3გ-ად-84-კ-02 19 დეკემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. სხირტლაძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ნ. ქ.-ს თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 02.10.2000წ. ¹106 ბრძანება.

აღწერილობითი ნაწილი:

საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 24.01.2000წ. ¹8 ბრძანებით ნ. ქ.-ა დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღასრულების დეპარტამენტის მსჯავრდებულთა და პატიმართა სამკურნალო დაწესებულების დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად. 01.10.2000წ. სამკურნალო დაწესებულებიდან გაყვანილი გვირაბით პატიმართაAჯგუფმა მოახდინა გაქცევა, იმავე დღეს დაწესებულების 11 თანამშრომელი მიცემულ იქნა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 02.10.2000წ. ¹106 ბრძანებით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მსჯავრდებულთა და პატიმართა სამკურნალო დაწესებულებიდან 01.10.2000წ. პატიმართაA გაქცევის ფაქტთან დაკავშირებით, სამსახურებრივ მოვალეობათა უხეშად დარღვევის გამო დაწესებულების დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი ნ. ქ.-ა განთავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 99-ე მუხლის მე-3 პუნქტისა და “საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების ორგანოებში სახელმწიფო სამსახურის გავლის წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების მე-20 მუხლის “ზ” ქვეპუნქტის მოთხოვნათა შესაბამისად.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულებითი დეპარტამენტის სამკურნალო დაწესებულებიდან 01.10.2000წ. პატიმართა გაქცევის ფაქტთან დაკავშირებით დაწესებულების დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელს ნ. ქ.-ას წაეყენა ბრალი სსკ-ს 332-ე მუხლის მესამე ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით და აყვანილი იქნა პატიმრობაში. თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 13.08.01წ. განაჩენით იგი გამართლებულ იქნა. აღნიშნული განაჩენი ძალაში იქნა დატოვებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 13.12.01წ. განჩინებით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიამ 06.01.02წ. განჩინებით განუხილველად დატოვა ნ. ქ.-ას განცხადება სამუშაოზე აღდგენის შესახებ და განმარტა, რომ აღნიშნულზე მას შეუძლია იდავოს ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით.

