ბს-859-853(კ-11) 9 ნოემბერი, 2011 წელი
ქ. თბილისი
ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ
შემდეგი შემადგენლობით:
ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ნუგზარ სხირტლაძე, ლევან მურუსიძე
სხდომის მდივანი _ ნ. გოგატიშვილი;
კასატორი (მოსარჩელე) _ მ. გ-ე, წარმომადგენელი- ლ. ვ-ი;
მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) _ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, წარმომადგენელი მ. კ-ი; საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახური;
გასაჩივრებული განჩინება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება;
დავის საგანი _ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება.
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
2009 წლის 9 ივნისს ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ მოპასუხის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურისა და მ. გ-ის მიმართ.
მოსარჩელე სარჩელით ითხოვდა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის, მ. გ-ის სახელზე სოფელ ...ში 889 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; 614 (ექვსასთოთხმეტი) მ2-ის ნაწილში (შენობა-ნაგებობის ქვეშ არსებული მიწის გარდა) ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილება მ. გ-ზე ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ...ში 889 კვ.მ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის შესახებ.
მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. გ-მ და აჭარის ა.რ. ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ (27.04.2010).
აპელანტი _ მ. გ-ე სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმას.
აპელანტი _ აჭარის ა.რ. ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას დაუკამყოფილებელ ნაწილში და სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებას.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 31 მარტის საოქმო განჩინებით საქმის განხილვაში ასკ-ს 16.2 მუხლით ჩაება აჭარის ა.რ. ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2010 წლის 10 ივნისის განჩინებით აპელანტ მ. გ-ის სააპელაციო საჩივრი დაკმაყოფილდა ნაწილობირივ; აპელანტ აჭარის ა.რ. ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს სააპელაციო საჩივრი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 27 ოქტომბრის განჩინებით არასათანადო მოსარჩელე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობა შეიაცვალა სათანადო მოსარჩელით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროთი.
ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; 702.3 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ნაწილში (შენობა-ნაგებობის ქვეშ არსებული მიწის გარდა) ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილება მ. გ-ზე ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ...ში 889 კვ.მ მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის შესახებ.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის გამგეობის 1997 წლის 22 ივლისის დადგენილებით გადაწყდა სოფ. ...ში მცხოვრებ მ. გ-ისათვის ...ის მაღაზიის მიყიდვა და მის საკუთრებაში დაკანონება;
1997 წლის 22 ივლისის დადგენილების საფუძვეზე 1997 წლის 30 ივლისის ¹6 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობით მ. გ-ს საკუთრებაში გადაეცა ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ...ის მაღაზია;
1997 წლის 30 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით დადგენილია, რომ ნასყიდობა შედგა 186,7 კვ.მ. მაღაზიის შენობაზე და შესაბამისად, მის ქვეშ არსებული 186,7 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის ფართობი შეადგენს ხელშეკრულებაში მითითებულია 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რაც განპირობებულია მოწმობაში ასახული მიწის ნაკვეთის ოდენობის დაფიქსირებით და, ბუნებრივია, მიწის ნაკვეთზე ნასყიდობა არ განხორციელებულა, ვინაიდან მის მესაკუთრესა და განმკარგავ პირს წარმოადგენდა სახელმწიფო;
მ. გ-ს საკუთრებაში გადაეცა მხოლოდ მაღაზიის შენობა;
საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდება, რომ 1997 წლის 30 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და 1997 წლის 3 ივლისის ¹6 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის საფუძველზე, 2002 წლის 11 ოქტომბერს დარეგისტრირდა მ. გ-ის საკუთრების უფლება სოფელ ...ში 889 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 147-ე და 477-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ საკუთრების უფლების მოწმობაში ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან ერთად ასახული უნდა ყოფილიყო ნასყიდობის ობიექტი და მიწის ნაკვეთის ფართობი დაფიქსირებულიყო მხოლოდ იმ ფარგელებში, რაზეც განთავსებულია მაღაზიის შენობა - 186,7 კვ.მ;
