გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-81-კ-02 2 ოქტომბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: საგადასახადო დავალიანების გადახდა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ზუგდიდის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციამ 1999წ. 8 დეკემბერს მიმართა ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს და სსკ-ს 306-ე მუხლის საფუძველზე, გამარტივებული წესით, გადახდის ბრძანებით მოითხოვა ჩაის ფაბრიკა “მარტინ-ბაუერ ოდიშსა” და “მარტინ-ბაუერ კოლხაზე” რიცხული საგადასახადო დავალიანების დაკისრება, რაც დაკმაყოფილდა და 1999წ. 13 დეკემბრის გადახდის ბრძანებით სს “მარტინ-ბაუერ ოდიშს” დაეკისრა 633942 ლარისა, ხოლო სს “მარტინ-ბაუერ კოლხას” 561931 ლარის საგადასახადო დავალიანების გადახდა. სს “მარტინ ბაუერ ოდიშისა” და სს “მარტინ ბაუერ კოლხას” განცხადებების საფუძველზე, ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 12 და 18 სექტემბრის განჩინებებით, სსკ-ს 422-423-ე მუხლების თანახმად, ბათილად იქნა ცნობილი ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 13 დეკემბრის გადახდის ბრძანებები, განახლდა საქმის წარმოება და საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ 2001წ. 19 ოქტომბრის განჩინებით ერთ წარმოებად გააერთიანა ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი სს “მარტინ ბაუერ ოდიშისა” და სს “მარტინ ბაუერ კოლხას” მიმართ და საქმეში თანამოსარჩელედ ჩართო შემოსავლების სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს მოსარჩელემ – ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ დააზუსტა (გაზარდა) სასარჩელო მოთხოვნა და 2001წ. 1 ოქტომბრის მდგომარეობით სს “მარტინ ბაუერ ოდიშის” მიმართ მოითხოვა 1149700 ლარის საგადასახადო დავალიანების დაკისრება, აქედან 444400 ლარი – ძირითადი დავალიანება, 705300 ლარი – საურავი, ხოლო სს “მარტინ ბაუერ კოლხას” მიმართ 1023900 ლარის, ძირითადი – 391400 ლარი, საურავი – 632500 ლარის საგადასახადო დავალიანების დაკისრება “დამატებული ღირებულების გადასახადის შესახებ” და “საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს კანონში დამატებების შეტანისა და ზოგიერთი დარგის საწარმოების ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების თაობაზე” 1996წ. 27 ივნისის კანონისა და “1996წ. 1 იანვრის მდგომარეობით ბიუჯეტში ვადაგადაცილებულ დავალიანებათა ჩამოწერისა და რესტრუქტურიზაციის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. ¹627 ბრძანებულების საფუძველზე.

მოპასუხეების – სს “მარტინ ბაუერ კოლხას” და სს “მარტინ ბაუერ ოდიშის” წარმომადგენელმა სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა იმ მოტივით, რომ “დამატებული ღირებულების გადასახადის შესახებ” და საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის კანონებში დამატებების შეტანისა და ზოგიერთი დარგის საწარმოების ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების თაობაზე” საქართველოს 1996წ. 19 აპრილის კანონის მე-3 პუნქტით ჩაის ფაბრიკები და მწარმოებელი საწარმოები გათავისუფლდნენ ბიუჯეტის დავალიანებისა და მასთან დაკავშირებით წარმოშობილი საქციებისაგან. ამასთან საგადასახადო დავალიანება წარმოიშვა 1994 წელს თურქმენეთის რესპუბლიკიდან საქართველოში მიღებული ბუნებრივი აირის ღირებულების დასაფარად სამთავრობათაშორისო ხელშეკრულების საფუძველზე გაგზავნილ პროდუქციაზე, რომლითაც საქართველომ დაფარა საგარეო ვალის ნაწილი, ხოლო რეზიდენტი იურიდიული პირების მიმართ დავალიანება სახელმწიფომ შიდა ვალში აიღო, საიდანაც სახელმწიფოს დღეისათვის მოპასუხეთა მიმართ სოლიდური დავალიანება ერიცხება. მოპასუხე ასევე სადავოდ ხდიდა აქციზის დარიცხვის კანონიერებას, რადგან ჩაიზე აქციზის გადასახადი გაუქმდა და სარჩელის დასაშვებობას, ვინაიდან მიაჩნდა, რომ სარჩელი ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით იყო შეტანილი.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ 2001წ. 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა სარჩელი და სს “მარტინ ბაუერ კოლხას” 1023900 ლარის, ხოლო სს “მარტინ ბაუერ ოდიშს” 1.149400 ლარის საგადასახადო დავალიანების გადახდა დააკისრა შემდეგი მოტივით:

