3გ/ად-116-კ-03 8 მაისი, 2003 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ი. ლეგაშვილი,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი – ხელშეკრულების მოშლა, აქციების დაბრუნება და ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ სარჩელით მიმართა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს მოპასუხე “დ-ის” მიმართ და მოითხოვა სს “ფ-ის” აქციათა პაკეტის ყიდვა-გაყიდვის შესახებ 1998წ. 6 აგვისტოს ხელშეკრულების მოშლა, სახელმწიფოსათვის აქციების დაბრუნება და ზიანის ანაზღაურება.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ საქართველოს მთავრობის 26.02.98წ. სხდომის ოქმით ¹9 სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს დაევალა შეემუშავებინა წინადადებანი სს “ფ-ის” სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ აქციათა პაკეტის სიმბოლური ფასით (ერთი ლარი) საინვესტიციო პირობებით გაყიდვის შესახებ და უზრუნველეყო ტენდერის გამოცხადება.

საქართველოს პრეზიდენტის 25.04.98წ. ¹142 განკარგულებით ქვეყნისათვის მნიშვნელოვანი ობიექტების პრივატიზების მიზნით შექმნილი მუდმივმოქმედი საკონკურსო კომისიის 11.06.98წ. ¹3 ოქმით კონკურსში გამარჯვებულად გამოცხადდა “დ-ი”. აღნიშნული ოქმი დამტკიცდა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 18.06.98წ. ¹1-3/413 ბრძანებით.

ამავე ბრძანებით სს “ფ-ის” აქციათა პაკეტის (5636060 ცალი აქცია თითოეულის ნომინალური ღირებულება 1 აშშ დოლარი ექვივალენტი ლარში. საწედებო კაპიტალის 99.39%) ყიდვის მიზნით კომპანია “დ-ს” დაეკისრა ნაცვლად გამოცხადებული აქციათა პაკეტის სიმბოლური საწყისი ფასისა გადაეხადა 101 ათასი აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხა ლარებში.

საკონკურსო პირობების გათვალისწინებით აქციათა ყიდვა-გაყიდვის შესახებ (საინვესტიციო პროგრამის შესრულების პირობით) სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და “დ-ს” შორის 1998წ. 6 აგვისტოს გაფორმდა ხელშეკრულება.

აღნიშნული ხელშეკრულებით მყიდველმა სახელმწიფოს წინაშე იკისრა ვალდებულება სრულად შეესრულებინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საკონკურსო პირობები.

ხელშეკრულებით მყიდველმა იკისრა რიგი ვალდებულებები, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ორგანიზაციის საქმიანობის საბოლოო შედეგი, ანუ ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული “არსებული ფინანსური მდგომარეობის გაჯანსაღება და შემდგომი სტაბილიზაცია, რაც წარმოადგენდა სახელმწიფოს მიერ აღნიშნული პრივატიზაციის განხორციელების დედააზრს”.

სწორედ ამ პირობის შესრულების შემოწმების მიზნით, სამინისტროს 2002წ. 4 მარტის 31-3/148 ბრძანებით შეიქმნა კომისია, რომელმაც შეისწავლა ორგანიზაციის საქმიანობის საბოლოო შედეგი ანუ ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული “არსებული ფინანსური მდგომარეობის გაჯანსაღება და შემდგომი სტაბილიზაცია”.

აღნიშნული კომისიის 04.05.02 დასკვნის საფუძველზე მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ მყიდველის, “დ-ის” მიერ, დაირღვა ხელშეკრულების ძირითადი პირობა, საზოგადოების საქმიანობის ბალანსების შესაბამისად ირკვევოდა რომ სს “ფ-ს” 1998წ. 1 იანვრის მდგომარეობით ერიცხებოდა 109,8 ათასი ლარის ზარალი, 1999წ. 1 იანვრის მდგომარეობით ანუ ხელშეკრულების მოქმედების დაწყების პერიოდიდან ზარალმა მიაღწია 347.7 ათას ლარს, სააქციო საზოგადოებამ 1999წ. შედეგებით მიიღო 1243.9 ათასი ლარის ზარალი და საბალანსო ზარალმა მიაღწია 1531.3 ათას ლარს. 2000წ. ბალანსით საწარმოს ზარალმა მიაღწია 1771.9 ათას ლარს, ხოლო 2001წ. ბალანსით ზარალის მოცულობამ შეადგინა 2810.9 ათასი ლარი. ანუ ზარალი 1998წ. დონესთან შედარებით (109.8 ათ.ლარი) გაიზარდა 2701.1 ათასი ლარით.

