გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-24-კ-03 5 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ი. ლეგაშვილი,

ნ. კლარჯეიშვილი

დავის საგანი: ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

დ. მ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოში შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის მიმართ და მოითხოვა მიყენებული ზარალის ანაზღაურების სახით _ 76112 აშშ დოლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლით: 1999წ. ბოლოს უზბეკეთში მცხოვრებ პარტნიორთან ფ. მ-თან ერთად აწარმოა კომერციული საქმიანობა, რა-დროსაც მისი პასუხისმგებლობა განსაზღვრული იყო შემდეგნაირად: ქ ბაქოში პარტნიორისაგან უნდა მიეღო მის საკუთრებაში არსებული 915 ცალი იტალია-უზბეკეთის ერთობლივ “სოვპლასტიტალში" დამზადებული ხელოვნური ნაძვის ხე, რომელიც მ-მა ნაღდი ანგარიშსწორებით შეიძინა ქ. ტაშკენტში, მაღაზია “ი-ში". საქონლის საერთო ღირებულება შეადგენდა 8380900 უზბეკურ რუმს, აშშ დოლარებში 60 121 აშშ დოლარს. ტვირთის ბაქოში მიღების შემდეგ უნდა მოეხდინა მისი გადატანა სატვირთო ავტომანქანის საშუალებით ქ. თბილისსა და ქ. ვლადიკავკაზში. თბილისში განბაჟებული და რეალიზებული უნდა ყოფილიყო 277 ნაძვის ხე, ხოლო 638 ცალი უნდა ჩაეტანა ქ. ვლადიკავკაზში, სადაც საქონლის რეალიზაცია უნდა მოეხდინა მ-ს პარტნიორების მეშვეობით. ქ. ბაქოს აეროპორტში პირველი პარტიის 705 ცალი ნაძვის ხის მიღების შემდეგ 22 დეკემბერს ავტომანქანა “კამაზის" მეშვეობით ტვირთი ჩამოიტანა საქართველო-აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვარზე, რომელიც გადმოკვეთა 1999წ. 23 დეკემბერს. მოსარჩელის მიერ საქართველოს საბაჟო “...ის" თანამშრომლებისადმი წარდგენილ იქნა აზერბაიჯანის საბაჟო დეკლარაცია ¹081978 ქ. ვლადიკავკაზში ტრანზიტის რეჟიმით გადასატან 428 ცალ ნაძვის ხეზე, აზერბაიჯანის საბაჟოOდეკლარაცია ¹081979 277 ცალზე, რომლის განბაჟება უნდა მომხდარიყო დეკლარაციაში ნაჩვენებ დანიშნულების ადგილზე _ თბილისის საბაჟოში და სატრანსოპრტო ზედდებული ¹728256. მიუხედავად მისი მოთხოვნისა, ტვირთი 277 ნაძვის ხე განსაბაჟებლად გაეშვათ დეკლარაციით მითითებულ ადგილზე _ თბილისის საბაჟოOტერმინალ “ლ."-ში, მებაჟეებმა დამატებით მოითხოვეს დოკუმენტები და “ა."-ის მიერ “...ზე" ტვირთის დათვალიერება. მიუხედავად, მოსარჩელის მიერ წარდგენლი სრული დოკუმენტაციისა, “...ის" საბაჟო თანამშრომლების მიერ ტვირთი დაკავებულ იქნა საბაჟო კონტროლის ქვეშ “...ის" ტერმინალში და მხოლოდ მეხუთე დღეს, 1999წ. 28 დეკემბრის საღამოს მასალები მოკვლევისათვის გადაეგზავნა დეპარტამენტის მოკვლევის სამსახურს, რომლის თანამშრომლების მიერ ავტომანქანის გახსნა, ტვირთის დათვალიერება და მისი გადატანა ტერმინალ “ლ."