გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ბს-244-380-კ-03 28 ნოემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: პრივატიზაციის გაუქმება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1998წ. 6 ნოემბერს ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართეს მ. და ა. ვ-ებმა მოპასუხე ი. მ-ის მიმართ, რომლის საფუძველზეც მოითხოვეს ა. მ-ის მიერ გაკეთებული მანსარდიდან აივანზე გასასვლელი კარის გაუქმება.

მოსარჩელეები თავის მოთხოვნას აფუძნებდნენ შემდეგ გარემოებებს: მოსარჩელეების ოჯახი ცხოვრობს ქ. თბილისში, ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის მე-5 სართულზე. 1994 წელს ამავე სახლში მე-4 სართულზე საცხოვრებლად გადმოვიდა ი. მ-ის ოჯახი, რომელმაც საერთო სარგებლობის სხვენის რეკონსტრუქციის შედეგად მოაწყო მანსარდა 38 კვ.მ ფართის ოდენობით. მოპასუხემ მანსარდას გაუკეთა ღია აივანზე გასასვლელი პერსონალური კარი, რაც გახდა მეზობლებს შორის კონფლიქტის მიზეზი.

მოსარჩელეები ითხოვდნენ მანსარდის კარების გაუქმებას, რადგანაც თვლიდნენ, რომ ყველა მეზობელმა და მათ შორის ა. მ-ის ოჯახმაც უნდა ისარგებლოს ერთი საერთო ღია აივნით და ერთი საერთო კარით.

2001წ. 12 მაისის განჩინებით კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლომ მ. და ა. ვ-ების სარჩელი დატოვა განუხილველად, რაც გასაჩივრებული იქნა კერძო საჩივრით. ამავე სასამართლოს 22 ივნისის განჩინებით კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა და საქმის განხილვა დაინიშნა 2001წ. 25 ივლისს.

2001წ. 24 დეკემბერს მოპასუხე ი. მ-მა შეგებებული სარჩელით მიმართა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე ა. ვ-ის და კრწანისი-მთაწმინდის რაიონის სერვისული ცენტრის ,,ფ. გ.” მიმართ, მესამე პირის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუს ლ. გ-ის მონაწილეობით, რომლის საფუძველზეც მოითხოვა ... მდებარე საცხოვრებელი სახლის ღია აივნის 60 კვ.მ ფართზე ა. ვ-ის მიერ განხორციელებული პრივატიზაციის ბათილად ცნობა.

ი. მ-ი მიუთითებდა, რომ მან მისივე ბინის თავზე მოაწყო მანსარდა, რომლის კარები გადის სახლის მეხუთე სართულზე არსებულ საერთო სარგებლობის 60 კვ.მ ფართობის ღია აივანზე. აღნიშნული აივანი ვ-ეს უკანონოდ აქვს პრივატიზებული, ვინაიდან ღია აივანი არასოდეს არ წარმოადგენდა მოპასუხის ბინის ნაწილს ან მის ინდივიდუალურ საკუთრებას, რის გამოც არ არსებობდა ვ-ის ბინის პრივატიზაციასთან ერთად აღიშნული საერთო სარგებლობის ღია აივნის პრივატიზაციის სამართლებრივი საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე ი. მეტრეველი ითხოვდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების მ. და ა. ვ-ების სარჩელი მოპასუხე ი. მ-ის მიმართ აივანზე გასასვლელი კარის გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, ხოლო მოსარჩელე ირ. მ-ის სარჩელს, მოპასუხე ა. ვ-ის, შპს ,,ფ. გ.” და კრწანისი-მთაწმინდის გამგეობის მიმართ, მესამე პირის ნოტარიუს ლ. გ-ის მონაწილეობით უარი ეთქვა ხანდაზმულობის გამო.

