გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-33-კ-03 30 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: სამინისტროს ბრძანების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 2 სექტემბერს შპს “ო-იმ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს მოპასუხეების ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს და ამ სამინისტროსთან არსებული ფასების სახელმწიფო ინსპექციის მიმართ და მოითხოვა შპს “ო-ის” შემოწმების შედეგების შესახებ ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს 2002წ. 15 აგვისტოს ¹0/01-01/112 ბრძანების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე:

ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროსთან არსებული ფასების სახელმწიფო ინსპექციის მიერ, ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002წ. 21 ივნისის ბრძანების საფუძველზე, შპს “ო-ში” შემოწმებული იქნა სახელმწიფო რეგულირებადი ფასების გამოყენების მდგომარეობა, რის საფუძველზეც შედგენილი იქნა აქტი და საზოგადოებას გადასახდელად დაეკისრა 17748 ლარის ძირითადი თანხისა და იმავე ოდენობით ჯარიმის გადახდა.

მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ აქტი შედგენილი იყო ტენდენციურად და გაზიარებული არ იყო შპს მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები.

კერძოდ, შემმოწმებელმა მიიჩნია, რომ შპს “...” არ იყო შპს “ო-ის” პირდაპირი მომხმარებელი, ვინაიდან ამ ორ სუბიექტს შორის დადებული ხელშეკრულება არ იყო შეთანხმებული ენერგეტიკის მარეგულირებელ ეროვნულ კომისიასთან. ამასთან, მოპასუხის მიერ მხედველობაში არ იქნა მიღებული “სემეკის” 1999წ. 22 ივნისის ¹38 გადაწყვეტილება სს “თ-ის” მიერ ჰიდროელექტროსადგურთან დადებული პირდაპირი ხელშეკრულების შესახებ, რომლის შესაბამისადაც განისაზღვრა, რომ 2000წ. 1 იანვრიდან სასტუმრო “...” გახდებოდა ჰიდროელექტროსადგურის ერთადერთი პირდაპირი მომხმარებელი.

მოპასუხემ მიუთითა, რომ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებამ მომხმარებელს ანგარიშ-ფაქტურა წარუდგინა მოხმარებული ელ.ენერგიის მთელ ტარიფზე – 9 თეთრზე, მაშინ როდესაც ამ უკანასკნელს ანგარიშ-ფაქტურა უნდა წარედგინა 3 თეთრზე. მითითებული დასკვნის გაკეთებისას, მოპასუხის მიერ გათვალისწინებული არ იქნა ის გარემოება, რომ შპს “ო-მ” წარმოდგენილი ტარიფიდან თავისთან დაიტოვა მხოლოდ თავისი წილი 3 თეთრი.

შემმოწმებლის მიერ ასევე ყურადღება არ მიექცა “ო-სა” და “...” შორის 2002წ. 4 აპრილს შედგენილ შემოწმების აქტს, რომლის შესაბამისადაც “...ის” დავალიანება მოსარჩელისადმი შეადგენდა 5252 ლარსა და 64 თეთრს.

ამასთან, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე შეიძლება საუბარი ყოფილიყო ტარიფის განაწილების პროცედურის დარღვევაზე და არა უკანონო შემოსავლების მიღებაზე, რის შედეგადაც სახელმწიფოსა და მომხმარებელს ზიანი არ მისდგომია და შესაბამისად, ითხოვდა მისი სარჩელის დაკმაყოფილებას.

მოპასუხე ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს წარმომადგენელმა სარჩელი არ სცნო და მიუთითა, რომ სს “თ-სა” და შპს “ო-ს” შორის 1999წ. 1 ივნისს გაფორმებული ხელშეკრულების შესაბამისად, სმკ-ის მიერ დამტკიცებულ ტარიფს (3 თეთრს) ზევით ელ. ენერგიის მიყიდვის უფლება გააჩნდა გამანაწილებელ კომპანია “თ-ს”, ვინაიდან 0,4 კვტ ძაბვის ელექტროენერგიის მომხმარებლისათვის გაყიდვაზე სმკ-მა სამომხმარებლო ტარიფი დაამტკიცა ამ უკანასკნელისათვის. ამასთან, 0,4 კვტ ძაბვის მომხმარებლებს სმკ პირდაპირი მომხმარებლის სტატუსს არ ანიჭებს.

