გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ბს-194-351-კ-03 22 ოქტომბერი, 2003წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: სამინისტროს ბრძანების გაუქმება, საიჯარო ხელშეკრულების ვადის ათვლის თარიღად 2000წ. 4 დეკემბრის ჩათვლა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 5 მარტს ნ. მ-ემ თბილისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს (ამჟამად, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს) მიმართ სარჩელი აღძრა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ბრძანების გაუქმება, ამავე სამინისტროსა და მოსარჩელეს შორის საიჯარო ხელშეკრულების ვადის ათვლის თარიღად 2000წ. 4 დეკემბრის ჩათვლა მოითხოვა.

მოსარჩელემ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

იგი აღნიშნავდა, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 17 ივნისის ¹1-3/412 ბრძანებით სს ,,გ.” ბალანსზე რიცხული საყოფაცხოვრებო მომსახურების შენობაში განთავსებული მუშათა სასადილოს (470 კვ.მ) ფართის იჯარით გაცემა გადაწყდა. საიჯარო ობიექტის იჯარით გაცემის ვადად 10 წელი განისაზღვრა. ზემოაღნიშნული ბრძანების მე-3 პუნქტით საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმებიდან 1 წლის ვადაში საიჯარო ქირის საწყისი ოდენობა 1400 აშშ დოლარით, ხოლო შემდგომ 1 კვ.მ. ფართზე არანაკლებ ქ. თბილისის მერიის მიერ დაწესებული ნორმების შესაბამისად განისაზღვრა.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ იგი სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 14 სექტემბრის ¹1-3/610 ბრძანებით საკონკურსო კომისიის სხდომის ოქმის (¹18 4.09.98წ) დამტკიცების შესახებ, სს ,,გ.” ბალანსზე რიცხული ზემოთ მითითებული ფართის იჯარის ფორმით 10 წლით გაცემის მიზნით ჩატარებულ კომერციულ კონკურსში გამარჯვებულად გამოცხადდა და 1400 აშშ დოლარის ნაცვლად წლიური საიჯარო ქირის 1417 აშშ დოლარის (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) გადახდის ვალდებულება იკისრა. ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 14 სექტემბრის ¹1-3/610 ბრძანებით სამინისტროს იურიდიულ სამმართველოს ნ. მ-ესთან ხელშეკრულების, ხოლო სს ,,გ.” შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება და მისი სამინისტროში წარდგენა დაევალა.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მიუხედავად ზემოაღნიშნული ბრძანებისა მასა და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს შორის საიჯარო ხელშეკრულება (სანოტარო წესით დადასტურებული) 2000წ. 4 დეკემბერს გაფორმდა, მაგრამ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2003წ. 21 იანვრის ¹1-3/38 ბრძანებით 1998 14 სექტემბრის ¹1-3/610 ბრძანებიდან გამომდინარე ნ. მ-ე საიჯარო ქონების ღირებულებით 10%-ით – 1218 აშშ დოლარით (ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში) დაჯარიმდა.

მოსარჩელემ ზემოაღნიშნული ბრძანება უკანონოდ მიიჩნია, ვინაიდან სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მოთხოვნის უფლება სამართლებრივად 2000წ. 4 დეკემბერიდან და არა 1998წ. 14 სექტემბრიდან წარმოეშვა. მითითებული ხელშეკრულების 5.9 პუნქტის შესაბამისად, ნ. მ-ემ, როგორც მოიჯარემ ჩათვალა, რომ საიჯარო ხელშეკრულების 10 წლიანი ვადის ათვლა მისი სანოტარო წესით დამოწმების დღიდან ანუ 2000წ. 4 დეკემბრიდან უნდა დაწყებულიყო.

აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის მოსაზრებით სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ ვადის ათვლა არასწორად მოახდინა, რადგან მას საიჯარო ქირა არა მარტო ზუსტად, არამედ გადაჭარბებით ჰქონდა გადახდილი (აქტი ¹289, 19.04.01წ.).

მოპასუხემ 2003წ. 13 მაისის სასამართლო სხდომაზე სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მასსა და მოსარჩელეს შორის საიჯარო ურთიერთობა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1998წ. 14 სექტემბრის ¹1-3/610 ბრძანების საფუძველზე წარმოიშვა და საიჯარო ქირის დარიცხვაც ამ პერიოდიდან უნდა მომხდარიყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 13 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. მახარაძის სარჩელი დაკმაყოფილდა. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2003წ. 21 იანვრის ¹1-3/38 ბრძანება ბათილად იქნა ცნობილი. ქონების მართვის სამინისტროსა და ნ. მ-ეს შორის გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების ვადის ათვლის თარიღად 2000წ. 4 დეკემბერი ჩაითვალა.

სასამართლო კოლეგიამ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სასამართლომ ჩათვალა, რომ ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმებით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ” დებულების მე-7 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების იჯარის ფორმით გაცემის დროს საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმება აუცილებელი იყო, აქედან გამომდინარე, 1998წ. 14 სექტემბრის ¹1-3/610 ბრძანება საიჯარო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველს არ წარმოადგენდა და შესაბამისად, მოსარჩელეს საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება არ წარმოშობია. აღნიშნული ბრძანებით ნ. მ-ე კონკურსში გამარჯვებულად გამოცხადდა და მასთან საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმება სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს იურიდიულ სამმართველოს დაევალა.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ სკ-ს 317-ე მუხლის და 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის საიჯარო სამართლებრივი ურთიერთობა 2000წ. 4 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვა, მაშინ, როცა მხარეები საიჯარო ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, საიჯარო ქირის რაოდენობაზე, გადახდის ვადებზე და ა.შ. შეთანხმდნენ. სწორედ, ამ პერიოდიდან წარმოეშვა მოსარჩელეს მოპასუხისათვის საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება, როგორც ეს ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით იყო განსაზღვრული.

