ბს-299-296(კ-11) 13 ოქტომბერი, 2011 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თავმჯდომარე ლევან მურუსიძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე

პაატა სილაგაძე

სხდომის მდივანი _ ნინო გოგატიშვილი

კასატორი (მოსარჩელე) _ ნ. მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

მესამე პირი _ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

ი/მ ნ. მ-მა 2009 წლის 14 დეკემბერს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხის - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითრების სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2004 წლის 20 ოქტომბერს ი/მ ნ. მ-სა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება 5 წლის ვადით, რომლის მიხედვითაც, მოიჯარეს გადაეცა გარდაბნის რაიონის დაბა ..., ... ბრიგადის ტერიტორიაზე არსებული კაფე-მაღაზია. 2008 წლის 13 თებერვალს აღნიშნულ ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილებები, კერძოდ, გაიზარდა საიჯარო გადასახადი და საწარმოს დამატებით გადაეცა კაფე-მაღაზიაზე წილობრივად დამაგრებული მიწის ნაკვეთი და ი/მ ნ. მ-ს ხელახლა ჩაჰბარდა ობიექტი. ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შემდეგ, ბაზის ტერიტორიაზე მოსამსახურე სამხედრო პირებმა, ... ბრიგადის ოფიცრებმა ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ი/მ ნ. მ-ს იძულებით შეაწყვეტინეს ობიექტის მუშაობა და მოსამსახურე პერსონალთან ერთად დაატოვებინეს სამხედრო ნაწილის ტერიტორია.

მოსარჩელის მითითებით, 2008 წლის 28 თებერვალს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ¹1-1/270 ბრძანებით ცალმხრივად მოიშალა ზემოაღნიშნული საიჯარო ხელშეკრულება, რაც მან გაასაჩივრა სასამართლოში. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ი/მ ნ. მ-ის სასარჩელო მოთხოვნა და ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ¹1-1/270 ბრძანება. აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში.

მოსარჩელის მოსაზრებით, მეიჯარის მხრიდან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების არაჯეროვნად შესრულებით ი/მ ნ. მ-ს მიადგა მნიშვნელოვანი მატერიალური და მორალური ზიანი, რაც გამოიხატა იმაში, რომ სამეწარმეო საქმიანობის გაფართოების მიზნით, მას აღებული ჰქონდა კრედიტები, რომელთა დაფარვა ვეღარ მოახერხა. კრედიტებს დაერიცხა პირგასამტეხლო და დღეისათვის მისმა დავალიანებამ სხვადასხვა ბანკთან თუ კერძო პირთან შეადგინა სოლიდური თანხა. გარდა ამისა, კაფე-მაღაზიაში დარჩა მისი კუთვნილი ინვენტარი და პროდუქცია, რომელთა წაღების საშუალება არ მისცეს. ამდენად, ი/მ ნ. მ-მა, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით, მოითხოვა, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა 1 137 545 ლარის გადახდა, კერძოდ: 2008 წლის 13 თებერვლისათვის საწარმოს საქონლის ნაშთის ღირებულება, რომელიც დარჩა კაფე-მაღაზიის ტერიტორიაზე და განადგურდა, შეადგენდა 66882 ლარს; საწარმოს ქონების ღირებულება, რომელიც დარჩა საწარმოს ტერიტორიაზე, შეადგენდა 24390 ლარს; 2008 წლის 13 თებერვლიდან 2009 წლის 20 ოქტომბრამდე პერიოდის, საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების დარჩენილი ვადის მიხედვით საწარმოს მიუღებელი შემოსავლის თანხა შეადგენდა 192886 ლარს; 2008 წლის 13 თებერვლის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, იმავე დღესვე, მის მიერ გადახდილი გაზრდილი საიჯარო თანხა შეადგენდა 5091 ლარს; კაპიტალური რემონტის ხარჯი შეადგენდა 61400 ლარს; მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მოითხოვა 200000 ლარი; სამეწარმეო საქმიანობისათვის ბანკში და ფიზიკური პირებისაგან აღებული სესხების რაოდენობა შეადგენდა 586896,54 ლარს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე _ ი/მ ნ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 119848 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ასევე ნ. მ-მა, რომელმაც მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; ი/მ ნ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ი/მ ნ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს დასკვნებს მოსარჩელისათვის საწარმოს ქონების ღირებულების სახით - 24390 ლარის, გაზრდილი საიჯარო ქირის სახით - 5091 ლარის, კაპიტალური რემონტის ხარჯის სახით - 61400 ლარის, მორალური ზიანის სახით - 200000 ლარის, სამეწარმეო საქმიანობისათვის ბანკში და ფიზიკური პირებისაგან აღებული სესხების სახით - 586896 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ი/მ ნ. მ-ს შორის 2004 წლის 20 ოქტომბერს, 5 წლის ვადით, ანუ 2009 წლის 20 ოქტომბრის ჩათვლით, დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. იჯარის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული, დაბა ..., ... ბრიგადის ტერიტორიაზე მდებარე ჯარისკაცთა კაფე-მაღაზია. საიჯარო ქირის ოდენობა განისაზღვრა ყოველწლიურად _ 1200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. 2008 წლის 13 თებერვალს მხარეთა შორის გაფორმდა 2004 წლის 20 ოქტომბერს დადებულ საიჯარო ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის ხელშეკრულება, რომლის მე-2 მუხლის 2.3 პუნქტით განისაზღვრა, რომ გაზრდილი საიჯარო ქირის გადახდა ნ. მ-ს ეკისრებოდა 2006 წლის 29 ნოემბრიდან.

ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ სსკ-ის 328-ე მუხლის საფუძველზე განმარტა, რომ ი/მ ნ. მ-ს გაზრდილი საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება წარმოეშვა 2006 წლის 29 ნოემბრიდან, მიუხედავად იმისა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების ცვლილებები შედგენილი იყო 2008 წლის 13 თებერვალს. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა 5091 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2008 წლის 28 თებერვლის ¹1-1/270 ბრძანებით სამინისტრომ ცალმხრივად მოშალა 2004 წლის 20 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულება. აღნიშნული ბრძანება თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით უკანონოდ იქნა აღიარებული. ი/მ ნ. მ-მა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსადმი 2009 წლის 23 და 24 თებერვალს მიწერილი წერილებით უარი განაცხადა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიმართ.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურებულიყო არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლებოდა შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებული იყო იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით იყო ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენებოდა მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატებოდა მის უმოქმედობაში - თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ უარი განაცხადა ზიანის ანაზღურების მოთხოვნის უფლებაზე, ასევე უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისა და უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ აღძრული სარჩელი გამოიხმო, მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლისათვის ზიანის ანაზღაურების მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ უსაფუძვლო იყო და არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ი/მ ნ. მ-ის მოთხოვნა მოპასუხისათვის საწარმოს ქონების ღირებულების თანხის დაკისრების თაობაზე, რამდენადაც მოსარჩელე აღნიშნულ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელ მტკიცებულებად უთითებდა აუდიტორების დასკვნებს. მათი შინაარსიდან გასათვალისწინებელი იყო ის გარემოება, რომ შესაფასებელი ქონების ინსპექტირება აუდიტორს არ მოუხდენია, ანუ აუდიტორმა იხელმძღვანელა მხოლოდ დოკუმენტური მასალით და არა ფაქტობრივი მონაცემებით. ამასთან, საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ საქმის განხილვისას წარადგინა მტკიცებულებები, რომელთა თანახმად, 2008 წლის თებერვლიდან, როცა კაფე-მაღაზიამ ფუნქციონირება შეწყვიტა, სრულად იქნა გატანილი არსებული ინვენტარი ნ. მ-ის თხოვნის საფუძველზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონება დატოვებულ იქნა კაფე-მაღაზიაში და შემდგომში აღნიშნული ქონება განადგურდა.

სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოთხოვნა კაპიტალური რემონტის ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე მოკლებული იყო სამართლებრივ საფუძველს, კერძოდ, საიჯარო ხელშეკრულების 3.6 პუნქტის «დ» ქვეპუნქტის მიხედვით, მოიჯარეს უნდა ჩაეტარებინა იჯარით აღებული შენობის კაპიტალური რემონტი _ არანაკლებ 40000 ლარის ფარგლებში, რომლის ღირებულებაც მოიჯარეს არ აუნაზღაურდებოდა. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნა აღნიშნულ ნაწილშიც არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. მ-მა და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არის უკანონო, დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო. სახეზეა მისი გაუქმების როგორც აბსოლუტური, ისე სხვა საფუძვლებიც. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც საქალაქო, ისე სააპელაციო სასამართლოებმა დადგენილად მიიჩნიეს, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ ნ. მ-ის მიმართ უკანონოდ მოშალა იჯარის ხელშეკრულება, რამაც გამოიწვია მისთვის ზიანის მიყენება. მიუხედავად ამისა, ზიანის მიმყენებელს ანაზღაურების ვალდებულება არ დაკისრებია.

