3გ-ად-78-კ-03 12 ივნისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნწ კლარჯეიშვილი,

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: საიჯარო ხელშეკრულებისა და საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

1990წ. 2 ოქტომბერს შედგა სსგ “კ.-ის” თბილისის ... ქახნის შრომითი კოლექტივის საერთო კრება, რომელმაც შრომითი კოლექტივის ბაზაზე დაარსა საიჯარო საწარმო.

1990წ. 4 ოქტომბერს სსგ “კ.-სა” (ამჟამად კასატორი – ... ინსტიტუტი) და თბილისის ... ქარხნის კოლექტივის საიჯარო საწარმოს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლთაც საიჯარო საწარმოს იჯარით გადაეცა თბილისის ... ქარხანა, მასთან მიმდებარე ტერიტორიით და ნაკვეთით ...-ის დასახლებაში. ხელშეკრულების თანახმად, მოიჯარე ვალდებული იყო ეწარმოებინა საცდელი პროდუქცია მეიჯარის დავალებების მიხედვით და მოგების 6% მოეხმარებინა სამეცნიერო კვლევითი და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოების დაფინანსებისათვის. ხელშეკრულება დაიდო 10 წლის ვადით – 2000წ. 31 დეკემბრამდე, მაგრამ მოიჯარეს უფლება მიეცა საიჯარო ქონება გამოესყიდა ვადაზე ადრე.

1991წ. თებერვალში შეიცვალა მეიჯარე ორგანიზაციის ხელმძღვანელობა, რომელმაც მოითხოვა საიჯარო ხელშეკრულების შეცვლა და ახალი კონტრაქტის დადება, რაზეც საიჯარო კოლექტივი არ დათანხმდა. 1994წ. 10 აგვისტოს კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ახალმა დირექტორმა გამოსცა ¹07 ბრძანება, რომლითაც ცალმხრივად გააუქმა 1990წ. 4 ოქტომბრის იჯარა - გამოსყიდვის ხელშეკრულება. საქართველოს უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 1994წ. 9 სექტემბრის დადგენილებით დაკმაყოფილდა საიჯარო საწარმოს მოთხოვნა და ბათილად იქნა ცნობილი კვების მრეწველობის ს/კ ინსტიტუტის 1994წ. 10 აგვისტოს ¹07 ბრძანება იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ. საარბიტრაჟო სამმართველომ მიუთითა, რომ 1990წ. 4 ოქტომბრის საიჯარო ხელშეკრულება დადებულია იმ დროისათვის მოქმედი “სსრ კავშირის და მოკავშირე რესპუბლიკების საიჯარო კანონმდებლობის საფუძვლების” დაცვით და მეიჯარე ორგანიზაციას სასამართლოს გვერდის ავლით არ ჰქონდა უფლება ცალმხრივად გაეუქმებინა იგი.

თბილისის ... ქარხნის იჯარა-გამოსყიდვის უფლების კანონიერების საკითხი შეისწავლა თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს ბრძანებით შექმნილმა კომისიამ და დაადგინა, რომ საიჯარო საწარმოზე 1990წ. 4 ოქტომბრის ხელშეკრულების გაფორმება და ... ქარხნის გადაცემა მოხდა კანონიერად, რის გამოც არ არსებობს ხელშეკრულების გაუქმების საფუძველი. კომისიამ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიის წინაშე დააყენა საკითხი იმის შესახებ, რომ მომხდარიყო იჯარით აღებულ ქონებაზე მოიჯარისათვის საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემა მას შემდეგ, როდესაც მოიჯარე მთლიანად დაფარავდა გამოსასყიდ ღირებულებას. კომისიის დასკვნა გადამოწმებული და მოწოდებული იქნა საიჯარო ურთიერთობების შემსწავლელი მუშა ჯგუფის მიერ. დაეყრდნო რა ზემოაღნიშნული კომისიისა და მუშა ჯგუფის დასკვნებს, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს კოლეგიამ 1994წ. 31 ოქტომბერს მიიღო დადგენილება ¹25.09.249 ... ქარხნის შრომითი კოლექტივის მიერ გამოსყიდულ საიჯარო ქონებაზე საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემის თაობაზე.