1. საქართველოს 1996წ. 19 აპრილის კანონით უნდა მომხდარიყო მოპასუხეებზე რიცხული დავალიანებების ჩამოწერა, მაგრამ 1996წ. 27 ივნისის კანონით გაუქმდა საგადასახადო შეღავათი, მოპასუხეებზე კვლავ ირიცხებოდა საგადასახადო დავალიანება, რასაც ისინიც აღიარებდნენ წერილობით და საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. ¹627 ბრძანებულების თანახმად, ითხოვდნენ დავალიანების გადახდის 3 წლით გადავადებას. დავალიანების ოდენობა თავად მოპასუხეთა მიერაა დაანგარიშებული. დავალიანება არსებობდა საწარმოში ინვესტიციების მოზიდვის დროს და “მარტინ ბაუერს” მასზე პრეტენზია არ განუცხადებია;

2. კოლეგიამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა არგუმენტი აქციზის გადასახადის უკანონოდ დარიცხვასთან დაკავშირებით, რადგან სადავო პერიოდში აქციზის გადასახადის დაბეგვრის ობიექტს ჩაიც წარმოადგენდა;

3. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხეთა მოსაზრება სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე, ვინაიდან მიიჩნია, რომ საგადასახადო ვალდებულება 1994წ. ურთიერთობებიდან წარმოიშვა, მაგრამ საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლით გათვალისწინებული 6-წლიანი ხანდაზმულობის დინება შეწყდა 1999წ. დეკემბერში, ზუგდიდის საგადასახადო ინსპექციის მიერ სასამართლოში განცხადებით მიმართვით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს “მარტინ ბაუერ კოლხასა” და სს “მარტინ ბაუერ ოდიშის” წარმომადგენელმა და გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა შემდეგი საფუძვლით:

1. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საგადასახადო კოდექსის 235-ე, 240-ე, 258-ე მუხლები, რომ გადასახადის დარიცხვა გულისხმობს საგადასახადო ორგანოში კუთვნილი თანხების აღრიცხვას. რომ საგადასახადო ორგანოს ფუნქციაა გადამხდელის უფლებების განმარტება, რომ კანონმდებელმა დაუშვა გადამხდელის შეცდომის შესაძლებლობა, ბიუჯეტში თანხების არასწორად გადახდის შესახებ, მაგრამ კოლეგიამ საგადასახადო კანონმდებლობის დაცვაზე მთლიანი პასუხისმგებლობა მხოლოდ გადამხდელ საწარმოებს დააკისრა. 1996წ. 19 აპრილის კანონით უნდა მომხდარიყო ჩაის საწარმოებზე რიცხული საგადასახადო დავალიანებების ჩამოწერა, რაც საგადასახადო ინსპექციას უნდა შეესრულებინა, მაგრამ არ შეასრულა და კანონის მოთხოვნის შეუსრულებლობის გამო, არ შეიძლება დაზარალდეს გადასახადის გადამხდელი.

2. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საგადასახადო კოდექსის 242-ე მუხლი, არ გაარკვია საბიუჯეტო დავალიანების ძირითად თანხაზე დარიცხული რთული პროცენტის კანონიერება და უკრიტიკოდ გაიზიარა საგადასახადო ინსპექციის მიერ განხორციელებული პროცენტის პროცენტზე დარიცხვა.

3. უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია გადაწყვეტილებაში მითითებული ფაქტობრივი მდგომარეობა, რომ ინვესტიციების ჩადებისა და ქართულ მხარესთან ხელშეკრულების დადების დროს არსებობდა აღნიშნული საგადასახადო დავალიანება.

