3გ-ად-36-კ-03 24 აპრილი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნ. კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: სამუშაოზე აღდგენა.

აღწერილობითი ნაწილი:

კასატორი (მოსარჩელე) მ. ჭ-ი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მუშაობდა ვაკე-საბურთალოს რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში უფროს ინსპექტორად. 2000წ. 6 აგვისტოს მან ჩააბარა საატესტაციო-საკვალიფიკაციო გამოცდები და ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით პირველი ტური ჩაეთვალა გავლილად. მეორე ტურის გავლის შემდეგ, საერთო ჯამში მან დააგროვა 33,6 ქულა. იმის გამო, რომ თბილისის საგადასახადო ინსპექციებში ვაკანტური ადგილების იმჟამად არ იყო, იგი ჩაირიცხა რეზერვში.

2001წ. 27 თებერვალს მ. ჭ-მა განცდებით მიმართა შემოსავლების მინისტრს და თხოვა ნება დაერთოთ მუშაობა დაეწყო ვანის საგადასახადო ინსპექციაში. საგადასახადო შემოსავლების მინისტრმა განცხადება თავისი 2001წ. 19 მარტის წერილით განსახილველად გადაუგზავნა საგადასახადო დეპარტამენტის თავმჯდომარეს და ვანის რაიონის გამგებელს.

ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 2 აპრილის ¹49 ბრძანებით, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, მ. ჭ-ი დაინიშნა მთავარ საგადასახადო ინსპექტორად სოციალური გადასახადების კუთხით.

საქართევლოს პრეზიდენტმა 2001წ. 28 აპრილს გამოსცა ¹162 ბრძანებულება “საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს ზოგიერთი ტერიტორიული ორგანოების შექმნისა და მათი სამოქმედო ტერიტორიის განსაზღვრის შესახებ”.

ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 25 ივნისის ¹97 ბრძანებით, საგადასახადო ინსპექციის გაუქმებასთან (ლიკვიდაციასთან) დაკავშირებით, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 96-ე და 108-ე მუხლების თანახმად, მ. ჭ-ი 2001წ. 25 ივნისიდან გათავისუფლებული იქნა დაკავებული თანამდებობიდან. გათავისუფლების ბრძანებას საფუძვლად დაედო საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 28 აპრილის ¹162 ბრძანებულება.

2001წ. 23 ივლისს მ. ჭ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა ვანის რაიონულ სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა ვანის საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 25 ივნისის ¹97 ბრძანების გაუქმება და მისი სამუშაოზე აღდგენა. მოსარჩელის მითითებით, მისი გათავისუფლება მოხდა უკანონოდ, ვინაიდან გათავისუფლების დღისათვის – 25 ივნისისათვის ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციას შეწყვეტილი ჰქონდა უფლებამოსილება. ამასთან, მისი თანამდებობიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა საგადასახადო ინსპექციის გაუქმება (ლიკვიდაცია), სინამდვილეში კი ვანის საგადასახადო ინსპექცია კი არ გაუქმდა, არამედ მოხდა მისი რეორგანიზაცია, დაქვემდებარების შეცვლა და ახალი კადრებით დაკომპლექტება, რაც “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 96-ე მუხლის მე-2 პუნქტით არ არის გათავისუფლების საფუძველი.

სარჩელი არ ცნო მოპასუხე – ვანის საგადასახადო ინსპექციამ.

ვანის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. მ. ჭ-ს უარი ეთქვა ვანის საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 25 ივნისის ¹97 ბრძანების გაუქმებასა და სამუშაოზე აღდგენაზე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რის შემდეგაც მოცემული დავა არაერთგზის იქნა განხილული სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოების მიერ.