ნაძალადევის რაიონის გამგეობის 1994წ. 2 დეკემბრის განკარგულებით ... ქარხნის საიჯარო საწარმო რეგისტრაციაში გატარდა როგორც შპს “ვ.-ა”, ხოლო შემდგომ “ვ.-ა” გარდაიქმნა შპს “ა.-დ”.

1994წ. 17 ნოემბერს საიჯარო საწარმოს კოლექტივის სახელზე სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ გასცა საკუთრების დამადასტურებელი დროებითი მოწმობა, ხოლო საიჯარო საწარმოს შპს “ვ.-დ” გარდაქნის შემდეგ, ამ უკანასკნელზე სამინისტრომ 1994წ. 29 დეკემბერს გასცა საკუთრების დამადასტურებელი მუდმივი მოწმობა ¹186-ი.

გარდა უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს, სახელმწიფო ქონების მართვის თბილისის სამმართველოსი, სადავო 1990წ. 4 ოქტომბრის იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების დადების მართლზომიერება არაერთხელ იქნა შესწავლილი და მოწონებული სხვადასხვა ორგანოების მიერ. კერძოდ, ხელშეკრულების კანონიერება დადასტურებულია თბილისის პროკურატურის 1998წ. 25 თებერვლის დადგენილებით სისხლის სამართლის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ, რომლითაც არ დადასტურდა იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების გაყალბების ფაქტი, კონტროლის პალატის 1995წ. 13 ნოემბრის შემოწმების აქტით, სოფლის მეურნეობისა და კვების მრეწველობის სამინისტროს 1993წ. 30 ივნისის დასკვნით.

2000წ. 25 დეკემბერს კვების მრეწველობის ს/კ ინსტიტუტმა სარჩელით მიმართა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიმართ, რომლითაც მოითხოვა შპს “ა.-ის” მიერ განხორციელებული ... ქარხნის პრივატიზაციის გაუქმება და ქარხნის დაბრუნება კვლევითი ინსტიტუტისათვის. მოსარჩელემ განმარტა, რომ კვების მრეწველობის ინსტიტუტი იმყოფება სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის დაქვემდებარებაში. საქართველოს მთავრობის 1992წ. 9 ოქტომბრის ¹982 დადგენილებით ინსტიტუტი შეტანილი იქნა იმ ორგანიზაციების ჩამონათვალში, რომლის პრივატიზაცია იმ ეტაპზე აკრძალული იყო. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ 1993 წელს დაამტკიცა ინსტიტუტის წესდება, რომელიც ასევე კრძალავდა ... ქარხნის პრივატიზაციას ინსტიტუტის მეცნიერთა მონაწილეობის გარეშე. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ პრივატიზაცია მოხდა ყალბი საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე. კერძოდ, ხელშეკრულებიდან ამოღებული იქნა ის ნაწილი, რომელიც ინსტიტუტის თანამშრომლებს უფლებას აძლევდა ისეთივე მონაწილეობა მიეღო პრივატიზაციის დროს, როგორც ქარხნის მუშა-მოსამსახურეებს. ამას ადასტურებს ისიც, რომ მოპასუხემ სასამართლოში ვერ წარმოადგინა ხელშეკრულების დედანი. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხემ ასევე არ შეასრულა საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 1995წ. ¹16 ბრძანებულება, რომლითაც შესაბამის სამსახურებს დაევალათ დაებრუნებინათ აკადემიის სისტემაში შემავალი ინსტიტუტებისათვის პრივატიზაციის საბაბით ჩამორთმეული ... ბაზები.

სარჩელი არ ცნო სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ, რომელმაც მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოსთან ერთად ხანდაზმულია.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 25 აპრილის საოქმო დადგენილებით შპს “ა.-ი” საქმეში ჩაბმული იქნა მესამე პირად, რომელმაც ასევე არ ცნო სარჩელი.

ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001წ. 25 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს უარი ეთქვა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ 1994წ. 29 დეკემბერს გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობაზე.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც სააპელაციო და დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივრებში მოითხოვა ... ქარხნის პრივატიზაციის, სადავო იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებისა და საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობა, ასევე ... ქარხნის დაბრუნება მის კანონიერ საკუთრებაში.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2002წ. 21 ნოემბრის საოქმო დადგენილებით შპს “ა.-ს” შეეცვალა სტატუსი და მესამე პირის ნაცვლად საქმეში ჩაება მოპასუხედ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით კვების მრეწველობის ს/კ ინსტიტუტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელეს უარი ეთქვა 1990წ. 4 ოქტომბრის იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებისა და 1994წ. 29 დეკემბრის საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობაზე. სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ გარემოებებს:

1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა უზენაესი საარბიტრაჟო სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებაზე ვერ გავრცელდება საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1992წ. 9 ოქტომბრის ¹982 დადგენილება, ვინაიდან საიჯარო ხელშეკრულება დადებული იყო იმ დროს მოქმედი სსრ კავშირის უზენაესი საბჭოს 1989წ. 23 ნოემბრის დადგენილებით დამტკიცებული “სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლების” შესაბამისად. აღნიშნული ნორმატიული აქტი ითვალისწინებდა მოიჯარის მიერ საიჯარო ქონების გამოსყიდვის შესაძლებლობას და დაუშვებლად მიიჩნევდა მოიჯარე ორგანიზაციისაგან იჯარით აღებული ქონების ჩამორთმევას სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე. საიჯარო ხელშეკრულება ინარჩუნებდა მოქმედებას მაშინაც კი, როდესაც მისი მოქმედების პერიოდში მიღებული იქნებოდა ახალი წესები, რომლებიც გააუარესებდა მოიჯარის მდგომარეობას;

2. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება საიჯარო ხელშეკრულების სიყალბის შესახებ, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ ქ.თბილისის პროკურატურის 1998წ. 25 ნოემბრის დადგენილებიდან არ დასტურდება ხელშეკრულების გაყალბების ფაქტი. ამასთან, თავად აპელანტმა ვერ წარმოადგინა სადავო ხელშეკრულების დედანი, რომლის გაყალბებაზეც იგი მიუთითებდა. სასამართლოს განმარტებით, წინააღმდეგობრივია თავად აპელანტის პოზიცია. იგი საერთოდ უკანონოდ მიიჩნევს ქონების პრივატიზაციას, მაგრამ დასაშვებად და კანონიერად თვლის აღნიშნულ პროცესს, თუ მასში თავად მიიღებდა მონაწილეობას;

3. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქართველოს პარლამენტმა 1994წ. 20 სექტემბერს მიიღო ¹555 დადგენილება “სახელმწიფო ქონების იჯარით გაცემის წესის თაობაზე დებულების დამტკიცების შესახებ”, რომლის მიხედვითაც “იჯარის შესახებ” კანონის სამოქმედოდ შემოღებამდე გაფორმებული ყოველგვარი საიჯარო ხელშეკრულება ჩაითვალა კანონიერად, თუ იგი შეესაბამებოდა იმ დროისათვის მოქმედ სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების კანონმდებლობას. ამავე დადგენილების შესაბამისად, “იჯარის შესახებ” კანონის ამოქმედებამდე ქონების გამოსყიდვის უფლებით დადებული ყველა კანონიერი საიჯარო ხელშეკრულება უნდა გადაფორმებულიყო სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს ან მისი ტერიტორიული ორგანოს სახელზე, რომელიც ხდებოდა მეიჯარის უფლებამონაცვლე. სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში პარლამენტის 1994წ. 20 დეკემბრის ¹555 დადგენილებით გათვალისწინებული სამუშაო სათანადო ორგანოების მიერ უკვე ჩატარებული იყო, ქონება გამოსყიდული იყო და აღარ არსებობდა სადავო საიჯარო ხელშეკრულების სახელმწიფო ქონების მართვის ორგანოებზე გადაფორმების აუცილებლობა, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში ფორმალური ხასიათის მატარებელი იქნებოდა;

4. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1994წ. 15 სექტემბრის ¹664 დადგენილებით დამტკიცდა იმ სახელმწიფო საწარმოთა ნუსხა, რომლებიც არ ექვემდებარებოდნენ პრივატიზაციას. ვინაიდან ამ ნუსხაში არ იყო მოხსენიებული თბილისის ... ქარხანა, ამიტომ მისი პრივატიზაცია დასაშვები იყო.

5. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აპელანტის მოთხოვნა უსაფუძვლოსთან ერთად ხანდაზმულია. კონტროლის პალატის 1995წ. 13 ნოემბრის აქტიდან, ასევე სხვადასხვა ორგანოებში აპელანტის მიმართებიდან დგინდება, რომ ქარხნის პრივატიზაციის თაობაზე მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო თავიდანვე. მას არაერთხელ ეცნობა, რომ საიჯარო ხელშეკრულება და პრივატიზაციის გაუქმება შესაძლებელი იყო მხოლოდ სასამართლოსათვის მიმართვის გზით, რაც მას არ მოუხდენია. აპელანტმა პრივატიზაციის გაუქმების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა 1997წ. 30 საქტემბერს და მისი გამოუცხადებლობის გამო სარჩელი განუხილველად იქნა დატოვებული ამავე სასამართლოს 1998წ. 6 ოქტომბრის განჩინებით, რაც მას არ გაუსაჩივრებია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სადავო საიჯარო ურთიერთობა წარმოშობილია ახალი სკ-ს ამოქმედებამდე, ამიტომ ამავე კოდექსის 1507-ე მუხლის თანახმად, ამ ურთიერთობაზე ვრცელდება ძველი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლი, რომლის მიხედვითაც იურიდიულ პირებს შორის სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა შეადგენდა ერთ წელს. ვინაიდან მოსარჩელემ პრივატიზაციის გაუქმების მოთხოვნით სასამართლოს მიმართა 2000 წელს, ამიტომ მან გაუშვა ხანდაზმულობის ვადა.

6. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა მოსარჩელეს თითქოს მის მიერ გაშვებული არ ყოფილა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, ვინაიდან ხელშეკრულება გაფორმებული იყო 2000წ. 31 დეკემბრამდე და ამ დრომდე მას შეეძლო სარჩელი შეეტანა სასამართლოში. გარდა ამისა, ამ პერიოდში მოქმედებდა და დღესაც მოქმედებს საქართევლოს სახელმწიფოს მეთაურის 1995წ. 21 იანვრის ¹16 ბრძანებულება, რომლის არსებობა აჩერებს ხანდაზმულობის ვადის დინებას. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული ბრძანებულება არავითარ კავშირშია ხანდაზმულობის ვადის შეჩერებიდან. ამასთან, ბრძანებულება არ ზღუდავდა დაინტერესებულ მხარეს, აღნიშნული ბრძანებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, სათანადო საფუძვლის არსებობისას სარჩელით მიემართა სასამართლოსათვის;

7. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის საფუძველზე გაუქმებული უნდა იქნეს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევითმა ინსტიტუტმა, რომელმაც შემდეგი მოტივით მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულების, საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილად ცნობა და ინსტიტუტისათვის იჯარით გაცემული ... ქარხნის უკან დაბრუნება:

1. კასატორის მითითებით, ... ქარხნის იჯარით გაცემა მოხდა იმ პირობით, რომ მოიჯარე შეასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს, მაგრამ მას ხელშეკრულების მოქმედების მანძილზე არცერთი ვალდებულება არ შეუსრულებია. აქედან გამომდინარე, სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ გაცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტი – საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა არსებითად არღვევს კასატორის ინტერესს, მისი არსებობის პირობებში პარალიზებულია კვების მრეწველობის ს/კ ინსტიტუტის ფუნქციონირება, რის გამოც ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, აღნიშნული აღმჭურველი აქტი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი;

2. კასატორს მიაჩნია, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი ნაწილის “ბ” პუნქტის თანახმად, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს მიერ 1994წ. 29 დეკემბერს გაცემული ¹186-ი საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა აგრეთვე იმის გამო, რომ მან გამოიწვია დანაშაულებრივი შედეგი. კერძოდ, აღნიშნული მოწმობის საფუძველზე სამინისტრომ მოახდინა კვების მრეწველობის ს/კ ინსტიტუტის ბალანსზე რიცხული ქარხნის პრივატიზაცია, რისი უფლებაც მას არ ქონდა და რამაც გამოიწვია ქარხანაში არსებული მანქანა-დანადგარების განადგურება. პრივატიზაცია მოხდა ყალბი საიჯარო ხელშეკრულების საფუძველზე, რითაც ინსტიტუტის მეცნიერ მუშაკებს წაერთვათ მასში მონაწილეობის შესაძლებლობა. პრივატიზება დაუშვებელი იყო იმიტომაც, რომ მოიჯარეს არ ჰქონდა შესრულებული თავისი ძირითადი ვალდებულება – დაეფინანსებინა სამეცნიერო სამუშაოები;

