3გ-ად-21-კ-03 24 აპრილი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: კოოპერატიული ბინათმშენებლობისთვის გადახდილი თანხის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის მერიის 1991წ. 14 მარტის ¹220 განკარგულების საფუძველზე, კასატორი გ. კ-ი გაწევრიანდა ¹..... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივში, მაგრამ კოოპერატიული ბინათმშენებლობა არ დამთავრებულა. 2001წ. 11 იანვარს გ. კ-მა სარჩელი აღძრა მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის სასამართლოში და მოითხოვა მოპასუხე ქ. თბილისის მერიისათვის 32901 ლარის დაკისრება. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ კოოპერატიული ბინათმშენებლობა შეჩერებულია და მას ბინის აშენების იმედი აღარ აქვს, იმყოფება მძიმე ეკონომიურ მდგომარეობაში, რის გამოც ითხოვს ბინის მშენებლობისათვის მის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნებას, რაც 32901 ლარს შეადგენს საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულების გათვალისწინებით, რომლითაც თითოეული კვ.მეტრი ბინის ფართის ღირებულება ზღვის უბანში განისაზღვრა 365 ლარით, იგი კოოპერატივში გაწევრიანებული იყო ოთხოთახიანი ბინის ასაშენებლად, საერთო ფართით 90,14 კვ.მ.

გ. კ-ის სარჩელი არ ცნო მოპასუხე – საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი ¹.....-ის წარმომადგენელმა და აღნიშნა, რომ სკ-ს 1512-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოში ყველა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი, როგორც იურიდიული პირი გაუქმებულია, ხოლო საბინაო ვალის დასაფარავად სახელმწიფო ყოფილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრებთან ანგარიშსწორებას ინდივიდუალურად ახორციელებს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მეშვეობით.

გ. კ-ის სარჩელი ასევე არ ცნო თბილისის მერიამ და აღნიშნა, რომ გ. კ-ის მოთხოვნა კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის შეტანილი თანხის დაბრუნების შესახებ ამ ეტაპზე არ ექვემდებარება ერთიანად ანაზღაურებას, რადგან მისი ანაზღაურება სახელწიფო პროგრამით უნდა განხორციელდეს ეტაპობრივად 2005 წლამდე, “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული წესისა და 1999წ. 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულებით დამტკიცებული “საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანების დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა განხორციელების პროგრამის” შესაბამისად.

რაიონულ სასამართლოში საქმის განხილვისას 2001წ. 29 ნოემბერს მერიის შუამდომლობის საფუძველზე, საქმეში მოპასუხედ ჩართული იქნა ფინანსთა სამინისტრო.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; თბილისის მერიასა და ფინანსთა სამინისტროს სოლიდარულად დაეკისრათ გ. კ-ის სასარგებლოდ 32901 ლარის გადახდა 2001წ. იანვრის კურსის შესაბამისად, მყარ ვალუტასთან შეფარდებაში, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის მერიამ და მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება. სააპელაციო სასამართლოს 2002წ. 24 ივლისის განჩინებით საქმეში მესამე პირად ჩართული იქნა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წევრთა დაცვის ასოციაცია.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 16 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მერიის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. კ-ის მიერ 1991-1992 წლებში გადახდილი იქნა თანხა კოოპერატიული ბინის მშენებლობისათვის, მაგრამ ბინა არ აშენდა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოსაზრება და აღნიშნა, რომ სკ-ს მეორე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ერთი და იმავე დონის სამართლის ნორმათა კოლიზიის დროს გამოიყენება სპეციალური და უფრო ახალი კანონი, ამ შემთხვევაში კანონი “სახელმწიფო ვალის შესახებ”, რომლის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ზ” ქვეპუნქტით კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება აღიარებულ იქნა სახელმწიფო საშინაო ვალად, ხოლო მე-4 პუნქტით სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესის შემუშავება დაევალა ფინანსთა სამინისტროს, რომლის 1999წ. 11 ოქტომბრის ¹226 ბრძანებით დამტკიცდა “საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესი”, რომლის პირველი მუხლის მე-4 პუნქტით განისაზღვრა კოოპერატიული საცხოვრებელი სახლის ორი კატეგორია: დამთავრებას დაქვემდებარებული და დამთავრებას დაუქვემდებარებელი. ამ უკანასკნელს მიეკუთვნება ¹...... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის სახლი. ამ კატეგორის ბინათმშენებელთა ვალის დაფარვა და საკომპენსაციო თანხების გაცემა გ. კ-ზე უნდა მოხდეს არა მხოლოდ მოპასუხე მერიის მიერ, არამედ საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტიდან და თბილისის საქალაქო ბიუჯეტიდან საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მომსახურე ბანკში გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე ჩარიცხული თანხიდან, დადგენილი რიგითობის მიხედვით, პროექტით გათვალისწინებული კუთვნილი საერთო ფართის შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის ასაშენებელ რაიონში ერთი კვადრატული მეტრი საერთო ფართის საბაზრო ღირებულებიდან გამომდინარე, იმის გათვალისწინებით, რომ ასაშანებელი სახლის პროექტით გათვალისწინებული კუთვნილი საერთო ფართის მიხედვით გ. კ-მა სახლის ასაშენებელ რაიონში საბაზრო ფასებში შეიძინოს ანალოგიური პროექტის ბინა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ გ. კ-ის სარჩელი ქ.თბილისის მერიის მიმართ კოოპერატიულ ბინათმშენებლობაზე შეტანილი თანხის კომპენსაციის შესახებ არ დააკმაყოფილა. ამასთან, სააპელაციო პალატამ გ. კ-ს მიუთითა “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის მე-4-5 პუნქტებით გათვალისწინებულ შეღავათებზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა გ. კ-მა და მისი გაუქმება მოითხოვა შემდეგი მოტივით:

კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დარღვეულია სკ-ს 393-394-ე მუხლები, კერძოდ მან გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი და გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა სკ-ს 316-361-ე და 405-ე მუხლები, რომლებიც არეგულირებენ სახელშეკრულებო ურთიერთობებს. რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას, სკ-ს მე-2 მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებულ ნორმათა კოლიზიის შესახებ, კასატორი არ იზიარებს და მიჩნევს, რომ კოლიზია არ არსებობს, რადგან სამოქალაქო სამართლის მუხლების შესრულება აუცილებელია ყველა ორგანიზაციისათვის, მათ შორის თბილისის მერიისა და ფინანსთა სამინისტროსთვისაც. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილი, რომლითაც ყველა კანონი უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კონსტიტუციას.

კასატორმა განმარტა, რომ კოოპერატორთა ინტერესების დაცვის ორგანიზაცია არ არსებობს და იგი მისი წევრი არ არის, რის გამოც იგი არ ექვემდებარება აღნიშნული ორგანოს მიერ დაწესებულ რიგითობას. ამასთან, კასატორმა ეჭვქვეშ დააყენა თვით ამ ორგანიზაციის არსებობა, რადგან სასამართლო სხდომებზე მათ მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი მათი რეგისტრაციის დამასტურებული დოკუმენტი. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული “სახელმწიფო ქონების პრივატიზაციის შესახებ” და “ბიუჯეტის შესახებ” კანონები მასსა და სახელმწიფოს შორის ურთიერთობასთან კავშირში არ არის.

მოწინააღმდეგე მხარეთა – ქ. თბილისის მერიის, ფინანსთა სამინისტროსა და მესამე პირის – საბინაო სამშენებლო კოოპერატივების წევრთა ასოციაციის წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩივარი, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, არ ცნეს, მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება, რადგან ისინი მართალია, აღიარებენ კასატორის მოთხოვნას კოოპერატიულ ბინათმშენებლობაზე შეტანილი თანხის 32901 ლარის ანაზღაურების შესახებ, მაგრამ ეთანხმებიან სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომ თანხების კომპენსაცია უნდა მოხდეს “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონისა და საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. ¹592 ბრძანებულების შესაბამისად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. კ-ის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობის მოტივით არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატისათვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ კასატორი გ. კ-ი არის ¹..... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელიც ე.წ. ზღვის უბანში უნდა აშენებულიყო, კასატორს გადახდილი აქვს ბინათმშენებლობისათვის საჭირო თანხები, მაგრამ შპს “კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს” მიერ 2001წ. 28 მარტს გაცემული ¹64/4 ცნობის მიხედვით, კორპუსის მშენებლობა არც დაწყებულა და არც გაგრძელდება, რადგან დამთავრებას დაუქვემდებარებელი ბინათმშენებლობის კატეგორიას განეკუთვნება და ექვემდებარება კომპენსაციას. კასატორი ბინათმშენებლობის კოოპერატივში გაწევრიანებული იყო 90,14 კვ.მ ფართობის ოთხოთახიანი ბინის ასაშენებლად და საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულების საფუძველზე, თბილისის მერიისაგან და საბინაო-კოოპერატივისგან მოითხოვა 32901 ლარის კომპენსაცია, რადგან ბრძანებულების მიხედვით ზღვის უბანში 1 კვ.მ ბინის ფართის ღირებულება 365 ლარით განისაზღვრა.