01.03.02წ. ნ. ქ.-ამ სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხის-საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მიმართ, 02.10.2000წ. ¹106 ბრძანების გაუქმების, სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის 654 ლარის ანაზღაურების შესახებ. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ დაკავებული თანამდებობიდან იგი გათავისუფლდა დისციპლინური საქმის წარმოების გარეშე, საქმის გარემოებათა გამოკვლევის, სამსახურებრივი მოვალეობების დარღვევის დადგენის გარეშე. ამასთანავე მას არ მიეცა საშუალება წარმოედგინა თავისი არგუმენტები. სამინისტროს მაშინდელი ხელმძღვანელობის მიერ ნაჩქარევი გადაწყვეტილების მიღება, მოსარჩელის აზრით, ნაკარნახევი იყო იმ პერიოდის პოლიტიკური აჟიოტაჟით, რის შედეგადაც დაირღვა მისი კონსტიტუციური უფლებები.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 10.04.02წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 12.06.02წ. განჩინებით, საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაიგზავნა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიაში. კოლეგიის 08.08.02წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. კოლეგიამ მიუთითა, რომ სადავო ბრძანების მიღება მოხდა მოსარჩელის ქმედებაში ბრალის დადგენის გარეშე. პატიმართაA გაქცევის ფაქტი თავისთავად არ ნიშნავს მოსარჩელის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის უხეშ დარღვევას. იუსტიციის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის მიერ პატიმართა გაქცევის ფაქტზე ჩატარებული მოკვლევა დამთავრდა 09.10.2000წ. გასაჩივრებული ბრძანების გამოცემიდან ერთი კვირის შემდეგ. ამდენად კოლეგიამ დაასკვნა, რომ ნ. ქ.-ას გათავისუფლების მომენტისათვის არ ყოფილა ჩატარებული სამსახურებრივი მოკვლევა, არ შემდგარა სათანადო დასკვნა, არ ყოფილა დადგენილი მოსარჩელის ბრალეულობა, ხოლო ბრალის გარეშე პირის პასუხისმგებლობა არ დაიშვება. ნ. ქ.-ასათვის მოკვლევის მასალების შედეგად შედგენილი დასკვნა არც შემდგომში გაუცნიათ, მას კანონმდებლობის მოთხოვნის შესაბამისად არ ჩამორთმევია ახსნა-განმარტება, არ გადაუციათ სადავო ბრძანება. თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 13.08.01წ. განაჩენის და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 13.12.01წ. განჩინების, აგრეთვე სამინისტროს გენინსპექციის 09.10.2000წ. დასკვნის საფუძველზე სასამართლო კოლეგია ასკვნის, რომ ნ. ქ.-ას მიერ გამოცემული იყო ბრძანებები, რომელთა შესრულების შემთხვევაში გამოირიცხებოდა პატიმართა გაქცევა. კოლეგიამ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ დაირღვა სადავო ბრძანების გასაჩივრების ერთთვიანი ვადა. კოლეგიამ მიუთითა, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 127-ე და საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის 204-ე მუხლების შესაბამისად, პირს უფლება აქვს გაასაჩივროს სამსახურებრივ საკითხზე გამოცემული ბრძანება მისთვის ბრძანების გადაცემიდან ერთი თვის ვადაში. კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის სადავო ბრძანება არ გადაუციათ, პატიმრობის პერიოდში ნ. ქ.-ა იყო ავად და ფიზიკურად მოკლებული იყო ბრძანების გაცნობის შესაძლებლობას. სამსახურიდან გათავისუფლების სამართლებრივი საფუძვლის შეტყობინებისთანავე მან მიმართა საოლქო სასამართლოს რეაბილიტაციის და თანამდებობაზე აღდგენის მოთხოვნით, ხოლო 06.02.02წ. განჩინების მიღების შემდეგ, კანონმდებლობით განსაზღვრულ ვადაში მიმართა სასამართლოს ბრძანების გაუქმების მოთხოვნით.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 08.08.02წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მიერ. კასატორი აღნიშნავს, რომ სამინისტროს გენერალური ინსპექციის დასკვნაში დეტალურად არის აღნიშნული თუ რაში გამოიხატა ნ. ქ.-ს მიერ სამსახურებრივი მოვალეობების უხეში დარღვევა. ამდენად გაუგებარია, თუ რის საფუძველზე დაასკვნა სასამართლომ, რომ “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 99-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე სამინისტროს მიერ არ ჩატარებულა სამსახურებრივი მოკვლევა, არ გამოკვლეულა თუ რა სამსახურებრივი მოვალეობები იქნა დარღვეული ნ. ქ.-ას მიერ. კასატორი უთითებს, რომ სამსახურებრივი მოკვლევის შედეგად შედგენილი დასკვნის გაცნობა და ახსნა-განმარტების ჩამორთმევა ვერ მოხერხდა ნ. ქ.-ს დაპატიმრების გამო. დისციპლინური პასუხისმგებლობის წესით სასჯელის გამოყენების უკანონობას არ ადასტურებს ნ. ქ.-ას სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება. კასატორი აღნიშნავს აგრეთვე, რომ ნ. ქ.-ს მიერ დარღვეული იქნა “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 127-ე მუხლის პირველი პუნქტით, აგრეთვე შკკ-ს 204-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ბრძანების სასამართლოში გასაჩივრების ერთთვიანი ვადა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესაწავლის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს კოლეგიის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, იგი არ ემყარება კანონმდებლობის მოთხოვნებს და საქმეში დაცულ მტკიცებულებებს, სასამართლოს მსჯელობა არ შეესაბამება სასამართლოს მიერ გაკეთებულ დასკვნებს. კერძოდ, საოლქო სასამართლოს კოლეგია სასამართლო გადაწყვეტილებების (თბილისის საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთაAკოლეგიის 13.08.01წ. განაჩენი და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 13.12.01წ. განჩინება), აგრეთვე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 09.10.2000წ. ის დასკვნის საფუძველზე დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ნ. ქ.-ას მიერ გამოცემული იყო საჭირო ბრძანებები დაცვის რეჟიმის უზრუნველსაყოფად. ამასთანავე, კოლეგიის დასკვნა იმის შესახებ, რომ კონტროლი გამოცემული ბრძანების შესრულებაზე არ ეკისრებოდა დაწესებულების ხელმძღვანელს არის დაუსაბუთებელი, კოლეგია ვერ უთითებს იმ ნორმატიულ აქტს, რომლის საფუძველზეც აკეთებს ასეთ დასკვნას, კოლეგიის აღნიშნული დასკვნა არ ემყარება სამსახურებრივ უფლებამოსილებათა გამიჯვნის რაიმე აქტს, სასჯელაღსრულებითი დაწესებულების დებულებას ან რეჟიმის შინაგანაწესს, ეწინააღმდეგება საქართველოს პრეზიდენტის 31.12.99წ. ¹706 ბრძანებით დამტკიცებულ “საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების ორგანოებში სახელმწიფო სამსახურის გავლის წესის” მე-18, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.12.99წ. ¹372 ბრძანებით დამტკიცებული “სასჯელაღსრულების დაწესებულებათA დაცვის მსჯავრდებულთა ბადრაგირებისა და ძებნის წესდების 7.3 მუხლებს. სადავო ბრძანების უსაფუძვლობა არ დასტურდება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი სასამართლო აქტებით, საოლქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის 06.01.02წ. განჩინების მიხედვით ნ. ქ.-ას თანამდებობიდან გათავისუფლება დაკავშირებული არ არის მის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრასა და სს პასუხისგებაში მიცემასთან, რის გამოც ნ. ქ.-ას უარი ეთქვა რეაბილიტაციის წესით სამსახურში აღდგენაზე. სადავო ბრძანების უკანონობა არ დასტურდება აგრეთვე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის 13.08.01წ. დასკვნით, გენერალური ინსპექციის მოკვლევის შედეგები ცალსახად უთითებს სასჯელაღსრულებითი დეპარტამენტის პასუხისმგებელ პირთა მიმართ დისციპლინური დევნის აღძვრის საჭიროებას. ამასთანავე, საქმის გარემოებათა სრულყოფილი შესწავლისათვის, დავის სწორი გადაწყვეტის ინტერესებიდან გამომდინარე, საჭიროა გენ. ინსპექციის დასკვნის სრული ტექსტის გამოთხოვა სამინისტროდან.

