გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-189-კ-03 19 ნოემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ბინიდან წილის გამოყოფა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ხ. ფ-ემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოს მ. ბ-ის მიმართ, რომლის საფუძველზეც მოითხოვა ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმება და სავალდებულო წილის გამოყოფა.

მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებდა შემდეგ გარემოებეზე:

მოსარჩელის მამამ ჯ. ფ-ემ 1996წ. 25 აპრილს ქ. თბილისში, ... მდებარე ბინას გაუკეთა პრივატიზაცია და აღრიცხა თავის სახელზე. 1998 წელის 9 ივნისს აღნიშნული ბინა აჩუქა მოპასუხე მ. ბ-ეს. 2000წ. 5 აპრილს ჯ. ფ-ე გარდაიცვალა. მოსარჩელის განმარტებით, იგი დაიბადა და გაიზარდა სადავო ბინაში, სადაც ცხოვრობდა მამამისის, მიერ მ. ბ-ის ცოლად შერთვამდე, შემდეგ კი საცხოვრებლად გადავიდა ბებიასთან, თუმცა მამასთან კონტაქტი არ გაუწყვეტია. 1998 წელს მამამ ისე გააჩუქა ბინა, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი არ იყო. მისი აზრით, მას, როგორც შვილს, ეკუთვნის სავალდებულო წილი და ჯ. ფ-ეს ბინის გაჩუქების უფლება არ ჰქონდა. ნოტარიუსი უფლებამოსილი არ იყო, გაეფორმებინა ხელშეკრულება.

მოსარჩელე ითხოვდა ქონების გაყოფას ნატურით, ხოლო ასეთის შეუძლებლობის შემთხვევაში, ამ ქონების ღირებულების ანაზღაურებასა და ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებას.

მოპასუხე მ. ბ-ემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იგი ჯ. ფ-ესთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა 1997 წლიდან. 1998 წელს მათ შორის გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რითაც ჯ. ფ-ემ საბოლოოდ განკარგა მასზე რიცხული ქონება. გაჩუქებული ნივთის გამოთხოვის უფლება აქვს მხოლოდ გამჩუქებელს. გამჩუქებელი კი ამჟამად ცოცხალი აღარ არის. რაც შეეხება სავალდებულო წილს, მისი მოთხოვნის უფლება წარმოიშობა მხოლოდ სამკვიდროს გახსნის მომენტისთვის. ჯ. ფ-ის გარდაცვალებისას ბინა მას აღარ ეკუთვნოდა, ანუ ბინა სამკვიდროში არ შესულა.

რაც შეეხება ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებას, მოსარჩელეს არ გააჩნია მტკიცებულებები მისი, როგორც გარიგების, ბათილობისათვის. მოსარჩელისა და მისი დედის თანხმობას ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას ნოტარიუსი არ მოითხოვდა, რადგან მოსარჩელე იყო არასრულწლოვანი, ხოლო დედამისს იმ პერიოდში ამ ბინაში არ უცხოვრია.

გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 8 თებერვლის გადაწყვეტილებით ხ. ფ-ეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის მოტივით.

აღნიშნული გადაწყვეტილება 2001წ. 19 მარტს სააპელაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა ხ. ფ-ემ. მან გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა და ქონების გამოყოფისა და ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებასთან ერთად მოითხოვა სადავო ბინაზე 1996წ. 25 აპრილს განხორციელებული პრივატიზაციის გაუქმება.

სსკ-ს 379-ე მუხლის თანახმად, აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე შეგებებული სააპელაციო საჩივარი შეიტანა, აგრეთვე, ჯ. ფ-ის უფროსმა ქალიშვილმა თ. ფ-ე-ზ-ამ, რომელმაც მოითხოვა სადავო ბინაიდან 1/3-ის გამოყოფა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახდო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 10 მარტის გადაწყვეტილებით აპელანტ ხ. ფ-ის სააპელაციო საჩივარის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა;

ასევე არ დაკამაყოფილდა თ. ზ-ას შეგებებული სააპელაციო საჩივარი.