სააპელაციო პალატამ მართებულად არ დააკმაყოფილა კასატორის სარჩელი რიგგარეშედ 32901 ლარის საკომპენსაციო თანხების თბილისის მერიისა და ¹..... საბინაო-კოოპერატივისათვის დაკისრების შესახებ, რომელიც ასევე სწორად შეიცვალა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წევრთა დაცვის ასოციაციით, რასაც საკასაციო პალატაც იზიარებს, რადგან:

ა) “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ზ” ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო საშინაო ვალად აღიარებულია კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება, რომლის დაფარვის წესის შემუშავება, ამავე მუხლის მე-4 პუნქტით დაევალა ფინანსთა სამინისტროს;

ბ) “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის შესაბამისად, ფინანსთა მინისტრის 1999წ. 11 ოქტომბრის ¹226 ბრბანებით დამტკიცდა “საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესი”;

გ) საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 12 ოქტომბრის ¹592 ბრძანებულებით დამტკიცდა “საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანების დაფარვის ხელშემწყობ ღონისძიებათა განხორციელების პროგრამა”, რომლის შესაბამისადაც ზღვის უბანში 1 კვ.მ ფართის საკომპენსაციო ღირებულება განისაზღვრა 365 ლარით, რაც კასატორის მოთხოვნას წარმოადგენს;

ამდენად, საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანება სახელმწიფო შიდა ვალად არის აღიარებული და მისი დაფარვის საკითხი “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის შესაბამისად, რეგულირებულია საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. ¹592 ბრძანებულებითა და ფინანსთა მინისტრის 1999წ. ¹226 ბრძანებით დამტკიცებული წესებით, რომლებიც სამართლებრივად, “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის თანახმად, წარმოადგენენ დავის მომწესრიგებელ სპეციალურ კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს, რომლებიც სავალდებულოა შესასრულებლად. ამიტომ საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს გ. კ-ის დავის გადაწყვეტისას ზემოაღნიშნული ნორმატიული აქტების სააპელაციო პალატის მიერ გამოყენებას და არ ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას სკ-ს 316-ე, 361-ე, 405-ე მუხლების გამოყენების შესახებ, რადგან ისინი ვალდებულებითი ურთიერთობის მომწესრიგებელი ზოგადი ნორომებია და მათში განმტკიცებული დებულებანი, რომ ვალდებულების ძალით კრედიტორი (გ. კ-ი) უფლებამოსილია მოვალეს (სახელწიფოს) მოსთხოვოს ვალდებულების ჯეროვანი, კეთილსინდისიერი შესრულება, სწორედ ასახულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოყენებულ ნორმატიულ აქტებში და სახელმწიფოს მიერ აღიარებული ამ ვალდებულების აღსრულებას ისახავს მიზნად.

კასატორი სათანადო მოპასუხედ მიიჩნევს მხოლოდ თბილისის მერიასა და ¹.... საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივს, რომლის მეპაიე წევრიც თავად იყო და არ იზიარებს საქმეში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის ჩართვას, რადგან იგი ასოციაციის წევრი არ არის და ამასთან სადავოდ ხდის ასოციაციის რეალურ ფუნქციონირებას, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს და ეთანხმება საპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, საქმეში საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მართებულად ჩართვის შესახებ, რადგან სკ-ს 1512-ე მუხლის შესაბამისად, ყველა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის გაუქმებასთან დაკავშირებით ფინანსთა მინისტრის 1999წ. ¹226 ბრძანებით დამტკიცებული ზემოაღნიშნული წესის მიხედვით განისაზღვრა, რომ ყოფილი საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წევრებთან სახელმწიფო საბინაო ვალის დასაფარად ანგარიშსწორება ხორციელდება მხოლოდ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივების წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მეშვეობით, რომელშიც გაწევრიანებული არიან საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები და არა ცალკეული ბინათმშენებლები, როგორც კასატორი მიუთითებს. წესების მე-4 პუნქტის მე-3 ქვეპუნქტის მიხედვით, ყოფილი სამშენებლო კოოპერატივის გამგეობები და წევრები მათთან არსებული დოკუმენტებიდან გამომდინარე და საერთო კრების (არანაკლებ წევრთა ორი მესამედისა) მონაწილეთა უმრავლესობის გადაწყვეტილების საფუძველზე ამტკიცებენ მათი წევრებისათვის საკომპენსაციო ერთჯერად განაცემის რიგითობას და წარუდგენენ ასოციაციას, ხოლო ამავე პუნქტის მე-6 ქვეპუნქტის თანახმად: “ბინების სანაცვლოდ საკომპენსაციო ერთჯერადი განაცემის გაცემა ხორციელდება ასოციაციის მიერ დამტკიცებული სიების საფუძველზე რიგითობის მკაცრი დაცვით”. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკომპენსაციო თანხის მხოლოდ თბილისის მერიის მიერ რიგგარეშედ ანაზღაურების თაობაზე გ. კ-ის მოთხოვნა ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია, ამიტომ სწორად არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო პალატის მიერ, რასაც საკასაციო პალატაც იზიარებს.

ამდენად, საკასაციო პალატა, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით ვერ დაეთანხმება გ. კ-ის საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ სსკ-ს 410-ე მუხლის საფუძველზე კასაცია არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რადგან საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონდარღვევებს ადგილი არ ჰქონია და სააპელაციო პალატამ კანონმდებლობის მართებული გამოყენება – განმარტებით გამოიტანა კანონიერი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ს 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება;

3. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.