3გ-ად-199-კ-03 10 ივლისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ი. ლეგაშვილი,

ნ. კლარჯეიშვილი

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

სს ე-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა მიყენებული ზიანის 631955 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2001წ. აგვისტოში ფინანსთა სამინისტომ განახორციელა სს ე-ის ვალების რესტრუქტურიზაცია, რის შედეგაც საზოგადოება პირნათლად იხდიდა მიმდინარე საბიუჯეტო გადასახადებს. მისთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა მოპასუხის 2001წ. 13 დეკემბრის წერილით მოთხოვნა 143000 ლარის დაუყოვნებლივ გადახდის შესახებ. მიუხედავად მათი მოთხოვნისა, მოპასუხემ არ გადასცა ფორმა ¹1.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მოპასუხე ბოლო წლებში სისტემატიურად ახდენდა ზეწოლას საზოგადოებაზე დაუსაბუთებელი თანხების იძულებით ამოღებითა და დარიცხვით, რამაც საზოგადოება გაკოტრების პირას მიიყვანა.

სს ე-ს წარმოადგენს სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება “ს-ის” სამართალმემკვიდრეს, რომლის პრივატიზაციის პროცესი დასრულდა 1997 წელს და საზოგადოებას გადაეცა სახელმწიფო საწარმოს მიერ წლების განმავლობაში სახელმწიფოსადმი დაგროვილი სხვადასხვა სახის გადასახადი.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2000წ. აგვისტოს თვიდან რუსთავის საგადასახადო სამსახურის ხელმძღვანელობამ მიმდინარე გადასახადებზე რამდენჯერმე მეტი თანხის გადახდა მოითხოვა. ამის შემდეგ მოპასუხეთა მხრიდან აღნიშნული სახის მოთხოვნებმა სისტემატიური ხასიათი მიიღო და 2000წ. აგვისტოდან დეკემბრის ჩათვლით ზედმეტად ამოღებული იქნა 175960 ლარი, ხოლო მას შემდეგ, რაც ფინანსთა სამინისტრომ მოახდინა ვალის რესრქტუქტურიზაცია, მოპასუხემ საზოგადოებაზე ზემოქმედების ახალი ფორმას მიმართა; საზოგადოებას შეუწყვიტა სასაქონლო-სატრანსპორტო ზედდებულების გაცემა, რომლის გარეშეც შეუძლებელი გახდა წარმოებული პროდუქციის რეალიზაცია და საზოგადოება კრიზისულ მდგომარეობაში ჩააყენა. მიუხედავად მოპასუხის მხრიდან განხორციელებული უკანონო ზემოქმედებისა, საზოგადოებამ 2001წ. აგვისტოს შემდგომ მაინც მოახერხა მიმდინარე საბიუჯეტო გადასახადების გადახდა, საბრუნავი საშუალებების შემცირებისა და დამფუძნებლებისაგან დამატებით მიზიდული სახსრების აკუმულირების გზით.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მისი არაერთგზის მოთხოვნის მიუხედავად, რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას არ მოუწოდებდა სასაქონლო ზედდებულები, რის გამოც თხოვნით მიმართა საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს დახმარების აღმოსაჩენად. 2001წ. 9 ნოემბრის წერილით სამინისტრომ დაავალა საოლქო საგადასახადო ინსპექციას დაუყოვნებლივ მოეწესრიგებინა საკითხი. რასაც მოპასუხის მხრიდან მოჰყვა ცინიკური რეზოლუციები “გაეცით ერთი ცალი ზედდებული”, “იმოქმედეთ რეზოლუციის მიხედვით” და ა.შ.

მოსარჩელის განმარტებით 2000წ. აგვისტოდან 2001წ. დეკემბრის ჩათვლით რუსთავის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის ხელმძღვანელობის მხრიდან საწარმოო პროცესების მიზანმიმართული ხელისშემშლელი ქმედებების შედეგად საზოგადოების ზარალმა შეადგინა 631955 ლარი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სარჩელში მითითებული გარემოებები უსაფუძვლო იყო და საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რომ მოპასუხემ მოითხოვა ფორმა ¹1 და მისი მოთხოვნა არ შესრულდა. საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2001წ. 13 დეკემბრის წერილით მოთხოვნილი 143700 ლარი წარმოადგენდა მიმდინარე საბიუჯეტო გადასახადებს, რომლის მოთხოვნაც მას კანონით ევალებოდა.

