გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-138-კ-03 1 აგვისტო, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს “ე-მ” სარჩელით მიმართა ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა საქართველის კონტროლის პალატის 1999წ. 22 სექტემბრის აქტის ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლებით: 1999წ. 29 აპრილს ¹194 ბრძანების საფუძველზე კონტროლის პალატამ შეამოწმა შპს “ე-ში” უცხოური ინვესტიციების განხორციელებისა და მათზე შეღავათების გავრცელების კანონიერება. კონტროლის პალატის წარმომადგენელთა დასკვნით, შპს “ე-ს” უცხოელ ინვესტორს _ შპს “ეკ-ს” მასზე გაცემული უცხოური ინვესტიციის ლიცენზიის თანახმად, საგადასახადო შეღავათების გამოყენებით, უფლება ჰქონდა განეხორციელებინა მხოლოდ 102000 აშშ დოლარის ინვესტიცია, რაც მან შეასრულა კიდეც 1996წ. 1 ნოემბრისათვის, ე.ი შპს “ე-ს” უცხოური ინვესტორის მიერ ინვესტიცია სრულად და დროულად იქნა განხორციელებული, რაც “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონის 18.2 მუხლის მიხედვით წარმოადგენს ინვესტორზე გაცემული ლიცენზიის ძალადაკარგულად ცნობის საფუძველს. შპს “ე-ს” უცხოური ინვესტორის მიერ დამატებითი 193322,33 აშშ დოლარის ინვესტიცია განხორციელებული იქნა 1997-1998 წლებში _ “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” საქართველოს კანონის მოქმედების პერიოდში. აღნიშნული კანონი კი საქართველოში განხორციელებული ინვესტიციებისათვის საგადასახადო შეღავათებს არ ითვალისწინებს. ამის გამო შპს “ე-ს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაერიცხა ინვესტიციის სახით იმპორტირებული მატერიალურ ფასეულობათა საბაჟო და დამატებითი ღირებულების გადასახადები, სულ 77278,05 ლარი, მათ შორის ფინანსური სანქციის სახით 18216,86 ლარი. შპს “ე.” არ ეთანხმება საქართველოს კონტროლის პალატის მიერ შემოწმების აქტით სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 77278,05 ლარის დარიცხვის კანონიერებას “უცხოური ინვესტიციის შესახებ” კანონის 14.1,21,21.17 მუხლების საფუძველზე, მიიჩნევს რა, რომ შპს “ე.” წარმოადგენს უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოს, რომლის მიერ განხორციელებული მატერიალური ფასეულობების იმპორტი მითითებული კანონის 21.17 მუხლის თანახმად თავისუფლდება გადასახადისაგან და მასზე უნდა გავრცელებულიყო კანონით გათვალისწინებული შეღავათები.

მოპასუხე კონტროლის პალატამ სარჩელი არ ცნო. შემდგომში ,შპს “ე-ს” წარმომადგენელმა გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა და კონტროლის პალატის 2001წ. 15 მარტის ¹6-სხ-01-01 აპ/298 წერილის ბათილად ცნობა მოითხოვა.

ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 24 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს “ე-ს” უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, რომელმაც აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის საოლქო სასამართლოში შემდეგი საფუძვლებით: 1. აპელანტის განმარტებით სასამართლომ გამოიყენა კანონი “სახელმწიფო ორგანოებში, საწარმოებში, დაწესებულებებში და ორგანიზაციებში განცხადებების, საჩივრებისა და მიმართვების განხილვის წესის შესახებ”, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა,რადგან ეს კანონი არსეგულირებს მხოლოდ მოქალაქეების, მოქალაქეობის არმქონე პირთა და უცხოური მოქალაქეების და არა იურიდიული პირების საჩივრების განხილვის წესს. საჯარო სამართალში კი “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 27-ე მუხლის თანახმად ანალოგიის პრინციპი არ გამოიყენება.