რაიონული სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა ირ. მეტრეველის მიერ მოწყობილი მანსარდის კარების გაუქმების შესახებ უსაფუძვლოა იმდენად, რამდენადაც სახლს გააჩნია სადარბაზოში მოწყობილი ძირითადი კიბე, ხოლო აივანზე გასასვლელი კარი არ წარმოადგენს სახანძრო კიბეს. ამასთან, სადაო ღია აივნის საერთო ფართი წარმოადგენს 71,2 კვ.მ-ს, ა. ვ-ის მიერ პრივატიზებულია 60 კვ.მ, შესაბამისად, რაიონულმა სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ირ. მ-ის მანსარდის კარი გადის მის ღია აივანზე.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ა. ვ-ემ, რომელმაც მოითხოვა აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შემდეგი მოტივით:

აპელანტს მიაჩნდა, რომ რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილების გასაჩივრებული ნაწილის მიღებისას დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა, მან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რის გამოც გადაწყვეტილება იურიდიულად იყო დაუსაბუთებელი.

აპელანტის მოსაზრებით, რაიონულმა სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა მთელი რიგი მტკიცებულებები. კერძოდ, არ გაითვალისწინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 1997წ. 27 აგვისტოს გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდა მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1996წ. 13 მარტის გადაწყვეტილება მანსარდის მოწყობაზე ნებართვის გაცემის შესახებ, რაც ნიშნავს იმას, რომ მანსარდის მშენებლობა ირ. მეტრეველის მიერ განხორციელებულია უკანონოდ. უკანონოა მანსარდა თავისი კარითა და ფანჯრით, რის გამოც კანონის უხეში დარღვევაა ამ მანსარდის კარზე მსჯელობა და მის კანონიერ არსებობაზე საუბარი. აპელანტი მიუთითებდა, რომ სსკ-ს 266-ე მუხლის თანახმად, ,,გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს არ შეუძლიათ სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები”. უფრო მეტიც, ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის 2001წ. 18 სექტემბრის ¹57 ბრძანების მე-2 თავის პირველი და მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ირ. მეტრეველს არ ჰქონდა უფლება მანსარდისათვის გაეკეთებინა ღობეები.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ასევე ირ. მეტრეველმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება.

აპელანტი ირ. მეტრეველი მიიჩნევდა, რომ ა. ვ-ის მიერ სადავო ფართის პრივატიზაცია იყო კანონსაწინააღმდეგო გარიგება და ექვემდებარებოდა გაუქმებას სკ-ს 54-ე მუხლის შესაბამისად, ვინაიდან საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 1 თებერვლის ¹107 დადგენილების თანახმად პრივატიზაციას ექვემდებარე მოქალაქის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლი (ბინა) და არა საერთო სარგებლობის ფართი და სახურავი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 02 ივლისის გადაწყვეტილებით: 1. ვ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა სრულად;

2. ირ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

3. გაუქმდა თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 7 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება

4. ა. ვ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხე მეტრეველს დაეკისრა ა. ვ-ის საკუთრებაში მყოფ ღია აივანზე გასასვლელი კარის გაუქმება;

5. ირ. მ-ის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობის გამო;

6. ირ. მ-ს დაეკისრა ა. ვ-ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 45 ლარის ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ ა. ვ-ის მიერ ... მდებარე საცხოვრებელ სახლში არსებული ღია აივანი 60 კვ.მ ფართის ოდენობით პრივატიზებული იქნა 1992წ. 14 აგვისტოს, აღნიშნულის თაობაზე მოსარჩელე ირ. მ-ისათვის ცნობილი იყო 1996 წელს, რაც დასტურდება საქმეში არსებული საპრივატიზაციო ხელშეკრულებით. მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 1996წ. 13 მარტის გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელე ირ. მ-ი ითხოვდა სადავო საცხოვრებელ სახლში მანსარდის მოწყობაზე ნებართვის გაცემას. მხარეს არც მაშინ და არც კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოში 2001წ. 24 დეკემბრამდე სადავოდ არ გაუხდია ა. ვ-ის მიერ განხორციელებული პრივატიზაციის კანონიერება. სააპელაციო სასამართლოს აზრით მოცემული შეგებებული სარჩელის ხანდაზმულობის შემოწმებისას გამოყენებული უნდა იქნეს 1997წ. 30 მაისის საქართველოს კანონის ,,სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის შესახებ” 11.3 მუხლი, რომლის თანახმადაც სადავო სამართალურთიერთობისათვის განსაზღვრულია ხანდაზმულობის სპეციალური 3 წლიანი ვადა, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში ირ. მ-ის მიერ დაცული არ არის.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ პრივატიზაციის ხელშეკრულების კანონიერება კანონით განსაზღვრულ სამწლიან ვადაში სადაოდ არ გამხდარა და შესაბამისად, ღია აივნის 60 კვ.მ ფართი წარმოადგენს მოსარჩელე ა. ვ-ის საკუთრებას, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა სკ-ს 170.1 მუხლის საფუძველზე არ დაეშვა სხვა პირთა მიერ, კონკრეტულ შემთხვევაში ირ. მ-ის მიერ, ა. ვ-ის კუთვნილი ქონებით სარგებლობა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ირ. მ-მა და ნ. გ-მა.