სს “მარტინ ბაუერ კოლხასა” და სს “მარტინ ბაუერ ოდიშის” ერთობლივი საკასაციო საჩივარი არ ცნო მოწინააღმდეგე მხარეების, ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისა და ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის წარმომადგენლებმა, რომლებმაც უსაფუძვლობის მოტივით მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და ქუთაისის საოლქო სასამართლოს კანონიერი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება, ვინაიდან კასატორი არასწორ ინტერპრეტაციას აძლევს საგადასახადო კოდექსის 255-ე, 240-ე მუხლებს და გვერდს უვლის 30-ე, 34-ე მუხლებს, რომლის მიხედვითაც საგადასახადო ბაზის, გადასახადის განაკვეთისა და საგადასახადო შეღავათების გათვალისწინებით გადასახადს დამოუკიდებლად ანგარიშობის თავად გადამხდელი;

2. არასწორია კასატორის მსჯელობა 1996წ. 19 აპრილის კანონთან დაკავშირებითაც, რომელიც გარკვეული ჯგუფის ლობირებით იქნა მიღებული და მისი ამოქმედებაც კი არ მომხდარა, ისე გაუქმდა იმავეწ. 27 ივნისის კანონით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაის” საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო კოლეგიამ სრულად დააკმაყოფილა ქ. ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციისა და საქართევლოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის სარჩელი სს ”კოლხასათვის” 1023900 ლარის, ხოლო სს ”ოდიშის ჩაისათვის” 1149400 ლარის საგადასახადო დავალიანების დაკისრების შესახებ, რადგან დადგენილად ცნო, რომ აღნიშნულ საგადასახადო დავალიანებას, რაც მათივე დაანგარიშებულია, საწარმოები წერილობით აღიარებდნენ და საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. ¹627 ბრძანებულების საფუძველზე, თავადვე მოითხოვდნენ საგადასახადო დავალიანების გადახდის 3 წლით გადავადებას. სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მართალია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, მაგრამ სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. კერძოდ, საქმეში არ მოიპოვება სასამართლოს მიერ მითითებული სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაის” წერილობითი აღიარება საგადასახადო დავალიანებაზე, არც მათი წერილობითი მოთხოვნა არ არის წარმოდგენილი საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. ¹627 ბრძანებულების შესაბამისად, საგადასახადო დავალიანების 3 წლით რესტრუქტურიზაციის შესახებ. სასამართლო კოლეგიამ საგულისხმოდ მიიჩნია ის გარემოება, რომ სადავო საგადასახადო დავალიანების ოდენობა თვით მოპასუხე საწარმოების მიერ იყო დაანგარიშებული, საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს სს ”ოდიშის ჩაისა” და სს ”კოლხას” წარმომადგენელმა კი სადავოდ გახადა სასამართლოს მიერ მათზე დაკისრებული საგადასახადო დავალიანების დაანგარიშების სისწორე. ამიტომ საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია სსკ-ს 105-ე მუხლის მოთხოვნების დარღვევით, სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები და შეფასება არ ემყარება საქმის მასალების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შესწავლას და არ გამომდინარეობენ წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან, რის გამოც საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა არსებითად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე კოლეგიას შემდეგი მითითებებით:

1. სასამართლომ სრულად დააკმაყოფილა სარჩელი და სს ”კოლხას” დააკისრა 1023900 ლარის, ხოლო სს ”ოდიშის ჩაის” 1149400 ლარის საგადასახადო დავალიანების გადახდა, რადგან ”დამატებული ღირებულების გადასახადის შესახებ” და ”საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონებში დამატებების შეტანისა და ზოგიერთი დარგის საწარმოების ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების თაობაზე” საქართველოს კანონის შესახებ 1996წ. 27 ივნისის კანონით გაუქმდა 1996წ. 19 აპრილის კანონის მე-3 მუხლით ჩაის ფაბრიკებისა და ჩაის მწარმოებელი საწარმოებისათვის დადგენილი საგადასახადო შეღავათი რიცხული საბიუჯეტო დავალიანებების და მასთან დაკავშირებით წარმოშობილი სანქციებისაგან გათავისუფლების შესახებ. მხარეთა განმარტებით სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაიზე” რიცხული სადავო საგადასახადო დავალიანების ნაწილი წარმოშობილია 1996 წლამდე თურქმენეთიდან იმპორტირებული ბუნებრივი აირის სანაცვლოდ გადატვირთული ჩაის ღირებულებიდან და სადავო თანხაში შესულია ასევე 1996წ. შემდგომი პერიოდის დავალიანებები, მაგრამ სასამართლოს მიერ არ არის გამორკვეული და ცალ-ცალკე დადგენილი 1996 წლამდე თურქმენეთში გადატვირთული ჩაის ღირებულებიდან წარმოშობილი და შემდგომ პერიოდში დაგროვილი საგადასახადო დავალიანებების ოდენობა, რაც საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის და შესაბამისი კანონმდებლობის მართებულად გამოყენებისათვის უმთავრესი და არსებითი გარემოებაა, რადგან კასატორი ნაწილობრივ აღიარებს მასზე დარიცხული საგადასახადო დავალიანების თანხას და სადავოდ ხდის სწორედ თურქმენეთში გადატვირთული ჩაის ღირებულებიდან წარმოშობილ დავალიანებას;

2. ”დამატებული ღირებულების გადასახადის შესახებ” და ”საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონებში დამატებების შეტანისა და ზოგიერთი დარგის საწარმოების ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების თაობაზე” 1996წ. 19 აპრილის კანონის მე-3 მუხლით ჩაის ფაბრიკები და ჩაის მწარმოებელი საწარმოები გათავისუფლდნენ საბიუჯეტო დავალიანებების გადახდისა და მასთან დაკავშირებით წარმოშობილი სანქციებისაგან. მართალია, აღნიშნული საგადასახადო შეღავათი იმავეწ. 27 ივნისის კანონით გაუქმდა, მაგრამ სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას არ იმსჯელა კანონის მოქმედების პერიოდში საგადასახადო დავალიანებაზე სანქციის დარიცხვის კანონიერებაზე, რაც, საკასაციო პალატის აზრით, უმართებულოა და სასამართლომ უნდა იმსჯელოს აღნიშნულ გარემოებაზე;

3. სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოპასუხე სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაის” წარმომადგენლის მოსაზრება ჩაიზე აქციზის გადასახადის უკანონოდ დაბეგვრის შესახებ და მიიჩნია, რომ სადავო პერიოდისათვის ჩაი აქციზური საქონელი იყო და ვალდებულნი იყვნენ გადაეხადათ აქციზის გადასახადი. სასამართლო კოლეგიას აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტისას საერთოდ არ მიუთითებია კანონზე, გაურკვეველია რომელი პერიოდის და რა ნორმატიული აქტით იხელმძღვანელა სასამართლომ ამ ნაწილში გადაწყვეტილების გამოტანისას, რაც საკასაციო პალატის აზრით, წარმოადგენს სსკ-ს 394-ე მუხლის ”ე” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს, რადგან გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია;

4. მხარეთა განმარტებით ”1996წ. 1 იანვრის მდგომარეობით ბიუჯეტში ვადაგადაცილებულ დავალიანებათა ჩამოწერისა და რესტრუქტურიზაციის შესახებ” 1996წ. 23 სექტემბერის საქართველოს პრეზიდენტის ¹627 ბრძანებულების შესაბამისად, სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაის” საბიუჯეტო დავალიანებების გადახდა გადაუვადდათ 3 წლის ვადით, 1999წ. 1 იანვრამდე, წლიური 24% სარგებლის დარიცხვით. საგადასახადო უწყების წარმომადგენელთა ჩვენებების მიხედვით, პრეზიდენტის ბრძანებულებით გათვალისწინებული 24%-იანი სარგებელი მათ დარიცხვაში შესულია კასატორთა ძირითად საგადასახადო დავალიანებაში, რასაც 1996წ.ათვის რიცხულ ძირითად დავალიანებასთან ერთად ასევე დაერიცხა საურავი, რამაც საერთო ჯამში შეადგინა სს ”კოლხასათვის” 1023900 ლარი, ხოლო სს ”ოდიშის ჩაისათვის” 114900 ლარი. სასამართლო კოლეგიას საერთოდ არ უმსჯელია და არ გამოუკვლევია ძირითადი საგადასახადო დავალიანების დაანგარიშების და მასზე სანქციის დარიცხვის კანონშესაბამისობა და არც შეფასება მიუცია პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად რესტრუქტურიზებულ საგადასახადო დავალიანებებზე რიცხული 24%-იანი სარგებლის ძირითად საგადასახადო დავალიანებად ჩათვლის სისწორეზე, რაც საკასაციო პალატის აზრით, დაუშვებელია და ასევე წარმოადგენს სსკ-ს 394-ე მუხლის ”ე” ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს;

