3გ-ად-22-კ-02 8 ივლისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. ქადაგიძე

სარჩელის საგანი: ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობა; მოპასუხის გამოსახლება.

შეგებებული სარჩელის საგანი: აქციათა ნაწილის პრივატიზების ბათილად ცნობა; არაკეთილსინდისიერად შემძენად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1991წ. 12 და 15 მარტს მთავარ უნივერმაღ “...-სა” და ასოციაცია “ი.-ს” მრავალდარგოვან ფირმა “კ.-ის” მცირე საწარმო “პ.-ს” (რეგისტრირებულია თბილისის საბურთალოს სახალხო დეპუტატთა რაისაბჭოს აღმასკომის 1990წ. 14 ნოემბრის ¹23.11.937 გადაწყვეტილებით, ხოლო თბილისის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1992წ. 11 ნოემბრის ¹4-08/2031 გადაწყვეტილებით რეგისტრაციაში გატარდა როგორც შპს “პ.-ი”) შორის 5 წლის ვადით დაიდო სამი ორ-ორგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულება, რომლითაც მ/ს “პ.-ს” სარგებლობისათვის გადაეცა უნივერმაღი “...-ის” მარჯვენა ფლიგელის მე-2 სართულზე მდებარე 129 კვ.მ ფართის ღია აივანი 65 კვ.მ ფართის კიბით, კიბის ქვეშ მდებარე 24,5 კვ.მ ფართი, პირველ სართულზე ვიტრინებში სავაჭრო რიგის 15 კვ.მ, ხოლო უნივერმაღის მარცხენა ფლიგელის მეორე სართულზე გადაეცა 151 კვ.მ ღია აივანი 60 კვ.მ კიბით და დებარკადერის თავზე მდებარე ქუდის 90 კვ.მ ღია ფართი, მ/ს “პ.-ს” ასევე გადაეცა უნივერმაღის სასაწყობო მეურნეობის გამოუყენებელი ავტოფარეხის შენობის 90 კვ.მ 1400 კვ.მ ტერიტორიით, მდებარე ...-ის დასახლებაში. სამივე ხელშეკრულების მე-2 მუხლის “ბ” პუნქტით “პ.-ი” ვალდებულებას კისრულობდა თავისი სახსრებით ჩაეტარებინა საიჯარო ფართის კაპიტალური შეკეთება და მთავარ არქიტექტორთან შეთანხმებით ვიტრაჟებით დაეხურა უნივერმაღის ღია აივანი, ხოლო ხელშეკრულების მე-3 მუხლი მ/ს “პ.-ს” უფლებას აძლევდა ამ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის, ანუ 1996წ. 12.15 მარტის შემდეგ, მოქმედი წესით გამოესყიდა საიჯარო ფართი. 1992წ. 1 მაისს უნივარმაღი “...-ის” ეკონომიკური კოორდინაციის მუდმივმოქმედმა კომისიამ განიხილა მ/ს “პ.-თან” დადებული საიჯარო ხელშეკრულებისა და საწარმოს საქმიანობის საკითხი, გაითვალისწინა, რომ მოიჯარეს უკვე დაწყებული ჰქონდა საიჯარო ფართზე სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოები და ივლისში გააფორმა ხელშეკრულება ¹10-¹11, რომლითაც 1994წ. 1 იანვრამდე შპს “პ.-ს” (მ/ს “პ.-ის” სამართალმემკვიდრე) იჯარით გადასცა უნივერმაღის შენობის მე-2 სართულზე, მარცხენა ფლიგელში მდებარე 151 კვ.მ ფართი და პირველ სართულზე 9 კვ.მ სასაწყობო ფართობი. აღნიშნული საიჯარო ხელშეკრულების განახლება მოხდა 1994წ. 3 იანვარს და არც ერთი მათგანი არ ითვალისწინებდა “პ.-ის" მიერ საიჯარო ქონების გამოსყიდვის უფლებას.

საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 14 აპრილის ¹288 დადგენილებისა და თბილისის მერიის საქალაქო კოლეგიის 1993წ. 4 სექტემბრის ¹09.04.59 გადაწყვეტილების შესაბამისად, თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის დეპარტამენტის კოლეგიის 1994წ. 22 ივლისის ¹09.28.115 გადაწყვეტილებით დადგინდა თბილისის მერიის მუნიციპალურ საწარმო უნივერმაღი “...-ის” სააქციო საზოგადოებად სავალდებულო წესით გარდაქმნა, რადგან მისი ძირითადი ფონდების საბალანსო ღირებულება შეადგენდა 203399000 კუპონს. 1991 წლიდან მ/ს “პ.-ი” უნივერმაღ “...-ს” უხდიდა საიჯარო ქირას.

თბილისის მერიის საქალაქო მმართველობის მთაწმინდის რაიონის გამგეობის 1994წ. 2 აგვისტოს ¹4-08/551 განკარგულებით დამტკიცდა თბილისის სახელმწიფო არქიტექტურულ-სამშენებლო კონტროლის ინსპექციის 01.08.94წ. კომისიის აქტი ... უნივერმაღი “...-ის” შენობის ფასადის მხრიდან შპს “პ.-ის” მიერ არსებული ვერანდების შემინვისა და პირველ სართულზე გაკეთებული ვიტრინების ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ, რომლის ტექნიკური დოკუმენტაცია გადაეგზავნა თბილისის ტექინვენტარიზაციის ბიუროს აღრიცხვაზე ასაყვანად, ხოლო 1994წ. 14, 20, 26 ივლისს “პ.-მა” უნივერმაღ “...-ს” საიჯარო ქირასთან ერთად გადაურიცხა იჯარით აღებული ქონების (ფართის) გამოსასყიდი თანხა: 300 მლნ. კუპონი (საგადასახადო დავალება ¹31), 160 მლნ.კუპონი (საგადასახადო დავალება ¹33), 370 მლნ. კუპონი (საგადასახადო დავალება ¹36), რაც უნივერმაღმა “...-მა” ¹303 საგადასახდო დავალებით უკან დააბრუნა, როგორც შეცდომით ჩარიცხული თანხა. შპს “პ.-მა” 4 და 11 აგვისტოს უნივერმაღს ¹38, ¹39 საგადასახადო დავალებით კვლავ გადაურიცხა 10090600 კუპონი იჯარით აღებული ქონების გამოსასყიდი თანხა 1991წ. 15 მარტს უნივერმაღ “...-სა” და მცირე საწარმო “პ.-ს” შორის დადებული და სანოტარო წესით დამოწმებული რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის 1.9 მუხლი მიუთითებდა, რომ წინამდებარე ხელშეკრულება წარმოადგენდა მხარეთა შორის 1991წ. 12 და 15 მარტს გაფორმებული ორგვერდიანი ხელშეკრულებების შემკრებ ხელშეკრულებას, რის შემდეგაც ეს უკანასკნელნი ძალას კარგავდნენ, ხოლო 1.10 მუხლით კი მეიჯარეს უფლება ეძლეოდა სახელშეკრულებო ვადაში ან მის გასვლამდე საიჯარო ქონების გამოსყიდვაზე. 1994წ. აგვისტოში შპს “პ.-ის” მიერ გადარიცხული საიჯარო ქონების გამოსასყიდი თანხა სს უნივერმაღი “...-ის” მიერ დაბრუნებულ იქნა 31 აგვისტოსა და 15 სექტემბერს ¹356 და ¹372 საგადასახადო დავალებებით. უკან დაბრუნებული თანხა, 900 მლნ. კუპონი მოიჯარემ _ შპს “პ.-მ” 1994წ. 25 ოქტომბერს ¹541 საგადასახადო დავალებით გადარიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში, ხოლო მანამდე 1994წ. 22 ივლისს და 24 აგვისტოს თხოვნით მიმართა თბილისის ქონების მართვის სამმართველოს იჯარით აღებული ფართის გამოსყიდვაზე, რასაც დაურთო 1991წ. 15 მარტის რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულება და უნივერმაღი “...-ის” თანამშრომლების თანხმობა.