მ. გ-მ საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა არა 186,7 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე შენობა-ნაგებობასთან ერთად, არამედ 889 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე ყოველგვარი საფუძვლის არსებობის გარეშე.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლის ,,ბ” ,,გ” და ,,დ” ქვეპუნქტებზე, ამავე კანონის მესამე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტა, რომ საკუთრების უფლების მინიჭება სხვა პირობებთან ერთად უნდა აკმაყოფილებდეს კანონის ორ იმპერატიულ მოთხოვნას, საქართველოს მოქალაქეს უნდა გააჩნდეს მიწით სარგებლობის დამადასტურებელი საბუთი და ხსენებული საბუთი მას მიღებული უნდა ჰქონდეს ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო - სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე;
,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო - სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს კანონის 1-ლი მუხლის ,,ვ” და ,,ზ” ქვეპუნქტების მიხედვით, მიწით სარგებლობის დამადასტურებელი საბუთია სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოების, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროსა და მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის ცენტრალური და ტერიტორიული ორგანოების მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის მიმაგრების აქტი ან მიწის ნაკვეთის გეგმა ან სათანადო წესით დამოწმებული მათი ასლი.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითებით, უდავოა, რომ მაღაზიის შენობის გარშემო არსებული მიწის ნაკვეთი მ. გ-ს მიწით სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი საბუთით, განსაზღვრული ფორმით სარგებლობაში გადაცემული არ ჰქონია. მ. გ-ს საკუთრების უფლება წარმოეშვა მხოლოდ 1997 წლის 30 ივლისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ობიექტზე – 186,7 კვ.მ. მაღაზიის შემობაზე და მის ქვეშ არსებულ მიწის ნაკვეთზე. საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძვლად სწორედ აღნიშნული ხელშეკრულებაა მითითებული საკუთრების უფლების მოწმობასთან ერთად, რომელიც იგივე ობიექტს შეეხება. შესაბამისად საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, გარდა 186,7 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა, განხორციელებულია შესაბამისი საფუძვლის არსებობის გარეშე, რაც კანონსაწინააღმდეგოა და ბათლად უნდა იქნას ცნობილი.
მითითებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. გ-მ და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინიტრომ.
აპელანტი _ მ. გ-ე სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმას.
აპელანტი _ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუკამყოფილებელ ნაწილში გაუქმებასა და სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებას.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით მ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილება მ. გ-ზე ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ...ში 889 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის შესახებ (სარეგისტრაციო ზონა ..., სექტორი ..., კვარტალი ¹..., ნაკვეთი ¹...).
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მიწით სარგებლობის დამადასტურებელ დოკუმენტებად მიჩნეულ ხელშეკრულებაში და საკუთრების დამადასტურებლ მოწმობაში არ არის აღნიშნული, რომ მ. გ-ს მიეყიდა ან რომ მან შენობა-ნაგებობასთან ერთად შეიძინა მიწის ნაკვეთი, ხსენებული მიწის ნაკვეთი ყიდვა-გაყიდვის ობიექტი არ ყოფილა. სარეგისტრაციო სამსახურს არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი არ ჰქონდა რაიმე სახის ან ზომის მიწის ნაკვეთის მ. გ-ის სახელზე რეგისტრაციისათვის, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით ჩანაწერის ბათილობის საფუძველია.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ მითითებულ მიწაზე საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტებით მიწის ნაკვეთი მ. გ-ის მიერ შეძენილი არ ყოფილა, ხოლო მ. გ-ს მიწით სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი საბუთი - ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო - სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის ამოქმედებამდე დადგენილი წესით რომელიმე შესაბამისი სამსახურის მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის მიმაგრების აქტი ან მიწის ნაკვეთის გეგმა ან სათანადო წესით დამოწმებული მათი ასლი არ გააჩნდა;
სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოსაზრება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უკანონოდ განხორციელებულ სარეგისტრაციო ჩანაწერებზე დაიწყება იმ დღიდან, როცა ის ოფიციალურად გახდა ცნობილი ადმინისტრაციული ორგანოსათვის. რაც შეეხება ,,ქონების ლეგალიზების შესახებ” კანონის მე-4.1, მე-5.1, მე-4.2 მუხლების მოთხოვნებს, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მიწაზე საკუთრება გ-ს არ შეუძენია არც გარიგებით და არც ადმინისტრაციული აქტით.
აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. გ-მ.
კასატორი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავდა, რომ 1997 წლის 30 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებასა და საკუთრების მოწმობაში მითითებულია, რომ მის მიერ შეძენილ იქნა მაღაზიის შენობა განთავსებული 2000 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე. რაც იმის დასტურია, რომ მან იყიდა შენობა, ხოლო მიწა გადაეცა მართლზომიერ მფლობელობაში. საარქივო დოკუმენტებით მიწა გამოყოფილი იყო სარგებლობისათვის. მისი აზრით, უდავოა ის გარემოება, რომ მას სახელმწიფო ორგანოსაგან შენობის შესყიდვის შედეგად შენობაზე მიმაგრებული მიწის ნაკვეთი გადაეცა მფლობელობაში.
კასატორის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი მიწის მართვის სამსახურის 1998 წლის 29 დეკემბრის წერილითა და 1999 წლის სააღრიცხვო ცნობით დასტურდება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის რეგისტრაცია განხორციელდა 1998 წლის 28 ოქტომბრის ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო - სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” კანონის შესაბამისად.
კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლი, შეფასება არ მისცა საქმეში მის მიერ წარდგენილ არგუმენტებს, არ გამოიკვლია საკუთრების უფლების გაუქმების კანონიერება, მიწის მართვის სამმართველოში რეგისტრაციიდან, 1998 წლიდან, 12 წლის, ხოლო საჯარო რეესტრში რეგისტრაციიდან 11 წლის შემდეგ რამდენადაა შესაძლებელი საკუთრების წართმევა და სახელმწიფო ორგანოს მიერ დაცულია თუ არა საქართველოს კონსტიტუცია და მოქალაქის საკურების უფლების ხელშეუხებლობა.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორი საკასაციო საჩივრით ითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფას.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სსსკ-ის შესაბამისად გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმებისას საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სსსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნებით. 394-ე მუხლის «ე» ქვეპუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
როგორც საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დასტურდება, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სარჩელი შეეხება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ხელვაჩაურის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ მ. გ-ისათვის სოფ. ...ში 889 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის კანონიერებას.
საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, 1997 წლის 30 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საკუთრების დამადასტურებელი ¹6 მოწმობის საფუძველზე 2002 წლის 11 ოქტომბრიდან ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ...ში 889 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეა მ. გ-ე.
როგორც ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის გამგეობის 1997 წლის 22 ივლისის ¹7 დადგენილებით და ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის საპრივატიზაციო კომისიის 1997 წლის 6 ივლისის ¹5 ოქმით ირკვევა, კომისიამ გადაწყვიტა მ. გ-ისათვის მიეყიდა ხელვაჩაურის რაიონის, სოფ. ...ში მდებარე მაღაზია. ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის გამგეობის მიერ გაცემული 1997 წლის 30 ივლისის საკუთრების დამადასტურებელი ¹6 მოწმობით მ. გ-ს საკუთრებაში გადაეცა ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ...ში მდებარე მაღაზია. ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის გამგეობის რწმუნებულსა და მ. გ-ს შორის 1997 წლის 30 ივლისს დადებული სანოტარო წესით დამოწმებული ხელშეკრულების საფუძველზე მ. გ-მ 5512 ლარად შეიძინა ხელვაჩაურის რაიკოოპერატივის კუთვნილი მაღაზია 186,7 კვ.მ. სასარგებლო ფართით.
საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს 1998 წლის 28 ოქტომბრის კანონზე, აღნიშნული კანონი, რომელიც მოქმედებდა სადავო პერიოდში, არეგულირებდა ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებულ სახელმწიფო საკუთრების არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწაზე კერძო საკუთრების მინიჭებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ მითითებული კანონის საფუძველზე არ დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და არ მისცა მათ სწორი სამართლებრივი შეფასება.
