3გ-ად-119-კ-02 4 ივლისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე)

ნ. კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მიკუთვნება, მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

07.02.2000წ. რ. ღ.-მ სარჩელი აღძრა წყალტუბოს რაიონულ სასამართლოში და მოპასუხე წყალტუბოს რაიონის მიწის მართვის სამმართველოსაგან 0.25 ჰა სამემკვიდრეო მიწის ნაკვეთის გამოყოფა მოითხოვა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ წყალტუბოს საქალაქო სასამართლოს 11.08.98წ. გადაწყვეტილებით მოსარჩელე რ. ღ.-ს წყალტუბოს რაიონის სოფ. ...-ში მამის დანაშათი ქონების – საცხოვრებელი სახლის ნახევარი მიეკუთვნა, ნახევარი – ძმას, შ. ღ.-ს დარჩა. იმ დროს მიწის ნაკვეთის საკითხი არ განხილულა, მოსარჩელის განმარტებით, მამამისი – სე. ღ.-ა 0.5 ჰა მიწის ნაკვეთს ფლობდა, რომელიც, ასევე, უნდა გაიყოს მასსა და მის ძმას შორის და მან უნდა მიიღოს ნახევარი – 0.25 ჰა. მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული მიწის ნაკვეთს მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე ამჟამად ფლობს მისი ძმისშვილი ს. ღ.-ა, რომელიც მიიჩნევს, რომ ის იყო კომლის უკანასკნელი წევრი, რის გამო ნაკვეთი მას ეკუთვნოდა. მოსარჩელე თვლის, რომ მისი მშობლის – სე. ღ.-ას ოჯახი მოსამსახურის ოჯახს განეკუთვნებოდა და წყალტუბოს საქალაქო სასამართლომ 11.08.98წ. გადაწყვეტილებით ამ საფუძვლით მიაკუთვნა მას სახლის ნახევარი, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.05.99წ. განჩინებით უცვლელად იქნა დატოვებული.

მოსარჩელემ განმარტა, რომ ეზო და მისი მიმდებარე მიწის ნაკვეთი მისი მშობლების და ბიძის იყო. ბიძის გარდაცვალების შემდეგ, თბილისში მცხოვრებმა ბიძაშვილმა, მამის წილი მიწის ნაკვეთი მას აჩუქა, მაგრამ მისი ძმა შ. და ძმის შვილი ს. ღ.-ები არ თმობენ ნაკვეთს.

სასამართლომ წყალტუბოს რაიონის მიწის მართვის სამმართველო არასათანადო მოპასუხედ მიიჩნია და საქმეში სათანადო მოპასუხეებად ჩართო სოფ. ...-ის გამგეობა და სადავო მიწის მფლობელი ს. ღ.-ა.

მოპასუხე ს. ღ.-მ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე რ. ღ.-ა მამაპაპისეული სახლიდან 1975 წელს ამოეწერა და ქ. ქუთაისში გადავიდა საცხოვრებლად. სახლიდან ამოწერილი იყო აგრეთვე მისი მშობელი – შ. ღ.-ა. დედის გარდაცვალების შემდეგ ის ბაბუასთან ერთად ცხოვრობდა. ბაბუა 1985 წელს გარდაიცვალა, 1992 წელს მიწის რეფორმის კომისიამ მას, როგორც კომლის უკანასკნელ წევრს, 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი მიუზომა, ხოლო ბიძას მიმდებარე ნაკვეთიდან 0,2 ჰა მიეკუთვნა, რაც იმ დროს მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია. მოპასუხე, სოფ. ...-ის გამგეობამ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ბაბუის – სე. ღ.-ას გარდაცვალების შემდეგ კომლში ერთადერთ წევრად ს. ღ.-ა ირიცხებოდა. მიწის განაწილების დროს, მართალია ის სრულწლოვანი არ იყო, მაგრამ სოფლის ყრილობამ, როგორც მეორე კატეგორიის კომლს, მას მიწის ნაკვეთი მაინც მიაკუთვნა 0,75 ჰა ოდენობით. მიწის აღნიშნულ ფართობში შევიდა ბაბუის სარგებლობაში მყოფი 0,5 ჰა მიწის ნაკვეთი. რ. ღ.-ას, როგორც ქალაქად მცხოვრებს, მაგრამ ამავე სოფლის სკოლის მასწავლებელს, საკუთრებაში 0,2 ჰა მიწის ნაკვეთი გადაეცა.

წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 27.02.2000წ. გადაწყვეტილებით რ. ღ.-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამასთან, რადგან რ. ღ.-ას აღდგენილი აქვს მემკვიდრეობა მამის დანაშთი ქონების ½ ნაწილზე სასამართლომ შესაძლებლად მიიჩნია მისთვის 3000 კვ.მ-დე მისასვლელი გზის გამოყოფა.

რაიონული სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩვრდა რ. ღ.-ას მიერ. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 29.06.01წ. გადაწყვეტილებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც რ. ღ.-ას სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სე. ღ.-ას ოჯახი მისი გარდაცვალების დროისათვის კომლის კატეგორიას არ მიეკუთვნებოდა და მოსამსახურის ოჯახს წარმოადგენდა, რადგან სსკ-ს 106-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის შესაბამისად აღნიშნული გარემოება წყალტუბოს საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 11.08.98წ. გადაწყვეტილებით იყო დადგენილი. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ფაქტი რ. ღ.-ას სარჩელის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძვლად არ მიიჩნია და მიუთითა, რომ 1985 წელს, მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროს, კანონი მიწის მესაკუთრედ აღიარებდა მხოლოდ და მხოლოდ სახელმწიფოს და არა კერძო პირებს. ს. ღ.-ას მიწა სახელმწიფოსაგან გადაცემული ჰქონდა არა საკუთრების, არამედ სარგებლობის უფლებით. სე. ღ.-ას გარდაცვალების დროისათვის ოჯახში დარჩა ერთადერთი წევრი, ს. ღ.-ა, რომელიც სოფლის საკრებულომ კომლად ცნო და მიუხედავად მისი არასრულწლოვანებისა, კომლის მეორე კატეგორია მიაკუთვნა, რის უფლებასაც საკრებულოს კანონი აძლევდა. აღნიშნულის საფუძველზე სოფლის მიწის რეფორმის კომისიამ ს. ღ.-ას 1993 წელს საკუთრებაში 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი გადასცა, რომელშიც არამარტო ბაბუის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, არამედ ბაბუის სარგებლობაში არარსებული მიწის ნაკვეთიც შედიოდა, რაც სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კანონით დადგენილი წესით აქვს რეგისტრირებული მოპასუხე ს. ღ.-ას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრდა რ. ღ.-ას მიერ, რომელმაც მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და მისი სარჩელის დაკმაყოფილება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 04.12.01წ. განჩინებით ს.ღ.-ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 29.06.01წ. გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 04.03.02წ. განჩინებით ს. ღ.-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო და უცვლელად დარჩა წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 27.12.2000წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებით დადგენილად მიიჩნია, რომ ს. ღ.-ას ოჯახს შემოსავალის ძირითადი წყაროა ის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, რომელიც მას მინისტრთა კაბინეტის 10.03.92წ. ¹290 დადგენილების საფუძველზე საკუთრებაში გადაეცა 1993 წელს 0,75ჰა ოდენობით, “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის თანახმად იგი ითვლება სოფლის მეურნედ. რ. ღ.-ა კი ცხოვრობს ქ. ქუთაისში, მემკვიდრეობით მიღებული სახლის ნაწილი ცარიელი აქვს და არ იჩენს მეურნეობის გაძღოლის სურვილს.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა რ. ღ.-ას მიერ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ, საკასაციო პალატის მითითებუით, არ იმსჯელა სკ-ს 150-ე მუხლზე, არ გაითვალისწინა სკ-ს 1513-ე მუხლი, რომლის მიხედვით ფიზიკურ პირთა კანონიერ საგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული სკ-ს ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სადავო ნაკვეთი ს. ღ.-ას შემოსავლის ძირითად წყაროს შეადგენს და აღნიშნავს, რომ ს. ღ.-ა მუშაობს ტერმინალის მშენებლობაზე, სახლის მის კუთვნილ ნაწილში ვერ შედის, ვინაიდან არ აქვს გამოყოფილი სახლის შესასვლელი, ხოლო სააპელაციო პალატის თავდაპირველი გადაწყვეტილებით ფაქტიურად ყველაფერი ჩამოერთვა. კასატორი უარყოფს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრებას იმის შესეახებ, რომ 1973 წელს საცხოვრებლად გადავიდა ქ. ქუთასში და აღნიშნავს, რომ 1975 წელს ამოეწერა სოფ. ...-იდან და ჩაეწერა ქ. ქუთაისში, მეუღლის ბინაში. მიუხედავად ამისა სოფელთან კავშირი არ გაუწყვეტია, ეხმარებოდა დედ-მამას, ძმისშვილს. ს. ღ.-ა თავის დროზე კანონმდებლობის დარღვევით იქნა ჩაწერილი ბაბუის კონლში, მიუხედავად იმისა, რომ 1993 წელს ს. ღ.-ა იყო 16 წლის სოფლის მესვეურებმა მას გამოუყვეს მიწის ნაკვეთი. კასატორი ითხოვს სადავო ნაკვეთის იმ ნაწილის გამოყოფას, რომელსაც ბიძამისი ფლობდა და აჩუქა მას.