1998წ. ბოლოს საწარმოს ბალანსით ერიცხებოდა 871.0 ათსი ლარის ვალდებულებები. მთლიანი კრედიტორული დავალიანება 1999 წელს გაიზარდა 8489.6 ათას ლარამდე. 2000 წელს დავალიანებამ მიაღწია 11145.0 ათას ლარს, ხოლო 2001 წელს 14476,5 ათას ლარს ანუ ხელშეკრულების გაფორმებამდე არსებული ვალდებულებები გაიზარდა 16,6-ჯერ – 13.6 მილიონი ლარით. ანალოგიურად 1998 წელს ბალანსზე რიცხული 2654.0 ათასი ლარის დებიტორულმა დავალიანებამ 2001 წელს მიაღწია 3485,2 ათას ლარს ანუ დებიტორული დავალიანება გაიზარდა 831.2 ათასი ლარით.

სააქციო საზოგადოების აქციების ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების გაფორმებამდე საწარმოს შეეძლო აენაზღაურებინა 6177,0 ათასი ლარის დავალიანება. ამ დროს მას გასანაღდებელი ჰქონდა 871.0 ათასი ლარის კრედიტორული დავალიანება ანუ გადახდისუნარიანობა დავალიანებას აღემატებოდა 5306.0 ათასი ლარით, ხოლო “დ-თან” გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების დროს გადახდისუნარიანობამ მიაღწია 8893,5 ათას ლარს, კრედიტორულმა დავალიანებამ 14476.5 ათას ლარს ანუ გადახდისუნარიანობა ჩამორჩა ვალდებულებებს.

2000წ. სამეურნეო მდგომარეობით საწარმოს მთლიანმა აქტივებმა 15,6 მლნ.ლარი შეადგინა. წინა წელთან შედარებით მთლიანი აქტივები გაიზარდა 2,9 მლნ.ლარით ანუ დაახლოებით 18,4%-ით, მოცემული ზრდა ძირითადად განხორციელდა სხვა აქტივების ნაწილში.

მთლიან აქტივებში ძირითადი საშუალებების წილი შეადგენდა 30.7%-ს. არსებული მაჩვენებელი 1999წ. სამეურნეო წელთან შედარებით შემცირდა 140 ათასი ლარით ანუ დაახლოებით 2,4%-ით.

მთლიან აქტივებში ძირითადი საშუალებების წილი შეადგენდა 45.2%-ს. არსებული მაჩვენებელი 2000 სამეურნეო წელთან შედარებით გაიზარდა 2.910.1 ათასი ლარით ანუ დაახლოებით 33.7%-ით.

დანარჩენი 50.8% აქტივებისა წარმოადგენდა შემოსავლის არმომტან აქტივებს, აქედან საწარმოს მარაგებზე მოდიოდა 11,4%-ს, რაც წინა სამეურნეო წელთან შედარებით შემცირდა 50,8%-ით, ანუ 2 225.0 ათასი ლარით. ფული და ფულის ეკვივალენტების ცვლილება 2000 სამეურნეო წელთან შედარებით უმნიშვნელო იყო. დებიტორების წილი მთლიან აქტივებში შეადგენდა 16.8%-ს. დებიტორები 2000 სამეურნეო წელთან შედარებით გაიზარდა 340000 ლარით, ანუ 9,4%-ით. ზემოხსენებული მაჩვენებლების მიხედვით საზოგადოების მიმდინარე აქტივები მთლიან აქტივებში 2001 სამეურნეოწ. მაჩვენებლებით შეადგენდა 5.4 მლნ ლარს. 2000 სამეურნეო წელთან შედარებით მიმდინარე აქტივები შემცირდა 26%.

სააქციო საზოგადოება “ფ-ის” ფონდების ძირითად წყაროს წარმოადგენს საკუთარი კაპიტალი ოპერაციების მიხედვით წარმოშობილი კრედიტორული დავალიანებები და ბანკის სესხები.

მოკლევადიანი ვალდებულებების წილი მთლიან ვალდებულებებში დაახლოებით 76,0%-ს შეადგენდა. 2000 სამეურნეო წელთან შედარებით აღნიშნული მაჩვენებელი გაიზარდა 3,3 მლნ ლარით ანუ 23,0%-ით.

საკუთარი კაპიტალი მთლიან ვალდებულებებში 2001 სამეურნეო წლის მაჩვენებლებით შეადგენდა 24,0%-ს, რაც გასულ სამეურნეო წელთან შედარებით შემცირდა 37.7%-ით.

2001 სამეურნეო წლის ფინანსური მაჩვენებლების მიხედვით ვალდებულებების ფინანსურმა კოეფიციენტმა შეადგინა 76.0% ანუ ლევერეჯი (ფინანსური ბერკეტი) მნიშვნელოვნად მაღალი იყო და შეადგენდა დაახლოებით 4.1-ს. რაც იმაზე მიუთითებდა, რომ კომპანია ორიენტირებული იყო გარე წყაროებიდან დაფინანსების მოზიდვაზე.

წარმოდგენილი მონაცემების მიხედვით საზოგადოებამ 1999-2001 სამეურნეო წლები შესაბამისად დაასრულა 1531300 ლარი, 677900 ლარი, 825700 ლარის ზარალით, რაც ძირითადად გამოწვეული იყო მაღალი ფიქსირებული ხარჯებით.