კასატორებს მიაჩნდათ, რომ საოლქო სასამართლოს 2003წ. 02 ივლისის გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა მიღებული და ექვემდებარებოდა გაუქმებას შემდეგი მოსაზრებების გამო:

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ ... საცხოვრებელი სახლის ღია აივნის საერთო ფართია 71.2 კვ.მ, რომლის ნაწილი 60 კვ.მ პრივატიზებული აქვს ა. ვ-ეს. ე.ი. ა. ვ-ე, ირ. მ-ი და ... საცხოვრებელი სახლის სხვა მობინადრეები არიან ე.წ. აივნის თანამესაკუთრეები. ა. ვ-ის მიერ პრივატიზებული აივანი არ არის გამიჯნული აივნის სხვა 12 კვ.მ ფართის ნაწილისაგან, რის გამოც ა. ვ-ეს არ გააჩნდა საფუძველი მოეთხოვა ირ. მ-ის მიერ საერთო სარგებლობის ე.წ. ღია აივანზე გამავალი მანსარდის კარის ამოქოლვა, ასევე სასამართლოს არ გააჩნდა სამართლებრივი საფუძველი კანონსაწინააღმდეგოდ ჩაეთვალა კარების მოწყობა.

სააპელაციო სასამართლომ სათანადო სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა ის გარემოება, რომ ირ. მ-ის მიერ აშენებული მანსარდი ქ.თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის გამგეობის 2002წ. 22 ნოემბრის ¹165 §12 დადგენილებით ოქმი ­­¹16 მიღებულია ექსპლუატაციაში და მას დამტკიცებული პროექტის შესაბამისად გააჩნია სადავო ღობე. მანსარდი რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში დადგენილი წესით.

კასატორებს მიაჩნდათ, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ე.წ. ღია აივანი პრივატიზებული აქვს აწ გარდაცვლილ მ. ვ-ეს. მოსარჩელე ა. ვ-ეს დადგენილი წესით მემკვიდრეობა არ მიუღია. ამდენად ა. ვ-ე მოცემულ საქმეზე წარმოადგენს არასათანადო მოსარჩელეს.

კასატორები აღნიშნავდნენ, რომ პრივატიზაციის შესახებ მთავრობის დადგენილების თანახმად, ა. ვ-ის ოჯახს შეეძლო მოეხდინა მხოლოდ მასზე რიცხული ფართის პრივატიზაცია და არა საერთო სარგებლობის ფართისა და ირ. მ-ის სახლის სახურავისა. სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ მ. ვ-ის მიერ ე.წ. ღია აივნის პრივატიზაციის შესახებ ირ. მეტრეველისათვის ცნობილი გახდა 1996 წლიდან. საქმეში არსებული საპრივატიზაციო ხელშეკრულებით მ. ვ-ის მიერ პრივატიზებული სადაო ფართი ცალკე გამოყოფილი არასოდეს ყოფილა, მის ოჯახს აღნიშნული ფართით ცალკე არ უსარგებლია, ისინი ფართს იყენებდნენ, როგორც საერთო სარგებლობის ფართს. თუნდაც აღნიშნული მიზეზით ირ. მ-ს არ შეეძლო 2001 წლამდე სცოდნოდა სადაო ფართის უკანონო პრივატიზაციის ფაქტი.