საქართველოს იუსტიციის მინისტრის სადავო ბრძანების უსაფუძვლობას არ ადასტურებს აგრეთვე ის გარემოება, რომ ბრძანება გამოიცა გენ. ინსპექციის მიერ დასკვნის მომზადებამდე. ინსპექციის მიერ საქმის გარემოებათა შესწავლის შედეგად მომზადებული დასკვნა ადასტურებს ნ. ქ.-ას მიერ სამსახურებრივი მოვალეობების უხეშ დარღვევას, მის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომების გატარების საჭიროებას. დადგენილი პროცედურის დარღვევით ბრძანების გამოცემა, თავისთავად არ ადასტურებს მის უკანონობას, ვინაიდან პროცედურის დარღვევა შესაძლოა გახდეს სადავო ბრძანების გაუქმების საფუძველი უკეთუ პროცედურის დარღვევის შედეგად შესაძლებელი იყო სხვა გადაწყვეტილების მიღება. ამასთანავე, გენ. ინსპენქციის დასკვნამდე სადავო ბრძანების გამოცემა თავისთავად არ ადასტურებს მინისტრის ბრძანების საქმის გარემოებათა შესწავლის გარეშე გამოცემას, ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის დაკისრებას, მით უფრო, რომ სასამართლოს არ გამოუთხოვია და არ შეუსწავლია საქართველოს იუსტიციის მინისტრთან 02.10.2000წ. ჩატარებული თათბირის ოქმი, რომელიც სადავო ბრძანების ტექსტის თანახმად, წარმოადგენდა ბრძანების გამოცემის საფუძველს. ამდენად, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ნ. ქ.-ას არ მიეცა თავისი არგუმენტაციის წამოყენების საშუალება. გარდა ამისა, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ სადავო ბრძანების ტექსტის არ გაცნობა, ნ. ქ.-ას არგუმენტების მოსმენის გარეშე თანამდებობიდან გათავისუფლება ვერ მოხერხდა მის მიმართ აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის გამოყენების გამო.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის სადავო 02.10.2000წ. ¹106 ბრძანებით ნ. ქ.-ა გათავისუფლდა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის მსჯავრდებულთა და პატიმართა სამკურნალო დაწესებულების დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობიდან. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 24.01.2000წ. ¹8 ბრძანებით ნ. ქ.-ა დირექტორის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა “პატიმრობის შესახებ” კანონის მე-7 მუხლისა და “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 30-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის მოთხოვნათა შესაბამისად. ამდენად, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 23-ე მუხლის მიხედვით, ნ. ქ.-ა სამსახურში განსაზღვრული ვადით იყო მიღებული. ამავე კანონის 26-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ე” ქვეპუნქტისა მიხედვით, პირის სამსახურში განსაზღვრული ვადით მიღებისას უნდა განისაზღვროს სამსახურის ვადა. ამდენად სადავო ბრძანების გაუქმების, სამსახურში აღდგენის საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ, იმის გათვალისწინებით, რომ ნ. ქ.-ა დაწესებულების დირექტორის თანამდებობაზე დანიშნული იყო დროებით მოვალეობის შემსრულებლად, უნდა გაარკვიოს თუ რა ვადით იქნა დანიშნული მოვალეობის შემსრულებლად ნ. ქ.-ა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ განიხილა რა ნ. ქ.-ას სარჩელი, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის სადავო ბრძანება მიიჩნია ადმინისტრაციულ აქტად. საკასაციო პალატა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 21.10.02წ. განჩინების საფუძველზე, თვლის, რომ “ნ. ქ.-ას თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ” საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 02.10.2000წ. ¹106 გასაჩივრებული ბრძანება არის ადმინისტრაციული გარიგება, რომლითაც შეწყდა ნ. ქ.-ასა და ადმინისტრაციული ორგანოს – საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს შორის საჯარო სამსახურებრივი ურთიერთობა. ამდენად, დავის საგანს წარმოადგენს არა ადმინისტრაციული აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან, არამედ ადმინისტრაციული გარიგებით საჯარო სამსახურებრივი ურთიერთობის შეწყვეტა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, განსახილველი დავა სსკ-ს მე-6 მუხლის თანახმად არ განეკუთვნება საოლქო სასამართლოს პირველი ინსტანციის წესით განსახილველ საქმეთა რიგს. ვინაიდან განსახილველი საქმე არ არის მოცული მე-6 მუხლის ჩამონათვალით, სასკ-ს მე-5 და სსკ-ს მე-15 მუხელბის მიხედვით იგი განეკუთვნება რაიონული სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს, მოპასუხის ადგილმდებარეობის მიხედვით.

სარეზოლუციო ნაწილი:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, მე-5, მე-6 მუხლებით, აგრეთვე სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 08.08.02წ. გადაწყვეტილება.

2. საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეცეს კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.