მოპასუხე უსაფუძვლოდ მიიჩნევდა სასაქონლო ზედდებულების გაუცემლობით მიყენებული ზიანის არსებობას და მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილში დაუსაბუთებელი იყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 7 მარტის გადაწყვეტილებით სს ე-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლომ მოსარჩელის მიერ მტკიცებულებებად წარმოდგენილი სხვადასხვა საწარმოსთან გაფორმებული შვიდი ცალი ნასყიდობის ხელშეკრულებები საეჭვოდ მიიჩნია და მიუთითა, რომ აღნიშნულ საწარმოთა (შპს-ების) სახელი არ შეესაბამებოდა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის მოთხოვნებს.

სასამართლომ უსაფუძვლობის გამო არ გაიზიარა მოპასუხის მიერ სასაქონლო ზედდებულობის გაუცემლობით გამოწვეული ზიანის არსებობა და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ არ ყოფილა წარდგენილი თუ რა ფინანსური სანქციები განხორციელდა მოსარჩელის მიმართ ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის არ იქნა წარდგენილი გაუსაღებელი ან გაფუჭებული ცემენტის ჩამოწერის აქტები, თუ ასეთს სინამდვილეში ჰქონდა ადგილი. ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ არ ყოფილა წარდგენილი ექსპერტის ან აუდიტის დასკვნა, რომელიც დაადასტურებდა მიყენებულ ზიანის ნამდვილობას და ოდენობას. ამასთან არ იყო წარდგენილი მტკიცებულება, რომ მოსარჩელემ ზედდებულების მოთხოვნით სარჩელით მიმართა სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს ე-მა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას დაარღვია საქართევლოს სსკ-ს 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები, კერძოდ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. გადაწყვეტილება იურიდიულად დასაბუთებული არ არის.

1. სასამართლომ საეჭვოდ მიიჩნია წარდგენილი ხელშეკრულებები 7 საწარმოსთან და მიუთითა, რომ საწარმოს დასახელებები არ შეესაბამებოდა “მეწარმეთა შესახებ” კანონის მე-6 მუხლის მოთხოვნებს, რაც კასატორს უსაფუძვლოდ მიაჩნია, ვინაიდან აღნიშნული საწარმოები (შპს-ები) რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში.

2. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს რომ მის მიერ არ იყო წარდგენილი მტკიცებულებები, რომელიც დაადასტურებდა თუ რა ფინანსური სანქციები განხორციელდა საწარმოს მიმართ ხელშეკრულებების მოშლის შედეგად და მიუთითებს, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებებით ფინანსური სანქციები გათვალისწინებული არ ყოფილა და შესაბამისად მტკიცებულებებიც არ ყოფილა წარდგენილი, მაგრამ თვით ფაქტი, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები ვერ შეასრულა მოპასუხის ბრალით საქმის მასალებით დადასტურებულია და აღნიშნული ხელშეკრულებების შეუსრულებლობით საწარმომ ზარალი განიცადა.

3. კასატორი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასამართლოს არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ მის მიერ სასამართლოში არ ყოფილა წარდგენილი მტკიცებულებები გაუსაღებელი პროდუქციის გაფუჭების და ჩამოწერის შესახებ და აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მიერ ზედდებულების გაუცემლობის გამო მან საერთოდ ვერ აწარმოვა პროდუქცია, რამაც უმძიმეს მდგომარეობაში ჩააგდო საწარმო. ვინაიდან იძულებული გახდა მიეყიდა კლინკერი შპს ე-ისათვის”, რომლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი არის მოსარჩელე, რომელიც საწესდებო კაპიტალში შევიდა იმ საწყობებით და საწარმოო ძირითადი საშუალებებით, სადაც განთავსებული იყო კლინიკური და სადაც ხდებოდა ცემენტის დამზადება.

