელზე უარის თქმა სრულიად გაუმართლებელია. უსაფუძვლოა გასაჩიურებულ გადაწყვეტილებაში მითითება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეებმა ვერ დაასაბუთეს რა პირდაპირი და უშუალო ზიანი იქნა მიყენებული მათთვის, ვინაიდან მოპასუხე მხარის და მისი უფლებამონაცვლის ა. პ-ის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობით დარჩნენ სამუშაოს გარეშე, ვერ იქნა მიღებული აქციათა დივიდენდები, გაშვებულ იქნენ უხელფასო შვებულებაში, ბრძანების ასლების გაუცემლობით არ მიეცათ სადმე მუშაობის დაწყების საშუალება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორმა მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება, საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება. მ. დ-ი 17.12.04წ. განცხადებით მიმართა საკასაციო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორებმა მხარი დაუჭირეს საკასაციო საჩივრებს და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებით საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნება. მოწინააღმდეგე მხარის სს “საწარმოო გაერთიანება .. ..-ის” და ა. პ-ის წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს და მოითხოვეს საოლქო სასამართლოს კოლეგიის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება. საქმეში მესამე პირად ჩაბმული საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს წარმომადგენელმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების მოტივით მხარი არ დაუჭირა საკასაციო საჩივარს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამრათლო საქმის მასალების შესწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობის და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტოს (ამჟამად ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს) და სს “ლ-ს” შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სს “.. ..-ის” აქციათა 94,98% ყიდვა-გაყიდვის შესახებ. 11.08.98წ. სს “ლ-სა” და ა. პ-ს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სს “.. ..-ის” აქციათა (94,98%) ყიდვა-გაყიდვის შესახებ. საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ საქმის განხილვისას მოსარჩელე მხარემ დააზუსტა დავის საგანი და მოითხოვა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს “ლ-ს” შორის 10.06.98წ. დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. სკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. მესამე პირები უფლებამოსილნი არიან მოითხოვონ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. ამასთანავე, საქმის მასალებით არ დასტურდება 10.06.98წ. ხელშეკრულების ბათილად ცნობის რაიმე სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა. ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობა, სკ-ის 405-ე მუხლის თანახმად, შესაძლებელია იყოს ხელშეკრულების მოშლის, ხელშეკრულებიდან გასვლის და არა მისი ბათილად ცნობის საფუძველი, ამასთანავე ამ საფუძვლით ხელშეკრულების მოშლის მოთხოვნის დასმის უფლება აქვს ხელშეკრულების მხარეს და არა მესამე პირს. ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შეიძლება იყოს არა ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობა, არამედ კანონმდებლობით დადგენილი ნორმების არსებითი დარღვევა (მაგ. კონკურსის ჩატარების წესის უხეში დარღვევა, არაუფლებამოსილი სუბიექტის მიერ აქციების შესყიდვა, გადახდის უკანონო საშუალებების გამოყენება, აქციების ფასის ხელოვნური შემცირება, უკანონო შეღავათების გაწევა, ანტიმონოპოლიური კანონმდებლობის დარღვევა). ამასთანავე, კასატორების მოთხოვნა სადავო ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო მისი ბათილად ცნობის შესახებ ეწინააღმდეგება თვით ამ ხელშეკრულების პირობებს, ვალდებულებების შეუსრულებლობისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ სანქციებს, კერძოდ სს “.. ..