3გ-ად-23-კ-03 8 მაისი, 2003 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

i. ლეგაშვილი,

ნ. კლარჯეიშვილი

დავის საგანი: გამგეობის დადგენილების გაუქმება და ზიანის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2001წ. 10 დეკემბერს დ. გ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა საგარეჯოს რაიონის სასამართლოს მოპასუხე საგარეჯოს რაიონის გამგეობის მიმართ და მოითხოვა შ-ისათვის 390 ჰა საძოვრის იჯარით მიცემის შესახებ საგარეჯოს რაიონის გამგეობის 2000წ. 7 მარტის ¹16 დადგენილების გაუქმება, აღნიშნულ საძოვარზე იჯარის გაფორმების მისი უპირატესი უფლების ცნობა, მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის, 10000 აშშ დოლარის, ანაზღაურება.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ 2001წ. 2 აგვისტოს გურჯაანის რაიონის ქონების მართვის სამმართველოს მიერ გამოცხადებულ აუქციონზე შეიძინა შპს “ჯ-ის” ბალანსზე რიცხული, “ .......-ში” მდებარე მეცხვარეობის ფერმა, რომელიც აუქციონზე გაყიდვამდე სახელმწიფო საკუთრება იყო, ისევე, როგორც ფიზიკურ პირ თ. შ-ზე იჯარით გაცემული 390 ჰა საძოვარი. მის მიერ შეძენილი ფერმა განთავსებული იყო საძოვარზე. “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარით გაცემის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 2 აგვისტოს ¹ 446 ბრძანებულების მე-2 პუნქტების “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთების იჯარით გაცემისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს მათზე განლაგებული შენობა-ნაგებობისა და სხვა უძრავი ქონების შემდგომი ფუნქციონირებისა და გამოყენების საკითხი, ხოლო მე-7 პუნქტი ითვალისწინებს ისეთი მიწის ნაკვეთის (მისი ნაწილის) იჯარით გაცემისას, რომელზეც განლაგებულია სახელმწიფო (მუნიციპალური) საკუთრების ობიექტები, საკითხის შეთანხმებას სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან ან მის ტერიტორიულ ორგანოსთან.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ თ. შ-ზე მიწის იჯარით გაცემისას არც ერთი აღნიშნული პირობა არ იქნა გათვალისწინებული, რის გამოც გამგეობის 2000წ. 7 მარტის ¹16 დადგენილება უკანონო იყო და უნდა გაუქმებულიყო.

მოპასუხე _ საგარეჯოს რაიონის გამგეობამ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ გურჯაანის რაიონის, კერძოდ, ...... კოლმეურნეობას საგარეჯოს ადმინისტრაციულ საზღვრებზე ათეული წლების განმავლობაში უვადო სარგებლობაში გადაცემული ჰქონდა სახნავი და საძოვარი მიწის სავარგულები. საქართველოს პრეზიდენტის 1996წ. 11 თებერვლის ¹166 ბრძანებულების შესაბამისად რაიონის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მოქცეული მიწების განმკარგავი გახდა იმ რაიონის გამგეობა, რომლის ადმინისტრაციულ საზღვრებშიც მოქცეული იყო მიწები. აღნიშნულის გათვალისწინებით გურჯაანის რაიონის სარგებლობაში მოქცეული მიწების განმკარგავი იყო საგარეჯოს რაიონის გამგეობა. სასოფლო-სამეურნეო მიწების იჯარის კანონის მიღების შემდეგ გამგეობამ თავისი კომპეტენციის ფარგლებში კანონიერად გასცა იჯარა თ. შ-ზე.

საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დ. გ-მა. აპელანტი მიუთითებდა, რომ სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი.

სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის იჯარით გაცემის წესს არეგულირებს “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის იჯარით გაცემის წესის შესახებ” დებულება დამტკიცებული საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 2 აგვისტოს ¹446 ბრძანებულებით და სკ-ს 592-606 მუხლები.

საქმის განხილვისას დადგენილ იქნა, რომ იჯარით გაცემული 390 ჰა სძოვარი წარმოადგენდა სახელმწიფო საკუთრებას, რომელიც მანამდე იჯარით გადაცემული იყო გურჯაანის რაიონის სოფელ ჯ-ის საზოგადოებრივ მეურნეობაზე, ამ მეურნეობის მეცხვარეობის ფერმის საძოვრად, რომელიც ამ საძოვარზე მდებარეობდა და ამჟამად წარმოადგენდა მის საკუთრებას. სასამართლოს სხდომაზე ასევე დადგენილ იქნა, რომ აღნიშნული მიწის იჯარით გაცემისას არც ქონების მართვის სამინისტროს და არც საგარეჯოს ქონების მართვის სამმართველოსაგან თანხმობა გაცემული არ ყოფილა.

აპელანტს მიაჩნდა, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 150-ე და 592-ე მუხლები, ვინაიდან 592-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმნად სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარაზე ვრცელდება იჯარის წესები, თუ სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარისათვის სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ვინაიდან “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის იჯარით გაცემის შესახებ” დებულების მე-7 პუნქტი ითვალისწინებდა ქონების მართვის სამინისტროსთან ან მის ტერიტორიულ ორგანოსთან შეთანხმებას და საგარეჯოს გამგეობის ასეთი თანხმობა არ ჰქონდა, ამიტომ გასაჩივრებული დადგენილება კანონსაწინააღმდეგო იყო.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 24 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით საქმეზე მესამე პირად ჩართულ იქნა საგარეჯოს მიწის მართვის სამმართველო.