1994წ. 8 დეკემბერს უნივერმაღმა “...-მა” შპს “პ.-ის” წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოში და მოითხოვა 1991წ. 15 მარტს დადებული რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ბათილობა იმ საფუძვლით, რომ უნივერმაღის ადმინისტრაციისათვის უცნობი იყო ამ ხელშეკრულების არსებობა, ხელშეკრულება უნივერმაღის არც ერთ განყოფილებაში არ ინახებოდა და საერთოდ ეჭვს იწვევდა მისი ნამდვილობა. უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1994წ. 21 დეკემბრის ¹14/182 გადაწყვეტილებით უნივარმაღი “...-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის დეპარტამენტის კოლეგიამ 1994წ. 29 დეკემბრის ¹20.35.291 გადაწყვეტილებით კანონიერად ცნო შპს “პ.-ის” მიერ იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვა. შესაბამისად, შპს “პ.-ზე” 1995წ. 15 თებერვალს გაიცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა ¹თ-5-ი, რაც შემდგომ ბათილად ცნო საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიამ 1995წ. 6 აპრილის ¹14.19.123 დადგენილებით.

1991წ. 15 მარტს რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ნამდვილობა და შპს “პ.-ზე” გაცემული ¹თ-5-ი საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის კანონიერება, ასევე “პ.-ის” სადავო ფართიდან გამოსახლება მრავალგზის იქნა განხილული საქართველოს რესპუბლიკის უზენაეს საარბიტრაჟო სასამართლოში, სადაც “საქართველოს რესპუბლიკაში სასამართლოს შესახებ” 1991წ. კანონის მე-18, მე-19 მუხლების საფუძველზე შპს “პ.-ის” ინდივიდუალურ საწარმო “ი. ა.-დ” გარდაქმნასთან დაკავშირებით, 1997 წელს შეწყდა საქმის წარმოება. ამასთან, საქმეში არსებული 1991წ. 15 მარტის რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულების ნამდვილობის დასადგენად საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ არაერთხელ დაინიშნა სასამართლო ექსპერტიზა: 1995წ. 7 სექტემბერს, 1996წ. 22 მაისს და 1996წ. 26 ივნისს, რომელთა დასკვნების მიხედვითაც რვაგვერდიანი ხელშეკრულება გაყალბებულია (გვერდები სხვადასხვა მანქანაზეა დაბეჭდილი, ციფრი 2 გადაკეთებულია 8-ად, ბოლო გვერდზე ორგან ჩამატებულია “5.1” ჩანაწერი). 1996წ. 29 ნოემბერსა და 10 დეკემბერს დამატებითი ექსპერტიზა ჩაუტარდა შპს “პ.-ის” მიერ წარმოდგენილ რვაგვერდიანი ხელშეკრულების სხვა ეგზემპლარს და დადასტურდა მისი ნამდვილობა.

1997წ. 7 ივლისს უნივერმაღმა “...-მ” დავა განაახლა ინდივიდუალურ საწარმო “ი. ა.-ე” - “პ.-ის” მიმართ და სარჩელი აღძრა მთაწმინდის რაიონის სასამართლოში იგივე მოთხოვნით: კერძოდ, ითხოვა: 1991წ. 15 მარტის რვაგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულებისა და შპს “პ.-ზე” გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ¹თ-5-ი ბათილად ცნობა, დაკავებული ფართიდან მოპასუხის გამოსახლება.

თავის მხრივ, ინდივიდუალურმა მეწარმემ “ი. ა.-მ” სარჩელით მიმართა ვაკის რაიონის სასამართლოს საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის დეპარტამენტის მიმართ, სამინისტროს კოლეგიის 1995წ. 6 აპრილის ¹14.19.123 დადგენილების 1 პუნქტისა და დეპარტამენტის სათათბიროს 1998წ. 27 მაისის ¹218/460 გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე, რაც დააკმაყოფილა სასამართლომ.