ს. ღ.-ას წარმოდგენილ შესაგებელში უარყოფს მასზე ბიძის მხრიდან რაიმე მზრუნველობის გაწევას და აღნიშნავს, რომ ბაბუის გარდაცვალების შემდეგ იგი იყო კომლის ერთადერთი წევრი, ვინაიდან მამა ქ. ქუთაისში იყო ჩაწერილი. შესაგებლის ავტორი აღნიშნავს, რომ არის უმუშევარი, ტერმინალზე მუშაობდა სულ 6 თვის განმავლობაში, ამჟამად არის უმუშევარი და მიწის ნაკვეთის დამუშავების შედეგად მიღებული შემოსავლით ირჩენს თავს ინვალიდ მშობელთან ერთად. კასატორის კუთვნილი სახლის ნახევარი დაცლილი აქვს, კასატორს არავინ უშლის მასში ცხოვრებას. ს. ღ.-ას კუთვნილი ეზოს მოსაზღვრე ნაკვეთი არის დაუმუშავებელი, მიუხედავად იმისა, რომ კარგმოსავლიან ნაკვეთად ითვლება. შესაგებლის ავტორი აღნიშნავს აგრეთვე, რომ კასატორის მამის სიცოცხლეში მიწა იმყოფებოდა სახელმწიფო სდაკუთრებაში, იგი არ შედიოდა სამემკვიდრო მასაში.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სკ-ს 150-ე მუხლის თანახმად ნივთის შემადგენელი ნაწილი, რომლის გამოცალკევებაც შეუძლებელია მთლიანი ნივთის ან ამ ნაწილის განადგურების ანდა მათი დანიშნულების მოსპობის გარეშე (ნივთის არსებითი შემედგენელი ნაწილი), ცალკე უფლების ობიექტად შეიძლება იყოს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს განეკუთვნება შენობა-ნაგებობანი და ნივთები, რომლებიც მყარადაა დაკავშირებული მიწასთან და არ არის გამიზნული დროებითი სარგებლობისათვის. 15.12.95წ. რ. ღ.-მ მიიღო კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლება. წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 11.08.98წ. გადაწყვეტილებით, რომელიც ძალაში იქნა დატოვებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 11.05.93წ. განჩინებით, რ. ღ.-ა ცნობილი იქნა წყალტუბოს ზონაში სოფ. ...-ში მამისეული სახლის ნაწილის მემკვიდრედ. საკარმიდამო ნაკვეთი მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროისათვის წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას და არ შედიოდა სამკვიდრო მასაში. ამასთანავე, მამისეული სახლის ნაწილზე მემკვიდრედ ცნობის შედეგად შენობის ნაწილზე მოპოვებული საკუთრების უფლება ვრცელდება აგრეთვე შენობის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთის და შენობის მოვლისათვის საჭირო მიწის ნაკვეთის ნაწილზე. აღნიშნული არ არის დამოკიდებული ურთიერთობის მონაწილეთა ნებაზე, ვინაიდან რ. ღ.-ს, როგორც თავისი მშობლების მემკვიდრეს, ნაკვეთზე განლაგებული ინდივიდუალური სახლის ნაწილის მესაკუთრეს, ჰქონდა საკარმიდამო ნაკვეთის ნაწილით სარგებლობის აქცესორული უფლება. ამასთანავე, სოფლად საცხოვრებელ სახლზე (მის ნაწილზე)საკუთრების უფლების გადასვლა მიწის კოდექსის 82-ე მუხლის თანახმად არ იწვევდა წინანდელი ოდენობის საკარმიდანმო მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლების გადასვლას. ამდენად, სახლის ნახევრის მემკვიდრეობით მიღება არ იწვევს მექანიკურად საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის ნახევრის დაუფლებას, რ. ღ.