გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹ 3გ-ად-34-კ-03 11 ივლისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: გ. ქაჯაია (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის დაკანონება.

აღწერილობითი ნაწილი:

1997წ. 16 ივნისს ნ. ს-ემ სარჩელით მიმართა დუშეთის რაიონის სასამართლოს და მოითხოვა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის აღდგენა და საკარმიდამო მიწის ფართობის დაკანონება შემდეგი საფუძვლებით: 1992წ. 14 ივლისს დუშეთის რაიონის მიწის რეფორმებისა და მიწის რესურსების კომისიამ და სოფლის მიწათმოწყობის კომისიამ სოფ. ...ში გამოუყო საკარმიდამო 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელსაც მისი მშობლები ფლობდნენ და სარგებლობდნენ. თავად იგი დაიბადა ამ სოფელში, დაამთავრა საშუალო სკოლა, 1945 წელს კი სწავლა განაგრძო უმაღლეს სასწავლებელში და ამის შემდეგ ცხოვრობს ქ. თბილისში. მას სურდა აღედგინა მამაპაპური კერა და აეშენებინა სახლი, მაგრამ ნ. და ე. ს-ეები მიწის ფართობს მიიჩნევენ თავიანთ საკუთრებად და არ აძლევენ ამ მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლებას. მან 1993-97 წ.წ. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით მიმართა სხვადასხვა ინსტანციას, მაგრამ საბოლოოდ საკრებულომ და მიწის კადასტრის განყოფილებამ მიზანშეწონილად ჩათვალეს საკითხის სასამართლო განხილვისათვის დაქვემდებარება. ვინაიდან იგი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში იმყოფებოდა მივლინებებში, ვერ მოახერხა სასამართლოსათვის მიემართა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ითხოვა ხანდაზმულობის ვადის აღდგენა და მისთვის გამოყოფილი მიწის ფართობის დაკანონება.

შემდგომ მოსარჩელემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნები და მოითხოვა მხოლოდ მისთვის გამოყოფილი მიწის ფართის დაკანონება.

დუშეთის რაიონის სასამართლოს 1997წ. 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ. ს-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და მას დაუკანონდა დუშეთის რაიონის სოფ. ...ში გამოყოფილი 0,25 ჰა მიწის ფართობი.

დუშეთის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. და ე. ს-ებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1997წ. 4 დეკემბრის განჩინებით უცვლელად იქნა დატოვებული დუშეთის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

ნ. ს-ის განცხადების საფუძველზე ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 1999წ. 11 აგვისტოს განჩინებით გააუქმა დუშეთის რაიონის სასამართლოს 1997წ. 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1997წ. 4 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა დუშეთის რაიონის სასამართლოს.

ნ. ს-ემ დუშეთის რაიონულ სასამართლოს მიმართა დაზუსტებული სასარჩელო განცხადებით, რომლითაც გაადიდა სასარჩელო მოთხოვნა და ითხოვა საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 10 მარტის დადგენილებისა და სოფ. ...ის მიწათმოწყობისა და მიწათსარგებლობის კომისიის გადაწყვეტილების საფუძველზე 1 ჰა მიწის ნაკვეთის დაკანონება. სასამართლო პროცესზე მოითხოვნა შემცირებულ იქნა 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთის დაკანონებამდე.

მოსარჩელემ შუამდგომლობით მიმართა რაიონულ სასამართლოს, რომ მოპასუხედ საქმეში ჩაბმულიყო დუშეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველო, ხოლო ნ. და ე. ს-ეები მესამე პირებად, რაც სასამართლოს მიერ დაკმაყოფილებული იქნა.

დუშეთის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ნ. ს-ის სარჩელი და მას საკუთრებაში გამოეყო 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ნ. და ე. ს-ეებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ნ. ს-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. ანალოგიური მოთხოვნებით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება დუშეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველომაც.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატამ 2000წ. 20 იანვრის განჩინებით ნ. და ე. ს-ეების სააპელაციო საჩივარი არ მიიღო განსახილველად დაუშვებლობის გამო, ხოლო 2000წ. 19 აპრილის გგადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა დუშეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს სააპელაციო საჩივარი, გააუქმა დუშეთის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება და ნ. ს-ეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ს-ემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისთვის მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემული 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთის დაკანონება. დამატებითი საკასაციო საჩივრით ნ. ს-ემ მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება იმ მოტივით, რომ საქმე არაგანსჯადმა სასამართლომ განიხილა, რადგან აღნიშნული დავა წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2000წ. 17 აგვისტოს განჩინებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ნ. ს-ის საკასაციო საჩივარი, გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2000წ. 19 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე განსჯადობით განსახილველად დაუბრუნდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატას. ასევე გააუქმა სააპელაციო პალატის 2000წ. 28 იანვრის განჩინება ნ. და ე. ს-ეების სააპელაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის თაობაზე.

საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილის “ა” პუნქტის შესაბამისად დავა წარმოადგენდა სასამართლოს განსჯად ადმინისტრაციულ საქმეს. საქმის ადმინისტრაციული წესით განხილვის შემთხვევაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნ. და ე. ს-ეები საქმეში ჩაბმული უნდა ყოფილიყვნენ მესამე პირებად აუცილებელი მიწვევით და ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად ისინი ისარგებლებდნენ მოსარჩელის ყველა უფლებითა და დაეკისრებოდათ მოსარჩელის ყველა ვალდებულება. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს 2000წ. 28 იანვრის განჩინება, რომლითაც ნ. და ე. ს-ეების სააპელაციო საჩივარი დაუშვებლობის გამო არ იქნა მიღებული განსახილველად, მიჩნეულ იქნა უკანონოდ.

საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მლეთის კოლმეურნეობის მიწათმომწყობი კომისიის 1993წ. 21 მაისის აქტით სადავო მიწის ნაკვეთის გამოყოფა ნ. და ე. ს-ებისათვის კანონიერია, რადგან იმ პერიოდისათვის კოლმეურნეობები იურიდიულად აღარ არსებობდნენ და აღნიშნულის უფლებამოსილება მათ არ გააჩნდათ.

თბილისის საოლქო სასამართლოში საქმის განხილვისას საოქმო განჩინებით ნ. ს-ის წარმომადგენლის ნ. გ-ის შუამდგომლობის საფუძველზე შეწყდა საქმის წარმოება ნ. და ე. ს-ეების შეგებებული სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის ნაწილში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დუშეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა დუშეთის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით ნ. ს-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებად არ მიიჩნია დუშეთის რაიონის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის რაიონული კომისიის 1992წ. 14 ივლისის სხდომის ოქმის ამონაწერი, აგრეთვე 1992წ. 29 ოქტომბრის @¹1 ოქმი, რადგან ამ ოქმით არ არის განსაზღვრული მიწის ოდენობა კვ. მეტრებში, სოფლის კომისიას მიწის ჩამორთმევის და დავალდებულების უფლებამოსილება არ გააჩნია, ამავე დროს სოფ. ...ის მიწის რეფორმის კომისიის მიერ ნ. ს-ის გარდა, არცერთ მოსახლეზე მიწის ნაკვეთი არ გამოყოფილა. არ არსებობს სოფლის ყრილობისა და კომისიის ოქმების დედნები საკრებულოში, 1992წ. 29 ოქტომბრის ¹1 ოქმი არ არის დამოწმებული ადგილობრივი ორგანოს მიერ და არ არის დამტკიცებული დუშეთის მიწის რეფორმის რაიონული კომისიის მიერ.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ სოფ. ...ში მიწის რეფორმის კომისია საერთოდ არ შექმნილა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ს-ემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26¹ მუხლის მოთხოვნები, როდესაც პროცესი ჩაატარა მესამე პირად ჩაბმული მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის დასწრების გარეშე, მაშინ, როდესაც ეს უკანასკნელი არ ყოფილა გაფრთხილებული სასამართლო სხდომის თაობაზე, მით უმეტეს, რომ სასამართლო საჭიროდ მიიჩნევდა მათი მხრიდან პოზიციის დაფიქსირებას. ასევე სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის დადგენილების მე-3 პუნქტი, მაშინ როდესაც იგი სადავო მიწის ადრინდელი მესაკუთრის მემკვიდრე იყო. სასამართლოს ასევე უნდა გამოეყენებინა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 10 მარტის ¹290-ე დადგენილების მე-6 პუნქტი, რომლის თანახმადაც მას უფლება ჰქონდა მიიღო 1 ჰა მიწის ნაკვეთი. სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 16 იანვრის ¹39-ე დადგენილება, რადგან დუშეთის რაიონის მიწის რეფორმისა და მიწის რესურსების კომისია 1992 წელს ვერ იხელმძღვანელებდა ჯერ კიდევ გამოუცემელ და მიუღებელი დადგენილებით. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ მასალებს და საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება გამოიტანა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ ნ. ს-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა არსებითად განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია და არ დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ: როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, ნ. ს-ეს 1998წ. 16 მარტის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹16 აქტით გადაცემული აქვს 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი. როგორც საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორმა განაცხადა, ამ ფართობში შედის მის მიერ ადრე მოთხოვნილი და ნ. და ე. ს-ებისათვის გადაცემული 0,25 ჰა მიწა. ამავე სხდომაზე დუშეთის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს წარმომადგენელმა ფაქტობრივად ვერ განმარტა, თუ სად მდებარეობს ნ. ს-ისათვის მიცემა-ჩაბარების აქტით გადაცემული 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი და შედის თუ არა მასში სადავო 0,25 ჰა მიწა. აღნიშნულ გარემოება ძირითად საკითხს წარმოადგენს და მისი გამოკვლევის გარეშე საქმეზე გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს იმ გარემოებას, რომ ნ. ს-ე 2000წ. 19 მაისის საკასაციო საჩივარში და შემდგომ ყველა განცხადებასა და ახსნა-განმარტებაში ითხოვს მიღება-ჩაბარების აქტით გამოყოფილი 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთის დაკანონებას. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ ეს აქტი სადავოდ არავის არ გაუხდია.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, თუ სად მდებარეობს ნ. ს-ისათვის 1998წ. 16 მარტის მიღება-ჩაბარების აქტით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთი, შედის თუ არა მასში სადავო 0,25 ჰა მიწის ფართობი, ასევე უნდა დააზუსტებინოს მოსარჩელეს მოთხოვნა. თუ დადგინდება, რომ ნ. ს-ეს გამოყოფილი აქვს სადავო მიწის ნაკვეთი მიღება-ჩაბარების აქტით რომელიც გასაჩივრებული არ არის, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მიღება-ჩაბარების აქტით გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის დაკანონების საკითხის გადაწყვეტა წარმოადგენს თუ არა სასამართლოს კომპეტენციას და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული, რაც სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს ვინაიდან საქმეზე გამოსაკვლევი და დასადგენია ფაქტობრივი გარემოებები, საჭიროა ახალი მტკიცებულებების გამოთხოვა, საკასაციო სასამართლო ვერ მიიღებს საქმეზე გადაწყვეტილებას, შესაბამისად საქმე ხელახლა არსებითად განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 399-ე, 404-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე არსებითად ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სახელმწიფო ბაჟის მხარეთათვის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.