-ში მოხდა ახალი წლის შემდეგ 2002წ. 12 იანვარს. მოსარჩელის მტკიცებით, საბაჟო დეპარტამენტის თანამშრომლების არამართლზომიერი მოქმედების, უხეში გაუფრთხილებლობის, არაკომპეტენტურობისა და დაუდევრობის შედეგად მოესპო იმ პერიოდში ტვირთის რეალიზაციის პერსპექტივა, რამაც უმძიმეს ეკონომიკურ მდგმარეობაში ჩააგდო და შეუქმნა ურთულესი პრობლემები კომერციულ საქმიანობაში პარტნიორების წინაშე, რომელთა მიმართ ვერ შეასრულა აღებული ვალდებულება შემქნილი მდგომარეობის გამო. ტვირთის განბაჟება მის მიერ მოხდენილ იქნა 2000წ. 19 დეკემბერს, ხოლო საბაჟო დეპარტამენტის საბაჟო წესების ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა საქმეების შესაბამისად სამმართველოს წამყვან ინეპქტორ გ. შ-ის 2000წ. 18 დეკემბრის დადგენილებით საქმე შეწყვეტილ იქნა სამართალდარღვევის არარსებობის გამო. მოსარჩელის მტკიცებით, თვით მოკვლევის სამსახურისათვის მასალების გადაცემისას დარღვეული იყო საბაჟო წესების დარღვევაზე საქმის წარმოების წესით აუცილებელი მოთხოვნები. კერძოდ, ნაცვლად მესამე დღისა დეპარტამენტში საქმე გადაგზავნილ იქნა მეხუთე დღეს. არ შედგენილა სათანადო ოქმი საბაჟო წესების დარღვევაზე, სადაც მითითებული იქნებოდა თუ კონკრეტულად რა სამართლებრივად დასჯადი ქმედება იქნა მის მიერ ჩადენილი. კანონის თანახმად, 10 დღის ვადაში არ აღძრულა არც სისხლის სამართლის, არც ადმინისტრაციული სამართლის საქმე. გარდა ამისა, განბაჟების პროცედურისას ტვირთის დათვალიერების შედეგად აღმოჩნდა, რომ ტერმინალ “ლ."-ის საწყობში ტვირთი ინახებოდა სათანადო წესების დარღვევთ, რამაც გამოიწვია ხელოვნური ნაძვის ხეების მნიშვნელოვანი დაზიანება, რის გამოც მათი რეალიზაცია შეუძლებელი იყო, რაც დადასტურებულია 2000წ. 16 დეკემბრის ¹2-1841 ექსპერტიზის აქტით. მოსარჩელე თვლიდა, რომ საბაჟოს თანამშრომელთა არამართლზომიერი მოქმედებისა და უხეში გაუფრთხილებლობის გამო მიადგა მნიშვნელოვანი ზარალი, რომელიც სკ-ს 1005-ე, 892-ე, 411-ე, 408-ე, 414-ე და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 1-ლი, მე-5, 24-ე მუხლების თანახმად უნდა დაეკისროს მოპასუხეს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლით: მოთხოვნა დაუსაბუთებელი იყო, ამასთან არსებობდა 2000წ. საბაჟო სატვირთო დეკლარაცია, რომელის მიხედვით საქონლის ღირებულება იყო 3205 ლარი, დეკლარაცია კი მისი რეგისტრაციის მომენტიდან იქცა იურიდიული მნიშვნელობის დოკუმეტად, ამდენად, გაუგებარი იყო მოთხოვნის თანხის ოდენობა, ასევე დაუსაბუთებელი იყო მოსარჩელის კომერციული ინტერესებისათვის 12000 აშშ დოლარის მოთხოვნა, რადგან ტვირთი მოსარჩელემ განაბაჟა სწორედ ახალი წლის პერიოდისათვის, როცა ნაძვის ხეების სარეალიზაციოდ კარგი პერიოდი იყო. საწყობთან დაკავშირებით მოპასუხე არ თვლის თავს პასუხისმგებლად, ვინაიდან საბაჟო საწყობი “ლ." არის ლიცენზირებული საწყობი და ტვირთის შენახვაზე პასუხს ის აგებს. მოპასუხე თვლიდა, რომ სარჩელში მითითებული ყველა ხარჯი გაწეული იყო საქართველოს ფარგლებს გარეთ და საბაჟო ორგანოების გამო არანაირი დამატებითი ხარჯი არ ყოფილა გაწეული. რამდენადაც საბაჟო “...ზე" იმ ეტაპზე წარმოდგენილი დოკუმენტებით შეუძლებელი იყო საქონლის საბაჟო ღირებულების დადგენა და ამასთან უკვე მოქმედებდა სახელმწიფოსა და “ა."-ს შორის დადებული ხელშეკრულება; საბაჟოს თანამშრომლები ვალდებულნი იყვნენ ეჭვი შეეტანათ წარმოდგენილი დოკუმენტების სისწორეში.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 8 მაისის გადაწყვეტილებით დ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 73899 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად. სარჩელის დანარჩენ მოთხოვნაზე ეთქვა უარი.

