გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ბს-129-307-კ-03 19 ნოემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ბუნებრივი აირის იმპორტზე გადასახადის დადგენილ ვადაში გადაუხდელობისათვის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ საურავის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 23 აპრილს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა თბილისის საოლქო სასამართლოში სარჩელი აღძრა სს “ს.” მიმართ და მოპასუხისაგან საბაჟო გადასახადების სახით წარმოქმნილი დავალიანების _ 1311598,16 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა მოითხოვა.

2002წ. 18 ივლისს თბილისის საოლქო სასამართლოში ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა კიდევ ერთი სასარჩელო განცხადება წარადგინა სს “ს.” მიმართ და მოპასუხისათვის საბაჟო გადასახადების სახით წარმოქმნილი დავალიანების _ 701875,81 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარისა და 6000 ლარის გადახდა მოითხოვა.

მოსარჩელის მითითებით, ბუნებრივი აირის იმპორტზე საბაჟო გადასახადების სახით წარმოქმნილი დავალიანება სს “ს.” თბილისის რეგიონალურ საბაჟოსთან შედგენილი შედარების აქტით აქვს აღიარებული, მაგრამ ამის მიუხედავად ეს უკანასკნელი დავალიანების დაფარვას თავს არიდებდა.

2003წ. 27 იანვარს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა თბილისის საოლქო სასამართლოში დაზუსტებული სასარჩელო განცხადება წარადგინა, რომლითაც საბაჟო კოდექსის 74-ე, საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლისა და კონტროლის პალატის აქტის საფუძველზე მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ ბუნებრივი აირის იმპორტზე დარიცხული გადასახდელების ვადაზე გადაუხდელობისათვის საურავის 2040218 ლარის დაკისრება მოითხოვა.

2002წ. 23 დეკემბერს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის განჩინებით სსკ-ს 182-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, აღნიშნული საქმეები ერთ წარმოებად გაერთიანდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 24 თებერვლის განჩინებით საქმეში მესამე პირად კონტროლის პალატა ჩაება.

მესამე პირმა _ ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა განმარტა, რომ დღგ-ის გადახდევინებას საგადასახადო კოდექსი არეგულირებს. შესაბამისად მასზე საურავის დარიცხვა საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის საფუძველზე უნდა მომხდარიყო, რაც განხორციელდა კიდეც.

მესამე პირმა კონტროლის პალატის წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის შესაბამისად აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით ისეთი საკითხების დარეგულირება, რომლებიც გადასახადების დაბეგვრასთან არის დაკავშირებული, გარდა საბაჟო კანონმდებლობისა. დამატებული ღირებულების გადასახდი საგადასახო კოდექსით არის განსაზღვრული, ანუ ადმინისტრირების სხვა წესი საბაჟო კანონმდებლობით განსაზღვრული არ არის და შესაბამისად საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლი უნდა იქნეს გამოყენებული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილებით, რადგან ძირითადი გადასახადი მოპასუხის მიერ უკვე გადახდილი იყო, ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი საურავის ნაწილში დაკმაყოფილდა. მოპასუხე სს “ს.” სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბუნებრივი აირის იმპორტზე დამატებული ღირებულების გადასახადის დადგენილ ვადაში გადაუხდელობისათვის საურავის სახით 201 0218 ლარის გადახდა დაეკისრა.

სასამართლო კოლეგიამ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

საბაჟო კოდექსის 71-ე მუხლის შესაბამისად დამატებული ღირებულების გადასახადი საბაჟო გადასახადს წარმოადგენს. ამავე კოდექსის 72-ე მუხლის თანახმად, საბაჟოს კონტროლიდან მოხსნისას საქონელი ექვემდებარება დამატებული ღირებულების გადასახადით დაბეგვრას საგადასახადო კოდექსისა და საბაჟო გადასახადის შესახებ კანონის მიხედვით. საგადასახადო კოდექსის 116.4 მუხლის მიხედვით, დასაბეგრ იმპორტზე დამატებული ღირებულების გადასახადით დარიცხვა და გადახდევინება ხდება საბაჟო ორგანოების მიერ ამ კოდექსისა და საბაჟო კანონმდებლობის შესაბამისად. ამდენად, დამატებული ღირებულების გადსახადით დასაბეგრ იმპორტზე აღრიცხვასა და გადახდევინებას საბაჟო კანონმდებლობასთან ერთად საგადასახადო კოდექსიც აწესრიგებს, რომლის 252.1 მუხლის შესაბამისად გადასახადის თანხის დადგენილ ვადაში გადაუხდელობის შემთხვევაში ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გათვალისწინებულია საურავის გადახდა.

აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამატებული ღირებულების გადასახადის დადგენილ ვადაში გადაუხდელობის გამო გათვალისწინებულია საურავის დარიცხვა. კონტროლის პალატის 2002წ. 20 სექტემბრის აქტით დადგენილია, რომ საურავის ოდენობა ვადაგადასულ გადასახადზე 2040218 ლარს წარმოადგენს. მოპასუხე სს “ს.” კონტროლის პალატის აღნიშნული დასკვნა სადავოდ არ გაუხდია არც ცალკე სასარჩელო წარმოების წესით და არც საქმის განხილვის დროს სასამართლო სხდომაზე, რითაც მან ფაქტობრივად დარიცხული საურავის ოდენობის სისწორე აღიარა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სს “ს.” საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა.

კასატორის მითითებით, საბაჟო კოდექსის 74.2 მუხლის მიხედვით, თუ საბაჟო გადასახდელების გადამხდელმა არ გადაიხადა შესაბამისი თანხა დადგენილ ვადაში, საბაჟო დეპარტამენტსა და მის შესაბამის ორგანოებს უფლება აქვთ სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ყადაღა დაადონ გადამხდელის ქონებას და გადახდევინება მიაქციონ ქონებაზე საგადასახადო კოდექსის 245-ე მუხლით დადგენილი წესით. აღნიშნული მიუთითებს, რომ ერთადერთი სანქცია, რომელიც ამ შემთხვევაში გადასახადის ვადაში გადაუხდელობას შეიძლება მოჰყვეს, ეს არის საგადასახდო კოდექსის 245-ე მუხლით გათვალისწინებულ ქონებაზე ყადაღის დადება და მისი რეალიზაცია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ სს “ს.” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქმის მასალებით უდავოდაა დადგენილი შემდეგი სახის ფაქტობრივი გარემოებები.

სს “ს.” 2001წ. ნოემბერსა და 2002წ. მაის-ივნისის პერიოდში 382200,00 ათ.მ³ 229 3200 აშშ დოლარის საბაჟო ღირებულების და 2002წ. იანვარ-მარტის პერიოდში 137539, 59³ ათ.მ 224703,594 აშშ დოლარის საბაჟო ღირებულების ბუნებრივი აირის იმპორტი განახორციელა.

საოლქო სასამართლოში საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის მომენტისათვის ზემოაღნიშნულ პერიოდში განხორციელებული ბუნებრივი აირის იმპორტის საბაჟო ღირებულება სს “ს.” სრულად დაფარა, თუმცა საბაჟო კოდექსით დადგენილი ვადის გადაცილებით.

ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საბაჟო კოდექსის 71-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საქონლისა და ავტოსატრანსპორტო საშუალებების საბაჟო კონტროლიდან მოხსნისას და კანონმდებლობით განსაზღვრულ სხვა შემთხვევებში გადაიხდევინება საბაჟო გადასახდელები: გადასახადები და მოსაკრებლები. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი გადასახადებია: საბაჟო, დამატებული ღირებულებისა და აქციზი. საბაჟო კონტროლიდან მოხსნისას და კანონმდებლობით განსაზღვრულ სხვა შემთხვევაში საქონელი ექვემდებარება საბაჟო, დამატებული ღირებულებისა და აქციზის გადასახადებით დაბეგვრას საგადასახადო კოდექსისა და საბაჟო კოდექსის მიხედვით (საგადასახადო კოდექსის 116-ე მუხლის მე-4 ნაწილი). აქვე აღსანიშნავია ისიც, რომ ვინაიდან მილსადენი ტრანსპორტით გამავალი გაზი აქციზურ საქონელს არ წარმოადგენს და ამასთან, საბაჟო გადასახადებზე საბაჟო კოდექსი საურავს არ ითვალისწინებს, საურავის დაკისრების ნაწილში სარჩელი მხოლოდ დამატებული ღირებულების გადასახადს ეხება.