მოპასუხის განმარტებით, იმისათვის, რომ “...” პირდაპირი მომხმარებლის სტატუსი მინიჭებოდა, მასა და “ო-ს” უნდა ემოქმედათ სმკ-ის 1998წ. 1 ივლისის ¹3 დადგენილების მე-13 მუხლით, რომლის შესაბამისადაც “ყველა პირდაპირი კონტრაქტი შეთანხმებულ უნდა იყოს სმკ-თან”. “ო-მ” შეითავსა რა სმკ-ისა და განაწილების ლიცენზიანტის ფუნქცია, დაარღვია მოქმედი კანონმდებლობა და მიიღო უკანონო შემოსავალი.

ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროსთან არსებული ფასების სახელმწიფო ინსპექციის წარმომადგენელმა სარჩელი არ სცნო და მიიჩნია, რომ აღნიშნული არ უნდა ყოფილიყო დაკმაყოფილებული უსაფუძვლობის მოტივით.

მე-3 პირმა ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის წარმომადგენელმა მიიჩნია, რომ სარჩელი საფუძვლიანი იყო და ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას ვინაიდან “...” სრულად აკმაყოფილებდა “ელექტროენერგეტიკისა” და ბუნებრივი გაზის შესახებ” კანონით განსაზღვრული პირდაპირი მომხმარებლის სტატუსს. ამასთან, შპს “...ს” დადგენილი ტარიფი უნდა გადაეხადა არა მარტო “ო-ისათვის”, არამედ “თ-ისათვის” ქსელში ტრანზიტის გადასახადი, გადაცემა-დისპეჩერიზაციისა და სხვა სატარიფო კომპონენტები, რაც საბოლოო ჯამში შეადგენდა 9 თეთრს.

მე-3 პირის წარმომადგენელი მიიჩნევდა, რომ მართალია გადახდის დადგენილი პროცედურა ფორმალურად დაირღვა, მაგრამ შედეგი უცვლელია, მოსარჩელეს დამატებითი შემოსავლები არ მიუღია და შესაბამისად მისი მოთხოვნაც, მითითებული მოსაზრებიდან გამომდინარე, იყო საფუძვლიანი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 18 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელე შპს “ო-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს 2002წ. 15 აგვისტოს ¹01/01-01/112 ბრძანება შპს “ო-ის” ანგარიშსწორების ანგარიშიდან სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 35497,5 ლარის ამოღების ნაწილში.

საოლქო სასამართლო სარჩელის დაკმაყოფილებისას ძირითადად დაეყრდნო იმ გარემოებას, რომ მართალია, შპს “ო-ის” – შპს “...სათვის” 9 თეთრის ნაცვლად ანგარიში უნდა წარედგინა 3 თეთრზე, რაც წარმოადგენდა მოსარჩელის წილს იმ დროს არსებულ სამომხმარებლო ტარიფში, მაგრამ აღნიშნული წარმოადგენს ტარიფის განაწილების პროცედურის დარღვევას და არა უკანონო შემოსავლის მიღებას, ვინაიდან მოსარჩელემ წარდგენილი ტარიფიდან დაიტოვა მხოლოდ თავისი წილი, ხოლო დარჩენილი თანხა განაწილდა “თ-სა” და საბითუმო ბაზარს შორის.

არ დაეთანხმა რა მითითებულ გადაწყვეტილებას, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროსთან არსებული ფასების სახელმწიფო ინსპექციის მიერ წარმოდგენილი იქნა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც კასატორი ითხოვდა ქ. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 18 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას, საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც სარჩელი არ იქნებოდა დაკმაყოფილებული.