ფინანსთა სამინისტროს (შემოსავლების სამინისტროს უფლებამონაცვლე) საბაჟო დეპარტამენტმა სააპელაციო საჩივრით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს და მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება.

სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე დ. მ-მა შეამცირა დავის საგანი და უარი თქვა მოთხოვნაზე მისი კომერციული ინტერესების (დაზუსტებისას მიუღებელი მოგება) 12000 აშშ დოლარის დაკისრების თაობზე.

მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელი დაეთანხმა დავის საგნის შემცირებას.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყევტილებით ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 8 მაისის გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საბაჟი “...ის" თანამშრომლებს დ. მ-მა არ წარუდგინა სრულყოფილი დოკუმენტები, ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ საბაჟო “...ს" მოსარჩელემ 1999წ. 25 დეკემბერს წარუდგინა ტვირთთან დაკავშირებული ამომწურავი დოკუმენტაცია, რაც საკმარისი იყო იმისთვის, რომ “...ის" საბაჟოს თანამშრომლებს გაეტარებინათ ტვირთი აზერბაიჯანი-საქართველოს საზღვარზე და ტვირთის დანიშნულების საბაჟომდე _ თბილისის საბაჟოში გატარების ნებართვა მიეცათ. საბაჟოს თანამშრომლების წარდგენილი მასალები საბაჟო დეპარტამენტის მოკვლევის სამსახურს გადაეცა მხოლოდ 2000წ. 12 იანვარს. აღნიშნული ქმედებებით საბაჟოს თანამშრომელთა მიერ დარღვეულ იქნა მოქმედი საბაჟო კანონმდებლობა და მათი არამართლზომიერი მოქმედებებით ზიანი მიადგა ფიზიკურ პირს და მის ქონებას, რის გამოც სახეზე იყო საბაჟო კოდექსის 170-ე მუხლით განსაზღვრული საბაჟო ორგანოებისა და მათი სახელმწიფო მოხელეების პასუხისმგებლობა. ვინაიდან საბაჟო მოხელეთა მხრიდან ადგილი ჰქონდა საბაჟო კოდექსის 130-ე მუხლის დარღვევას, რომლის მიხედვითაც საბაჟო კონტროლის დროს დაუშვებელია პირებისათვის მათი საქონლისა და სატრანსპორტო საშუალებებისათვის არამართლზომიერი ზიანის მიყენება. ამავე მუხლით განსაზღვრულია, რომ დამრღვევნი პასუხს აგებენ კანონმდებლობის შესაბამისად, საბაჟოს მოხელეთა მხრიდან დარღვეულია საბაჟო კოდექსის 134-ე მუხლის მოთხოვნები, რომლის მიხედვითაც საბაჟო დეკლარაციის, დოკუმენტების, საქონლისა და სატრანსპორტო საშუალებების შემოწმება ხდება საბაჟო ორგანოების მიერ შეძლებისდაგვარად მოკლე ვადებში, მაგრამ არა უგვიანეს სამი დღისა _ საბაჟო დეკლარაციის მიღებისა და საბაჟო მიზნისათვის საჭირო დოკუმენტებისა და მონაცემების წარდგენის მომენტიდან.

საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის 6.04 1999წ. ¹60 ბრძანების შესაბამისად, საბაჟო გაფორმება, როგორც წესი, უნდა განხორციელდეს საბაჟო ორგანოების სამოქმედო ტერიტორიაზე, სადაც რეგისტრირებულია საქონლის გამგზავნი, მიმღები ან მათი სტრუქტურული ქვედანაყოფები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც საქონლის გადაადგილება ხდება შესაბამისი საიდენტიფიკაციო საშუალების (ლუქი) გამოყენების გარეშე, დაულუქავი საქონლის საბაჟო გაფორმება უნდა განხორცილდეს საზღვრისპირა საბაჟო ორგანოების მიერ. კონკრეტულ შემთხვევაში ტვირთი გადაადგილდებოდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო საბაჟოს ორგანოების მიერ დადებული ლუქით AძჩK _ 92.