-ის” აქციათა პაკეტის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ 10.06.98წ. ხელშეკრულების მე-10 მუხლის, აგრეთვე სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 20.03.98წ. ¹1-3/194 ბრძანების მე-2 პუნქტის თანახმად, მყიდველის მიერ საკონკურსო პირობების შესრულებასთან დაკავშირებული ვალდებულებების უხეშად დარღვევის შემთხვევაში მყიდველს გამყიდველისაგან უნდა მისცემოდა წერილობითი გაფრთხილება, მყიდველი ჯარიმდებოდა სს “.. ..-ის” საწესდებო კაპიტალის 10 პროცენტით. ხელშეკრულების თანახმად, მყიდველის მიერ საკონკურსო პირობების შესრულებასთან დაკავშირებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის განმეორებითი გამოვლენის შემთხვევაში განიხილებოდა ხელშეკრულების ცალმხრივი წესით მოშლის ინიციატივა.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ საქმის განხილვისას მოსარჩელეები, სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შედეგად, ითხოვდნენ ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. ხელშეკრულების ბათილობა სამართლებრივ შედეგად იწვევს ორმხრივ რესტიტუციას, ხელშეკრულების შედეგების გაუქმებას ხელშეკრულების დადებისთანავე. ამდენად, ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნისათვის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს ხელშეკრულების დადების მომენტიდან. საინვესტიციო პერიოდის დამთავრებიდან ხანდაზმულობის ათვლა შესაძლებელი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, უკეთუ კასატორების მოთხოვნა შეეხებოდა ხელშეკრულების პირობების შესრულების დავალებას და არა მის ბათილად ცნობას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 10.06.98წ. ხელშეკრულებით აქციათა პაკეტის რეალიზაცია განხორციელდა კონკურსის ფორმით, ხელშეკრულების შინაარსი დეტერმინირებული იყო საკონკურსო პირობებით, კანონმდებლობით დადგენილი წესით ინფორმაცია ჩასატარებელი კონკურსის პირობების შესახებ გამოქვეყნდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით. ამდენად არ არის გასაზიარებელი კასატორების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მათთვის უცნობი იყო აქციათა პაკეტის მყიდველის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები. აქციონერთა ჯგუფის წარმომადგენლის განცხადება იმის შესახებ, რომ კონკურსის ჩატარების პერიოდში მოსარჩელეებს არ გააჩნდათ გაზეთის შეძენის და გაცნობის საშუალება, პალატის აზრით, არ არის ანგარიშგასაწევი მოსაზრება. კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, აგრეთვე, აქციონერებისათვის კონკურსის ჩატარების შესახებ პერსონალური შეტყობინების ვალდებულებას, პრესის ორგანოში კონკურსის შესახებ ინფორმაციის გამოქვეყნება იძლეოდა საკმარის სამართლებრივ საფუძველს კონკურსის წესით აქციათა პაკეტის რეალიზაციისათვის. “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად სადავო საკითხების განხილვის ხანდაზმულობის ვადა სამ წელიწადს შეადგენს. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 10.06.98წ. ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მოსარჩელეებს სარჩელი 2001წ. 10 ივნისის ჩათვლით უნდა წარედგინათ. საქმის მასალების მიხედვით მოსარჩელეებმა სარჩელით სასამართლოს 11.07.03წ. მიმართეს, სასარჩელო განცხადებით სასამართლოსადმი მიმართვის მომენტისათვის მოსარჩელეებს გაცდენილი ჰქონდათ კანონმდებლობით განსაზღვრული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, ხანდაზმულობის ვადის გაცდენა წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 10.06.98წ. ხელშეკრულებით დაირღვა ზოგადი ადმინიტსრაციული კოდექსის (66-ე, 67-ე მუხ) ნორმები. საკასაციო პალატა კასატორების ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემეობაზე, რომ სადავო ხელშეკრულება დადებულია 10.06.98წ., ხოლო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი 01.01.2000წ. ამოქმედდა, აქციათა პაკეტის შესყიდვის ხელშეკრულების დადებისას შეუძლებელი იყო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმების გათვალისწინება, ამდენად უმართებულოა საკასაციო საჩივარში სადავო ხელშეკრულების მართლზომიერების დასადგენად ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის ნორმების მოშველიება. საქმის განხილვის დროისათვის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მოქმედება არანაირად არ გამორიცხავს “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” 30.05.97წ. კანონის გამოყენებას. სახელმწიფო ქონების პრივატიზების სამართლებრივ, ეკონომიკურ, ორგანიზაციულ და სოციალურ საფუძვლებს განსაზღვრავს “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონი, რომელიც არის სპეციალური ურთიერთობების მომწესრიგებელი საკანონმდებლო აქტი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია კასატორების მოსაზრება ხსენებული აქტებს შორის წინააღმდეგობის არსებობის, “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 25-ე მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე სადავო სამართალურთიერთობების მიმართ გვიან მიღებული აქტების ნორმების გამოყენების შესახებ. კონკურსის ჩატარებისას გამოიყენება კონკურსის ჩატარების დროს მოქმედი ნორმები, შესაბამისად კონკურსის შედეგად დადებული ხელშეკრულების მართლზომიერების შესაფასებლად გამოყენებული უნდა იქნეს კონკურსის ჩატარების და ხელშეკრულების დადების დროისათვის მოქმედი ნორმები. ამდენად, საფუძველსმოკლებულია კასატორების მოსაზრება იმის შესახებ, რომ 10.06.98წ. ხელშეკრულების დადებისათვის ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 67-ე მუხლის თანახმად საჭირო იყო მესამე პირების ანუ შრომითი კოლექტივის წევრების წერილობითი თანხმობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სს “.. ..-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული აქციათა პაკეტის (94,98% 2231335 აქცია) სიმბოლური საწყისი ფასით (ერთი ლარი) კომერციული კონკურსის ფორმით გამოცხადება ემყარება საქართველოს პრეზიდენტის 17.11.97წ. ¹671 ბრძანებულებას, რომლის მე-5 პუნქტის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტის თანხმობით სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს უფლება აქვს მიიღოს გადაწყვეტილება ზარალიანი ან მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო მსხვილი საწარმოების კომერციული კონკურსის ფორმით, სიმბოლური ფასით პრივატიზების შესახებ. სს “.. ..-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში დარჩენილი აქციების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 20.02.98წ. ¹43 განკარგულებით სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს, მრეწველობის სამინისტროსთან ერთად, თანხმობა მიეცა სს “.. ..-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში დარჩენილი აქციების სიმბოლური ფასით პრივატიზებაზე, განკარგულების საფუძველზე აქციათა პაკეტი შესყიდულ იქნა 10 ათას აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარად. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საინვესტიციო თანხა 11 მლნ ლარიდან უსაფუძვლოდ იქნა დაყვანილი 6 მლნ ლარამდე. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 20.03.98წ. ¹1-3/194 ბრძანებით შეტანილ იქნა ცვლილებები სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 26.02.98წ. ¹1-3/129 ბრძანებაში, რომლის თანახმად 10 მლნ ლარის ინვესტიციის ნაცვლად მოსაზიდი საინვესტიციო თანხა განისაზღვრა 6 მლნ ლარის ოდენობით. ამასთანავე, საქართველოს პრეზიდენტის 20.02.98წ. ¹43 განკარგულება, სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 20.03.98წ. ¹1-3/194 ბრძანება მოსარჩელეების მიერ არ გასაჩივრებულა და არ წარმოადგენს განსახილველი დავის საგანს.