5. განსახილველ დავაში მოსარჩელეებს წარმოადგენენ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტი და ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია, რომელმაც 1999 წელს ჯერ გამარტივებული წარმოების წესით (გადახდის ბრძანებით), ხოლო შემდეგ სარჩელით მოითხოვა იმჟამად რიცხული საგადასახადო დავალიანებების კასატორებისათვის – სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაისათვის” დაკისრება. ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში სსკ-ს დებულებები გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ვინაიდან ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 27-ე მუხლით დადგენილია გამარტივებული სამართალწარმოება, რაც მხარეთა წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, მხარეთა დაუსწრებლად სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა-გადაწყვეტას ითვალისწინებს, ამიტომ სსკ-ს 302-309-ე მუხლებით რეგლამენტირებული გამარტივებული წარმოების (გადახდის ბრძანება) შესახებ საპროცესო ნორმები ადმინისტრაციულ წარმოებაზე არ ვრცელდება და ამ წესით ადმინისტრაციული დავების გადაწყვეტა დაუშვებელია.

საქმის ხელახლა არსებითად განხილვის დროს, საკასაციო პალატის აზრით, სასამართლო კოლეგიამ ასევე უნდა იმსჯელოს არის თუ არა განსახილველი დავა უწყებრივად სასამართლოს განსჯადი და გადასახადის გადამხდელზე ძირითადი საგადასახადო დავალიანების დაკისრებისათვის არის თუ არა საჭირო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რადგან საგადასახადო კოდექსის 265-ე მუხლის ”ე” ქვეპუნქტის მიხედვით, საგადასახადო კოდექსის დებულებათა გათვალისწინებით, საგადასახადო ორგანოებს თავის კომპეტენტის ფარგლებში და კანონმდებლობით დადგენილი წესით უფლება აქვთ გადასახადების გადახდევინების იძულებითი მეთოდებითა და საინკასო დავალების საფუძველზე ამოიღონ დადგენილ ვადაში გადაუხდელი გადასახადი. საგადასახადო კოდექსის 233-ე მუხლის ”ბ” ქვეპუნქტი კი საბანკო დაწესებულებებისათვის აწესებდა და ამჟამადაც აწესებს საგადასახადო ორგანოს საინკასო დავალებათა პირველ რიგში შესრულების სავალდებულობას გადამხდელის ანგარიშებიდან გადასახადის თანხის დაუყოვნებლივ ჩამოწერისა და ბიუჯეტის შემოსავალში ჩარიცხვის შესახებ, ხოლო აღნიშნული მოთხოვნის საბანკო დაწესებულების მიერ დარღვევისათვის, ამავე კოდექსის 255-ე მუხლით გათვალისწინებულია შესაბამისი სანქცია. სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის და ამჟამადაც საგადასახადო კოდექსის თავი 42 ითვალისწინებს გადასახადის იძულებითი გადახდევინების შემდეგ საშუალებებს:

ა) მუხლი 244 – ”ქონების გირავნობის უფლება”, რომელიც სასამართლოში საქმის აღძვრის მომენტისათვის არსებული რედაქციის მიხედვით აწესებდა გადამხდელის მთელი ქონების მიმართ სახელმწიფოს სასარგებლოდ გირავნობის უფლების გამოყენებას თუ გადასახადის გადამხდელი დადგენილ ვადაში არ გადაიხდიდა საგადასახადო დავალიანების თანხას. გირავნობის აღნიშნული უფლება წარმოიშობოდა გადასახადის გადახდის ვადის დადგომის დღის 24.00 საათზე და გრძელდებოდა ვალდებულების შესრულებამდე. გადამხდელის ქონებაზე გირავნობის აღნიშნული უფლების გამოყენების შემდეგ, ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს შეეძლო სარჩელი აღეძრა სასამართლოში გირავნობის უფლების რეალიზაციის ანუ დაგირავებული ქონების რეალიზაციის მიზნით.