2. აპელანტის აზრით, სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.3 მუხლი, რომლის მიხედვით მოსარჩელისათვის სადავო აქტის ხანდაზმულობა უნდა აითვალოს ადმინისტრაციული საჩივართან დაკავშირებული გადაწყვეტილების გაცნობიდან ექვსი თვის ვადაში, რადგან კონტროლის პალატამ 2001წ. 15 მარტს წერილით აცნობა მოსარჩელეს, რომ ადმინისტრაციული საჩივარი არ იქნა განხილული, სარჩელი კი სასამართლოში წარდგენილი იქნა 2001წ. მარტში, შესაბამისად მათი მხრიდან, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა არ ყოფილა გაშვებული.

აპელანტი მიიჩნევდა, რომ კონკრეტულ დავაში სასარჩელო ხანდაზმულობის განსაზღვრისათვის სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლი, რადგან დავის საგანს წარმოადგენს გადახდილი გადასახადების დაბრუნება. ამასთან სასამართლომ არასწორად გამოიყენა “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” კანონის 21.15. მუხლი, ვინაიდან მოსარჩელე იმპორტის განხორციელებისას სარგებლობდა არა ამ მუხლით, არამედ ამავე კანონის 21.17. მუხლით დადგენილი შეღავათებით, რომლის მიხედვითაც სათადარიგო ნაწილები და მაკომპლექტებელი ნაკეთობები, შემოტანილი უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის, თავისუფლდება გადასახადისაგან. მოსარჩელის საქმიანობის სფეროს წარმოადგენდა და წარმოადგენს ნავთობპროდუქტების იმპორტი და ვაჭრობა, რომლის შეცვლაც არ მომხდარა და “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” კანონის მე-13 მუხლის თანახმად აღნიშნული შეღავათები მოსარჩელესთან მიმართებაში მოქმედებდა 2001წ. 26 ნოემბრამდე.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს “ე-ს” სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 24 აპრილის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს “ე-ს” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

1. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა უნდა აითვალოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22.3 მუხლის მიხედვით, კერძოდ ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული გადაწყვეტილების, ანუ კონტროლის პალატის 2001წ. 15 მარტის პასუხის გაცნობიდან ექვსი თვის განმავლობაში. რადგან მოპასუხემ გარკვეულ პერიოდში არ იმსჯელა ადმინისტრაციული საჩივრის თაობაზე და მხოლოდ 2001წ. 15 მარტს განიხილა იგი, ამ დრომდე შპს “ე-სათვის” შეუძლებელი იყო იმის განსაზღვრა, ადმინისტრაციულმა ორგანომ გაიზიარა თუ არა მისი საჩივრის მოტივები, შესაბამისად არ შეიძლებოდა ხანდაზმულობის ვადის ათვლა შემოწმების აქტის გაცნობის დღიდან, მით უფრო, რომ საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლის მიხედვით საგადასახადო დავებზე დადგენილია სასარჩელო ხანდაზმულობის სპეციალური ვადები. შესაბამისად, შპს “ე-ს”, რომელმაც სარჩელი სასამართლოში შეიტანა 2001წ. 23 მარტს, არ გაუშვია სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა.

2. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რადგან 1996წ. 26 ნოემბერს გაცემული უცხოური ინცასტიციის ¹141 ლიცენზიით გათვალისწინებული ინვესტიცია 102000 აშშ დოლარის ოდენობით სრულად იქნა უცხოური უნვესტორის მიერ განხორციელებული. შპს “ე-ს” მიერ 1997-98 წლებში იმპორტირებული 320848,7 აშშ დოლარის ღირებულების მატერიალური ფასეულობის დაბეგვრისას არ შეიძლება გამოყენებული იქნეს “უცხოური ინვესტიციის შესახებ” 1995წ. 30 ივნისის კანონის 21.17 მუხლით გათვალისწინებული საგადასახადო შეღავათების რეჟიმი, ვინაიდან 1997-98 წლებში განხორციელებული ინვესტიციისათვის საგადასახადო შეღავათების რეჟიმს “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” 1996წ. 12 ნოემბრის კანონი აღარ ითვალისწინებს, მითითებული კანონის მე-13 მუხლის მიხედვით ამ კანონის ძალაში შესვლიდან მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად აღებული უცხოური ინვესტიციის ლიცენზიის მფლობელ საწარმოებს ლიცენზიის გაცემიდან 5 წლის განმავლობაში უნარჩუნდებათ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” კანონით გათვალისწინებული შეღავათების საქმიანობის იმ სფეროში, რომელზეც გაცემულია უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია. შპს “ე-ს” ¹141 ლიცენზია აღებული აქვს ვაჭრობის სფეროში. მოსარჩელეს კი განხორციელებული აქვს მატერიალური ფასეულობების იმპორტი, საწარმო საჭიროებისათვის და არ არის დაკავშირებული ვაჭრობასთან.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა რომ, მითითებული კანონის მე-13 მუხლი ლიცენზიის მფლობელს არ უნარჩუნებს “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ ყველა შეღავათს, არამედ ადგენს ამ შეღავათებით სარგებლობის უფლებას ლიცენზიით გათვალისწინებული საქმიანობის სფეროში და ეს უფლება არ ვრცელდება “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” კანონის 21.17 მუხლით გათვალისწინებულ შეღავათზე, რის გამოც სააპელაციო საჩივრის ეს მოტივი არ იქნა გაზიარებული სასამართლოს მიერ.

აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე განსხვავებული აზრი გამოთქვა მოსამართლე ნ. წ-მ, რომელმაც შპს “ე-ს” სარჩელი საფუძვლიანად მიიჩნია იმ მოტივით რომ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” 1995წ. 30 ივნისის კანონის 21.17 მუხლით დადგენილია უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოთათვის შეღავათი, კერძოდ, ნედლეული, ნახევარფაბრიკატები, მაკომპლექტებელი ნაკეთობანი, სათადარიგო ნაწილები, რომლებიც შემოტანილია საქართველოს რესპუბლიკაში უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის, თავისუფლდება გადასახადისაგან და მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან. შპს “ე-ს” მიერ იმპორტირებული მატერიალური ფასეულობები, მაკომპლექტებული მასალები, სათადარიგო ნაწილები, შემოტანილ იქნა საწარმოს საჭიროებისათვის, ამდენად, მოსამართლის აზრით, კონკრეტულ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს აღნიშნული კანონის 21.17 მუხლი 1996წ. 12 ნოემბრის კანონის “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” მე-13 მუხლის საფუძველზე, რომლის მიხედვით უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოებს, რომლებმაც ამ კანონის ძალაში შესვლამდე მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად აიღეს უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია, მისი გაცემის დღიდან 5 წლის განმავლობაში უნარჩუნდებათ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ” 1995წ. 30 ივნისის კანონით გათვალიწინებული შეღავათები საქმიანობის იმ სფეროში, რომელზეც გაცემულია უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2003წ. 22 იანვრის გადაწყვეტილება შპს “ე-მ” საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქარველოს უზენაეს სასამართლოში და მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების მთლიანად გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორმა აღნიშნავს რომ შპს “ე.” სრულად აკმაყოფილებს მის მიმართ “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის გამოყენების წინაპირობებს: არის უცხოური ინვასტიციით შექმნილი საწარმო, აღებული აქვს “უცხოური ინვესტიციის შესახებ” კანონის შესაბამისად ლიცენზია და არ არის გასული ლიცენზიის გაცემიდან 5 წელი. შპს-ს მიერ “უცხოური ინვესტიციის შესახებ” კანონით დადგენილი შეღავათების გამოყენება მოხდა სწორედ იმ სფეროში, რაშიც იყო გაცემული ლიცენზია. შპს-ს საქმიანობის სფეროს წარმოადგენდა და წარმოადგენს ნავთობპროდუქტების იმპორტი და ვაჭრობა და მის მიერ მაკომპლექტებელი და სათადარიგო მასალების იმპორტი სწორედ ვაჭრობის საწარმოებლად მოხდა. შესაბამისად, შპს-ს ჰქონდა უფლება 21.17 მუხლით დადგენილი შეღავათების გამოყენებისა.