უცვლელად იქნა დატოვებული ქ. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლის 2001წ. 8 თებერვლის გადაწყვეტილება საქმეზე ხ. ფ-ის სარჩელის გამო, მოპასუხე მ. ბ-ის მიმართ ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმებისა და სავალდებულო წილის გამოყოფის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ხ. ფ-ემ. კასატორი თავის საჩივარს აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე:

იგი დაიბადა 1982 წელს. ცხოვრობდა მამის – ჯ. ფ-ის კუთვნილ, 36კვ.მ ოროთახიან კომუნალურ ბიანში. მდებარე ქ. თბილიში, ..., ვინაიდან, დედამისს ლ. ჩ-ს, გარეშე პირთა ჩარევით ამ ბინაში ნორმალური ცხოვრების საშუალება არ ჰქონდა, სარჩელი შეიტანა სასამართლოში და მოითხოვა შვილთან (კასატორთან) ერთად ბინაში შესახელება. 1984 წელს მშობლები განქორწინდნენ. მამამ დაიკავა ერთი ოთახი, დედა-შვილმა კი, მეორე. 1985 წელს ჯ. ფ-ემ ცოლად შეირთო მ. ბ-ე და ჩაწერის გარეშე მიიყვანა თავის ოთახში. კასატორის დედისათვის, ლ. ჩალურისათვის, მათთან ერთად ერთ ჭერქვეშ თანაცხოვრება შუძლებელი შეიქმნა და მდგომარების შეცვლამდე იძულებული გახდა შეხიზნებოდა ძმის ოჯახს. ურთიერთმოლაპარაკების საფუძველზე ჯ. ფ-ემ შვილს აღნიშნულ ბინაში ჩაწერა გაუფორმა, რაც იმ დროისათვის კომუნალური მობინადრისათვის ფართზე უფლების დამკვიდრების ერთადერთ საშუალებას წარმოადგენდა. კასატორი დღემდე ჩაწერილია აღნიშნულ ბიანაში. მოპასუხე მ. ბ-ეს ჯ. ფ-ისაგან შვილი არ შესძენია. მან პირველ ქმართან ქორწინების საფუძველზე მიიღო ბინა სანზონის დასახლებაში. მამის სიცოცხლეში საბინაო საკითხში მ. ბ-ეს რაიმე პრეტენზია არ დაუყენებია, პირიქით, როგორც თვითონვე დაადასტურა სასამართლო პროცესზე, აღნიშნულ ბინას მიიჩნევდა კასატორის საკუთრებად.

1997 წელს ჯ. ფ-ეს ტვინში სისხლის ჩაქცევის გამო დაუდგინდა პირველი ჯგუფის ინვალიდობა უვადოდ. 2000წ. 5 მაისს იგი თავის ტვინის განმეორებითი ინსულტით გარდაიცვალა.

კასატორს მიაჩნდა, რომ ასეთ ვითარებაში, ავადმყოფს არც ფიზიკურად და არც ფსიქოლოგიურად არ შეეძლო თავისი ნების განკარგვა. საქმეზე ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია: ,,ხელმოწერა ჯ. ჯ-ის სახელით, განთავსებული 1998წ. 9 ივნისის თარიღით შედგენილ ჩუქების ხელშეკრულებაზე სავარაუდოა, რომ არ არის შედგენილი ჯ. ფ-ის მიერ”. აღნიშნული დასკვნით ნაჩუქრობის ნამდვილობა უარყოფილია, რაც სასამართლოს სწორად უნდა გაეაანალიზებინა.

სასამართლოს გადაწყვეტილების მიხედვით, აპელანტმა თითქოს სადავო ბინის პრივატიზაციის ბათილად ცნობა მოითხოვა დაახლოებით 5 წლის შემდეგ, რითაც არასაპატიო მიზეზით გაუშვა კანონით დადგენილი სამწლიანი ვადა.