3. კასატორი ამახვილებს ყურადღებას 1992წ. 9 ოქტომბრის ¹982 დადგენილებაზე, რომელიც კრძალავდა აკადემიის სისტემაში არსებული ორგანიზაციების ქონების პრივატიზაციას. თბილისის ... ქარხანა რომ ნამდვილად იმყოფებოდა აკადემიის სისტემაში, კასატორის განმარტებით, ჩანს კვების მრეწველობის ს/კ ინსტიტუტის წესდებიდან;

4. კასატორის განმარტებით, საიჯარო ხელშეკრულების 4.4 პუნქტის და სკ-ს 405-ე მუხლის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ მეორე მხარეს შეუძლია ცალმხრივად უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. ამ შემთხვევაში, სკ-ს 352-ე მუხლის მიხედვით, მხარეებმა მიღებული შემოსავალი და სარგებელი უკან უნდა დააბრუნონ. კასატიორი აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მოიჯარეს მათი მოთხოვნის მიუხედავად მთელი საიჯარო ხელშეკრულების მოქმედების ვადაში – 10 წლის განმავლობაში თავისი ვალდებულება არასდროს შეუსრულებია, ამიტომ ისინი უარს ამბობენ ხელშეკრულებაზე და ითხოვენ ... ქარხნის უკან დაბრუნებას;

5. კვების მრეწველობის ს/კ ინსტიტუტი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, თითქოს მათ გაშვებული აქვთ სასამართლოში მიმართვის ხანდაზმულობის ვადა. კასატორის განმარტებით მათ სასამართლოს მიმართეს 2000 წელს, მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მათთვის ცნობილი გახდა ზემოაღნიშნული ქარხნის პრივატიზაციის შესახებ. გარდა ამისა, არ გაუქმებულა და დღესაც ძალაშია სახელმწიფოს მეთაურის 1995წ. 21 იანვრის ¹16 ბრძანებულება, რომელიც მათ უფლებას ანიჭებს მოითხოვონ მექანიკური ქარხნის უკან დაბრუნება. ეს ბრძანებულება აჩერებს ხანდაზმულობის ვადის დინებას და მისი მოქმედების პერიოდში ნებისმიერ დროს შეეძლოთ მიემართათ სასამართლოსათვის. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სკ-ს 1507-ე მუხლი და არასწორად გამოიყენა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სკ-ს (1964წ.) 75-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადა. კასატორი ეყრდნობა სკ-ს 1507-ე მუხლის მე-3 პუნქტს და მიუთითებს, ვინაიდან საიჯარო ხელშეკრულება ეხება უძრავ ნივთებს, ამიტომ ამ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს ახალი სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესები უძრავი ნივთების შესახებ. ხოლო სკ-ს 129-ე მუხლის თანახმად, უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს ექვს წელს.

საქართველოს უზენაეს სასამართლოში შესაგებელი შემოიტანა შპს “ა.-მ”, რომელიც უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით, არ დაეთანხმა საკასაციო საჩივარს და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