საწარმოს ფინანსური ანგარიშებიდან ირკვევოდა, რომ დებიტორების წილი მთლიან შემოსავლებში მნიშვნელოვნად დაბალი იყო, ხოლო ვალდებულებების ფინანსური კოეფიციენტი მნიშვნელოვნად მაღალი. აღნიშნული მონაცემებიდან ნათელი იყო, რომ საწარმო ორიენტირებულია გარე წყაროებიდან დაფინანსების მოზიდვაზე, მაგრამ მიუხედავად აღნიშნულისა საწარმო მაინც ზარალიანი იყო.

სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 12.02.09წ. ¹1-3/55 ბრძანებით “საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და “დ-ს” შორის ს/ს “ფ-ის” აქციათა პაკეტის (მთლიანი რაოდენობის 99,3%) ყიდვა-გაყიდვის შესახებ 1998წ. 6 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულების პირობების შემოწმების თაობაზე” შექმნილი კომისიის 03.03.99წ. 15.09.99წ. დასკვნებსა და 14.12.2000წ. ¹1-3/835 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 21.03.01წ. ანგარიშში ხელშეკრულების პირობების შესრულების შესახებ მითითებული იყო გარკვეული ინვესტიციების განხორციელების მიმდინარეობის შესახებ, მაგრამ დასკვნებსა და ანგარიშს არ ახლდა ის შესაბამისი დოკუმენტაცია, რაც ცალსახად დაადასტურებდა “დ-ის” მიერ ხელშეკრულების პირობების შესრულებას სხვა ნაწილშიც.

მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ სს “ფ-ის” ფინანსური მდგომარეობის გაჯანსაღება და მისი შემდგომი სტაბილიზაცია კი არ მოხდა, არამედ საგრძნობლად გაუარესდა და მიაღწია კატასტროფულ შედეგებს, რაც იმის მიმანიშნებელი იყო, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთი ძირითადი მოთხოვნა მყიდველმა არ შეასრულა, რის გამოც სამინისტრომ დაკარგა ინტერესი ვალდებულებების დარჩენილ ნაწილში და განიცადა 2701.1 000 ლარის ზიანი.

მოპასუხემ “დ-მა” სარჩელი არ ცნო და შესაგებელში მიუთითა, რომ ქონების მართვის სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნების ძირითად საფუძველს თანდართული კომისიის 2002წ. 4 მაისის დასკვნა წარმოადგენდა. თუმცა იმავე ქონების მართვის სამინისტროს ბრძანებებით შექმნილი კომისიების დასკვნები საპირისპიროზე მეტყველებდა. კერძოდ 1. 1999წ. 12 თებერვლის ¹1-3/55 ბრძანებით “საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და “დ-ს” შორის სს “ფ-ის” აქციათა პაკეტის (მთლიანი რაოდენობის 99,39%) ყიდვა-გაყიდვის შესახებ 1998წ. 6 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულების პირობების შესრულების შემოწმების თაობაზე” შექმნილი კომისიის 1999წ. 3 მარტის დასკვნაში აღინიშნა, რომ “არ შეინიშნება უხეში (არსებითი) დარღვევები. ამასთან, მათ მიერ გასატარებელი იყო სერიოზული ღონისძიებები ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესასრულებლად 1999წ. აგვისტომდე, რადგან ხელშეკრულების გაფორმებიდან 1 წლის ვადაში უფრო რთული სამუშაოები იყო შესასრულებელი, ვიდრე 6 თვის განმავლობაში და რომლის შესწავლის შედეგად უფრო ნათელი გახდებოდა “დ-ის” შესაძლებლობები და თუ რა სერიოზული ნაბიჯები გადაიდგა საწარმოს რეაბილიტაცია-განთივარებისათვის და რენტაბელობისათვის”.

2. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს იმავე ბრძანებით შექმნილი იმავე დანიშნულების მქონე კომისიის 1999წ. 15 სექტემბრის დასკვნის თანახმად ა) “დ-ის” მიერ 1998წ. 1998წ. აგვისტოდან ინვესტიციის სახით განხორციელებულია 2563498 აშშ დოლარი. ბ) არ შეინიშნება უხეში (არსებითი) დარღვევები, კომისიას მიზანშეწონილად მიაჩნდა მყიდველს გაეგრძელებინა 1998წ. 6 აგვისტოს გაფორმებული ხელშეკრულების შესრულება და მათ მიერ განხორციელებული საქმიანობა გადამოწმებულიყო 2000წ. თებერვლის თვეში.

3. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000წ. 14 დეკემბრის ¹1-3/835 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2001წ. 21 მარტის დასკვნით დადასტურდა, რომ ა) პირველ წელს 1998წ. აგვისტოდან 1999წ. სექტემბრამდე განხორციელებულიყო – 2563498 აშშ დოლარის ინვესტიციები. ბ) მეორე წელს – 1999წ. აგვისტოდან 2000წ. სექტემბრამდე – 3670824 აშშ დოლარის ინვესტიციები. გ) სულ ხელშეკრულების გაფორმებიდან 2000წ. ბოლომდე “დ-ის” მიერ განხორციელებული იყო 6238347 აშშ დოლარის ინვესტიცია. რეინვესტიციის ჩათვლით. კომისიას მიაჩნდა, რომ “მყიდველის მიერ ძირითადად სრულდებოდა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები. მიზანშეწონილად მიაჩნდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და “დ-ს” შორის 06.08.1998 წელს დადებული ხელშეკრულების გაგრძელება და საბოლოო შემოწმება მომხდარიყო საინვესტიციო პერიოდის დასრულების თარიღისათვის”.

4. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2002წ. 4 მარტის ¹1-3/148 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2002წ. 4 მაისის დასკვნაში აღნიშნულია, რომ 15.09.1999 და 21.03.2001 წლების კომისიის დასკვნებში (ზემოთ ჩამოთვლილი დასკვნები) მითითებულია გარკვეული ინვესტიციების განხორციელების შესახებ, მაგრამ დასკვნებსა და ანგარიშს არ ახლდა შესაბამისი დოკუმენტაცია, რაც დაადასტურებდა აღნიშნული ინვესტიციების განხორციელებას. რის გამოც კომისია აკეთებდა დასკვნას, რომ “სს “ფ-ში” ფინანსური მდგომარეობის სტაბილიზაცია და გაჯანსაღება კი არ მოხდა, არამედ საგრძნობლად გაუარესდა.

ამგვარ დასკვნას სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კომისია აკეთებდა სს “ფ-ის” მიერ წარმოდგენილი ძირითადი საქმიანობის ბალანსებზე დაყრდნობით, რომელიც სრულყოფილად არ ასახავდა საწარმოში განხორციელებული რეაბილიტაციის შედეგებს.

კომისიის 2002წ. 4 მაისის დასკვნიდან ირკვევოდა, რომ 2001წ. 21 მარტის დასკვნით “დ-ს” 1998წ. 6 აგვისტოდან 2000წ. ბოლომდე საინვესტიციო პერიოდის განმავლობაში 6238347 აშშ დოლარის მოცულობის ინვესტიციის განხორციელება სათანადო დოკუმენტაციის არსებობის გარეშე დაუდასტურდა. მანამდე კი 1999წ. 15 სექტემბრის კომისიის დასკვნით, ასევე, თანმხლები დოკუმენტაციის გარეშე დაუდასტურდა “დ-ის” მიერ ხელშეკრულების დადებიდან ერთი წლის განმავლობაში 2563498 აშშ დოლარის მოცულობის ინვესტიციის განხორციელება.

მოპასუხე აღნიშნავდა, რომ “დ-ს” ქონების მართვის სამინისტროსაგან არასოდეს ჩაბარებია წერილობითი გაფრთხილება. მეტიც, ქონების მართვის სამინისტოს არასოდეს მოუთხოვია მყიდველისათვის საჯარიმო სანქციის დაკისრება, რაც ხელშეკრულების თანახმად იმას ნიშნავდა, რომ ადგილი არ ჰქონია სახელშეკრულებო პირობების დარღვევის არც ერთ შემთხვევას. ხელშეკრულების ცალმხრივი წესით მოშლის ინიციატივა კი მხოლოდ საკონკურსო პირობების შესრულებასთან დაკავშირებული ვალდებულებების არსებითი დარღვევის განმეორებით გამოვლენის შემთვევაში განიხილებოდა. მაშასადამე, თუკი არასოდეს გამოვლენილა სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევა, ქონების მართვის სამინისტროს კომისიის 2002წ. 4 მაისის დასკვნით რომც გამოვლენილიყო მყიდველის მხრიდან ხელშეკრულების პირობების დარღვევა, იგი არ შეიძლებოდა გამხდარიყო ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის ინიციატივის განხილვის საფუძველი. ვინაიდან ნასყიდობის გარიგების მხარეები იმყოფებიან სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ მყიდველმა ხელშეკრულების დადებისას გამოხატა თანხმობა მასზედ, რომ თუკი ხელშეკრულების პირობების ორჯერ ზედიზედ არსებითად დაარღვევდა მის მიერ გადახდილი თანხისა და გაწეული დანახარჯების ანაზღაურების გარეშე, მოიშლებოდა ხელშეკრულება, მაშინ ქონების მართვის სამინისტროს მხრიდან ამგვარი პატივსადები მიზეზის არსებობის გარეშე ხელშეკრულების ცალმხრივი მოშლის შემთხვევაში, მას უნდა ანაზღაურებოდა როგორც გადახდილი თანხა, ისე მის მიერ განხორციელებული ინვესტიცია.