კასატორებს მიაჩნდათ, ვინაიდან მ. ვ-ის მიერ ე.წ. ღია აივნის პრივატიზება იყო კანონსაწინააღმდეგო გარიგება, რომელიც ბათილია მისი დადების მომენტიდან, მის მიმართ არ უნდა ყოფილიყო გამოყენებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამოდინარე, კასატორები მიიჩნევდნენ რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

მოწინააღმდეგე მხარე ფაქტობრივად იმავე საფუძვლებზე მითითებით რასაც უთითებდა საოლქო სასამართლოში, ითხოვდა საკასაციო საჩივარი არა ყოფილიყო დაკმაყოფილებული და უცვლელად დარჩენილიყო თბილისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, მოუსმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებებს და შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას მ. და ა. ვ-ების არასათანადო მოსარჩელეებად მიიჩნევის თაობაზე იმ მოტივით, რომ ღია აივანი წარმოადგენდა მ. ვ-ის საკუთრებას, ხოლო ა. ვ-ეს დადგენილი წესით მემკვიდრეობა არ მიუღია.

სკ-ს 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო.

ის გარემოება, რომ ა. ვ-ე წარმოადგენს მ. ვ-ის კანონისმიერ მემკვიდრეს და რომ ა. ვ-ე დავის პერიოდში ფლობს სამკვიდრო ქონებას, სადავოდ ქცეული არ არის, აღნიშნულს არ უარყოფს თავად კასატორიც. შესაბამისად, ა. ვ-ის მიერ სამკვიდრო ქონება ითვლება მიღებულად და მას, როგორც მესაკუთრეს, უფლება აქვს ისარგებლოს კანონით მინიჭებული ყველა უფლებით.

აღნიშნული კი საკასაციო სასამართლოს აძლევს საფუძველს მიიჩნიოს, რომ საოლქო სასამართლოს მხრიდან მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს სსკ-ს 84-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევას.

რაც შეეხება პრივატიზაციის კანონიერების საკითხს, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე და მიუთითებს, იმის გათვალისწინებით, რომ პრივატიზაციის ხელშეკრულების კანონიერება სადავოდ არ გამხდარა კანონით დადგენილ სამწლიან ვადაში, სასამართლო მოკლებულია აღნიშნულზე მსჯელობის უფლებამოსილებას.

ამასთან საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ხანდაზმულობის ვადის დაწყებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შეესაბამება კანონმდებლობის მოთხოვნებს. კერძოდ, სკ-ს 130-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

საქმეში წარმოდგენილია 1992წ. 14 აგვისტოს ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც ღია აივანი 60 კვ.მ ფართის ოდენობით პრივატიზებულია მ. ვ-ის სახელზე. ამავე საქმეში წარმოდგენილია ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1996წ. 13 მარტის გადაწყვეტილება, რომელშიც საუბარია ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებაზე. საგულისხმოა, რომ მითითებული გადაწყვეტილება წარმოადგენდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მსჯელობის საგანს, ამდენად ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ ღია აივნის პრივატიზების საკითხი 1996წ.ათვის უდავოდ ცნობილი იყო კასატორისათვის, რომელმაც, აღნიშნულის არაკანონიერების თაობაზე, სასამართლოს მიმართა მხოლოდ 2001წ. 24 დეკემბერს ე.ი. კასატორის მხრიდან გაშვებული იქნა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, რის გამოც ამ უკანასკნელს მითითებული მოტივით მართებულად ეთქვა უარი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

რაც შეეხება ა. მ-ის მანსარდიდან ღია აივანზე გამავალი კარების ამოქოლვის საკითხს, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, საქმეში წარმოდგენილია თბილისის მერიის საქალაქო მმართველობის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის განკარგულება ¹4-08/104, რომლის შესაბამისადაც გაუქმებულად ჩაითვალა გამგეობის 1995წ. 29 ივნისის ¹4-08/384 განკარგულება მოქ. მ-ის ბინის თავზე სხვენში მანსარდის მოწყობაზე. ამდენად, საგულისხმოა, რომ მანსარდის მშენებლობა წარმოებულია შესაბამისი ნებართვის გარეშე, რაც თავის მხრივ, ქმნის ღია აივანზე გასასვლელი კარების უკანონოდ მიჩნევის საფუძველს.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღებისას ადგილი არა აქვს კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევას და არ არსებობს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I მუხლის II ნაწილით სსკ-ს 390-ე, 39-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. მ-ისა და ნ. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახდო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2003წ. 02 ივლისის გადაწყვეტილება.

3. ი. მ-სა და ნ. გ-ს გადახდეთ სახელმწიფო ბაჟი 30 ლარის ოდენობით სოლიდარულად.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.