სასამართლოს მოსაზრებით, სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ჯარიმის დაკისრების კანონიერების საკითხი სკ-ს 417-420-ე მუხლების საფუძველზე უნდა გადაწყვეტილიყო. კერძოდ, სკ-ს 418-ე მუხლი იმპერატიულად მოითხოვს მხარეთა წერილობით შეთანხმებას პირგასამტეხლოს ჯარიმის თაობაზე. როგორც საქმის მასალებიდან ჩანს 2000წ. 4 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულების გაფორმებამდე მხარეთა შორის ჯარიმის შესახებ წერილობითი შეთანხმება არ მომხდარა.

ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმებით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ” დებულების 34-ე მუხლის და საიჯარო ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ კონკურსის პერიოდში (1998წ. 21 აგვისტო) ბე-ს სახით გადახდილი ერთი წლის საიჯარო ქირა – 1407 ლარი 2001წ. საიჯარო ქირად უნდა ჩათვლილიყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 13 მაისის გადაწყვეტილება ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტრომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოსათვის გადაგზავნა მოითხოვა.

კასატორი მიიჩნევს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოა, რადგან სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2003წ. 21 იანვრის ¹1-3/38 ბრძანება სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარეობს. ამდენად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,ზ” ქვეპუნქტისა და ამავე კოდექსის 65-ე მუხლის შესაბამისად, იგი ადმინისტრაციულ გარიგებას წარმოადგენს, რაც იურიდიულად იგივე სამოქალაქო სამართლის გარიგებაა, მხოლოდ გარიგების მონაწილე მხარეებშია განსხვავება.

კასატორი თვლის, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2003წ. 21 იანვრის ¹1-3/38 ბრძანება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის და სკ-ს 24-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ აქტად ვერ განიხილება და აქედან გამომდინარე, საოლქო სასამართლოს საქმე განსჯადობით თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოსათვის უნდა გადაეგზავნა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 13 მაისის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა იგი.

სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსთვის თუ წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია, რომ სს «გ.” ბალანსზე რიცხული საყოფაცხოვრებო მომსახურების შენობაში განთავსებული მუშათა სასადილოს (470 კვ.მ) ფართის იჯარის ფორმით, 10 წლით გაცემის მიზნით ჩატარებულ კომერციულ კონკურსში ნ. მ-ე გამარჯვებულად გამოცხადდა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მხარეთა შორის საიჯარო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძვლის განსაზღვრისას, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სკ-ით გათვალისწინებული ფორმებით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ» დებულება, სკ-ს 317-ე, 327-ე მუხლები და სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000წ. 4 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულება.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს, იმ გარემოებას, რომ სკ-ს 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. ამდენად, მოცემული ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს 2000წ. 4 დეკემბრის საიჯარო ხელშეკრულება წარმოადგენს, როცა მხარეები სკ-ს 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მის ყველა არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამასთან საგულისხმოა ისიც, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების 2.1. პუნქტით განისაზღვრა კასატორისათვის საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება ანუ ამ პერიოდიდან წარმოეშვა ნ. მ-ეს კასატორისათვის საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება.

საკასაციო სასამართლო ასევე ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ვინაიდან კონკურსის პერიოდში კასატორის მიერ გადახდილ იქნა ბე-ს სახით ერთი წლის საიჯარო ქირა 1407 ლარი, ხოლო 1999წ. 10 ნოემბერს და 2001წ. 5 აპრილს მის მიერ ასევე იქნა გადახდილი 701.54 აშშ დოლარი და 609.00 აშშ დოლარი, ზემოთ მითითებული თანხები «სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული ფორმებით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ” დებულების 34-ე მუხლის თანახმად, კასატორს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადასახდელი ქირის ოდენობაში ეთვლება, რაც საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ დასკვნა, რომ კასატორის მიერ განხორციელებულია საიჯარო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და 2003წ. 21 იანვრის ¹1-3/38 ბრძანებით მისი დაჯარიმების საფუძველი არ არსებობს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2003წ. 21 იანვრის ¹1-3/38 ბრძანება, რომლითაც ნ. მ-ე დაჯარიმდა, ადმინისტრაციული გარიგებაა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქონების მართვის სამინისტროს ზემოთ მითითებული ბრძანება იჯარის შესახებ ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს, მისი მიღება მხარეთა ნების გამოვლენაზე არ არის დამოკიდებული, რის გამოც იგი ადმინისტრაციული აქტია და არა ადმინისტრაციული გარიგება. ზემოაღნიშნულიდან ამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, არ არსებობს მისი გაუქმების საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საფუძველი და იგი დატოვებულ უნდა იქნეს უცვლელად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართვეკლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლით, სსკ-ს 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 13 მაისის გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.