¹ ¹ ბს-87-71-კ-04 19 აპრილი, 2004 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: თანხის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 25 ოქტომბერს თ. გ.-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის კორპორაციის მიმართ 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში დაკისრების თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ 1999წ. 7 ივნისს მხარეებს შორის დაიდო ხელშეკრულება “საქტელერადიომაუწყებლობის” კომიტეტის ვესტიბიულში 1974 წელს მოსარჩელის მიერ მოხატული მრავალდარგიანი კომპოზიციის დემონტაჟის შესახებ. ხელშეკრულებით მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, მოსარჩელისათვის გადაეხადა 5000 აშშ დოლარი 2000წ. 1 იანვრიდან ერთი წლის განმავლობაში. დადგენილ დროში ვალდებულება არ შესრულებულა.

საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის კორპორაციამ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 1 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

რაიონული სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში აღნიშნავდა, რომ 1999წ. 7 ივნისის ხელშეკრულებით მხარეები ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ და თანახმად სკ-ის 327-ე მუხლისა, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება. აღნიშნული ხელშეკრულებით მხარეებს შორის წარმოიშვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა. სკ-ის 361-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, რაც მოპასუხეს არ შეუსრულებია. ამდენად, მოპასუხის მხრიდან დარღვეულია სკ-ის მე-400 მუხლის “ა” პუნქტის მოთხოვნა და სახეზეა შესრულებისათვის დადგენილ დროში ვალდებულების შეუსრულებლობა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა “საქტელერადიომაუწყებლობამ” და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ მოტივით, რომ გ. გ.-ესა და “საქტელერადიომაუწყებლობას” შორის გარიგება მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. სკ-ის 73-ე მუხლის თანახმად, არსებით შეცდომად ითვლება, როცა არ არსებობს ის გარემოება, რომელსაც, მხარეების კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, განიხილავენ გარიგების საფუძვლად. გარიგება არის კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური. კომპოზიცია მოსარჩელის მიერ საჩუქრად იქნა გადაცემული და თანახმად სამოქალაქო კოდქსის 525-ე მუხლისა, ჩუქების ხელშეკრულება დადებულად ითვლება ქონების გადაცემის მომენტიდან, ე.ი. 1974 წლიდან კომპოზიცია წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას, ფორსმაჟორული მდგომარეობის გამო კომპოზიცია დაზიანდა და გამოუსადეგარი გახდა, აუცილებელი იყო ვესტიბიულის რეკონსტრუქცია, რომლის ჩატარების უფლებასაც არ იძლეოდა თ. გ.-ე და სწორედ ეს გარემოება გახდა ¹57 ხელშეკრულების დადების საფუძველი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 1 აგვისტოს განჩინებით “საქტელერადიომაუწყებლობის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით საქართველოს უზენაეს სასამართლოში გაასაჩივრა “საქტელერადიომაუწყებლობის” თავმჯდომარე ზ. შენგელიამ და მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 1 აგვისტოს განჩინების გაუქმება, “საქტელერადიომაუწყებლობასა” და თ. გ.-ეს შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, როგორც უკანონო და ახალი განჩინებით მისი საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2003წ. 19 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 1 აგვისტოს განჩინება და საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 1 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სსიპ “საქტელერადიომაუწყებლობის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 1 აპრილის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით თ. გ.-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არღვევდა კანონით დადგენილ წესსა და პირობებს, რის გამოც აღნიშნული მიჩნეულ უნდა ყოფილიყო მართლსაწინააღმდეგო გარიგებად სკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად.

სკ-ის 1018-1999-ე მუხლებით, ხოლო “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონით დაცულია საავტორო უფლების მქონე პირის საავტორო ქონებრივი და პირადი არაქონებრივი უფლებები, მაგრამ დასახელებული კანონების არც ერთი ნორმა არ ითვალისწინებს ავტორისაგან საზღაურის ფასად თანხმობის გაცემის აუცილებლობას, რათა საკუთრებაში გადაცემული ხელოვნების ნაწარმოების მიმართ განხორციელდეს რაიმე ქმედება მის სახეცვლილებასთან დაკავშირებით.

აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ანუ ვალდებულებითი სამართლის სფეროს მარეგულირებელი ნორმები, ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების მიხედვით კორპორაციის მხრიდან თ. გ.-ის მიმართ არანაირი ფულადი ანაზღაურების ვალდებულება არ შეიძლებოდა წარმოშობილიყო, რის გამოც ხელშეკრულება, როგორც მართლსაწინააღმდეგო, იმთავითვე ბათილი იყო, რადგან იგი არღვევდა კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს.

არ დაეთანხმა რა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, თ. გ.-ემ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოადგინა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავდა, რომ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება იყო უკანონო და დაუსაბუთებელი, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს არ მიუთითებია, თუ რომელ წესს არღვევდა ხელშეკრულების აღნიშნული პირობა, რის გამოც სახეზეა სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” პუნქტით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სასამართლომ ისე ცნო ბათილად 1999წ. 7 ივნისის ხელშეკრულება, რომ ამის შესახებ მოწინააღმდეგე მხარეს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით არ დაუყენებია მოთხოვნა აღნიშნულის შესახებ, რითაც სასამართლო გასცდა გადაწყვეტილების ფარგლებს და არსებითად დაარღვია სსკ-ის იმპერატიული ნორმა.

სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რადგან სკ-ის 1043-ე და 1045-ე მუხლებით განსაზღვრულია ავტორის პირადი არაქონებრივი უფლებები, რომლებიც მოიცავს ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლებასაც, ხოლო 1067-ე მუხლის თანახმად, ლეგალიზებულია აღნიშნული უფლების სხვა პირისთვის გადაცემა და ამ ქმედებაში საზღაურის (ჰონორარის) მიღება, რის გამოც სახეზეა სსკ-ის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის “ე” პუნქტით გათვალისწინებული საკასაციო საჩივრის აბსოლუტური საფუძვლები.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი მიიჩნევდა, რომ სასამართლოს მხრიდან ადგილი ჰქონდა კანონის არასწორ შეფასებას, რამაც განაპირობა საქმეზე უკანონო გადაწყვეტილების გამოტანა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, გააანალიზა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ კასატორ თ. გ.-ის მიერ საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის კომიტეტის ვესტიბიულში 1974 წელს შესრულდა მრავალფიგურიანი კომპოზიცია, რომელიც უსასყიდლოდ, საჩუქრად გადაეცა ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის კომიტეტს.

ზემოაღნიშნული კომპოზიცია დაზიანდა კომიტეტის შენობაზე შეიარაღებული თავდასხმის შედეგად, რის გამოც, ბუნებრივია, კომპოზიციის დაზიანებაში გამოირიცხა კორპორაციის ბრალი.

1999წ. 7 ივნისს საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის კორპორაციასა და მხატვარ თ. გ.-ეს შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის პირველი მუხლით ხელშეკრულების საგნად განისაზღვრა კომპოზიციის დემონტაჟი. ამავე ხელშეკრულებით კორპორაციამ ივალდებულა, მხატვრისათვის დემონტაჟში გადაეხადა 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარებში, ხოლო დემონტაჟს განახორციელებდა თავად კორპორაცია.

ხელშეკრულებით ასევე განისაზღვრა, რომ ვესტიბიულის მოხატვის ესკიზი შესრულებული იქნებოდა იმავე მხატვრის _ თ. გ.-ის მიერ.

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს საოლქო სასამართლოს განმარტებას ხელშეკრულებასთან მიმართებაში და ადასტურებს, რომ თ. გ.-ისათვის 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში გადაცემა მიზნად ისახავდა თ. გ.-ის თანხმობას მის მიერ შესრულებულ და საჩუქრად გაცემულ კომპოზიციის დემონტაჟზე.

ხელშეკრულების პირობების ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საოლქო სასამართლოს მხრიდან ადგილი არა აქვს კანონის არასწორ გამოყენებასა თუ მის არასწორ განმარტებას და თვლის, რომ წარმოდგენილი ხელშეკრულების სახით საქმე გვაქვს ბათილ გარიგებასთან, კერძოდ, კასატორის მიერ ვერ იქნა მითითებული კანონის ვერც ერთი ნორმა, რომელიც გაითვალისწინებდა ავტორის თანხმობის სავალდებულობას სხვის საკუთრებაში მყოფი ნაწარმოების დემონტაჟზე.

სკ-ის 1018-1099-ე მუხლები განსაზღვრავდნენ საავტორო უფლებების მქონე პირის ქონებრივ და არაქონებრივ უფლებებს.

ამავე კოდექსის 1067-ე მუხლი, რომელსაც კასატორი მიუთითებს, განსაზღვრავდა ავტორის შესაძლებლობას, თავისი ქონებრივი უფლებები გადაეცა მე-3 პირისათვის ან მიეცა მისი ნაწარმოების გამოყენების შესაძლებლობა. განსახილველ შემთხვევაში ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს კომპოზიციის დემონტაჟი და არა კორპორაციისათვის ქონებრივი უფლებების გადაცემა თუ მის გამოყენებაზე ნებართვის მინიჭება. შესაბამისად, დაუშვებელია, მითითებული მუხლი საფუძვლად დასდებოდა სადავო ხელშეკრულებას.

“საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-18 მუხლი შეიცავს ნაწარმოების ავტორთა ქონებრივი უფლებების ამომწურავ ჩამონათვალს, ამავე კანონის მე-20 მუხლი უშუალოდ ეხება სახვითი ხელოვნების ნაწარმოების ავტორის უფლებებს. არც ერთი ზემოაღნიშნული მუხლი სახვითი ხელოვნების ნაწარმოების ავტორს გასხვისებულ ნაწარმოებზე არ ანიჭებს მსგავს უფლებას, რაც, კასატორის აზრით, მას მინიჭებული აქვს სადავო ხელშეკრულებით.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ადასტურებს საოლქო სასამართლოს მხრიდან სკ-ის 54-ე მუხლის გამოყენების მართებულობას და კასატორის ყურადღებას მიაქცევს შემდეგზე: მოცემულ შემთხვევაში მხედველობაშია მისაღები არა მარტო ის გარემოება, რომ არ არსებობდა ხელშეკრულების დადების სპეციალური საფუძვლები, არამედ აღნიშნული ლახავს ხელშეკრულების მონაწილე მხარის უფლებას, განახორციელოს შენობის რეკონსტრუქცია (ე.ი. შეუზღუდავად ისარგებლოს თავისი ქონებით) და მოახდიონოს იმ კომპოზიციის დემონტაჟი, რომლის დაზიანებაშიც, როგორც ზემოთ აღვნიშვნეთ, მხარეს ბრალი არ მიუძღვის.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ის 408-ე მუხლის III ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ. გ.-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 1 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.