აზერბაიჯანის საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციის თანახმად, რომლებიც დ. მ-ის მირ წარდგენილ იქნა საბაჟო “...ზე" 1999წ. 23 დეკემბერს, მითითებული იყო, რომ ტვირთი დანიშნულების ადგილს წარმოადგენდა თბილისის საბაჟო.

დადგენილი იყო, რომ ლუქის მთლიანობის დარღვევა მოხდა 2000წ. 12 იანვარს მოკვლევის სამმართველოს მიერ, რასაც ადასტურებს ამავე სამმართველოს მიერ შედგენილი ოქმი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საბაჟო “...ის" თანამშრომლები არ იყვნენ უფლებამოსილი მოეხდინათ დალუქული ტვირთის საბაჟო გაფორმება და დათვალიერება, ვინაიდან ავტომანქანაზე დადებული ტვირთი შეადგენდა საიმპორტო და ვლადიკავკაზში სატრანზიტო ტვირთის ერთობლიობას, ტვირთი დალუქული სახით უნდა შესულიყო დანიშნულების საბაჟოში, სადაც მოხდებოდა მისი დათვალიერება და ჩატარდებოდა საბაჟო გაფორმებისათვის კანონით დადგენილი პროცედურები.

საბაჟოO”...ის" მოხელეები ასევე არ იყვნენ უფლებამოსილი მოეთხოვათ ტვირთის “I..."-ის მიერ დათვალიერება, ვინაიდან საქართველოს და “I..."-ს შორის დადებული ხელშეკრულების მიხედვით, იმ ტვირთებს, რომლებსაც 1999წ. 23 აგვისტოს 24.00 საათის შემდეგ გადმოლახავდნენ საქართველოს საზღვარს თავისუფალი მიმოქცევის რეჟიმით, არ ექნებოდათ შპს “I..."-ის გადაზიდვამდე ინსპექტირების სერტიფიკატი, ინსპექტირება და სერტიფიცირება განხორციელდებოდა ადგილზე დანიშნულების საბაჟოის მიხედვით.

დ. მ-ის კუთვნილ ტვირთს “I..."-ს სერტიფიცირება არ გააჩნდა, ვინაიდან უზბეკეთის რესპუბლიკაში “აი...ს" არ ფუნქციონირებდა იმ პერიოდისათვის, რის გამოც ტვირთი ინსპექტირებას უნდა დაქვემდებარებოდა დანიშნულების საბაჟოში, კერძოდ, თბილისის საბაჟოში და “...ის" საბაჟოს თანამშრომლების მიერ სერტიფიკატის მოთხოვნა არამართლზომიერ ქმედებას წარმოადგენდა.

საბაჟო “...ის" მოხელეთა ეჭვების (საქონლის ღირებულების, რაოდენობისა და დოკუმენტების შესაბამისობის შესახებ) უსაფუძვლობა დადასტურებულია საბაჟო დეპარტამენტის 2000წ. 18.12 დადგენილებით, რომლითაც დ. მ-ის მიმართ შეწყდა საქმის წარმოება ადმინისტრაციული სამართლადარღვევის არარსებობის გამო და საქონლის განბაჟება დაევალა დანიშნულების საბაჟოს _ თბილისის რეგიონალურ საბაჟოს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საბაჟოს მოხელეთა მხრიდან დარღვეული იყო ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 249-ე მუხლის მოთხოვნა, რომლის მიხედვით ადმინისტრაციული სამართადარღვევის გამოვლენის შემთხვევაში აუცილებელია შესაბამისი ოქმის შედგენა, რაც დაცული არ ყოფილა.