საკასაციო საჩივარი ასევე არ ცნო სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წარმომადგენელმაც, რომელმაც უსაფუძვლობის გამო მოითხოვა საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მეცნიერებათა აკადემიის კვების მრეწველობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის საკასაციო საჩივარი, უსაფუძვლობის მოტივით, არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ 1990წ. 4 ოქტომბერს სსგ “კ.-სა” (ამჟამად კასატორი – საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის კვების მრეწველობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი) და თბილისის ... ქარხნის კოლექტივის საიჯარო საწარმოს (შემდგომში შპს “ვიტა”, დღეისათვის შპს “ა.-ი”) შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლითაც საიჯარო საწარმოს 10 წლის ვადით, იჯარით გადაეცა თბილისის ... ქარხანა. ხელშეკრულების 2.3.8 პუნქტის თანახმად, მოიჯარეს შეეძლო იჯარით აღებული ქონების ვადაზე ადრე გამოსყიდვა კუპონის კურსის ინფლაციასთან დაკავშირებით, 1994წ. 3 იანვარს ¹5 შეთანხმებით ცვლილება იქნა შეტანილი 1990წ. ხელშეკრულებაში საიჯარო ქირის ოდენობასთან დაკავშირებით, რაც ხელმოწერილია კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ამჟამინდელი დირექტორის ნ. ბ.-ს მიერ. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1994წ. 31 ოქტომბრის ¹25.09.249 დადგენილებით შრომითი კოლექტივის მიერ ... ქარხნის ქონების იჯარა-გამოსყიდვა კანონშესაბამისად იქნა ცნობილი და 1994წ. 29 დეკემბერს საიჯარო საწარმოს შპს “ვ.-ად” გარდაქმნის შემდეგ, სამინისტრომ გასცა საკუთრების დამადასტურებელი მუდმივი მოწმობა ¹186-ი. ამდენად, 1990წ. 4 ოქტომბრის იჯარა-გამოსყიდვის ურთიერთობა ვალდებულების შესრულებით – ქონების გამოსყიდვით დასრულდა ვადაზე ადრე, 1994წ. 29 დეკემბერს, რის შესახებაც კასატორისათვის – მეიჯარე კვების მრეწველობის ინსტიტუტისათვის იმთავითვე იყო ცნობილი, რაც დასტურდება სხვადასხვა უწყებებისადმი მისი წერილობითი მიმართვებითა და მათზე ამ ორგანოთა პასუხებით (დასვენებით), მათ შორს კონტროლის პალატის 1995წ. 13 ნოემბრის აქტით, რომლითაც ირკვევა, რომ ინსტიტუტის ... ქარხნის პრივატიზების კანონიერების საკითხის შემოწმება პალატამ მოახდინა ინსტიტუტის დირექტორის ნ. ბ.-ს 1995წ. 23 აგვისტოს ¹87 და 88 წერილების შესაბამისად და კონტროლის პალატამაც ... ქარხნის სადავო პრივატიზება კანონშესაბამისად მიიჩნია.

ამრიგად, საკასაციო პალატას უტყუარად დადასტურებულად მიაჩნია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი გარემოება, რომ კასატორისათვის ... ქარხნის პრივატიზების შესახებ თავიდანვე ცნობილი იყო, მაგრამ ინსტიტუტმა ... ქარხნის პრივატიზების გაუქმებაზე ვაკის რაიონულ სასამართლოში სარჩელი აღძრა მხოლოდ 1997წ. 30 სექტემბერს. მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო, სარჩელი განუხილველად იქნა დატოვებული ვაკის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 6 ოქტომბრის განჩინებით. იმჟამად მოქმედი სსკ-ს 230-ე მუხლის თანახმად (ანალოგიურად ამჟამად მოქმედი სსკ-ს 277-ე მუხლისა), სარჩელის განუხილველად დატოვება არ იწვევდა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას.