2002წ. 23 დეკემბერს სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მხარეებმა წარადგინეს 2002წ. 20 დეკემბერს შედგენილი მორიგების აქტი, სადაც ერთი მხრივ ხელს აწერდა სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრი, ხოლო მეორე მხრივ – კომპანია “დ-ის” წარმომადგენელი. მხარეების მოთხოვნის მიხედვით მორიგების აქტის საფუძველზე უნდა მომხდარიყო საქმის წარმოების შეწყვეტა.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო, როგორც ადმინისტრაციული ორგანო არ იყო უფლებამოსილი საქმე მორიგებით დაემთავრებინა, რადგან მორიგება განსახილველ შემთხვევაში ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კანონმდებლობას.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ მორიგების აქტი ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 15 აპრილის ¹142 განკარგულებით შექმნილი საკონკურსო კომისიის გადაწყვეტილებას და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 18 ივნისის ¹1-3/413 ბრძანების მე-3 პუნქტის შესასრულებლად კონკურსში გამარჯვებულ ორგანიზაციასთან გაფორმებულ ხელშეკრულების პირობებს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე სასამართლომ მორიგების აქტი არ დაადასტურა. საქმეზე მიიღო გადაწყვეტილება და სარჩელი დააკმაყოფილა.

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ

წარმოდგენილი მონაცემების საფუძველზე 2001 სამეურნეო წლის 1999-2000 სამეურნეო წელთან შედარებით ცვლილებები ეფექტიანობის თვალსაზრისით მნიშვნელოვნად დაბალი იყო.

2002წ. 2 სექტემბრის აქტით იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის მიერ შემოწმებული იქნა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და კომპანია “დ-ს” შორის დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მყიდველის მიერ შესრულებული საინვესტიციო ვალდებულებანი. აღნიშნული აქტის დასკვნის მიხედვით წარდგენილი დოკუმენტაციის თანახმად კომპანია “დ-ის” მიერ თანახმად 1998წ. 6 აგვისტოს ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად განხორციელებული იქნა 9321654 აშშ დოლარის ინვესტიცია რეინვესტიციის ჩათვლით.

2002წ. 16 დეკემბრის შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს კომპლექსური ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი იქნა, რომ ინვესტორის მიერ ფაქტიურად განხორციელებულია 9251131 აშშ დოლარი ინვესტიცია. მათ შორის ეროვნულ და უცხოურ ვალუტაში განხორციელებული ფულადი ინვესტიცია შეადგენს 6337379 აშშ დოლარს. არამატერიალური აქტივების (პროექტების) სახით განხორციელებული ინვესტიცია შეადგენდა – 948650 აშშ დოლარს, რეინვესტიციის სახით კვლავწარმოების მიზნით, წარმოებაში ჩატოვებულია გემთშეკეთების, სტივიდორული და სხვა მომსახურების შედეგად მიღებული ამონაგები 1965102 აშშ დოლარი.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვერც იუსტიციის სამინისტროს საექსპერტო აქტში და ვერც შს სამინისტროს საექსპერტო დასკვნაში ვერ მოხერხდა დადასტურებულიყო სარემონტო სამუშაოების რეალური მოცულობა. მართალია კომპანია “დ-ი” მის მიერ წარდგენილი შესრულებული სამუშაოს აქტები (ფორმა ¹2) ადასტურებდა, რომ მან ნამდვილად შეასრულა 6 მილიონ აშშ დოლარზე მეტი ღირებულების სამუშაოები, (განახორციელა ინვესტიცია) მაგრამ საამშენებლო-სარემონტო სამუშაოს თანხობრივი მონაცემის დადგენა ერთ შემთხვევაში შეუძლებელი იყო, ვინაიდან ისინი წარმოადგენდნენ ფარული სახის დემონტაჟს, სარემონტო, სატრანსპორტო და სხვა სახის სამუშაოებს, ხოლო მეორე შემთხვევაში არ არსებობდა სამუშაოთა სახეობისა და რაოდენობის ჩამონათვალი, საპროექტო ხარჯთაღრიცხვის დოკუმენტაცია. საამშენებლო მასალების შეძენაზე გაწეული ხარჯები, მათი ჩამოწერის და სატრანსპორტო ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტები და მიიჩნია რომ კომპანია “დ-ს” არ ჰქონდა განხორციელებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ 9 მილიონი ინვესტიცია.

სკ-ს 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად თუ კი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი. ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” პუნქტის თანახმად არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება თუ ვალდებულება არ შესრულდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში, ხოლო კრედიტორმა ურთიერთობის გაგრძელება ხელშეკრულებით დაუკავშირა ვალდებულების დროულ შესრულებას.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში _ 1998წ. 6 აგვისტოს ხელშეკრულებაში კონკრეტულად იყო მითითებული ინვესტიციის განხორციელების რაოდენობა და ვალდებულება. საინვესტიციო პერიოდის ბოლოსათვის აშკარა იყო, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში შესრულება არ მომხდარა, რაც ქონების მართვის სამინისტროს აძლევდა უფლებას უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე.

სასამართლომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სარჩელი ზიანის 2701100 ლარის ანაზღაურების ნაწილში არ დააკმაყოფილა და მიუთითა, რომ სკ-ს 412-ე მუხლის თანახმად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის კომპანია “დ-ს” კი არ შეეძლო გაეთვალისწინებინა შესაძლო ზიანი.

საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კომპანია “დ-მა”, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, მორიგების დამტკიცება და საქმის წარმოებით შეწყვეტა მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია კანონსაწინააღმდეგოდ მხარეებს შორის 2002წ. 20 დეკემბერს შედგენილი მორიგების აქტი და უსაფუძვლოდ არ დაამტკიცა იგი.

სამინისტრომ სარჩელის აღძვრის შემდეგ მიღებული ექსპერტიზების დასკვნების საფუძველზე უარი განაცხადა 1998წ. 6 აგვისტოს ხელშეკრულების მოშლაზე პირობების შეუსრულებლობის საფუძვლით, მორიგების აქტს ხელს აწერს ქონების მართვის მინისტრი, რომელიც წარმოადგენს სამინისტროს. სასამართლომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნაზე მითითებით მიიჩნია, რომ მორიგება კანონსაწინააღმდეგო იყო და მიუთითა, რომ “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულ კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს მიეკუთვნება მინისტრთა და აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვა სახელმწიფო უწყების ხელმძღვანელის ბრძანება და მორიგების აქტი ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 15 აპრილის ¹142 განკარგულებით შექმნილი საკონკურსო კომისიის გადაწყვეტილების მიზანსა და ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 18 ივნისის ¹13/413 ბრძანების მე-3 პუნქტის შესასრულებლად კონკურსში გამარჯვებულ ორგანიზაციასთან გაფორმებული 1998წ. 6 აგვისტოს ხელშეკრულების პირობებს.

კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს საქმის მორიგებით დამთავრება პრეზიდენტის განკარგულებისა და 1998წ. 6 აგვისტოს ხელშეკრულების პირობების საწინააღმდეგოდაც რომ ჩაეთვალა, არ შეეძლო არ დაემტკიცებინა მორიგება, ვინაიდან სკ-ს 24-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილეობს ისევე, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი. აღნიშნული მუხლის საფუძველზე კომპანია “დ-ისათვის” ქონების მართვის სამინისტრო სახელმწიფოს წარმომადგენელია, რომელმაც მორიგების აქტით აღიარა ხელშემკრელი მხარის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულებათა სრულყოფილი ჯეროვანი და დათქმულ ვადაში შესრულება. ქონების მართვის სამინისტროს გადაწყვეტილება მორიგების თაობაზე ეყრდნობა შსს საექსპერტო კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს კომპლექსური ექსპერტიზისა და იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2002წ. 2 სექტემბრის აქტს, რომლებითაც დადგენილია, რომ კომპანია “დ-ს” სახელშეკრულებო პირობების შესასრულებლად განხორციელებული აქვს 9 მილიონი აშშ დოლარზე მეტი ოდენობის ინვესტიცია. ქონების მართვის სამინისტროს სასარჩელო განცხადების საფუძველს წარმოადგენდა 1998წ. 6 აგვისტოს ხელშეკრულების 12.4 პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობა კომპანიის მხრიდან, რაც მდგომარეობდა სს “ფ-ის” ფინანსური მდგომარეობის გაუმჯობესებისა და შემდგომ სტაბილიზაციაში, რომელიც მთლიანად ეყრდნობოდა 2002წ. 4 მარტის 31/3/148 ბრძანებით შექმნილი კომისიის დასკვნებს, რომელიც შეიცვალა ექსპერტიზის დასკვნების მიღების შემდეგ.

კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას დაარღვია პროცესუალური ნორმები. მხარეებს არ მიეცათ საშუალება სარჩელის ირგვლივ მიეცათ ახსნა-განმარტება და დაესვათ შეკითხვები. სასამართლოს არ გამოუკრვევია მტკიცებულებები, რაც შესაძლებელს გახდიდა საქმეზე წარდგენილ მტკიცებულებათა საფუძველზე საქმე ობიექტურად გადაეწყვიტა.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წარმომადგენელმა, რომელიც მოქმედებდა შესაბამისი მინდობილობის საფუძველზე, მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს და მოითხოვა მორიგების დამტკიცება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების და საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ კომპანია “დ-ის” საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება და უნდა დამტკიცდეს მხარეთა შორის 2002წ. 20 დეკემბრის მორიგების აქტი შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კომპანია “დ-ის” საკასაციო საჩივრის მოტივს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინიტსრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანისას მატერიალური და საპროცესო ნორმების დარღვევის შესახებ და განმარტავს, რომ კოლეგიის მიერ დარღვეულია სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-2, მე-3 და 394-ე მუხლის “ე” პუნქტების მოთხოვნები. სასამართლოს 2002წ. 24 დეკემბრის სხდომის ოქმიდან ირკვევა, რომ სასამართლოსათვის მორიგების აქტის წარდგენის შემდგომ მხარეებს სარჩელის ირგვლივ ახსნა-განმარტება არ მიუციათ და ერთმანეთისათვის შეკითხვები არ დაუსვამთ. სასამართლოს არ გამოუკვლევია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რომელზე დაყრდნობითაც მიიღო გადაწყვეტილება. სასამართლომ ახსნა-განმარტება მიიღო მხოლოდ მორიგების აქტის მიმართ, რის შემდეგაც არ დაამტკიცა რა მორიგების აქტი და მიიღო გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ, მხარეებს მოუსპო შესაძლებლობა დაესაბუთებინათ თავიანთი პოზიციის მართებულობა. მხარეებმა ვერ განახორციელეს საპროცესო კანონმდებლობით მინიჭებული შეჯიბრიბითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები.

სასამართლოს აზრით, საოლქო სასამართლოს მხრიდან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევამ განაპირობა არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული საქმის განხილვისას ქუთაისის საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ არასწორად განმარტა კანონი. ამასთან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, სასამართლომ არასწორად განმარტა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილი, რომლის თანახმადაც ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მონაწილე ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია საქმე მორიგებით დაამთავროს, უარი თქვას სარჩელზე ან ცნოს სარჩელი მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას.

სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მორიგების აქტი მინისტრის ბრძანებად და მიუთითა, რომ იგი ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 15 აპრილის ¹142 განკარგულებით შექმნილ საკონკურსო კომისიის გადაწყვეტილების მიზანს და კონკურსში გამარჯვებულ კომპანიასთან გაფორმებული ხელშეკრულების პირობებს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მითითებული არც საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 15 აპრილის ¹142 განკარგულება, არც ამ განკარგულებით შექმნილი საკონკურსო კომისიის გადაწყვეტილება და არც კონკურსში გამარჯვებულ კომპანიასთან გაფორმებული ხელშეკრულების პირობები არ წარმოადგენენ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მეორე ნაწილში გათვალისწინებულ საქართველოს კანონმდებლობას, რომელთა საფუძველზეც სასამართლოს უფლება ჰქონდა უარეყო მორიგების აქტი.

აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებულ საქართველოს კანონმდებლობაში მოიაზრება საქართველოში მოქმედი საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტები, ხოლო პრეზიდენტის განკარგულება არ წარმოადგენს ნორმატიულ აქტს, “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის თანახმად.

საკასაციო პალატის აზრით, სარჩელის აღძვრის შემდეგ, სასამართლო განხილვის სტადიაზე ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება _ უარი თქვას სარჩელზე, საქმე მორიგებით დაამთავროს, ცნოს სარჩელი, დამოკიდებულია არა სასამართლოს მოსაზრებასა და შეხედულებაზე, არამედ იმაზე, შეესაბამება თუ არა ამგვარი გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის მიზანს და საბოლოო ჯამში – საქართველოს კანონმდებლობას.

საქართველოს კონსტიტუციის 81-ე მუხლის შესაბამისად სამინისტროები იქმნება კანონის საფუძველზე სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი ცხოვრების განსაზღვრულ სფეროში სახელმწიფო მმართველობის უზრუნველსაყოფად. საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 13 ივლისის ¹278 ბრძანებულებით დამტკიცებული “საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს” დებულების I-ლი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო არის სამთავრობო დაწესებულება, რომელიც ქვეყანაში სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის პროცესში ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელების მიზნით განკარგავს სახელმწიფო ქონებას. ანუ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო წარმოადგენს სახელმწიფოსაგან უფლებამოსილ ორგანოს, სახელმწიფოს სახელით კანონმდებლობით გათვალისწინებული ფორმით განკარგოს სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ქონება და აკონტროლოს სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციასთან ან სარგებლობის უფლებით გადაცემასთან დაკავშირებული ხელშეკრულების კონტრაჰენტის მიერ ნაკისრ ვალდებულებათა შესრულება. სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრმა, რომელიც “აღმასრულებელი ხელისუფლების სტრუქტურისა და საქმიანობის წესის შესახებ” კანონის მე-16 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად მეთაურობს სამინისტროს და იღებს გადაწყვეტილებას სამინისტროს განმგებლობას მიკუთვნებულ საკითხებზე, მიიღო გადაწყვეტილება კომპანია “დ-ის” მიერ 1998წ. 6 აგვისტოს გაფორმებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების პირობების შესრულებულად აღიარების და მხარესთან მორიგების თაობაზე. 2002წ. 20 დეკემბრის მორიგების აქტი, რომელსაც ხელს აწერს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრი, არ შეიძლება შეფასებულ იქნეს მოქმედი კანონმდებლობის საწინააღმდეგოდ, ვინაიდან იგი მიღებულია უფლებამოსილი პირის (მინისტრის) მიერ სამინისტროსათვის კანონმდებლობით მინიჭებული კომპეტენციის ფარგლებში.