კასატორის მითითებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მას სარჩელი შეტანილი ჰქონდა ხელშეშლის აღკვეთაზე, მაგრამ შემდგომში გამოიხმო აღნიშნული სარჩელი, რადგან მისთვის ცნობილი გახდა, რომ ინვენტარი და შენობაში არსებული მალფუჭებადი საქონელი განადგურებული იყო, შესაბამისად, დავის გაგრძელებას აზრი აღარ ჰქონდა. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და ასევე არასწორად განმარტა სსკ-ის 415-ე მუხლი. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა სსკ-ის 581-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლითაც დადგენილია, რომ მეიჯარე მოვალეა, გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა. ამდენად, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრო ვალდებული იყო, უზრუნველეყო ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში ქონებით სარგებლობა, რაც მას არ გაუკეთებია.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა სსკ-ის 102.3 მუხლი, რომლის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლის მიერ წარდგენილი წერილის საფუძველზე მიიჩნია დადგენილად, რომ ნ. მ-ს შენობიდან გაუტანია ინვენტარი, თუმცა ამის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება წარდგენილი არ ყოფილა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა სასარჩელო მოთხოვნა რემონტის ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში და მიუთითა საიჯარო ხელშეკრულების იმ პუნქტზე, რომ ხარჯები არ ანაზღაურდებოდა, რაც განსახილველ შემთხვევაში უსაფუძვლოა.

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 18-ე მუხლი და 413-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა და რომლებიც ითვალისწინებენ ღირსების, პატივისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა აგრეთვე სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. მოცემულ შემთხვევაში გვაქვს მოთხოვნის დაკმაყოფილების აუცილებელი, კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა კომპონენტი, კერძოდ, ნ. მ-ს, როგორც მეწარმე სუბიექტს, გათვლილი ჰქონდა თავისი შემოსავლები, რომლის შესაბამისადაც გეგმავდა ხარჯებსაც. მოპასუხის უკანონო ქმედებით კი მან საერთოდ დაკარგა შემოსავალი, შესაბამისად, ვალდებულების შესრულების შესაძლებლობაც, დაეკისრა პროცენტები და საურავები, რისი ანაზღურების ვალდებულებაც, მისი აზრით, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს უნდა დაეკისროს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობისა და სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმების შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ნ. მ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე 2008 წლის განმავლობაში მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში ექვემდებარება უცვლელად დატოვებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის _ 2008 წლის განმავლობაში მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე გამოტანილია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევით, კერძოდ, დარღვეულია სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი, ასევე სადავო სამართალურთიერთობას სწორად არ შეეფარდა კანონის ნორმები.

საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დადგენილად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ი/მ ნ. მ-ს შორის 2004 წლის 20 ოქტომბერს, 5 წლის ვადით, ანუ 2009 წლის 20 ოქტომბრის ჩათვლით, დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. იჯარის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული, დაბა ..., ... ბრიგადის ტერიტორიაზე მდებარე ჯარისკაცთა კაფე-მაღაზია. საიჯარო ქირის ოდენობა განისაზღვრა ყოველწლიურად _ 1200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. 2008 წლის 13 თებერვალს მხარეთა შორის გაფორმდა 2004 წლის 20 ოქტომბერს დადებულ საიჯარო ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის ხელშეკრულება, რომლის მე-2 მუხლის 2.3 პუნქტით განისაზღვრა, რომ გაზრდილი საიჯარო ქირის გადახდა ნ. მ-ს ეკისრებოდა 2006 წლის 29 ნოემბრიდან. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2008 წლის 28 თებერვლის ¹1-1/270 ბრძანებით სამინისტრომ ცალმხრივად მოშალა 2004 წლის 20 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულება. აღნიშნული ბრძანება თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილებით უკანონოდ იქნა აღიარებული, ხოლო ი/მ ნ. მ-მა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსადმი 2009 წლის 23 და 24 თებერვალს მიწერილი წერილებით უარი განაცხადა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიმართ.

საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე განმარტავს, რომ ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვალდებულებითი სამართალი აწესრიგებს ისეთ ვალდებულებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომელთა დარღვევისათვის დამრღვევს სასამართლოს მეშვეობით შეიძლება დაეკისროს შესრულება ან ზიანის ანაზღაურება. ვალდებულებითი ურთიერთობა კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობაა, ამასთან, იგი განსხვავდება საჯარო სამართალში არსებული ვალდებულებებისაგან, სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად მიიჩნევს, როგორც ხელშეკრულებას, ასევე დელიქტს, უსაფუძვლო გამდიდრებას ან კანონით გათვალისწინებულ სხვა საფუძვლებს.

სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა მისი ორგანოების მიერ მიყენებული ზიანისათვის დადგენილია ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის XIV თავის დებულებებით. იქიდან გამომდინარე, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს ზიანის მიმყენებელი ქმედება არსებითად არ განსხვავდება კერძო პირის ანალოგიური ქმედებისაგან, კოდექსის 207-ე მუხლით განისაზღვრა კერძო სამართალში დადგენილი პასუხისმგებლობის ფორმებისა და პრინციპების გავრცელება სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის შემთხვევებზეც, რაც გამოიხატა პასუხისმგებლობის სახეების დადგენით, სამოქალაქო კოდექსზე მითითებით, იმ გამონაკლისის გარდა, რაც თავად ამ კოდექსით არის გათვალისწინებული.

Kკონკრეტულ შემთხვევაში ნ. მ-ი სარჩელით ითხოვს ვალდებულების დარღვევის (საიჯარო ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლა) გამო ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას.

სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ვადაში. წინააღმდეგი შედეგი განაპირობებს მხარეთა უფლების წარმოშობას, ვალდებულების დარღვევის გამო მიმართოს სასამართლოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი ზიანისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. განსახილველი ნორმის თანახმად, მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებულ იქნეს, თუ რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავლის სამართლებრივი წინაპირობები შემოიფარგლება კონკრეტული ვალდებულებითი ურთიერთობებით და დამოკიდებულია ამ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში შემოსავლის მიღების ალბათობაზე. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამ, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ზიანის მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად, რომელი მხარის ბრალით არის გამოწვეული ზიანი.

ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მითითებული ნორმა განსაზღვრავს ვითარებას, როდესაც ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანი წარმოადგენს როგორც მოვალის, ისე დაზარალებულის ერთობლივი მოქმედების განუყოფელ შედეგს, ამასთან, ზიანის შეფასებისას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით.

საქმის მასალების მიხედვით, მოსარჩელე სარჩელით სხვა მოთხოვნებთან ერთად ითხოვდა 2008 წლის მიუღებული შემოსავლის ანაზღაურებას, ხოლო სარჩელის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა «...» მიერ 2009 წლის 13 ნოემბერს შედგენილი მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშების შესახებ აუდიტორული დასკვნა, რომლის მიხედვით, ი/მ ნ. მ-ის მიუღებელი შემოსავლის თანხამ 2008 წლის 13 თებერვლიდან 2009 წლის 20 ოქტომბრამდე პერიოდის ანუ საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების დარჩენილი ვადის მიხედვით, სულ შეადგინა 192886 ლარი /იხ.ს.ფ. 92, ტ. I/. ამასთან, უდავოდ დასტურდება, რომ ი/მ ნ. მ-ის წლიური დაუბეგრავი შემოსავალი მისი, როგორც მეწარმე სუბიექტის მიერ საგადასახადო ინსპექციაში წარდგენილი დეკლარაციების მიხედვით, 2005, 2006 და 2007 წლების განმავლობაში სტაბილურად კლებულობდა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ 2008 წლის მიუღებელი შემოსავლების ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში დაარღვია სსსკ-ის 105.2. მუხლის მოთხოვნები, რომლის მიხედვით, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოცემული საქმის განხილვისას სასამართლოს სრულყოფილად არ გამოუკვლევია საქმის მასალები, დადგენილად მიჩნეული გარემოებები არ დასტურდება შესაბამისი მტკიცებულებებით, საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებებს კი არ მიეცა ობიექტური შეფასება, შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნები ამ ნაწილში სრულიად დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით.