კასატორი საკასაციო საჩივარს ძირითადად აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებს:

კასატორი არ იზიარებდა საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ შპს “...” იყო ელ.ენერგიის პირდაპირი მომხმარებელი, ვინაიდან “თ-სა” და შპს “ო-ის” შორის გაფორმებული ხელშეკრულება შეთანხმებული იყო სმკ-თან.

კასატორი მიიჩნევდა, რომ სს “თ-სა” და “ო-ის” შორის დადებული ხელშეკრულება არეგულირებდა მხოლოდ მათ შორის ურთიერთობას, ხოლო “...ის” ელ.ენერგიის პირდაპირ მომხმარებლად აღიარება უნდა განხორციელებულიყო სმკ-ის 1998წ. 1 ივლისის ¹3 დადგენილების “ელექტროენერგიის ტარიფების დადგენის წესებისა და პროცედურების” მე-13 მუხლის შესაბამისად.

სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ შპს “ო-ის” წლების განმავლობაში თავის ბალანსზე ასახავდა ელ.ენერგიის რეალიზაციის მაჩვენებელს და მხოლოდ შემოწმების დასრულების შემდეგ “გაასწორა” მის მიერ ზედმეტად მიღებული შემოსავალი. აღნიშნული ცხადყოფს იმას, რომ სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა გამოყენებული ფასწარმოქმნის კანონმდებლობა და მისი დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის საკითხი, ვინაიდან ფასწარმოქმნის კანონმდებლობის დარღვევის შესახებ შემოწმების ჩატარების შემდეგ, დარღვევის გასწორება შეუძლია ყველა ფასწარმოქმნის სუბიექტს.

აქვე კასატორი მიუთითებდა, რომ შედარების აქტი არ წარმოადგენდა მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტს, რის გამოც მისი კონტროლზე აყვანა და შემოწმება იყო შეუძლებელი.

შესაბამისად, მითითებულ საფუძვლებზე დაყრდნობით კასატორი ითხოვდა საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას.

ანალოგიურ პოზიციას იზიარებდა ვაჭრობის, ეკონომიკისა და მრეწველობის სამინისტროს წარმომადგენელი.

რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარესა და მე-3 პირს, მათ საკასაციო საჩივარს მხარი არ დაუჭირეს და თითქმის იმავე საფუძვლებზე დაყრდნობით, რასაც უთითებდნენ საოლქო სასამართლოში, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა კასაციის საფუძვლებს, მოუსმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებებსა და გააანალიზა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და ვერ იქნება დაკმაყოფილებული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის II ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროსთან არსებული ფასების სახელმწიფო ინსპექციის აქტის შესაბამისად, ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროს 2002წ. 15 აგვისტოს ¹01/01-01/112 ბრძანებით, შპს “ო-ის” ანგარიშსწორების ანგარიშიდან სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ამოღებული იქნა 35497,5 ლარი.

ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროსთან არსებული ფასების სახელმწიფო ინსპექციის მიერ ჩატარებულმა შემოწმებამ მოიცვა პერიოდი 2000წ. 1 იანვრიდან 2002წ. 1 ივნისამდე.

შემოწმების აქტით დადგინდა, რომ შემოწმების პერიოდში შპს “ო-ი” შპს “...” ელექტრო ენერგიას აწვდიდა 2000წ. 1 იანვრის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც, თავის მხრივ, შეთანხმებული არ ყოფილა ენერგეტიკის მარეგულირებელ კომისიასთან და ამდენად, “...” არ მიეკუთვნება შპს “ო-ის” პირდაპირ მომხმარებელს.

