გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ ბს-377-505-კ-03 3 დეკემბერი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: საჯარო ინფორმაციის გაცემის დაკისრება და გენერალური პროკურატურის 2003წ. 31 იანვრის ¹18-2-03 წერილის, როგორც ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2003წ. 14 თებერვალს დამოუკიდებელ გაზეთ “ა.” რედაქტორმა თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხის გენერალური პროკურატურის მიმართ სარჩელი აღძრა და საჯარო ინფორმაციის გაცნობა მოითხოვა.

მოსარჩელემ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ 2003წ. 29 იანვარს გენერალურ პროკურატურაში საჯარო ინფორმაციაზე პასუხისმგებელ პირს ოფიციალური წერილით მიმართა და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 37-40-ე მუხლების შესაბამისად, 1986 წელს მ. ა-ის თვითმკვლელობასთან დაკავშირებული სისხლის სამართლის საქმის გაცნობა მოითხოვა.

მოსარჩელის მოსაზრებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის თანახმად, ზემოაღნიშნული ინფორმაცია საჯარო ინფორმაციას წარმოადგენდა და გენერალური პროკურატურა ვალდებული იყო კანონის მოთხოვნა შეესრულებინა, მაგრამ, მიუხედავად არაერთი შეხსენებისა, მისგან პასუხი ვერ მიიღო, რაც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის თანახმად უარის თქმას ნიშნავდა.

მოპასუხე გენერალურმა პროკურატურამ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ დამოუკიდებელ გაზეთ “ა.” რედაქტორის წერილი გენერალურ პროკურატურაში 2003წ. 29 იანვარს მიიღეს და 31 იანვარს რედაქტორს უკვე დასაბუთებული წერილობითი პასუხი ¹18-2-03 გაეგზავნა.

მოპასუხე თვლიდა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 44-ე მუხლის შესაბამისად, საჯარო დაწესებულება ვალდებული იყო არ გაეხმაურებინა პირად საიდუმლოებას მიკუთვნებული ინფორმაცია, თვით ამ პირის თანხმობის ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში _ სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე, ვინაიდან, მ. ა-ის თვითმკვლელობის ფაქტზე აღძრულ სისხლის სამართლის საქმეში არაერთი მასალა იყო, რომელიც როგორც გარდაცვლილის, ისე მისი ოჯახის წევრთა პირად საიდუმლოებას განეკუთვნებოდა.

მოპასუხე მიუთითებდა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, ამ კოდექსის მოქმედება არ ვრცელდება ორგანოებზე, რომელთა საქმიანობა დაკავშირებულია დანაშაულის ჩადენის გამო პირის სისხლის სამართლებრივ დევნასთან და სისხლის სამართლის საქმის წარმოებასთან, აგრეთვე, საქმის ირგვლივ ოპერატიულ _ სამძებრო საქმიანობასთან.

თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 3 აპრილის სხდომაზე მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნა დააზუსტა და გენერალური პროკურატურის 2003წ. 31 იანვრის ¹18-2-03 წერილის, როგორც ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა მოითხოვა.

მოსარჩელე თვლიდა, რომ გენერალური პროკურატურის მითითება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტებზე უსაფუძვლო იყო, ვინაიდან იგი წარმოადგენდა არა აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოს, არამედ, საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად, სასამართლო ხელისუფლების დაწესებულებას, ამასთან საქმე უკვე შეწყვეტილი იყო.

თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 3 აპრილის გადაწყვეტილებით დამოუკიდებელ გაზეთ “ალიას” რედაქტორის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება შპს გაზეთ “ა.” წარმომადგენელმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

აპელანტი აღნიშნავდა, რომ სასამართლომ არ იმსჯელა იმ საკითხზე, რომ გასაჩივრებულ ადმნისტრაციულ აქტს ხელს აწერდა არა საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე პასუხისმგებელი პირი – გენერალური პროკურორის მოადგილე, არამედ, პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის უფროსის მოადგილე _ არაუფლებამოსილი პირი, რაც აპელანტის მოსაზრებით, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად ადმინისტრაციული აქტის ბათილობის საფუძველს წარმოადგენდა.