სააპელაციო პალატის 2002წ. 24 ოქტომბრის განჩინებით დ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა: უცვლელად დარჩა საგარეჯოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 19 თებერვლის გადაწყვეტილება, რაც საკასაციო წესით გაასაჩივრა დ. გ-მა, რომელმაც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ განჩინება მიიღო საპროცესო ნორმებისა და საჯაროობის წესების დარღვევით. სასამართლომ იმსჯელა ისეთ ფაქტებსა და გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც მოწინააღმდეგე მხარეს დოკუმენტები საქმის არსებით განხილვამდე წარდგენილი არ ჰქონდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ თ. შ-ისათვის 390 ჰა საძოვრის იჯარით გაცემა მოხდა საგარეჯოს რაიონის მიწის იჯარით გამცემი კომისიის 2000წ. 1 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველზე, თუმცა ასეთი დოკუმენტი საქმეში არ მოიპოვება.

სააპელაციო სასამართლომ მთავარ სხდომაზე მიიღო გამგეობის 2000წ. 7 მარტის ¹16 დადგენილება და არა სხდომამდე 5 დღით ადრე, რითაც დაირღვია სსკ-ს 83-ე მუხლის მოთხოვნა, ხოლო საიჯარო ხელშეკრულება წარდგენილი იყო მხარეთა პაექრობის სტადიაზე.

კასატორს მოაჩნია, რომ სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევა უკანონო გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი გახდა, რის გამოც საკასაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ უსაფუძვლოდ უთხრა უარი ზიანის ანაზღაურებაზე, ვინაიდან უკანონო იჯარის ხეკშეკრულების გაფორმებით მის მიერ შეძენილი ნივთი _ მეცხვარეობის ფერმა _ გახდა ნივთობრივი ნაკლის მქონე, რადგან ფერმის გამოყენება საძოვრის გარეშე სარგებლობისათვის შეუძლებელია და ნივთის ნაკლის წარმომშობი პირების გამო მან განიცადა მატერიალური ზიანი, რომელიც სკ-ს 492-ე, 411-412-ე, 463-ე, 465-ე, 469-ე, 470-ე მუხლების საფუძველზე ექვემდებარება ანაზღაურებას და განმარტა, რომ სახელმწიფომ, რომლისგანაც შეიძინა ნივთი (მეცხვარეობის ფერმა), უნდა გადასცეს უფლებრივად უნაკლო ნივთი, რაც უნდა გამოიხატოს საძოვარზე მისთვის იჯარის ხელშეკრულების გაფორმებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების და მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის საფუძველზე მიიჩნევს, რომ დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 24 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო პალატის მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიღებისას დარღვეულია სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-2 პუნქტის და 394-ე მუხლის “დ” და “ე” პუნქტების მოთხოვნები.

საკასაციო საჩივრით, სააპელაციო პალატის სხდომის ოქმით და სხდომის ოქმზე გაკეთებული შენიშვნების თაობაზე მიღებული განჩინებით დადასტურებულია სააპელაციო პალატის მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევა. კერძოდ, აპელანტს უშუალოდ სხდომაზე გადაეცა მოწინააღმდეგე მხარეთა მიერ წარდგენილი დამატებითი მტკიცებულებანი, ხოლო ნაწილი მტკიცებულებისა, რომელზედაც სასამართლომ დააფუძვნა თავისი გადაწყვეტილება, მიიღოO სასამართლო პაექრობის სტადიაზე, რის შემდეგაც სასამართლოს ახალი მტკიცებულებების თაობაზე აღარ მოუსმენია მხარეთა ახსნა-განმარტებები და მტკიცებულებათა გამოკვლევა აღარ განუახლებია, რაც, საკასაციო პალატის აზრით, შეჯიბრებითობისა და სასამართლოს წინაშე მხარეთა თანასწორობის პრინციპის, სსკ-ს მე-4 და მე-5 მუხლების დარღვევასთან ერთად წარმოადგენს “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ” ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით უზრუნველყოფილი სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევას, ვინაიდან სასამართლო პროცესზე მხარეები უნდა სარგებლობდნენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებები და მტკიცებულებები.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ საგარეჯოს რაიონის გამგეობის 2000წ. 7 მარტის ¹16 დადგენილება არასწორად მიიჩნია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად და არასწორად იხელმძღვანელა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის შესაბამისი მუხლებით. პალატის აზრით, გასაჩივრებული ¹16 დადგენილება წარმოადგენს ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილებას ადმინისტრაციული გარიგების დადების თაობაზე და აღნიშნილი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-5 თავის დებულებებითა და სკ-ს შესაბამისი ნორმებით.

საკასაციო სასამართლოს აზრით, სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად სააპელაციო პალატამ სწორად გამოიყენა საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 2 აგვისტოს ¹446 ბრძანებულებით დამტკიცებული “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარით გაცემის წესების შესახებ” დებულების ნორმები და სწორი განმარტებაც მისცა მას, მაგრამ იმის გამო, რომ გასაჩივრებული დადგენილება ნაცვლად ადმინისტრაციული გარიგებისა მიიჩნია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად, არასწორი დასკვნები გააკეთა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ. გ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 24 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეთათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე არსებითი გადაწყვეტილების მიღებით;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.