საბაჟო დეპარტამენტის მოკვლევის სამმართველომ მხოლოდ ერთი წლის შემდეგ, 2000წ. 18 დეკემბერს გამოიტანა შესაბამისი დადგენილება, ამ დროის განმავლობაში ტვირთი საბაჟო დეპარტამენტის მითითებით ინახებოდა საბაჟო ტერმინალ “ლ."-ში, სადაც არ იქნა უზრუნველყოფილი ტვირთის სათანადოდ შენახვა, პირობების არარსებობის გამო, რამაც გამოიწვია ტვირთის დაზიანება, დაუკარგა მას სასაქონლო სახე და უვარგისი გახდა რეალიზაციისათვის, რის გამოც სახეზე იყო დ. მ-ისადმი მიყენებული ზიანი, რაც უნდა ანაზღაურებულიყო მოპასუხის მიერ, სკ-ს 1005-ე და 412-ე მუხლების შესაბამისად. ვინაიდან მოპასუხისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო, რომ ტვირთის არ გატარების შემთხვევაში დადგებოდა ზიანი, რაზეც მას წინასწარ აფრთხილებდა ტვირთის მფლობელი და ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს წარმოადგენდა მ-ის მიერ განცდილი ზიანი, რომელზეც სკ-ს 412-ე მუხლის საფუძველზე ვრცელდება ანაზღაურების მოვალეობა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დაზარალებულის მოქმედებას ხელი არ შეუწყვია ზიანის წარმოშობაში, რომ დაზარალებული ყველა ზომას მიმართავდა, რომ თავიდან აეცილებინა მოსალოდნელი ზიანი, უხსნიდა საბაჟოს მოხელეებს, რომ დაყოვნების შემთხვევაში ტვირთი დაკარგავდა სარეალიზაციო სახეს.

სააპეალციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამეტნმა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაყწვტეილების გაუქმება და ახალი გადაყწვეტეილებით სარჩელის არ დაკმაყოფილება მოითხოვა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ, სასამართლოს რომ გამოეყენებინა საბაჟო კოდექსის მე-15, 83-ე, 90-ე მუხლები, დადგინდებოდა, რომ საბაჟო ორგანოს მოხელეები მართლზომიერად მოქმედებდნენ. საბაჟო კოდექსის 83-ე მუხლის თანახმად, საქონლითა და სატრანსპორტო საშუალებებებით საქართველოს საბაჟო საზღვრის გადაკვეთისას, აგრეთვე, საბაჟო რეჟიმის შეცვლისას, საქონელი და სატრანსპორტო საშუალებები ექვემდებარება საბაჟო ორგანოში დეკლარირებას. დ. მ-ს ტრანზიტით გადასაადგილებელ ტვირთზე საბაჟო “...ზე" არ წარუდგენია სატვირთო საბაჟო დეკლარაცია, რის შემდგომაც შესაძლებელი იქნებოდა ტვირთის საბაჟო გაფორმება.