1999წ. 13 ოქტომბერს მოპასუხე ი/მ “ი. ა.-მ” შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის _ სს უნივერმაღი “...-ისა” და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა სს უნივერმაღი “...-ის” აქციათა პრივატიზების ბათილობა მის მიერ პრივატიზებული ქონების – 400 კვ.მ შენობის ნაწილისა და 215 კვ.მ დამხმარე ფართის ღირებულების აქციათა ნაწილში და ამ ფართზე უნივერმაღის არაკეთილსინდისიერ შემძენად ცნობა.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სრულად დაკმაყოფილდა სს უნივერმაღი “...-ის” სარჩელი, ხოლო მოპასუხე ი/ს “ი. ა.-ე” - “პ.-ს” უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შემდეგი საფუძვლით:

1. 1991წ. 12 და 15 მარტს მხარეთა შორის დადებული ორგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულებები არ წარმოშობენ იჯარით აღებული ქონების შესყიდვის უფლებას, რადგან ხელშეკრულება არ აკმაყოფილებს “სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” 7.4 მუხლის მოთხოვნებს. კერძოდ, ხელშეკრულებაში არ არის მითითებული საიჯარო ქონების ღირებულება და ქირის ოდენობა;

2. 1991წ. 12 და 15 მარტის ხელშეკრულებები არ შეესაბამება ასევე საქართველოს პარლამენტის 1994წ. 20 სექტემბრის ¹555 დადგენილებას “სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ”;

3. 1991წ. 15 მარტს რვაგვერდიანი ხელშეკრულება სამართლებრივად ვერ ასრულებს ე.წ. შემკრები ხელშეკრულების დანიშნულებას და იურიდიული ძალა არ გააჩნია, რადგან 1996წ. 26 ივლისის ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე დამტკიცებულია მისი გაყალბების ფაქტი, ამიტომ რვაგვერდიანი ხელშეკრულება ბათილია საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 48-ე მუხლის შესაბამისად;

4. “პ.-ის” მიერ სადავო ფართის შესყიდვა მოხდა კანონის დარღვევით, ფართი არ იყო საპრივატიზებო ნუსხაში, არამედ უკვე შესული იყო სს უნივერმაღი “...-ის” საწესდებო კაპიტალში.

აღნიშნული საქმე რამდენჯერმე განიხილეს ზემდგომმა სასამართლოებმა.

ბოლოს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ განიხილა მოცემული საქმე და გამოიტანა განჩინება, რომლითაც ინდივიდუალური მეწარმე “ი. ა.-ე” – “პ.-ის” სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ინდივიდუალურმა მეწარმე “ი. ა.-ე – პ.-მ”.