კანონის მე-3 მუხლის შესაბამისად, კერძო საკუთრების უფლება ენიჭებათ საქართველოს მოქალაქეებს და საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად რეგისტრირებულ კერძო სამართლის იურიდიულ პირებს იმ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე, რომელიც ამ კანონის ამოქმედებამდე მათ მიწათსარგებლობის დამადასტურებელი საბუთით აქვთ გამოყოფილი. ამ მიწის ნაკვეთებზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.
სამოქალაქო კოდექსის 150-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულებების შესაბამისად, შენობა (როგორც მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილი) შესაძლოა იყოს ცალკე უფლების ობიექტი მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. სამოქალაქო კოდექსის ზემოაღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების თვალსაზრისით, არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება სადავო მიწის ნაკვეთზე მ. გ-ის უფლებრივი საკითხის დადგენა-გამოკვლევას.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მ. გ-ზე ვერ გავრცელდება ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” 1998 წლის 28 ოქტომბრის კანონი, რადგან მიწის მართვის სამმართველოს 1998 წლის 5 იანვრის სარეგისტრაციო ჩანაწერი არ აკმაყოფილებს ხსენებული კანონის 3.1 მუხლის მოთხოვნებს.
როგორც ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” საქართველოს ზემოაღნიშნული კანონის 3.1 მუხლის შინაარსი ცხადყოფს, კანონმდებელმა მიწაზე კერძო საკუთრების უფლების დასადგენად გადამწყვეტი მნიშვნელობა მიანიჭა მიწათსარგებლობის დამადასტურებელი საბუთის არსებობის ფაქტს. მოცემული კანონით მიწის სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი საბუთი არის ამ კანონის ამოქმედებამდე დადგენილი წესით რომელიმე შესაბამისი სამსახურის მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის მიმაგრების აქტი ან მიწის ნაკვეთის გეგმა ან სათანადო წესით მათი დამოწმებული ასლი.
მითითებული კანონის 2002 წლის (მ.გ-ის მიერ საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტისათვის) რედაქციის პირველი მუხლის «ზ» ქვეპუნქტის თანახმად, შესაბამის სამსახურებს, რომლებიც გასცემენ მიწის სარგებლობის უფლების დამადასტურებელ საბუთებს, წარმოადგენს სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველოს ორგანოები, საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროსა და მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის ცენტრალური და ტერიტორიული ორგანოები.
საქმეში წარმოდგენილია ხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს 1998 წლის 29 დეკემბრის წერილი, სადაც მითითებულია, რომ ...ის ყოველდღიური მოთხოვნილების მაღაზია და მიწის ფართობი, რომელიც შეადგენს 900 კვ.მ., საკუთრებაში გადაცემულია მ. გ-ზე. ტI, სფ. 36-ზე წარმოდგენილია მ. გ-ის სახელზე ხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ მომზადებული 900 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის გენგეგმა, თუმცა, საყურადღებოა, მასზე მითითებული არ არის გაცემის კონკრეტული თარიღი, რის გამოც საკასაციო სასამართლო მოკლებულია იმის განსაზღვრის შესაძლებლობას, გენგეგმა გაიცა მითითებული კანონის ამოქმედებამდე, თუ მას შემდეგ, რაც ასევე უნდა იქცეს სააპელაციო სასამართლოს კვლევის საგნად.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, მ. გ-ზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის კანონშეუსაბამობის თაობაზე, არ გამომდინარეობს საქმეში ასახული ფაქტობრივი გარემოებებიდან, რის გამოც საკასაციო სასამართლო საქმის განხილვის ამ ეტაპზე ვერ წარმოადგენს სამართლებრივ შეფასებებს. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული საპროცესო უფლებამოსილების გამოყენებით დაადგინოს, კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობდა თუ არა მ. გ-ის სახელზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის საფუძველი და აკმაყოფილებდა თუ არა რეგისტრაციის განხორციელებისას მ. გ-ე «ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ» 1998 წლის 28 ოქტომბრის კანონის მოთხოვნებს.
სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებისას იხელმძღვანელა იმ მოტივით, რომ მ. გ-ს სადავო მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება არ შეუძენია კანონით დადგენილი წესით, ამასთან, იგი სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ 1997 წლის 30 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და ზემოაღნიშნული დოკუმენტების საფუძველზე მ. გ-ს საკუთრებაში გადაეცა ხელვაჩაურის რაიონის, სოფ. ...ში მდებარე მაღაზია. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ მაღაზიის მ. გ-ისათვის საკუთრებაში გადაცემის შედეგად, მას, როგორც ნაკვეთზე განლაგებული ობიექტის მესაკუთრეს, მიწის ნაკვეთის ნაწილზე წარმოეშვა საკუთრების უფლება, რამდენადაც მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილზე უფლება იწვევს მიწის ნაკვეთის ნაწილზე აქცესორულ უფლებას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს მოსაზრების უარყოფას, 187,7 კვ.მ., მაღაზიის შენობის ქვეშ არსებულ მიწის ნაკვეთის საკუთრების ნაწილში და თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს შეფასება არ ეფუძნება მატერიალური სამართლის შესაბამის ნორმებს.
საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებელად მიიჩნევს მოწინააღმდეგე მხარის საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს წარმომადგენელის მოსაზრებას სადავო ურთიერთობაზე სარჩელის აღძვრის ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გავრცელების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო სასამართლოთა და მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საერთო ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გარდა, სამოქალაქო კანონი ზოგიერთი მოთხოვნებისათვის ადგენს სპეციალურ ხანდაზმულობის ვადებს, რომლებიც შეიძლება იყო საერთო ვადაზე ნაკლები ან მეტი. სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილი უძრავ ნივთებთან დაკავშირებულ სახელშეკრულებო მოთხოვნებთან მიმართებაში ადგენს ხანდაზმულობის ექვს წელს. თუმცა, აქვე საყურადღებოა, რომ სპეციალური კანონი, კერძოდ, ,,ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ" კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტი, განსაზღვრავს, რომ მიწაზე კერძო საკუთრების უფლების მინიჭებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების განხილვის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს.
საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ხანდაზმულობის ვადის დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ ხანდაზმულობის ვადის არსებობა აიძულებს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეებს დროულად იზრუნონ თავიანთი უფლებების განხორციელებისა და დაცვისათვის. სწორედ ამით არის გამოწვეული ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლისას კანონმდებლის მითითება, რომ მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა იმ დღიდან, როცა პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო დარღვეული უფლების შესახებ. თუ დადგენილი იქნება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან გაკეთებული მითითება იმის თაობაზე, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაიწყება იმ დღიდან, როცა ის ოფიციალურად გახდა ცნობილი ადმინისტრაციული ორგანოსათვის ატარებს ძალიან ზოგად ხასიათს, არ ემყარება შესაბამის სამართლებრივ დასკვნებსა და შეფასებებს, რაც საკასაციო სასამართლოს ართმევს ხანდაზმულობის კუთხით გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების შესაძლებლობას.
საკასაციო სასამართლო თვლის, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე მხარეს წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანო, რომელიც უზრუნველყოფს მიწის მიმართ უფლებათა გარანტირებულ დაცვასა და უძრავი ქონების ლეგალური ბაზრის ფუნქციონირებას, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს შეეძლო თუ არა მოსარჩელეს სცოდნოდა თავისი დარღვეული უფლების შესახებ.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებების შესწავლისა და გამოკვლევის გარეშე შეუძლებელია საქმეზე არსებითად სწორი გადაწყვეტილების მიღება, რის გამოც საქმე ხელახალი განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს ამავე სასამართლოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. მ. გ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2011 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. სახელმწიფო ბაჟის გადანაწილების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