აპელანტი მიუთითებდა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 27¹-ე მუხლის შესაბამისად, პროკურატურას არ შეეძლო რაიმე ინფორმაცია ვინმეს პირად საიდუმლოებად მიეჩნია, მაშინ როცა მოპასუხე აღნიშნავდა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 43-ე მუხლის “თ” ქვეპუნქტის თანახმად, გაზეთ “ა.” რედაქტორის მიერ გამოთხოვილი ინფორმაციის შესახებ არავისთვის უცნობებია. შესაბამისად, საქმეში არსებული რაიმე კონკრეტული ინფორმაცია არც ერთ პირს პირად საიდუმლოებად არ უცნია.

მოპასუხემ სააპელაციო სასამართლოში შესაგებელი წარადგინა და მიუთითა, რომ “პროკურატურის შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის 21-29-ე მუხლების შესაბამისად საპროკურორო აქტებს წარმოადგენდა: მოთხოვნა, წარდგინება, პროტესტი, დადგენილება, თანხმობა, საჩივარი, მითითება და ინფორმაცია. ამდენად, გაზეთ “ა.” რედაქტორის მოთხოვნაზე წერილობითი პასუხი ადმინისტრაციულ აქტს არ წარმოადგენდა.

მოპასუხე აღნიშნავდა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა კანონშეუსაბამო იყო, რადგან “პროკურატურის შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, პროკურატურა სხვა ფუნქციებთან ერთად სისხლის სამართლის საქმეზე სრული მოცულობით ატარებდა წინასწარ გამოძიებას, ამასთან, “ოპერატიულ – სამძებრო საქმიანობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობა მკაცრად გასაიდუმლოებულია და მისი გაცნობის უფლება მხოლოდ მითითებული კანონით განსაზღვრულ პირებს გააჩნიათ დადგენილი წესით, ხოლო ამავე კანონის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობის ამსახველი დოკუმენტების სამეცნიერო ან სხვა მიზნით გაცნობა აკრძალულია, თუ მათი მოპოვებიდან 25 წელზე მეტი არ არის გასული. გაზეთი “ა.” კი იმ საქმის მასალებს მოითხოვდა, რომელზეც წინასწარი გამოძიება პროკურატრამ ჩაატარა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დამოუკიდებელ გაზეთ “ა.” წარმომადგენლის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2003წ. 3 აპრილის გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს “ა.” რედაქტორის სარჩელი დაკმაყოფილდა. გენერალური პროკურატურის 2003წ. 31 იანვრის ¹18-2-03 წერილობითი პასუხი ბათილად იქნა ცნობილი. გენერალურ პროკურატურას მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული ინფორმაციის გაცნობა დაევალა.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სასამართლომ მიიჩნია, რომ გენერალური პროკურატურის უარი საჯარო ინფორმაციის გაცნობის თაობაზე არამართლზომიერი იყო, ვინაიდან მ. ა-ის საქმე, რომლის წარმოებაც შეწყვეტილი იქნა გენერალური პროკურატურის არქივს გადაეცა, რომელიც საუწყებო არქივს წარმოადგენდა. საარქივო სახელმწიფო დეპარტამენტის 08.2003 ¹04-29/136 წერილის თანახმად, უახლესი ისტორიის ცენტრალურ სახელმწიფო არქივში სახელმწიფო დაცვაზე პროკურატურის ფონდის დოკუმენტები 1974წ. ჩათვლით იყო მიღებული, ხოლო მ. ა-ის თვითმკვლელობის ფაქტზე სისხლის სამართლის საქმის მასალები სახელმწიფო არქივში დაცული არ იყო.