დაუსაბუთებელია საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ჩატარებული კონკურსის შედეგად ხელშეკრულების დადებით საწარმოს მუშაკებს დაათმობინეს ინვესტორის სასარგებლოდ საწარმოს აქციათა უპირატესი შესყიდვის უფლება, მათ შეეზღუდათ აქციების შეღავათიანი პირობებით შესყიდვის შესაძლებლობა. სააქციო საზოგადოების დაფუძნებისას საწარმოს მუშაკებს უსასყიდლოდ გადაცემული აქვთ პრივატიზაციის კანონმდებლობით განსაზღვრული აქციების გარკვეული რაოდენობა, კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, შრომითი კოლექტივის მიერ აქციების უპირატეს შეძენას. უმართებულოა კასატორების წარმომადგენელთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საწარმოს მუშაკებს ჰქონდათ აქციების პრიორიტეტული შესყიდვის უფლება. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 29.05.94წ. ¹178 ბრძანებულებით დამტკიცებული “სახელმწიფო საწარმოების (გაერთიანებების) გარდაქმნის გხით შექმნილი სააქციო საზოგადოების პრივატიზაციის პროცესში საწარმოთა მუშაკების უფლებათა გაფართოების, აქციათა პაკეტის პირდაპირი მიყიდვის შესახებ” დებულების თანახმად, სახელმწიფო მეთაურის 29.05.94წ. ¹178 ბრძანებულებაში 31.07.94წ, 17.05.95წ. და 23.09.95წ. ბრძანებულებებით შეტანილი ცვლილებების გათვალისწინებით, 1998 წლისათვის ამოწურული იყო ხსენებული დებულების მე-8 პუნქტით გათვალისწინებული საწარმოს მუშაკებზე საწარმოს აქციების პირდაპირი მიყიდვის ვადები, შრომითი კოლექტივის წევრების მიერ აქციების შეღავათიანი პირობებით შეძენას დროებითი ხასიათი ჰქონდა და კონკურსის ჩატარების დროისათვის არ მოქმედებდა. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ აქციების უპირატესი შესყიდვის უფლებას კასატორებს ანიჭებდა სკ-ის 169-ე მუხლი, ვინაიდან არ არსებობს ქონების ფლობის სამართლებრივი საფუძველი, კასატორების მიერ სააქციო საზოგადოების აქციათა ნაწილის გადაცემით მათ არ შეუძენიათ საზოგადოების ქონებაზე საკუთრების უფლება, ქონება საზოგადოების საკუთრებას წარმოადგენს, იგი შეტანილია საწესდებო კაპიტალში, კასატორები წარმოადგენენ სს-ის აქციების მესაკუთრეებს და მათ უფლება აქვთ, საწარმოს რენტაბელურობის შემთხვევაში, მოითხოვონ კუთვნილ აქციებზე შესაბამისი დივიდენდების მიღება და არა ქონებაზე საკუთრების უფლების მინიჭება.

საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების, სადავო ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველს არ ქმნის, აგრეთვე, 1994 წელს მიღებული მოგებიდან შრომითი კოლექტივის წევრებისათვის პრემიის გაუცემლობა. დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის 29.04.97წ ¹244 ბრძანება, რომლითაც გაუქმდა პრემიის თანხების გაცემა, არ წარმოადგენს განსახილველი დავის საგანს, ამასთანავე, აღნიშნული გარემოება უცნობი იყო აქციათა პაკეტის მყიდველისათვის, სადავო ხელშეკრულების 6.1.8 მუხლის თანახმად გამყიდველი ადასტურებდა, რომ ხელშეკრულების ხელმოწერის მომენტისათვის მას არა აქვს დადებული რაიმე შეთანხმება ან ნაკისრი რაიმე ვალდებულება აქციონერებისათვის დივიდენდების გადახდის ან/და მათი განაწილების შესახებ, რაც გამორიცხავს მყიდველის პასუხისმგებლობას.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს, აგრეთვე, საკასაციო საჩივარში მოყვანილ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველს ქმნის კონტროლის პალატის შემოწმების 19.10.01წ. აქტი. აქტის მიხედვით დასტურდება, რომ აქტის შედგენის დროისათვის, ანუ საინვესტიციო პერიოდის დასრულებამდე (10.06.03წ.), მყიდველის მიერ დამატებით შემოტანილი ინვესტიციების თანხამ 5.756459 ლარი შეადგინა, აქციათა პაკეტის ნასყიდობის შესახებ 10.06.98წ. დადებული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების მყიდველის მიერ შესრულებას ადასტურებს აგერთვე შპს “ა-ის” აუდიტორის 24.04.03წ. დასკვნა, რომლის ბათილად ცნობის მოთხოვნა საკასაციო ინსტანციაში სსკ-ის 406-ე მუხლის თანახმად დაუშვებელია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების საფუძვლები, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა, რაც სსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად წარმოადგენს საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 47-ე მუხლის I-ლი ნაწილის თანახმად, მთლიანად ათავისუფლებს კასატორებს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. კ-ის, მ. ა-ის და სხვათა საკასაციო საჩივარი, მ. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 16.04.04წ გადაწყვეტილება;

2. კასატორები გათავისუფლდნენ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.