ბ) მუხლი 245 – ”ქონებაზე ყადაღის დადება”, რომლის თანახმად საგადასახადო ორგანოს სასამართლოსათვის მიმართვის დროინდელი რედაქციით უფლება ჰქონდა გადასახადის გადაუხდელი თანხის გადახდევინება მოეხდინა გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე ყადაღის დადებით, სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო ამჟამად მოქმედი ნორმის მიხედვით საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს გადასახადის გადაუხდელი თანხის გადახდევინების მიზნით ყადაღა დაადოს გადასახადის გადამხდელის ქონებას წარმოქმნილი დავალიანების გირავნობის ფარგლებში, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე. დაყადაღებული ქონების რეალიზაცია კი სპეციაზილებულ ღია აუქციონზე უნდა მოხდეს სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე (საგადასახადო კოდექსის 247-ე მუხლი).

გ) გადახდის ბრძანებაზე განცხადების შეტანის მომენტისათვის მოქმედი საგადასახადო კოდექსის 248-ე მუხლის ”ა” ქვეპუნქტით საგადასახადო ორგანოს უფლება ჰქონდა მესამე პირებისათვის გაეგზავნა შეტყობინება, რომელიც ითვალისწინებდა იმ თანხის უშუალოდ საგადასახადო ორგანოსათვის გადახდას, რომელიც ამ მომენტისათვის დებიტორებისაგან ეკუთვნოდა გადასახადის გადამხდელს.

ამდენად, საგადასახადო კოდექსის იმჟამინდელი და ახლა მოქმედი ნორმები საგადასახადო ორგანოს უფლებას ანიჭებდნენ ანგარიშზე ინკასოს დადებისა თუ გადასახადის იძულებითი გადახდევინების კანონით გათვალისწინებული სხვადასხვა საშუალებებით, სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე, თავიანთი კომპეტენციის ფარგლებში მოეხდინათ სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაისაგან” რიცხული საგადასახადო დავალიანების ამოღება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სასამართლო კოლეგიამ საქმის ხელახლა არსებითი განხილვის დროს უნდა გაარკვიოს მოსარჩელე – საგადასახადო უწყებამ სარჩელის აღძვრამდე (გადახდის ბრძანების შესახებ სასამართლოში მიმართვამდე) გამოიყენა თუ არა საგადასახადო კოდექსით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება და გაატარა თუ არა საჭირო ღონისძიებები კასატორებიდან რიცხული საგადასახადო დავალიანებების სასამართლოს გარეშე, თავის ძალით ამოსაღებად. შესაბამისად, საკასაციო პალატის აზრით, სასამართლომ ზემოაღნიშნული საკითხების დადგენის შემდეგ უნდა იმსჯელოს სსკ-ს 272-ე მუხლის ”ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე და გაარკვიოს საგადასახადო ორგანოს სარჩელი გადასახადის გადამხდელის მიმართ საგადასახადო დავალიანების ძირითადი თანხის დაკისრების შესახებ უწყებრივად არის თუ არა სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმე თუ საგადასახადო კოდექსის თანახმად, თავად საგადასახადო ორგანოს კომპეტენციაა.

ამდენად, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს სს ”ოდიშის ჩაისა” და სს ”კოლხას” საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ სსკ-ს 394-ე მუხლის ”ე” ქვეპუნქტის საფუძველზე, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რადგან გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია და საქმე ზემოაღნიშნულ მითითებებით ხელახლა განსახილველად უნდა დაბურუნდეს იმავე კოლეგიას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვნელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ს 394-ე მუხლის ”ე” ქვეპუნქტით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს ”კოლხასა” და სს ”ოდიშის ჩაის” საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001წ. 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა არსებითად განსახილვედად დაბურუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეთათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე არსებითი გადაწყვეტილების მიღებისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.