მოსარჩელის მიერ 24 დეკემბერს წარდგენილი უზბეკეთის საბაჟო ორგანოების მიერ შედგენილი საბაჟო-სატვირთო დეკლარაციები და ცნობები ნასყიდობის შესახებ, საფუძველს აძლევდა საბაჟოს თანამშრომლებს, რომ მოეთხოვათ “ა-ის" სერთიფიკატი, ვინაიდან ტვირთის ღირებულება აღემატებოდა 5000 აშშ დოლარს. “ა-ის" სათაო ოფისთან დაკავშირების შემდეგ გადაწყდა, რომ ტვირთზე უკვე არსებული ლუქის პარალელურად გაკეთებული-იყო “ა-ის" ლუქიც თბილისის ტერმინალში გასამგზავრებლად. კასატორის განმარტებით, აღნიშნულის შემდეგ დ. მ-ი “ა-ის" თანამშრომლებთან ერთად გაემართა რა შპს “...ის" ა/სადგომისაკენ, მოულოდნელად ჩავარდა წყლის კოლექტორში, მიიღო სხეულის დაზიანება და სამედიცინო სამსახური “...-ს" მიერ გადაყვანილ იქნა ქ. თბილისის ტრავმატოლოგიური ცენტრში დიაგნოზით პოლიტრავმა, ნეკნის მოტეხილობა. რის გამოც, გამოირიცხა დ. მ-ის მონაწილეობა საბაჟო გაფორმების წინასწარ პროცედურებში, მისი ფიზიკური არყოფნისა და თანწაღებული დოკუმენტების გამო. კასატორს მიაჩნია, რომ საბაჟო ორგანოების მხრიდან ადგილი არ ჰქონია განზრახ და ბრალეულ მოქმედებას, რომელსაც შეეძლო გამოეწვია მოსარჩელისათვის მოსალოდნელი ზიანი და აღნიშნავს, რომ თუ ასეთი ზიანი დადგა, უპირველესად ბრალი თვით მოსარჩელეს მიუძღვის, ვინაიდან მის მიერ არ იქნა დაცული ტვირთის საბაჟო გაფორმებისათვის გათვალისწინებული პროცედურები.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად მიიჩნევს, რომ ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 14 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ დ. მ-ის კუთვნილმა ტვირთმა 1999წ. 23 დეკემბერს გადმოკვეთა საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი. მოსარჩელის განმარტებით და საქმეზე წარმოდგენილი სატვირთო საბაჟო დეკლარაციებით დადგენილია, რომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკიდან საქართველოში ავტომანქანა კამაზში (სახელმწიფო ნომერი ...) მოთავსებული ხელოვნური ნაძვის ხეები განკუთვნილი იყო სხვადასხვა საბაჟო რეჟიმში მოსაქცევად, კერძოდ, 277 ცალი იმპორტის, ხოლო 428 ტრანზიტის რეჟიმში, ამასთანავე, ტვირთი მთლიანად მოთავსებული იყო ერთ ავტომანქანაზე, რომელსაც აზერბაიჯანის საბაჟოს უზრუნველყოფის ლუქი ედო. იმპორტის რეჟიმში შემოტანილი 277 ცალი ხელოვნური ნაძვის ხის დანიშნულების საბაჟოდ მითითებული იყო თბილისის საბაჟო, ხოლო ტრანზიტის რეჟიმისათვის _ ქ. ვლადიკავკაზი.

საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ტვირთის საბაჟო გაფორმების დაყოვნება გამოწვეული იყო ტვირთმფლობელის მიერ არასრულყოფილი დოკუმენტაციის წარმოდგენით. საქმის მასალებზე დაყრდნობით პალატას დადგენილად მიაჩნია, რომ 25 დეკემბრისათვის დ. მ-მა სრულყოფილი დოკუმენტაცია წარუდგინა საბაჟო “...ს" და აღარ არსებობდა ტვირთის გაშვების დამაბრკოლებელი გარემოება, ვინაიდან იმპორტის რეჟიმით შემოტანილი ტვირთის დანიშნულების საბაჟოს წარმოადგენდა თბილისის საბაჟო და საქართველოს საბაჟო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად “საქონლის დეკლარირება ხდება საბაჟო ორგანოში, სადაც წარმოებს საქონლის საბაჟო გაფორმება". აღნიშნულიდან გამომდინარე, იმპორტის რეჟიმით შემოტანილი 277ც. ხელოვნური ნაძვის ხის დეკლარირება და გაფორმება უნდა მომხდარიყო თბილისის საბაჟოში. ასევე აღარ არსებობდა ტრანზიტის რეჟიმით შემოტანილი ტვირთის დაყოვნების საფუძველიც, ვინაიდან ტვირთმფლობელის მიერ წარდგენილ იქნა საბაჟო კოდექსის მე-17 მუხლითY გათვალისწინებული საქონლის თანმხლები დოკუმენტაცია, რაც საკმარისი იყო შიდა საბაჟო ტრანზიტის ფორმა ¹1-ის გასაფორმებლად.

საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის 1999წ. 6 აპრილის ¹60 ბრძანების პირველი მუხლის შესაბამისად, საბაჟო გაფორმება, როგორც წესი, უნდა განხორციელდეს საბაჟო ორგანოს სამოქმედო ტერიტორიაზე, სადაც რეგისტრირებულია საქონლის გამგზავნი, მიმღები ან მათი სტრუქტურული ქვედანაყოფები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც საქონლის გადაადგილება ხდება შესაბამისი საიდენტიფიკაციო საშუალების (ლუქის) გამოყენების გარეშე, ასეთი საქონლის საბაჟო გაფორმება უნდა განხორციელდეს საზღვრისპირა საბაჟო ორგანოების მიერ. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ აღნიშნული ტვირთი გადაადგილდებოდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო საბაჟო ორგანოების მიერ დადებული ლუქით ¹AძGK-92 და, ამდენად, იგი არ ექვემდებარებოდა საზღვრისპირა საბაჟო “...ზე" გაფორმებას. ამასთან, საქმის მასალებში არ მოიპოვება მტკიცებულება იმის თაობაზე, რომ საბაჟო “...ის" მოხელეებმა დ. მ-ს მოსთხოვეს ტვირთის დეკლარირება და ამის თაობაზე საბაჟოს მოხელეთა მხრიდან შედგა სამართალდარღვევის ოქმი.

საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ ტვირთის დაყოვნება გამოწვეული იყო “ა-ის" ინსპექტირების სერტიფიკატის არარსებობით და ეთანხმება სააპელაციო პალატას, რომ სერტიფიკატის უქონლობა არ წარმოადგენდა ტვირთის დაყოვნების საფუძველს, საბაჟო “...ის" მოხელეები არ იყვნენ უფლებამოსილი მოეთხოვათ ტვირთის “ა-ის" მიერ დათვალიერება, ვინაიდან საქართველოსა და “ა-ს" შორის დადებული ხელშეკრულების თანახმად, იმ ტვირთებს, რომლებიც 1999წ. 23 აგვისტოს 24.00 საათის შემდეგ გადმოლახავენ საქართველოს საზღვარს თავისუფალი მიმოქცევის რეჟიმით და არ ექნებათ “ა-ის" გადაზიდვამდე ინპექტირების სერტიფიკატი, ინსპექტირება ჩაუტარდებათ ადგილზე დანიშნულების საბაჟოების მიხედვით. კონკრეტულ შემთხვევაში კი დანიშნულების საბაჟოს თბილისის საბაჟო წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ 25 დეკემბერს, როდესაც მოსარჩელის მიერ წარდგენილ იქნა სრული დოკუმენტაცია, მან მიიღო ფიზიკური ტრავმა და იგი გადაყვანილ იქნა სტაციონალურ დაწესებულებაში სამკურნალოდ, რის გამოც ტვირთის განბაჟება მოახერხა მხოლოდ 2000წ. 19 დეკემბერს, პალატამ არ გაარკვია 1999წ. 25 დეკემბრიდან 2000 19 დეკემებრამდე, ტვირთის განუბაჟებლობა ვისი ბრალით იყო გამოწვეული და მოსარჩელის მხრიდან ჰქონდა თუ არა ადგილი მცდელობას განებაჟებინა ტვირთი და მთელი პასუხისმგებლობა ამ პერიოდში ტვირთის დაზიანებისათვის საბაჟო ორგანოებს დააკისრა.

სასარჩელო განაცხადებით და წარმოდგენილი მასალებით დადგენილია, რომ ფ. მ-ის მიერ ქ. ტაშკენტში მაღაზია “ი-ში" შეძენილ იქნა 915 ცალი ხელოვნური ნაძვის ხე, რომლის საერთო ღირებულება შეადგენდა 60121 აშშ დოლარს, ასევე დადგენილ იქნა, რომ 1999წ. 23 დეკემბერს აზერბაიჯანი-საქართველოს საზღვარზე შემოტანილ იქნა ზემოაღნიშნული ნაძვის ხეების ნაწილი, კერძოდ, 705 ცალი. სააპელაციო სასამართლოს არ გაურკვევია აღნიშნული ტვირთის ღირებულება და არ დაუდგენია, მოსარჩელის მიერ შემცირებული სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შეესაბამებოდა თუ არა ტვირთის ღირებულებას. ამასთან, სასამართლოს დ. მ-ისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას, არ გაუთვალისწინებია დ. მ-ის მიერ 2000წ. 19 დეკემბერს განბაჟებული და მიღებული ტვირთის ღირებულება (3205 ლარი).

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა გაარკვიოს ვისი ბრალით მოხდა ტვირთის დაზიანება და იმსჯელოს შპს “ლ.-ის" საქმეში ჩართვის მიზანშეწონილობის შესახებ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 14 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. მხარეთათავის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე არსებითი გადაწყვეტილების მიღებისას.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.