კასატორი საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ 1991წ. 15 მარტის ხელშეკრულება ორიგინალის სახით არსებობდა როგორც ბეჭედდასმული, ასევე უბეჭდო, რომლებიც ერთმანეთისგან განსხვავდებოდნენ იმით, რომ თუ ერთ ორიგინალს გააჩნდა, როგორც მხარეთა ხელმოწერები, ბეჭდები და სანოტარო დამოწმება, მეორე ორიგინალს ჰქონდა მხოლოდ ხელმოწერები და სანოტარო დამოწმება. ქ. თბილისის პროკურორისადმი მიწერილ წერილში ი. ა.-ე მიუთითებდა მხოლოდ ბეჭდიან ორიგინალის დაწვასა და უბეჭდო ორიგინალის გადარჩენაზე, აგრეთვე, არა ხელშეკრულების ბოლო გვერდის გადარჩენაზე, არამედ იმ ორიგინალის გადარჩენაზე, რომელსაც ჰქონდა ხელმოწერები და სანოტარო დამოწმება, მაგრამ არ ჰქონდა დასმული ბეჭედი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ვერავითარ ბოლო ფურცელს სასამართლოში ვერ წარადგენდა მისი არარსებობის გამო, ხოლო უბეჭდო, ხელმოწერილი და ნოტარიულად დამოწმებული ხელშეკრულების ეგზემპლარი წარდგენილ იქნა ჯერ კიდევ საარბიტრაჟო სასამართლოში.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოწმე ი. პ.-ის მიერ სხვადასხვა დროს მიცემული ურთიერთგამომრიცხავი ჩვენებები. არასწორია ის, რომ პ.-ის ჩვენება, რომელიც მან მისცა სააპელაციო პალატას 2000წ. 26 ივლისის სხდომაზე, სასამართლომ არ მიიჩნია სადავო ხელშეკრულების არსებობის დამადასტურებელ საბუთად. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაუდო საფუძვლად ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ზემოთ აღნიშნული არგუმენტი. ი. პ.-ის წინააღმდეგობრივი ჩვენებების საფუძველზე გაყალბების დადასტურება იყო შეუძლებელი და არა _ ხელშეკრულების ნამდვილობის.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოწმე ი. პ.-ის ჩვენებების წინააღმდეგობის საფუძველი. გარდა ამისა, წინააღმდეგობა არსებობდა არა ი. პ.-ის ჩვენებებში, არამედ მის წერილობით განცხადებებსა და სასამართლოში მოწმის სახით გაკეთებულ ჩვენებებს შორის.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ მიიჩნია დარღვეულად ნოტარიუსის მიერ ი. ა.-ისა და ი. პ.-ის მხოლოდ ხელმოწერის და არა გარიგების დამოწმება. კასატორის განმარტებით, სანოტარო მოქმედების მიმართ მოქმედებს მისი სისწორის პრეზუმფცია, ვიდრე სასამართლო წესით არ დამტკიცდება საწინააღმდეგო. ამასთან, საიჯარო ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმებას არავითარი კანონი არ მოითხოვდა და ასეთ ვითარებაში, ხელმოწერა იქნებოდა დამოწმებული თუ _ გარიგება, ამას სადავო ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის იურიდიული მნიშვნელობა არ ექნებოდა.

კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ხანძრის თარიღისა და სანოტარო მოქმედების შესრულების თარიღის დარღვევის შესახებ ფაქტობრივი გარემოება, რადგანაც საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ ხანძრამდე სანოტარო მოქმედება უკვე შესრულებული იყო.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ საეჭვო იყო ის ფაქტი, რომ 1991წ. მარტში დადებული ხელშეკრულება სანოტარო წესით დამოწმდა ცხრა თვის შემდეგ, საყოველთაოდ ცნობილი გარემოებების არსებობის დროს, როცა ამის აუცილებლობა არ არსებობდა.

კასატორი ამასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ იჯარა-გამოსყიდვა ახალი დანერგილი იყო, მისი ნოტარიულად დამოწმება აუცილებელი არ იყო, მაგრამ თავის დაზღვევის მიზნით, მოგვიანებით დაამოწმებინა ხელშეკრულება ნოტარიუსს. ეს ხელშეკრულება რომ ნამდვილად 1991წ. მარტშია დადებული და არა მოგვიანებით, დასტურდება ხელშეკრულებაზე უნივერმაღის ბეჭდის არსებობით, კერძოდ, ი. პ.-მ უნივერმაღის დირექტორის თანამდებობა 1991წ. 15 აპრილს დატოვა და მას მოგვიანებით ხელშეკრულებაზე ბეჭდის დასმა აღარ შეეძლო. ექსპერტის 1996წ. 10 დეკემბრის დასკვნაშიც მითითებულია, რომ ბეჭედი სავარაუდოდ ეკუთვნოდა უნივერმაღს.

კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ 1992წ. 1 მაისისათვის არსებობდა 1991წ. 12 და 15 მარტს დადებული სამი ორფურცლიანი და 1991წ. 15 მარტს დადებული ერთი რვაგვერდიანი ხელშეკრულება. ყველა მათგანი ითვალისწინებდა იჯარა-გამოსყიდვის უფლებას იმ განსხვავებით, რომ ორფურცლიანი ხელშეკრულებები ეხებოდა სხვადასხვა ფართს, ხოლო რვაგვერდიანი ხელშეკრულება იყო კრებსითი (შემაჯამებელი). უნივერმაღი “...-ის” ეკონომიკური კოორდინაციის მუდმივმოქმედი კომისიის 1992წ. 1 მაისის სხდომის ოქმის თანახმად, ყველა ხელშეკრულება ითვალისწინებდა გამოსყიდვის უფლებას. რაც შეეხება იმ ფაქტს, რომ აღნიშნულ ოქმში არ იყო მითითებული სიტყვა “იჯარა-გამოსყიდვა”, კასატორი მიუთითებს, რომ ყველა ხელშეკრულებას ეწოდებოდა საიჯარო ხელშეკრულება. რაც შეეხება ი. ა.-ის მიერ 1992წ. 28 მაისს ვითომდა გაგზავნილ წერილს, იგი უთარიღო, უნომრო, უბეჭდო, უშტამპოა, რომელიც კასატორისათვის ცნობილი გახდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ განჩინების გამოტანის შემდეგ, რის გამოც ი. ა.-ემ წერილობით განაცხადა პროტესტი.

კასატორის განმარტებით, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ 1992წ. 1 ივლისს გაფორმებული ¹10 და ¹11 ხელშეკრულებები მხოლოდ შენობის ნაწილის იჯარით და არა იჯარა-გამოსყიდვით გადაცემას ითვალისწინებდნენ. აღნიშნული ხელშეკრულებები წარმოადგენენ არა დამოუკიდებელ ხელშეკრულებებს, არამედ ცვლილებებს 1991წ. 15 მარტის რვაგვერდიან ხელშეკრულებაში. ცვლილება გამოწვეული იყო ინფლაციით, რასაც ადასტურებს ის, რომ ¹10 და ¹11 ხელშეკრულებებში მინიშნებული იყო მხოლოდ ფართის ნაწილი და საიჯარო ქირის ოდენობა. აღნიშნული ხელშეკრულებები ვერ ჩაითვლებოდნენ დამოუკიდებელ ხელშეკრულებებად “სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” მე-7 მუხლის თანახმად.

კასატორი აღნიშნავს, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იჯარით გასაცემი ქონების შეფასების 1991წ. 12 მარტის აქტების კანონსაწინააღმდეგოდ ჩათვლის თაობაზე. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატის ის საფუძველი, რომ სადავო ხელშეკრულების ბათილობის გამო, ქონების შეფასების აქტებიც კანონსაწინააღმდეგოდ უნდა იქნეს ჩათვლილი, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია.

ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა ითხოვა სააპელაციო სასამართლოს 2002წ. 11 ოქტომბრის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების გამოტანა, რომლითაც სარჩელს დაკმაყოფილებაზე ეთქმება უარი და დაკმაყოფილდება შეგებებული სარჩელი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნემდე, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

“სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების თაობაზე” საქართველოს პარლამენტის 1994წ. 20 სექტემბრის ¹555-1ს დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, “იჯარის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონის სამოქმედოდ შემოღებამდე გაფორმებული ქონების ყოველგვარი საიჯარო ხელშეკრულება ჩაითვალა კანონიერად, თუ შეესაბამებოდა სსრ კავშირის უზენაესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1989წ. 7 აპრილის ბრძანებულებას “სსრ კავშირში არენდისა და საარენდო ურთიერთობების შესახებ”, სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს 1989წ. 7 აპრილის დადგენილებას “სსრ კავშირში საარენდო ურთიერთობების ეკონომიკური და საორგანიზაციო საფუძვლების შესახებ” და სსრ კავშირის უზენაესი საბჭოს 1989წ. 23 ნოემბრის დადგენილებას “სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების სამოქმედოდ შემოღების წესის შესახებ”. გარდა ამისა, ამავე დადგენილების მე-3 პუნქტის თანახმად, “იჯარის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის კანონის ამოქმედებამდე ქონების გამოსყიდვის უფლებით დადებული ყველა კანონიერი საიჯარო ხელშეკრულება უნდა გადაეფორმებინა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ან მის ტერიტორიულ ორგანოს, რომელიც გახდებოდა მეიჯარის უფლებამონაცვლე.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ 1991წ. 12 და 15 მარტს დადებული ხელშეკრულებები არ შეესაბამებოდნენ ზემოთ აღნიშნული ნორმატიული აქტების მოთხოვნებს და არც სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ან მისი ტერიტორიული ორგანოს მიერ ყოფილან გადაფორმებული, რის გამოც ისინი არ შეიძლებოდა გამხდარიყვნენ იჯარით აღებული ქონების გამოსყიდვისა და ამ ქონებაზე საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემის საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ 1991წ. 12 და 15 მარტს საიჯარო ხელშეკრულებების დადებისას დაირღვა იმ დროს მოქმედი სხვა ნორმატიული აქტებიც, კერძოდ, “საწარმოთა შესახებ” 1990წ. 4 ივნისის კანონის თანახმად, საწარმოს ქონების გამოსყიდვის საკითხებს წყვეტდა საწარმოს შრომითი კოლექტივის საერთო კრება. საქმის მასალებში წარმოდგენილია შრომითი კოლექტივის წევრთა ხელმოწერები ქონების გამოსყიდვაზე თანხმობის შესახებ, მაგრამ არ არის საწარმოს შრომითი კოლექტივის საერთო კრების ოქმი აღნიშნულთან დაკავშირებით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლების” მე-3 მუხლის თანახმად, იჯარით შეიძლებოდა საწარმოების (გაერთიანებები), ორგანიზაციების, გაერთიანებათა სტრუქტურული ერთეულების, წარმოებების, საამქროების, საწარმოთა, ორგანიზაციათა სხვა ქვეგანაყოფების, როგორც საწარმოო ფონდებისა და სხვა ფასეულობების, ერთიანი ქონებრივი კომპლექსების, ცალკეული შენობა _ ნაგებობების, მოწყობილობების, ინვენტარისა და სხვა მატერიალურ ფასეულობათა გადაცემა. კონკრეტულ შემთხვევაში კი იჯარით გადაცემული ქონება წარმოადგენდა უნივერმაღი “...-ის” განუყოფელ ნაწილს, რომლის იჯარით გაცემასაც ზემოთ აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ ითვალისწინებდა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ შპს “პ.-ზე” საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემისას არ არსებობდა მოიჯარეზე იჯარით გაცემული ქონების მიღება _ ჩაბარების აქტი. “სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ” საქართველოს პარლამენტის 1994წ. 20 სექტემბრის ¹555-1ს დადგენილებით დამტკიცებული “სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის დებულების” მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ქონების გამოსყიდვის შემდეგ მოიჯარეს სახელმწიფო ქონების მართვის ორგანოსათვის სხვა საბუთებთან ერთად უნდა წარედგინა ქონების მიღება-ჩაბარების აქტი, რაც არ გაკეთებულა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის განმარტებას, რომ სააპელაციო პალატამ დაარღვია სსკ-ს 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, 285-ე მუხლი და რომ 1991წ. 15 მარტის ხელშეკრულება ბათილად გამოაცხადა მხოლოდ საეჭვო გარემოებებზე დაყრდნობით.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავისი განჩინება დაამყარა მის მიერვე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, განჩინების სამოტივაციო ნაწილში აღნიშნა და გაანალიზა ის მტკიცებულებები, რომელზეც დააფუძნა თავისი დასკვნები და მოსაზრებები.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სადავო ხელშეკრულების ნამდვილობა არ დასტურდება იმ ფაქტობრივი გარემოებით, რომ 1992წ. 1 მაისს ჩატარდა უნივერმაღი “...-ის” ეკონომიკური კოორდინაციის მუდმივმოქმედი კომისიის სხდომა, რომლის ოქმიდანაც ჩანს, რომ განხილულ იქნა უნივერმაღი “...-ის” ტერიტორიაზე მცირე საწარმო “პ.-ის” საქმიანობა და სადაც ყველგან მითითებულია მხარეთა შორის დადებული იჯარის და არა იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება. მიღწეული შეთანხმების შედეგად უნივერმაღი “...-ის” დირექტორ ნ. მ.-სა და შპს “პ.-ის” პრეზიდენტ ი. ა.-ეს შორის გაფორმდა N¹10-¹11 ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, შენობის ნაწილი 1994წ. 1 იანვრამდე მხოლოდ იჯარით გადაეცა შპს “პ.-ს”. ხელშეკრულებაში არაფერია ნათქვამი იჯარა-გამოსყიდვაზე.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ერთობლიობაში შეფასებული ზემოთ აღნიშნული ხელშეკრულება და კომისიის სხდომის ოქმი საერთოდ გამორიცხავს მხარეთა შორის იჯარა-გამოსყიდვის საწყისებზე აგებული ურთიერთობის არსებობის შესაძლებლობას.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის განმარტებას, რომ 1998წ. 1 ივლისს გაფორმებული ხელშეკრულება არ არის დამოუკიდებელი ხელშეკრულება, არამედ წარმოადგენს ცვლილებებს 1991წ. 15 მარტის რვაგვერდიან ხელშეკრულებაში. სამართლებრივად დაუსაბუთებელია კასატორის მოსაზრება, რომ აღნიშნულ ხელშეკრულებაში მინიშნებულია მხოლოდ ფართის ნაწილი და საიჯარო ქირის ოდენობა, ამიტომ იგი დამოუკიდებელი ხელშეკრულება კი არ იყო, არამედ წარმოადგენდა ცვლილებებს 1991წ. 15 მარტის რვაგვერდიან ხელშეკრულებაში.