ასევე უსაფუძვლოდ მიაჩნია სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მის მიერ წარდგენილი არ ყოფილა გაანგარიშება მიყენებული ზარალის ოდენობის თაოაზე და მიუთითებს, რომ მის მიერ შესაბამისი გათვლები წარდგენილი იყო სასამართლოში და აღნიშნული სასამართლოს არ გაუბათილებია.

საკასაციო საჩივრის განხილვა სასამართლოს სხდომაზე რამდენჯერმე იყო დანიშნული, მაგრამ ყველა მხარე არ გამოცხადდა. გამოცხადებულმა მხარეებმა თანხმობა გამოთქვეს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვაზე. სასამართლომ საქმის გაჭიანურების თავიდან აცილების მიზნით დაადგინა საქმის მხარეთა დასწრების გარეშე განხილვა სსკ-ს 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესამამისად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერებისა და საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს ე-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 7 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სს ე-ი სასარჩელო განცხადების თანახმად ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა ორი საფუძვლით: მოპასუხის მიერ ზედმეტად დარიცხული და ამოღებული თანხების ჩამოწერის შედეგად შექმნილი ეკონომიური კრიზისისა და სასაქონლო-სატრანსპორტო ზედდებულების გაუცემლობის გამო:

მოპასუხის მიერ ზედმეტად დარიცხული და ამოღებული თანხების დასადასტუოებლად იგი მიუთითებდა შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის 2002წ. 5 მარტის ¹96-მ ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2002წ. 12 აპრილის აქტზე. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში საერთოდ არ უმსჯელია აღნიშნულ მოტივზე და შეფასება არ მიუცია მოსარჩელის მიერ მითითებული მოტივი წარმოადგენდა თუ არა ზიანის ანაზღაურების საფუძველს.

სს ე-ის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის მეორე მოტივის უარსაყოფად სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა საზოგადოების მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებების კონტრაჰენტების საფირმო სახელწოდებების “მეწარმეთა შესახებ” კანონთან შეუსაბამობა, ზიანის ასანაზღაურებლად მოთხოვნილი თანხის შესახებ ექსპერტის ან აუდიტის დასკვნის წარუდგენლობა და მოსარჩელის მიერ სასაქონლო-სატრანსპორტო ზედდებულების მიღების მოთხოვნით სასამართლოსათვის სარჩელის წარუდგენლობა, რასაც სასამართლო კოლეგია არ ეთანხმება და მიაჩნია, რომ აღნიშნულის თაობაზე სასამართლო კოლეგიის მსჯელობა დაუსაბუთებელია.

საკასაციო პალატის აზრით, სასამართლო კოლეგიას არ გამოუკვლევია გადაწყვეტილებაში მითითებული გარემოებები და არ გამოუყენებია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება საკუთარი ინიციატივით მტკიცებულებათა გამოთხოვის თაობაზე და არ გაურკვევია სს ე-ის ხელშეკრულების მონაწილე საწარმოები იყვნენ თუ არა რეგისტრირებული სამეწარმეო რეესტრში და არ დაუდგენია წარდგენილი ხელშეკრულებების ნამდვილობა.

საქმეში არსებული მასალებით დადასტურებულია მოპასუხის მიერ საზოგადოებისათვის სასაქონლო-სატრანსპორტო ზედდებულების გაუცემლობა. მიუხედავად ამისა, სასამართლოს არ უმსჯელია აღნიშნული გარემოება წარმოადგენდა თუ არა საზოგადოებისათვის ზიანის დადგომის საფუძველს და ზიანის უარსაყოფად მარტოოდენ სარჩელის წარუდგენლობაზე მიუთითა, როდესაც საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურებულია რომ საზოგადოება ზედდებულების მოთხოვნით მიმართავდა როგორც მოპასუხეს, ისე საგადასახადო დეპარტამენტს.

სასამართლო კოლეგიას თუ დაუსაბუთებლად მიაჩნდა სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, უფლებამოსილი იყო დაენიშნა ექსპერტიზა მიყენებული ზიანის ოდენობის დასადგენად.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მიღებულია სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის მოთხოვნათა დარღვევით, რის გამოც, იგი უნდა გაუქმდეს და ხელახლა განსახილველად დაბურუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს ე-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 7 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.