კასატორმა მიუთითა, რომ “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” კანონის მე-13 მუხლის გრამატიკული, თელეოლოგიური (ნორმის აზრის და მიზნის გათვალისწინება) და სისტემატური განმარტებების საფუძველზე შპს “ე-ს” ასევე ჰქონდა 21.17 მუხლით გათვალისწინებული შეღავათების გამოყენების უფლება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ შპს “ე-ს” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსფუძვლობის მოტივით და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 იანვრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს და ეთანხმება კასატორს, რომ შპს “ე.” არის უცხოური ინვესტიციით შექმნილი საწარმო და მას 1996წ. 26 ნოემბერს აღებული აქვს უცხოური ინვესტიციის ¹141 ლიცენზია, ამ ლიცენზიის მიხედვით უცხოური ინვესტიციის ღირებულება განსაზღვრული იყო 102000 აშშ დოლარით, რომელიც შევიდა შპს “ე-ს” საწესდებო კაპიტალში ანუ კონკრეტულ შემთხვევაში “უცხოური ინვესტიციის შესახებ” საქართველოს კანონის 21.15 მუხლის თანახმად, გადასახადებისაგან და მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან გათავისუფლებული იყო საწესდებო კაპიტალში უცხოელი ინვესტორის მიერ შენატანის სახით შეტანილი 102 ათასი აშშ დოლარის ქონება. ამავე დროს საკასაციო პალატა აღნიშნავს იმ გარემოებებს, რომ კონტროლის პალატამ შპს “ე-ს” საბაჟო და დამატებული ღირებულების გადასახადების სახით გადასახდელად დაარიცხა 1997-98 წ.წ. იმპორტირებული 320848,3 აშშ დოლარის ღირებულების მატერიალური ფასეულობის შესაბამისი გადასახადები. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული იმპორტირებული ქონება არ წარმოადგენს საწარმო საჭიროებისათვის შემოტანილ მაკომპლექტებელ და სათადარიგო ნაწილებს. შესაბამისად, ეს ქონება მიჩნეული უნდა იქნეს “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” კანონის მოქმედების პერიოდში შემოტანილ უცხოურ ინვესტიციად, რომელიც შეტანილი იქნა საწესდებო კაპიტალში და რომელზეც ამ კანონის შესაბამისად არ ვრცელდება საგადასახადო შეღავათები. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საწესდებო კაპიტალში შეტანილი ინვესტიციის სახით შეტანილი მატერიალური ფასეულობა უნდა დაიბეგროს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლით დადგენილი 5 წლიანი ვადა “უცხოური ინვესტიციის შესახებ” კანონით განსაზღვრული შეღავათების შენარჩუნების თაობაზე ვრცელდება უკვე განხორციელებულ და არა ამ კანონის ამოქმედების შემდეგ შემოტანილ უცხოურ ინვესტიციაზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობის და გარანტიების შესახებ” კანონის 13-ე მუხლი ითვალისწინებს “უცხოური ინვესტიციის შესახებ” კანონის 21-ე მუხლით (მათ შორის 21.17 მუხლით) განსაზღვრული შეღავათების გამოყენების 5 წლიან ვადას ამ კანონის მიღების შემდგომ შემოტანილ და საწესდებო კაპიტალში შეტანილ მატერიალურ ფასეულობებზე, რომელიც საწესდებო კაპიტალშია შესული და არ წარმოადგენს ნედლეულს, ნახევარფაბრიკატებს, მაკომპლექტებელ და სათადარიგო ნაწილებს.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ შპს “ე-ს” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის მოტივით და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 იანვრის გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 399-ე, 404-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “ე-ს” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 22 იანვრის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.