რაც შეეხება კასატორის განმარტებას, მოწმე ი. პ.-ის ჩვენებებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ მოწმე ი. პ.-ის ჩვენებების წინააღმდეგობრივი ხასიათის გამო, სააპელაციო სასამართლოს არ შეეძლო მიეჩნია ისინი სადავო ხელშეკრულების არსებობის დამადასტურებლად. კერძოდ, 1996წ. 5 იანვარს ი. პ.-მა დაწერა განცხადება უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს თავმჯდომარის სახელზე და მოხსენებითი ბარათი სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს სახელზე, რომლებშიც აღნიშნავდა, რომ 1991წ. მარტში უნივერმაღ “...-სა” და მცირე საწარმო “პ.-ს” შორის გაფორმდა სამი ორგვერდიანი საიჯარო ხელშეკრულება, კერძოდ, 12 მარტს ერთი და 15 მარტს ორი ხელშეკრულება. სამივე ხელშეკრულებას იგი აწერდა ხელს. რაც შეეხებოდა 1991წ. 15 მარტით დათარიღებულ რვაგვერდიან საიჯარო ხელშეკრულებას, ასეთი მას არ გაუფორმებია. თუმცა, შემდგომ ი. პ.-მ შეცვალა ჩვენება და მიუთითა, რომ ზემოთ აღნიშნული წერილები დაწერა იძულებით, მაგრამ ვერ განმარტა მათი დაწერიდან ამდენი ხნის განმავლობაში რატომ არ განაცხადა იძულების თაობაზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ იურიდიულად დასაბუთებული განჩინება გამოიტანა, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ინდივიდუალური მეწარმე “ი. ა.-ე” _ “პ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 11 ოქტომბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამანრთლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.