კასატორმა ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში 2000წ. 25 დეკემბერს კვლავ აღძრა სარჩელი ... ქარხნის პრივატიზების გაუქმების შესახებ, რაც ხანდაზმულობის მოტივით არ დაკმაყოფილდა არც რაიონული და არც სააპელაციო სასამართლოს მიერ, რასაც სრულად იზიარებს საკასაციო პალატაც, ვინაიდან მხარეებს შორის იჯარა-გამოსყიდვის შესახებ სადავო ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის, 1990წ. 4 ოქტომბრისათვის მოქმედებდა “სსრ კავშირისა და მოკავშირე რესპუბლიკების იჯარის კანონმდებლობის საფუძვლები”, რომლის შესაბამისადაც (საფუძველზეც) დაიდო სადავო ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში ამოქმედდა “საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო საწარმოთა პრივატიზების შესახებ” 1991წ. კანონი, “იჯარის შესახებ” 1994წ. კანონი, რომელიც განსხვავებით “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” ამჟამად მოქმედი კანონის მე-11 მუხლის მე-3 პუნქტისა, დავებზე სასარჩელო ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას არ აწესებდა და ხანდაზმულობის საკითხი რეგულირდებოდა სამოქალაქო კანონმდებლობის შესაბამისად. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ.) 75-ე მუხლის თანახმად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა იურიდიულად პირებს შორის დავებზე შეადგენდა ერთ წელს და ხანდაზმულობის ვადის დინება, ამავე კოდექსის მე-80 მუხლის მიხედვით, იწყებოდა სარჩელის უფლების წარმოშობის დღიდან ანუ იმ დღიდან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლებების დარღვევის შესახებ. წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ... ქარხნის სადავო იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულებისა და ქარხნის პრივატიზების შესახებ კასატორისათვის თავიდანვე იყო ცნობილი, უკიდურეს შემთხვევაში 1995წ. 13 ნოემბრისათვის მაინც (კონტროლის პალატის აქტი), მაგრამ სარჩელი ინსტიტუტმა სასამართლოში შეიტანა 2000წ. დეკემბერში. ამიტომ საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის გაშვებით შეტანის შესახებ და მისგან გამომდინარე გადაწყვეტილებას, ხანდაზმულობის მოტივით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე, რადგან სკ-ს 84-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სარჩელის წარდგენამდე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლა, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის უდავო საფუძველია.

2. უსაფუძვლობის მოტივით საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამჟამად მოქმედი სკ-ს 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის უსწოროდ განმარტებისა და 129-ე მუხლით გათვალისწინებული 6-წლიანი სასარჩელო ხანდაზმულობის გაუვრცელებლობის შესახებ, რადგან ახალი სკ-ით დაწესებული სასარჩელო ხანდაზმულობის გაზრდილი ვადის გათვალისწინება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ახალი სკ-ს ამოქმედების მომენტისათვის, 1997წ. 25 ნოემბრისათვის არ არის გასული ძველი კანონმდებლობით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა. განსახილველ შემთხვევაში 1990 წელს დადებული სადავო იჯარა-გამოსყიდვის და 1994 წელს დასრულებული პრივატიზების თაობაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ერთწლიანი ვადა უკვე გასული იყო ახალი სკ-ს ამოქმედების მომენტისათვის. ამიტომ სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ იხელმძღვანელა ახალი სკ-ს 1507-ე, 129-ე მუხლებით და მითითებულ დარღვევას, საკასაციო პალატის აზრით, ადგილი არ ჰქონია.

3. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტისას ასევე უსაფუძვლოა კასატორის მითითება იმის შესახებ, რომ “საბაზრო ეკონომიკის პირობებში აგროსამრეწველო კომპლექსის განვითარების მეცნიერული უზრუნველყოფის შესახებ” საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995წ. 21 იანვრის ¹16 ბრძანებულების ძალაში ყოფნის გამო, ... ქარხნის პრივატიზების ბათილობისა და ქარხნის ინსტიტუტისათვის დაბრუნების თაობაზე მათი სარჩელი დასაშვებია. სახელმწიფო მეთაურის ¹16 ბრძანებულება სამართლებრივად წარმოადგენს მოთხოვნის იურიდიულ საფუძველს, მოსარჩელის უფლებადამცავ ნორმატიულ აქტს, რომლის საფუძველზეც დარღვეული უფლებების აღდგენის შესახებ მოსარჩელეს უნდა ედავა და დადგენილი წესით სარჩელი უნდა აღეძრა იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაში, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია. ამიტომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის – საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის ¹16 ბრძანებულების ძალაში ყოფნა პროცესუალურად არ იწვევს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის შეჩერებას.

ამდენად, უსაფუძვლობის გამო, საკასაციო პალატა არ იზიარებს საკასაციო საჩივარს, თვლის, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს სსკ-ს 410-ე მუხლის შესაბამისად და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რადგან საკასაციო საჩივარში მითითებულ დარღვევებს ადგილი არ ჰქონია და პალატამ საქმის გარემოებათა სწორი გამოკვლევა-დადგენითა და კანონმდებლობის მართებული გამოყენება-განმარტებით გამოიტანა კანონიერი გადაწყვეტილება ხანდაზმულობის ვადის გადაცილების გამო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის კვების მრეწველობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო საჩივარზე კასატორს დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის 50 ლარის გადახდა;

4. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.