საბოლოოდ, ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის განჩინებით მ. ჭ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ გარემოებებს:

1. სასამართლომ არ გაიზიარა მ. ჭ-ის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საგადასახადო ინსპექციის გაუქმება კი არ მოხდა, არამედ მისი რეორგანიზაცია. საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 28 აპრილის ¹162 ბრძანებულების “საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს ზოგიერთი ტერიტორიული ორგანოების შექმნისა და მათი სამოქმედო ტერიტორიის განსაზღვრის შესახებ” მე-4 პუნქტში მითითებულია, რომ უნდა გაუქმდეს (ე.ი. ლიკვიდაცია მოხდეს) ვანის საგადასახადო ინსპექცია. მ. ჭ-მა სასამართლოს თვითონაც განუმარტა, რომ უფროსის ჩათვლით ყველა თანამშრომელი გათავისუფლდა. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მ. ჭ-ის გათავისუფლება მოხდა კანონიერად, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების საფუძველზე, რის შესახებაც იგი წინასწარ იყო გაფრთხილებული “საჯარო სამსახურის შესახებ” საქართველოს კანონის 108-ე მუხლის შესაბამისად;

2. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მ. ჭ-ის განმარტება, რადგან მას გამოცდა ჩაბარებული ქონდა თბილისში და დაინიშნა ვანში, ამიტომ არ ეკუთვნოდა კონკურსის გავლა და არ მიიღო მონაწილეობა ვანის საგადასახადო ინსპექციაში ვაკანტური თანამდებობის დასაკავებლად გამართულ კონკურსში. სასამართლოს მითითებით, პრეზიდენტის ბრძანებულებით გაუქმდა ვანის საგადასახადო ინსპექცია და შეიქმნა ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაში შევიდა ვანის საგადასახადო ინსპექცია, ამავე ბრძანებულების მე-2 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად. აქედან გამომდინარე, საჭირო იყო კონკურსის გავლა ვაკანტურ თანამდებობაზე დასანიშნად, მ. ჭ-ს კი კონკურსში მონაწილეობა არ მიუღია. თავად განმარტა, რომ უფრო ნაკლები ქულები ჰქონდა, ვიდრე ვანში კონკურსში მონაწილე პირებს და ამიტომ არ აწყობდა კონკურსში მონაწილეობის მიღება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს მ. ჭ-ი, რომელიც ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მისი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას. კასატორი ეყრდნობა შემდეგ გარემოებებს:

1. მ. ჭ-ის აზრით, მან თბილისში 2000-2001 წლებში გაიარა კონკურსი, რის შემდეგაც იგი დაინიშნა ვანის საგადასახადო ინსპექციაში მთავარ ინსპექტორად. აქედან გამომდინარე მას აღარ სჭირდებოდა ახალი კონკურსის გავლა ვანის საგადასახადო ინსპექციაში დასანიშნად და ამდენად, უსაფუძვლოა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მის მიერ კონკურსის გაუვლელობის შესახებ;

2. მ. ჭ-ის მითითებით, მას სასამართლოსათვის არ განუცხადებია, რომ უფრო ნაკლები ქულები დააგროვა, ვიდრე ვანში კონკურსში მონაწილე სხვა პირებმა. მან სასამართლოს მხოლოდ ის განუმარტა, რომ ვანის საგადასახადო ინსპექციასთან კონკურსში მონაწილეობის მიღების შემთხვევაში აღმოჩნდებოდა სხვებთან შედარებით არათანაბარ პირობებში, ვინაიდან თბილისში საკვალიფიკაციო გამოცდების პირველ ტურში გამსვლელი ქულა იყო 24, ხოლო ვანში გამსვლელ ქულად დაფიქსირდა 30.

კასატორმა მ.ჭ-მა დაზუსტებულ საკასაციო საჩივარში მის სამსახურში აღდგენასთან ერთად დამატებით მოითხოვა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