სასამართლომ მხედველობიდან გაუშვა ის ფაქტი, რომ როგორც ხ. ფ-ის (რომელიც იმ დროისთვის არსწრულწლოვანი იყო), ისე მისი წარმომადგენლისათვის პრივატიზაციისა და ნაჩუქრობის ფაქტი ცნობილი გახდა მამის გარდაცვალების შემდეგ, პანაშვიდზე 2000წ. 5 მაისს. ხ. ფ-ემ წარმომადგენლის მეშვეობით სასამართლოში სარჩელი აღძრა 2000წ. 17 აგვისტოს.

სკ-ს 526-ე მუხლით ,,პირს უფლება არა აქვს გააჩუქოს ქონება, თუ ქონების გაჩუქება საარსებო წყაროს უსპობს მის კმაყოფაზე მყოფ პირს”. ხ. ფ-ე კი დღემდე ითვლება მამის კმაყოფაზე მყოფ პირად.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა საოლქო სასამართლოს 2003წ. 10 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და საქმის ხელახლა განხილვის მიზნით იმავე სასამართლოში დაბრუნებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, თვლის, რომ ხ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არის დასაბუთებული და გამოტანილია საქმის სათანადო გამოკვლევის გარეშე. კერძოდ, საოლქო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ბინის პრივატიზაციამდე და მის შემდეგაც სადავო ბინაში ჯ. ფ-ესთან ერთად ჩაწერილები იყვნენ მისი შვილები: თ. და ხ. ფ-ები. საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ზემოაღნიშნული გარემოება სასამართლოს მიერ შეფასებული და გაანალიზებული უნდა იქნეს საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზების შესახებ საქართველოს მინისტრათა კაბინეტის ¹107 დადგენილების მე-5 პუნქტის დებულებებთან მიმართებაში, რომლის შესამაბისადაც, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ გამოკვლეული უნდა იქნეს განსახილველ შემთხვევაში ზემოაღნიშნული მუხლის დებულებების გამოყენების შესაძლებლობისა თუ დასაშვებობის საკითხი.

სკ-ს 131-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლებების დარღვევის შესახებ.

სააპელაციო სასამართლომ პრივატიზაციის ნაწილში მოთხოვნა ჩათვალა ხანდაზმულად და მიუთითა, რომ ზ. ფ-ის მხრიდან გაშვებული იყო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა, თუმცა გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს დასაბუთებას ზემოაღნიშნული მუხლის პრინციპების გათვალისწინებით.

კერძოდ, სასამართლოს მხრიდან დადგენილი არ არის, როდის გახდა ცნობილი კასატორისათვის პრივატიზაციის არსებობის ფაქტი, მით უფრო, როდესაც სააპელაციო სასამართლო უთითებს, რომ ხ. ფ-ის თანხმობას პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადებაზე, მისი არასრულწლოვანების გამო, კანონი არ ითვალისწინებდა.

სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ჯ. ფ-ემ 1998წ. 9 ივნისს მოახდინა მის საკუთრებაში არსებული ოროთახიანი ბინის გაჩუქება. აქვე სასამართლო ასკვნის, რომ არ არსებობს ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველი. აღნიშნულთან მიმართებაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას ყურადღება უნდა მიექცეს სკ-ს 1378-ე მუხლის დებულებებს, რომლის შესაბამისადაც, თუ მამკვიდრებელმა აჩუქა ნივთი მესამე პირს, მაშინ სავალდებულო წილზე უფლების მქონე პირს შეუძლია მოითხოვოს მისი შევსება იმ თანხით, რომლითაც გაიზრდებოდა მისი სავალდებულო წილი, თუკი გაჩუქებული ნივთი სამკვიდროში შევიდოდა. საჩუქარი ანგარიშში არ ჩაითვლება, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისთვის საჩუქრების გადაცემიდან გასულია 10 წელი.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ზემოაღნიშნული მუხლების ანალიზისა და შეფასების გარეშე შეუძლებელია მოცემულ საქმეზე სათანადო გადაწყვეტილების მიღება, რის გამოც საქმე გასაჩივრებულ ნაწილში დაბრუნებული უნდა იქნეს ხელახალი განხილვისათვის.

სარეზოლუციო ნაწილი:тшд зшкЕф

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ხ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 10 მარტის გადაწყვეტილება ხ. ფ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქმეზე სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.