-ს, როგორც საცხოვრებელი სახლის ნაწილის მესაკუთრეს, მიწის კოდექსის 82-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით სარგებლობაში ეკუთვნოდა საკარმოდამო მიწის ნაკვეთის გარკვეული ოდენობა, რომელიც აუცილებელია ნაგებობის კუთვნილი წილის მოსავლელად. წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 27.12.2000წ. გადაწყვეტილებით კასატორს გამოეყო 300 კვ.მ მიწის ნაკვეთი საკარმოდამო ეზოში. ამასთანავე, მხედველობაშია მისაღები ისიც, რომ რ. ღ.-ს 25.02.92წ. მამისეული საკარმიდამო ნაკვეთის მომიჯნავედ მისი 16.03.92წ. განცხადების საფუძველზე, რომელშიც იგი აღნიშნავდა, რომ არც ქალაქში და არც სოფლად არ ერიცხება საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, რის გამო ითხოვდა ეზოს გაგრძელებაზე მიწის ნაკვეთის გამოყოფას, საკრებულოს დადგენილებით კასატორს გამოეყო ქალაქად მცხოვრებ პირთა კატეგორიისათვის დადგენილი 0,18 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაზედაც გაიცა მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი. რ. ღ.-ს უარი ნაკვეთზე არ უთქვამს, მას სადავოდ არ გაუხდია ძმისშვილისათვის 1993 წელს გამოყოფილი 0,75 ჰა-მდე საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის შევსება (მიუხედავად იმისა, რომ ნაკვეთში შედიოდა ბაბუის-ს. ბ.-ის-ძე ღ.-ას სარგებლობაში არსებული მიწა), სოფ. ...-ის საკრებულოს 25.11.93წ. დადგენილების საფუძველზე ს. ღ.-აზე გაცემული ¹412 მიღება-ჩაბარების აქტი, 1982 წელს დედასთან ერთად ძმისშვილის ბაბუის ოჯახში ჩაწერა. ამდენად, რ. ღ.-ას გააჩნია მისი კუთვნილი შენობა-ნაგებობის შესანახად და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის მოსაყვანად საკმარისი რაოდენობის მიწის ნაკვეთი, რომელიც მოიცავს საკარმიდამო ნაკვეთის ნაწილს და მის მომიჯნავედ მდებარე ნაკვეთს. საკასაციო პალატა ასევე ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ ს. ღ.-ა მიწის რეფორმის დაწყების მომენტისათვის იყო ოჯახში ერთადერთი სოფლად მცხოვრები პირი, იგი წარმოადგენს სოფლად მუდმივად მცხოვრებ კომლს, ეწევა სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას, რაც წარმოადგენს ს.ღ.-ას და მისი მშობლის, პენსიონერის, მეორე ჯგუფის ინვალიდის შ. ღ.-ას ძირითად საარსებო წყაროს, ხოლო რ. ღ.-ა ცხოვრობს ქ. ქუთაისში, არის ქალაქის მუდმივი მაცხოვრებელი, მისი კუთვნილი სახლის ნაწილში არავინ ცხოვრობს, თავად კასატორს არ გამოუჩენია მეურნეობის გაძღოლის სურვილი. საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვისას სოფ. ...-ის საკრებულოს გამგებელმა და წყალტუბოს მიწის მართვის სამმართველოს უფროსმა შესთავაზეს რ. ღ.-ას დამატებითი ნაკვეთის მიცემა სხვა ადგილას, რაზედაც მან უარი განაცხადა.

ზენოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს რ. ღ.-ას საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების, მისთვის 0,25 ჰა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის გამოყოფის საფუძველი. საკასაციო პალატა სსკ-ს 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ათავისუფლებს კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რ. ღ.-ას საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 04.03.02წ. განჩინება.

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.