მოწინააღმდეგე მხარემ, უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, არ ცნო საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს განჩინების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის განჩინების შეცვლით მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ კასატორ მ. ჭ-ს ჩაბარებული აქვს საგადასახადო ორგანოების მუშაკთა საკვალიფიკაციო გამოცდა, ასევე გავლილი აქვს საკვალიფიკაციო გამოცდაზე გამარჯვებულ კანდიდატთა შესარჩევი კონკურსი და ორივე ტურში მის მიერ დაგროვილი ქულა შეადგენს 33,6. ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 2 აპრილის ¹49 ბრძანებით კასატორი მ. ჭ-ი სოციალური გადასახადის კუთხით მთავარი საგადასახადო ინსპექტორის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის საფუძველზე, მაგრამ იმავე წლის 25 ივნისის ¹97 ბრძანებით, “საჯარო სამსახურის შეახებ” კანონის 96-ე, 108-ე მუხლების თანახმად, კასატორი გათავისუფლებული იქნა დაკავებული თანამდებობიდან საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 28 აპრილის ¹162 ბრძანებულების საფუძველზე, საგადასახადო ინსპექციის გაუქმებასთან (ლიკვიდაციასთან) დაკავშირებით. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მ. ჭ-ის სარჩელი და საქართველოს პრეზიდენტის ¹162 ბრძანებულების მე-4 პუნქტის საფუძველზე, ვანის საგადასახადო ინსპექციის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებით კანონიერად ცნო კასატორის სამსახურიდან გათავისუფლება, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს უსწორობის გამო. კერძოდ, “საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს ზოგიერთი ტერიტორიული ორგანოების შექმნისა და მათი სამოქმედო ტერიტორიის განსაზღვრის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 28 აპრლის ¹162 ბრძანებულების მე-4 პუნქტში, მართალია, მითითებულია, რომ 2001წ. 25 ივნისიდან გაუქმდა ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექცია, ხოლო I პუნქტის “გ” ქვეპუნქტისა და მე-6 პუნქტის მიხედვით, იმავე 25 ივნისიდან შეიქმნა რაიონული საგადასახადო ინსპექცია, მაგრამ ფაქტობრივად განხორციელდა ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის რეორგანიზაცია, იმავე ფუნქციებითა და კომპეტენციით გარდაიქმნა ვანის რაიონულ საგადასახადო ინსპექციად და ბრძანებულების მე-2 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, დაექვემდებარა ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას. ამდენად, საქართველოს პრეზიდენტის აღნიშნული ბრძანებულების მიხედვით განხორციელდა არა ვანის საგადასახადო ინსპექციის ლიკვიდაცია, არამედ მისი რეორგანიზაცია, ხოლო “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 96-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, დაწესებულების რეორგანიზაცია არ ქმნის საფუძველს მოხელის გასათავისუფლებლად და ამავე მუხლის მე-4 პუნქტითაც დაწესებულების დაქვემდებარების შეცვლა ასევე არ წარმოადგენს მოხელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველს. ამიტომ ვანის საგადასახადო ინსპექციის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებით, საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. ¹162 ბრძანებულებისა და “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 96-ე მუხლის პირველი პუნქტის საფუძველზე მ. ჭ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, ამ ნაწილში საფუძვლიანად ცნობს საკასაციო საჩივარს და თვლის, რომ ამ ნაწილში ქუთაისის საოლქო სასამართლოს განჩინების შეცვლით მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 25 ივნისის ¹97 ბრძანების გაუქმებისა და დაწესებულების ლაკვიდაციის მოტივით, მ. ჭ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების არაკანონიერად ცნობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ.

“საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 127-ე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, მართალია, სასამართლოს მიერ სამსახურიდან გათავისუფლებაზე ბრძანების არაკანონიერად აღიარების შემთხვევაში, მოხელე ექვემდებარება თანამდებობაზე დაუყოვნებლივ აღდგენას, მაგრამ კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორი მ. ჭ-ის მეორე სასარჩელო მოთხოვნა თანამდებობაზე აღდგენის შესახებ ვერ დაკმაყოფილდება, რადგან ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 2 აპრილის ¹49 ბრძანებით სოციალური გადასახადის კუთხით მთავარი საგადასახადო ინსპექტორის მოვალეობის შემსრულებლად იგი დანიშნული იყო დროებით, “საჯარო სამსახურის შესახებ” კანონის 23-ე მუხლის მე-2 პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც: “სამსახურში განსაზღვრული ვადით მიიღება თანამდებობაზე კონკურსის წესით დასანიშნი მოხელის მოვალეობის შემსრულებელი – კონკურსის შედეგების მიხედვით მოხელის თანამდებობაზე დანიშვნამდე” ე.ი. კასატორი აღნიშნულ თანამდებობაზე დანიშნული იყო არა განუსაზღვრელი ვადით, არამედ კონკურსის შედეგების მიხედვით ამ თანამდებობაზე მოხელის დანიშვნამდე. ამავე კანონის 96-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დაწესებულების რეორგანიზაციას, რომელსაც თან სდევს შტატების შემცირება (კასატორის განმარტებით ვანის საგადასახადო ინსპექციაში რეორგანიზაციის შედეგად შტატები სამ ერთეულამდე შემცირდა) დაწესებულების ხელმძღვანელი უფლებამოსილია გაითვალისწინოს ატესტაციის შედეგები. კასატორ მ. ჭ-ს საგადასახადო ორგანოების მუშაკთა საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩაბარების შედეგად ორ ტურში დაგროვილი აქვს 33,6 ქულა, ხოლო საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს ხელმძღვანელთა წერილობითი განმარტებების მიხედვით, ვანის რაიონის საგადასახადო ინსპექციის სამ საშტატო ერთეულზე დანიშნულ პირებს მეტი შეფასება ჰქონიათ მიღებული საკვალიფიკაციო გამოცდების ჩაბარების შედეგად. ამიტომ დაკავებულ თანამდებობაზე მ. ჭ-ის აღდგენაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო პალატა იზიარებს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს განჩინებას, თვლის, რომ ამ ნაწილში განჩინება უცვლელი უნდა დარჩეს და სსკ-ს 410-ე მუხლის თანახმად, ამ ნაწილში საკასაციო საჩივარს დაკმაყოფილებაზე უარი უნდა ეთქვას, უსაფუძვლობის გამო. რაც შეეხება დაზუსტებული საკასაციო საჩივრის დამატებით მოთხოვნას იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე, რომლის შესახებ მოთხოვნაც კასატორს არც ვანის რაიონულ და არც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში არ დაუყენებია და მხოლოდ საკასაციო ინსტანციაში გაზარდა თავისი მოთხოვნა, საკასაციო პალატა ვერ დააკმაყოფილებს, რადგან სსკ-ს 406-ე მუხლის იმპერატიული მითითებით: “დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია”.

ამდენად, საკასაციო პალატა, უსაფუძვლობის გამო, არ იზიარებს მ. ჭ-ის საკასაციო საჩივარს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებისა და თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში და თვლის, რომ ამ ნაწილში უცვლელად უნდა დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის განჩინება, ხოლო ლიკვიდაციის მოტივით კასატორის სამსახურიდან გათავისუფლებისა და ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის ¹97 ბრძანების გაუქმების ნაწილში საკასაციო პალატა საფუძვლიანად ცნობს საკასაციო საჩივარს და ამ ნაწილში აკმაყოფილებს მ. ჭ-ის სარჩელს. ამასთან საკასაციო პალატა მოწინააღმდეგე მხარის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ კასატორს ჩაბარებული აქვს გამოცდები, ირიცხება რეზერვში, არის მრავალშვილიანი მამა და მომავალში მისი შრომითი მოწყობის საკითხის გადაწყვეტისას შეიძლება გათვალისწინებული იქნეს აღნიშნული გარემოებანი.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ს 386-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. მ. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის განჩინების ნაწილობრივ შეცვლით მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს განჩინება საგადასახადო ინსპექციის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებით მ. ჭ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 25 ივნისის ¹97 ბრძანების კანონიერად ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში დაკმაყოფილდეს მ. ჭ-ის სასარჩელო მოთხოვნა;

4. საგადასახადო ინსპექციის ლიკვიდაციასთან დაკავშირებით მ. ჭ-ის სამსახურიდან გათავისუფლება ჩითვალოს არაკანონიერად და შესაბამისად გაუქმდეს ვანის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 25 ივნისის ¹97 ბრძანება;

5. კასატორის დანარჩენ მოთხოვნებს უარი ეთქვას;

6. დაკავებულ თანამდებობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში უცვლელად დარჩეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 7 ნოემბრის განჩინება;

7. უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.