ამავე აქტით განისაზღვრა, რომ შემოწმების პერიოდში შპს “ო-ის” მიერ გამოყენებული იყო ტარიფი 0,09 ლარის ოდენობით ყოველი რეალიზებული ელექტროენერგიის 1 კვტ/სთ-ზე. მაშინ, როდესაც სმკ-ის 2000წ. 24 მარტის ¹3 დადგენილებით ამ უკანასკნელისათვის განკუთვნილი ტარიფი განსაზღვრული იყო 0,03 ლარით. რის შედეგადაც საწარმომ მიიღო ზედმეტი შემოსავალი.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მითითებულ აქტსა და საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილ საფუძვლებს და ეთანხმება საოლქო სასამართლოს მსჯელობას შპს “...ის” შპს “ო-ის” პირდაპირ მომხმარებლად მიჩნევის ნაწილში.

საქმეში წარმოდგენილია ენერგეტიკის მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 1999წ. 22 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლის შესაბამისადაც, დამტკიცებული იქნა სს “თ-სა” და შპს “ო-ს” შორის 1999წ. 1 ივნისის ელექტროენერგიის ნასყიდობის ხელშეკრულება ¹56.

აღნიშნული ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, 1999წ. 31 დეკემბრიდან ჰიდროელექტროსადგურს ეკრძალებოდა ახალი პირდაპირი მომხმარებლების შეძენა, გარდა მოსალოდნელი მომხმარებლისა, რომელსაც იმავე ხელშეკრულების შესაბამისად წარმოადგენდა “...”.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების დამტკიცებით სმკ-მა ფაქტობრივად დაადასტურა “...ის”, როგორც “პირდაპირი მომხმარებლის” სტატუსი, რის გამოც უსაფუძვლოა კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ “... “ არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს შპს “ო-ის” პირდაპირ მომხმარებლად.

რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ უკანონო შემოსავლების მიღების საკითხს, საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს მითითებულ ნაწილში კასატორის მოსაზრებას და თავის მხრივ აღნიშნავს შემდეგს:

“ფასებისა და ფასწარმოქმნის საფუძვლების შესახებ” კანონის მე-16 მუხლის I ნაწილის დებულებებიდან გამომდინარე, ფასწარმოქმნის კანონმდებლობის დარღვევისას სახელმწიფო ბიუჯეტში გადარიცხვას ექვემდებარება მეწარმის მიერ მიღებული “უკანონო შემოსავალი”. ამდენად, დაჯარიმების მიზნებისათვის, კანომდებელი სავალდებულოდ მიიჩნევს მეწარმის მხრიდან შემოსავლის მიღების ფაქტს, რისი არსებობაც განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება.

კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული ვერ იქნება კასატორის განმარტება იმის თაობაზე, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ შემოსავალი მიიღო არსებული სამომხმარებლო ტარიფიდან 9 თეთრიდან, ხოლო რაც შეეხება სს “თ-სა” და ელექტროსაბითუმო ბაზართან წარმოდგენილ შედარების აქტებს, აღნიშნული ატარებს ფორმალურ ხასიათს. მითითებული ლოგიკით საკასაციო სასამართლომ დადასტურებულად უნდა მიიჩნიოს, რომ სს “თ-ი” და ელექტროსაბითუმო ბაზარი შპს “ო-ის” მომსახურებას ახორციელებდნენ საზღაურის გარეშე, რაც მათი სამეწარმეო ბუნებიდან გამომდინარე ფაქტობრივად შეუძლებელია.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს საოლქო სასამართლოს მსჯელობას ტარიფის განაწილების პროცედურის დარღვევის თაობაზე, რომელიც თავისი შედეგებით გაიგივებული ვერ იქნება “ფასებისა და ფასწარმოქმნის საფუძვლების შესახებ” კანონის მოთხოვნის დარღვევასთან.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის I მუხლის II ნაწილით სსკ-ს 390-ე, 399-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ეკონომიკის, მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროსთან არსებული ფასების სახელმწიფო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად იქნას დატოვებული თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.