სააპელაციო სასამართლოს საქმის განხილვისას ამ ნაწილში არ გამოუკვლევია საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე მთელი რიგი გარემოებები, კერძოდ, სასამართლოს განმარტებით, აუდიტორული დასკვნა არ წარმოადგენდა საკმარის მტკიცებულებას სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილში დაკმაყოფილებისათვის, ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, თუ რა საპირისპირო მტკიცებულებები არსებობდა აუდიტორული დასკვნის, როგორც მტკიცებულების, გაქარწყლებისათვის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილში საქმის ხელახალი განხილვისას უნდა ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილებით, მოიპოვოს მტკიცებულებები, რათა სარწმუნოდ დაადგინოს ის ფაქტობრივი გარემოება, თუ რა ოდენობას შეადგენს ი/მ ნ. მ-ის მიერ 2008 წელს მიუღებელი შემოსავალი. კერძოდ, სასამართლომ უნდა შეაფასოს საქმეში არსებული, საგადასახადო ორგანოში ინდ/მეწარმის მიერ 2005, 2006 და 2007 წლებში წარდგენილი დეკლარაციები, რათა სარწმუნოდ დადგინდეს, თუ რა ბრუნვა ჰქონდა საწარმოს, იზრდებოდა თუ კლებულობდა მისი შემოსავალი სტაბილურად, საშუალოდ რა ოდენობის მოგება გააჩნდა საწარმოს 2005-2007 წლების დინამიკაში. თუმცა, აღნიშნული მტკიცებულებები და აუდიტორული დასკვნები სასამართლომ უნდა შეაფასოს ერთობლივად, რათა დადგინდეს საქმისათვის განმსაზღვრელი მნიშვნელობის მქონე ფაქტი: რა ოდენობის თანხას შეადგენდა საწარმოს მიერ 2008 წელს მიუღებელი შემოსავალი. აღნიშნული ფაქტის დადგენის შემდეგ სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს იმ გარემოებაზე, ექვემდებარება თუ არა 2008 წლის მიუღებელი შემოსავალი ანაზღაურებას და თუ ექვემდებარება, რა ოდენობით, ამასთან, შეეძლო თუ არა მოსარჩელეს თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინაYმისთვის მიყენებული ზიანი, მხარეთა ბრალეულობა, მიზეზობრივი კავშირი მიყენებულ ზიანსა და დამდგარ შედეგს შორის.

საკასაციო სასამართლო დანარჩენ ნაწილში იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს და სამართლებრივ შეფასებებს, კერძოდ, სარემონტო ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდესის 548-ე მუხლით რეგლამენტებულია მიმდინარე რემონტის ხარჯების ცნება, რომლის თანახმად, რემონტის ჩატარება მოიჯარის პირდაპირი ვადებულებაა, შესაბამისად, მოიჯარის მიერ გაწეული სარემონტო ხარჯი კონკრეტულ შემთხვევაში არ მიიჩნევა აუცილებელ ხარჯად, ამგვარი არ დასტურდება შესაბამისი მტკიცებულებებით, ხოლო სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2004 წლის 1 სექტემბრის 1-1/84 ბრძანება, შენობა-ნაგებობის იჯარის ფორმით გადაცემის შესახებ, რომლის მე-5 პუნქტის მესამე ნაწილით განსაზღვრულია, რომ «იჯარით გასაცემი შენობის სამი თვის განმავლობაში კაპიტალური რემონტი ღირებულებით არანაკლებ 40.000 ლარი მოიჯარეს არ აუნაზღაურდება». საქმეში ასევე წარმოდგენილია სახელმწიფო ქონების იჯარით, სასყიდლიანი უზუფრუქტის და ქირავნობის ფორმებით გაცემის საკითხების სხდომის ოქმი (იხ.ს.ფ. 26-28, ტ.I), რომელშიც აღნიშნულია, რომ ნ. მ-მა წარადგინა შენობის სარემონტო სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვა, დაახლოებით 63000 ლარის ფარგლებში, ხოლო კომისიის თავმჯდომარემ განუმარტა, რომ საკონკურსო პირობებით განსაზღვრულ თანხაზე მეტი მოიჯარეს არ აუნაზღაურდებოდა. ამდენად, ზემოაღნიშნული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ ცალსახად განსაზღვრა პირობა სარემონტო ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე, რაც ცნობილი იყო მოიჯარისათვის და, შესაბამისად, აღნიშნული მტკიცებულებების ანალიზი უსაფუძვლოდ ხდის სარჩელის დაკმაყოფილებას ამ ნაწილში.

საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორის მოთხოვნას საწარმოს ქონების ღირებულების თანხის დაკისრების ნაწილში. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნას ამ ნაწილში აფუძნებს აუდიტორულ დასკვნებს (იხ.ს.ფ. 90-92), რაც სწორად არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ, რამდენადაც საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შეფასებული ქონების ინსპექტირება აუდიტორს არ მოუხდენია, ანუ აუდიტორმა იხელმძღვანელა მხოლოდ დოკუმენტური მასალით და არა ფაქტობრივი მონაცემებით, მაშინ, როცა საქმეში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ წარმოდგენილია მტკიცებულება, რომლის თანახმად, 2008 წლის თებერვლიდან, მას შემდეგ, რაც კაფე-მაღაზიამ ფუნქციონირება შეწყვიტა, სრულად იქნა გატანილი არსებული ინვენტარი ნ. მ-ის თხოვნის საფუძვლზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სწორედ მოიჯარეა პასუხისმგებელი ინვენტარის ყოველი ნაწილის მოვლა-პატრონობაზე და იმ პირობებში, როცა მას ხელი ეშლება ამ ვალდებულების განხორციელებაში, უფლებამოსილია მოითხოვოს ხელის შეშლის აღკვეთა სასარჩელო წესით, რაც მოცემულ შემთხვევაში ნ. მ-ს არ შეუსრულებია და, შესაბამისად, სარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია.

საკასაციო სასამართლო ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს ნ. მ-ის მოთხოვნას ხელშეკრულების ფაქტობრივად შეწყვეტის შემდგომ გადახდილი საიჯარო ქირის - 5091 ლარის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილშიც, რამდენადაც, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება ფაქტობრივად შეწყდა 2008 წლის 13 თებერვლიდან, ხოლო ცვლილებები გაზრდილი იჯარის ქირის გადახდასთან დაკავშირებით განხორციელდა შეწყვეტის დღიდან 5 კალენდარული დღის გასვლის შემდეგ ანუ 2008 წლის 18 თებერვალს. სამოქალაქო კოდექსის 541-ე მუხლით განსაზღვრულია მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის უფლება, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში მეწარმე სუბიექტმა _ ნ. მ-მა არ გამოიყენა, ანუ ეს უკანასკნელი დაეთანხმა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობებს საიჯარო ქირის გაზრდასთან დაკავშირებით, რაც მის უფლებას განეკუთვნებოდა. Aამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ ნ. მ-ს არ მოუთხოვია ხელშეკრულების შეწყვეტა საიჯარო ქირის გაზრდასთან დაკავშირებით, არ არსებობს სარჩელის ამ ნაწილშიც დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივს მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში. Aამ ნაწილში სარჩელი ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს გააჩნია საბანკო დავალიანებები, რაც ვერ გადაიხადა და რითაც შეელახა საქმიანი რეპუტაცია. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის თანახმად მორალური ზიანის ანაზღაურება შესაძლებელია მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. კანონი არ მიუთითებს მორალური ზიანის ოდენობაზე, მორალური ზიანის ანაზღაურების თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურია, დამოკიდებულია მრავალ სხვადასხვა პირობაზე (ქონებრივი, საყოფაცხოვრებო და სხვ) და ექვემდებარება ანაზღაურებას მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. Mმორალური ზიანის ანაზღაურების ძირითადი მაკვალიფიცირებელი კრიტერიუმია ის, რომ იგი დაკავშირებული უნდა იყოს ადამიანის სულიერ განცდებთან და ტანჯვასთან, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია და, შესაბამისად, სარჩელი ამ ნაწილშიც, როგორც უსაფუძვლო, არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვისას _ 2008 წლის მიუღებელი შემოსავლის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში _ არ გამოიკვლია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა იგი, შესაბამისად, ამ ნაწილში საქმე ექვემდებარება ხელახლა განხილვას საქმის გარემოების სრული და ობიექტური გამოკვლევის მიზნით; ხოლო დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მიღებულია საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა სრული გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე, სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა საქმის მასალებს, სწორად შეუფარდა სამართლის ნორმა სადავო სამართალურთიერთობას და, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში ექვემდებარება უცვლელად დატოვებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წამოყენებული საკასაციო პრეტენზიები ნაწილობრივ დასაბუთებულია, 2008 წლის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონშეუსაბამობის თაობაზე და სსსკ-ის 412-ე მუხლის შესაბამისად, მოცემული საქმე ამ ნაწილში ექვემდებარება ხელახლა განხილვას, რა დროსაც სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს და იმსჯელოს ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე ობიექტური და კანონიერი გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც ნ. მ-ს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე 2008 წლის განმავლობაში მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 7 დეკემბრის გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უვცვლელად; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.