საკასაციო სასამართლო ასევე მოიხმობს საბაჟო კოდექსის 74-ე მუხლის მე-2 ნაწილს, რომლის თანახმად, თუ საბაჟო გადასახდელის გადამხდელმა განსაზღვრულ ვადაში არ გადაიხადა დადგენილი საბაჟო გადასახდელი, ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტი და მისი შესაბამისი საბაჟო ორგანო აღნიშნული გადასახდელის იძულებით გადახდევინებას საგადასახადო კოდექსის 42-ე თავით საგადასახადო ორგანოებისათვის დადგენილი წესით ახორციელებს.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში საკითხი მილსადენი ტრანსპორტით გამავალი ბუნებრივი აირის განბაჟებას ეხება, საბაჟო დეპარტამენტი მოკლებულია თავისი პრინციპის განხორციელების შესაძლებლობას გამოიყენოს საგადასახდო კოდექსის 42-ე თავით გათვალისწინებული გადასახადის იძულებითი გადახდევინების რომელიმე საშუალება. იგი მილსადენი ტრანსპორტით გამავალ ბუნებრივ აირს ვერ დააყადაღებს და მასზე ვერც გირავნობის უფლებას გამოიყენებს.Aამდენად, დღგ-ს გადახდევინებისა და სურავის დაკისრების ნაწილში მოქმედებს საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1998წ. 6 იანვრის ბრძანება, “საქართველოს საბაჟო საზღვარზე მილსადენი ტრანსპორტის საშუალებით გადაადგილებული გაზის ფაქტიურ რაოდენობაზე კონტროლის წარმოების ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე” და საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რადგან დღგ საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული გადასახადია, რომელსაც საბაჟო ორგანოები ამოიღებენ.

ზემოთ მითითებული ინსტრუქციის მე-3 თავის 3.1 პარაგრაფის მიხედვით, საქართველოს საბაჟო საზღვარზე მილსადენი ტრანსპორტით გადაადგილებული გაზის ფაქტიურ რაოდენობაზე საბაჟო კონტროლი ხორციელდება საბაჟო კოდექსის მე-5 თავის შესაბამისად, რომლის 126-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საქართველოს საბაჟო ტერიტორიაზე საქონლისა და სატრანსპორტო საშუალებების შემოტანისას საბაჟო კონტროლი იწყება მათ მიერ საბაჟო საზღვრის გადმოკვეთის მომენტიდან. საქართველოს საბაჟო საზღვარზე მილსადენი ტრანსპორტის საშუალებებით გადაადგილებული გაზის ფაქტიურ რაოდენობაზე კონტროლი წარმოებს ინსტრუქციის 5.2 პუნქტის თანახმად, ყოველთვიურად, მაგრამ არაუგვიანეს საანგარიშგებო თვის 10 რიცხვისა. საქართველოს საბაჟო ორგანო, რომელიც ახორციელებს კონტროლს გადატანილი გაზის ფაქტიურ რაოდენობაზე, აგზავნის საბაჟო დეპარტამენტის ენერგეტიკის სამმართველოში ცნობას, საქართველოს საბაჟო საზღვარზე ერთი თვის განმავლობაში გადაადგილებული გაზის ფაქტიური რაოდენობის შესახებ მიმწოდებელსა და მიმღებს შორის გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტებით.

ზემოთქმული ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მილსადენი ტრანსპორტით გამავალი გაზის განბაჟება განსხვავდება სხვა იმპორტირებული საქონლის განბაჟებისგან და ამ დროს გაზის შემომტანს გადახდის ვალდებულება ზემოთ მითითებული ინსტრუქციით გათვალისწინებულ დროს წარმოეშობა. ამასთან, გაზის შემომტანს მხოლოდ დამატებული ღირებულების გადასახადზე დაერიცხება საურავები. აქვე ნიშანდობლივია ისიც, რომ საბაჟო კოდექსის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საბაჟო სატვირთო დეკლარაციის წარდგენა ხდება საბაჟო დეპარტამენტის მიერ დადგენილ ვადებში. Eეს ვადები არ უნდა აღემატებოდეს 2 დღეს საქონლისა და მისი გადამზიდი სატრანსპორტო საშუალებების საბაჟო ორგანოებისათვის წარდგენის დღიდან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სს “ს. გ. თ. კ.” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ს 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს “ს.” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმონისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 15 აპრილის გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.