სასამართლო მიუთითებდა, რომ “ეროვნული საარქივო ფონდის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის თანახმად, ეროვნული საარქივო ფონდისათვის დოკუმენტის მიკუთვნება დოკუმენტის შემფასებელი ექსპერტიზის საფუძველზე ხდებოდა, რომელსაც საექსპერტო კომისია ატარებდა. ამ კანონით ეროვნულ საარქივო ფონდს მიკუთვნებული დოკუმენტების მიმართ განსაზღვრული იყო განსაკუთრებული სამართლებრივი რეჟიმი, კერძოდ, კანონის მე-19 მუხლის შესაბამისად, ეროვნული საარქივო ფონდის დოკუმენტებით სარგებლობა თავისუფალია, თუმცა ამ მუხლის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტებით დადგენილია, რომ სარგებლობის უფლება შეზღუდულია: ა)სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველ დოკუმენტებზე და ბ)მოქალაქეთა პირადი ცხოვრებისა და ქონების ამსახველ დოკუმენტებზე, მათ შორის სისხლის სამართლის პროცესის მასალებზე სხვა პირთათვის _ მათი შექმნიდან 75წ. ვადით. სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული კანონი გენერალური პროკურატურის არქივში დაცულ მ. ა-ის საქმეზე არ უნდა გავრცელებულიყო, რამდენადაც ეს საქმე სპეციალურ საარქივო ფონდს არ მიეკუთვნებოდა და ამ ფონდის დოკუმენტის სტატუსი არ გააჩნდა, იგი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის “მ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო დაწესებულებაში დაცულ საჯარო ინფორმაციას წარმოადგენდა და ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის საფუძველზე გაზეთ “ა.” ინფორმაციის გაცემაზე უარი კანონსაწინააღმდეგო იყო.

სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის “ა-დ” ქვეპუნქტებში ჩამოთვლილ სახელმწიფო ორგანმოების საქმიანობაზე ამავე კოდექსის მოქმედება მესამე თავით (ინფორმაციის თავისუფლება) იყო შემოფარგლული, შესაბამისად, პროკურატურის, როგორც სასამართლო ხელისუფლების დაწესებულების საქმიანობაზე, ზემოაღნიშნული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის “დ” ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, III თავის (ინფორმაციის თავისუფლება) მოქმედება ვრცელდებოდა, რადგან მოცემულ შემთხვევაში გენერალური პროკურატურის მხრიდან ადმინისტრაციული ფუნქციის განხორციელებას ჰქონდა ადგილი.

სასამართლო მიუთითებდა, რომ გენერალური პროკურატურის მიერ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 44-ე მუხლის გამოყენება არამართებული იყო, ვინაიდან ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელისათვის საინტერესო სისხლის სამართლის საქმეზე საჯარო ინფორმაციის გასაიდუმლოების შესახებ გადაწყვეტილება მიღებული არ ყოფილა. ასევე, საქმეში არსებული მასალები პირად საიდუმლოებას არ წარმოადგენდა, რადგან ზემოაღნიშნული კოდექსის 27¹-ე მუხლის თანახმად, პერსონალური მონაცემების პირად საიდუმლოებად მიჩნევის საკითხი, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა იმ პირის გადასაწყვეტი იყო, რომლის შესახებაც ეს ინფორმაცია არსებობდა, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხემ ამის თაობაზე მ. ა-ის შვილს აცნობა, ოჯახის წევრებს პროკურატურისათვის არ მიუმართავთ.

აღნიშნული გადაწყვეტილება გენერალური პროკურატურის მიერ იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით იქნა გასაჩივრებული. კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საოლქო სასამართლოში საქმის განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად გამოიკვლია საქმის მასალები და კანონის მართებული გამოყენებითა და განმარტებით სწორი განჩინება მიიღო.

საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ გენერალური პროკურატურის უარი საჯარო ინფორმაციის გაცნობის თაობაზე არამართლზომიერია, ვინაიდან მ. ა-ის თვითმკვლელობაზე აღძრული სისხლის სამართლის საქმე, რომლის წარმოებაც შეწყვეტილი იქნა, გენერალური პროკურატურის არქივს გადაეცა, რომელიც საუწყებო არქივს წარმოადგენს. საარქივო სახელმწიფო დეპარტამენტის 08.2003 ¹04-29/136 წერილის ^თანახმად, უახლესი ისტორიის ცენტრალურ სახელმწიფო არქივში სახელმწიფო დაცვაზე პროკურატურის ფონდის დოკუმენტები 1974წ. ჩათვლით არის მიღებული, ხოლო მ. ა-ის თვთმკვლელობის ფაქტზე აღძრული სისხლის სამართლის საქმის მასალები სახელმწიფო არქივში დაცული არ არის.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ “ეროვნული საარქივო ფონდის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის თანახმად, ეროვნული საარქივო ფონდისათვის დოკუმენტის მიკუთვნება დოკუმენტის შემფასებელი ექსპერტიზის საფუძველზე ხდება, რომელსაც საექსპერტო კომისია ატარებს, ხოლო ამავე კანონის მე-19 მუხლის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, სარგებლობის უფლება შეზღუდულია: ა) სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველ დოკუმენტებზე და ბ) მოქალაქეთა პირადი ცხოვრებისა და ქონების ამსახველ დოკუმენტებზე, მათ შორის სისხლის სამართლის პროცესის მასალებზე სხვა პირთათვის _ მათი შექმნიდან 75 წლის ვადით. ამდენად, ზემოაღნიშნული კანონი გენერალური პროკურატურის არქივში დაცულ მ. ა-ის საქმეზე არ უნდა გავრცელდეს, რამდენადაც ეს საქმე სპეციალურ საარქივო ფონდს არ მიეკუთვნება და ამ ფონდის დოკუმენტის სტატუსი არ გააჩნია, იგი ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის “მ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო დაწესებულებაში დაცულ საჯარო ინფორმაციას წარმოადგენს.

საკასაციო პალატა ასევე ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის “ა-დ” ქვეპუნქტებში ჩამოთვლილ სახელმწიფო ორგანოების საქმიანობაზე ამავე კოდექსის მოქმედება მესამე თავით (ინფორმაციის თავისუფლება) არის შემოფარგლული. შესაბამისად, პროკურატურის, როგორც სასამართლო ხელისუფლების დაწესებულების საქმიანობაზე, ზემოაღნიშნული კოდექსის მე-3 მუხლის მე-2 ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, III თავის (ინფორმაციის თავისუფლება) მოქმედებდა ვრცელდება, რადგან მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ფუნქციის განხორციელებას აქვს ადგილი და ამდენად, ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის მე-4 ნაწილის “დ” ქვეპუნქტის საფუძველზე გაზეთ “ალიასათვის” ინფორმაციის გაცემაზე უარი კანონსაწინააღმდეგოა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, რომ გენერალურმა პროკურატურამ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 44-ე მუხლი არამართებულად გამოიყენა, ვინაიდან ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის შესაბამისად, ზემოაღნიშნული სისხლის სამართლის საქმეზე საჯარო ინფორმაციის გასაიდუმლოების შესახებ გადაწყვეტილება მიღებული არ ყოფილა. ასევე, საქმეში არსებული მასალები პირად საიდუმლოებას არ წარმოადგენს, რადგან ზემოაღნიშნული კოდექსის 27¹-ე მუხლის თანახმად, პერსონალური მონაცემების პირად საიდუმლოებად მიჩნევის საკითხი, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, იმ პირის გადასაწყვეტია, რომლის შესახებაც ეს ინფორმაცია არსებობს, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხემ ამის თაობაზე მ. ა-ის შვილს აცნობა, ოჯახის წევრებმა პროკურატურას არ მიმართეს.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას “პროკურატურის შესახებ” საქართველოს ორგანული კანონის ცალკეულ მუხლებზე, რადგან, გენერალურმა პროკურატურამ ვერ დაასაბუთა მ. ა-ის საქმეზე ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობა იქნა თუ არა განხორციელებული და რა დოზით შეიცავს აღნიშნული სისხლის სამართლის საქმე ასეთი საქმიანობის ამსახველ მონაცემებს, დოკუმენტებს და წყაროებს, რისი გაცნობაც აღნიშნული კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად არის შეზღუდული.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელაODადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გენერალური პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2003წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.