სარჩელის აღძვრის შემდეგ ჩატარებული კომპეტენტური ორი უწყების ექსპერტიზის დასკვნების შემდეგ სამინისტრო დარწმუნდა რა მყიდველის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაში, მიიღო გადაწყვეტილება საქმის მორიგების დამთავრების თაობაზე, აღიარა ინვესტორის მიერ ვალდებულების შესრულება და თავის მხრივ იკისრა ვალდებულება სს “ფ-ის” პირობადადებული აქციები საკუთრებაში გადაეცა კომპანია “დ-ისათვის”.

სახელმწიფოს სახელით, ქონების მართვის სამინისტროსა და კომპანია “დ-ს” შორის 1999წ. 6 აგვისტოს ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების თანახმად მყიდველის მიერ ხელშეკრულების პირობების შესრულების შემდეგ (9 მლნ დოლარის ინვესტიციის განხორციელება) სახელმწიფო კისრულობდა ვალდებულებას დაედასტურებინა მყიდველისათვის საკუთრების უფლება სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ აქციათა პაკეტზე (99,39%). სწორად აღნიშნული პირობის შესრულება აისახა მხარეთა შორის მორიგების აქტში, რომელიც არანაირად არ შეიძლება განხლული იქნეს როგორც მოქმედი კანონმდებლობის საწინააღმდეგო მოქმედება.

საკასაციო პალატის აზრით, მას შემდეგ რაც მორიგების აქტით აღიარებული იქნა მყიდველის მიერ 9 მლნ აშშ დოლარზე მეტი ინვესტიციის განხორციელება, ხოლო მორიგების აქტი დღეისათვის ძალაშია და იგი სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს არ გაუბათილებია, სასამართლოს მიერ მისი არდამტკიცების შემთხვევაში სახელმწიფოს წარმოეშობა ვალდებულება განხორციელებული ინვესტიციების მყიდველისათვის ანაზღაურების თაობაზე. ვინაიდან სკ-ს 24-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, სახელმწიფო სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილეობს ისევე, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირი. სახელმწიფო უფლებამოსილებებს ამ დროს ახორციელებენ მისი ორგანოები (სამინისტროები, სახელმწიფო დეპარტამენტები). სკ-ს 508-ე მუხლის თანახმად, თუ გამყიდველი იტოვებს უფლებას, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე იმ შემთხვევისათვის, როცა მყიდველი არ ასრულებს დაკისრებულ ვალდებულებას, უარის თქმისას ყოველი მხარე ვალდებულია დაუბრუნოს ერთმანეთს ის, რაც ხელშეკრულებით მიიღეს. ამის საწინააღმდეგო შეთანხმება ბათილია. ანუ ხელშეკრულების მოშლისას სახელმწიფოს წარმოეშვება ვალდებულება მყიდველს (ინვესტორს) აუნაზღაუროს მორიგების აქტით აღიარებული, მის მიერ საზოგადოებაში განხორციელებული 9 მლნ აშშ დოლარის ინვესტიცია, რომელიც მთლიანად და უპირობოდ არის დაცული “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” კანონის მე-7 მუხლის საფუძველზე.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია იმ მიმართებით, თუ რა საფუძვლით უარყო სასამართლომ ექსპერტიზის დასკვნები და რატომ მიანიჭა უპირატესობა ქონების მართვის სამინისტროს 2002წ. 4 მარტის ¹1-3/148 ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2002წ. 4 მაისის დასკვნას სარჩელის დაკმაყოფილებისას, რაც სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად დამოუკიდებლად წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების აბსოლუტურ საფუძველს.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არც პირველი ინსტანციის სასამართლო და არც საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, კონკრეტულ საქმესთან დაკავშირებით, უარი უთხრას საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს, წარმოდგენილ მორიგების აქტის დამტკიცებასა და საქმის წარმოების შეწყვეტაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში დაირღვევა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლითა და სსკ-ს მე-3 მუხლით გათვალისწინებული სასამართლოში საქმის წარმოების დისპოზიციურობის პრინციპი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 272-ე მუხლის “დ” პუნქტით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კომპანია “დ-ის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლის და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

3. დამტკიცდეს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და კომპანია “დ-ს” შორის 2002წ. 20 დეკემბრის თანდართული მორიგების აქტი.

4. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სარჩელის გამო კომპანია “დ-ის” მიმართ საქმეზე საქმის წარმოება შეწყდეს.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.