3გ/ად-131-კ-02 4 ოქტომბერი, 2002 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის

საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. სხირტლაძე (მომხსენებელი),

მ. ვაჩაძე

დავის საგანი: მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ქ. ქუთაისის სასამართლოს 18.18.95წ. დადგენილებით რეგისტრაციაში გატარდა შპს “ც-ი”, რომლის დამფუძნებელი პარტნიორები იყვნენ მეუღლეები გ. ხ-ე და ფ. ლ-ა. ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ (უფროსი ს. ს-ე) ოპერატიულ სამსახურთან (უფროსი გ. ქ-ე) ერთად, ქ. ქუთაისის საგადასახადო დეპარტამენტთან ხელშეკრულებით აყვანილი ახალგაზრდა სპეციალისტების ჯგუფის ინფორმაციის საფუძველზე, 19.12.97წ. დაიწყო ობიექტის დოკუმენტალური შემოწმება. შემოწმების პერიოდში, 27.12.97წ. გ. ხ-ემ და ფ. ლ-ამ შპს “ც-ის” კუთვნილი საწვავგასამართი სადგურის “გ-ოს” ნახევარი 30000 ლარად მიჰყიდეს მოქ. ნ. ფ-ეს. ამავე პერიოდში გ. ხ-ემ მოახდინა სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალში გახსნილ ანგარიშზე თანხების მოძრაობა, კერძოდ, 26.12.97წ. ანგარიშზე შეტანილ იქნა 22032 ლარი, 29.12.97წ. მისი განცხადების საფუძველზე 14623 ლარი გადაირიცხა შპს “ვ-ას” ანგარიშზე, იმავე დღეს გ. ხ-ემ დროებით ანგარიშზე შეიტანა 20000 აშშ დოლარი, რომელიც 30.12.97წ. გადარიცხა პირად ანგარიშზე, ხოლო 200 ლარი გაიტანა ნაღდი ანგარიშსწორებით, ნაშთმა შეადგინა 25461 აშშ დოლარი.

31.12.97წ. საგადასახადო სამსახურის ოპერატიული სამმართველოს იმერეთის რეგიონალური განყოფილების უფროსმა გ. ქ-ემ სს “თ-ის” ფილიალის მმართველს მ. მ-ეს მიმართა წერილით, რომლითაც ითხოვა გასავალი ოპერაციების შეჩერება. აღნიშნული წერილის საფუძველზე სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალში შეჩერებულ იქნა მოსარჩელეთა ანგარიშზე თანხების მოძრაობა. 03.01.98წ. გ. ხ-ემ სარჩელით მიმართა ქ. ქუთაისის სასამართლოს სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალის და საგადასახადო სამსახურის ოპ. სამმართველოს რეგიონალური განყოფილების მიმართ 25461 აშშ დოლარის გაცემის შესახებ.

საგადასახადო სამსახურის ოპერატიული სამმართველოს იმერეთის რეგიონალური განყოფილების მიერ შპს “ც-ის” ავტოგასამართ სადგომში დამალული შემოსავლების გამოვლენის თაობაზე მიმდინარე შემოწმებასთან დაკავშირებით გადაუდებელი აუცილებლობის მოტივით, გ. ქ-ის დადგენილების საფუძველზე განყოფილების თანამშრომლების მიერ 06.01.98წ. ჩატარდა გ. ხ-ის საცხოვრებელი ბინის ჩხრეკა, რა დროსაც ამოღებულ იქნა 20 დასახელების დოკუმენტი. 07.01.98წ. აღნიშნული ჩხრეკა ქუთაისის სასამართლოს მოსამართლის მიერ კანონიერად იქნა ცნობილი.

28.01.98წ. შედგა გ. ხ-ის სასარჩელო განცხადების განხილვა, რა დროსაც გ. ხ-ე დაეთანხმა ოპერატიული სამმართველოს რეგიონალური განყოფილების წარმომადგენლის განცხადებას ერთი კვირით საქმის შეჩერების შესახებ. სასამართლოს განჩინებით საქმის წარმოება შეჩერდა შპს-ს საქმიანობის შემოწმების დამთავრებამდე. ამასთანავე, გ. ხ-ის მოთხოვნის საფუძველზე გ. ხ-ის სახელზე რიცხულ ანაბარს დაედო ყადაღა.

ოპ. სამმართველოს იმერეთის რეგიონალური განყოფილების უფროსმა გ. ქ-ემ მოკვლეული მასალების საფუძველზე შპს “ც-ის” პრეზიდენტის გ. ხ-ის მიერ მოგების (შემოსავლის) დიდი ოდენობით შემცირების ფაქტზე 30.01.98წ. აღძრა სისხლის სამართლის საქმე სსკ 160-ე მუხლის I ნაწილით, საქმის მასალებით გადაეგზავნა იმერეთის საოლქო პროკურატურას. უკანასკნელის 02.02.98წ. დადგენილებით შეიქმნა საგამოძიებო-ოპერატიული ჯგუფი გამომძიებელ ა. ზ-ის ხელმძღვანელობით და საქმე ქვემდებარეობით წინასწარი გამოძიების ჩასატარებლად გადაეგზავნა საგამოძიებო დეპარტამენტის იმერეთის მხარის სამსახურის უფროსს ე. რ-ს. იმავე დღეს საქმე წარმოებაში მიიღო ა. ზ-ემ, რომელმაც 04.02.98წ. გ. ხ-ის პირად ანგარიშზე რიცხულ თანხაზე ყადაღის დადების მიზნით შუამდგომლობით მიმართა სასამართლოს. ქ. ქუთაისის სასამართლოს მიერ 05.02.98წ. გაცემულ იქნა სანქცია თანხის დაყადაღების თაობაზე.

11.02.98წ. ქ. ქუთაისის სასამართლოში განახლდა წარმოება გ. ხ-ის სარჩელთან დაკავშირებით. საქმის წარმოება კვლავინდებურად შეჩერდა გ. ხ-ის მიმართ სსკ-ს 160-ე მუხლის 1 ნაწილით აღძრული სს საქმის საბოლოო გადაწყვეტამდე. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს კოლეგიის 02.04.98წ. განჩინებით უცვლელად დარჩა ქ. ქუთაისის სასამართლოს 11.02.98წ. განჩინება.

საქმეზე ჩატარებული წინასწარი გამოძიების შედეგად დადგინდა, რომ სადგურ “გ-ოზე” ადგილი ჰქონდა გადასახადებისა და გადასახადებით დასაბეგრი ობიექტების შემცირების ფაქტს, რაც შეადგენდა 13920 ლარს, აღნიშნული არ წარმოადგენდა სს კოდექსის 160-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის შემადგენლობას. 30.10.98წ. სს საქმე წარმოებით შეწყდა გ. ხ-ის ქმედებაში დანაშაულის შემადგენლობის არარსებობის გამო. გ. ხ-ე მიცემულ იქნა ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 164³ მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის, რისთვისაც მასალები გადაეგზავნა ქ. ქუთაისის სასამართლოს, რომლის 20.11.98წ. დადგენილებით გ. ხ-ეს შეეფარდა ადმინისტარციული ჯარიმა 15 ლარის ოდენობით. სს საქმის შეწყვეტის შემდეგ საგამოძიებო სამსახურის შუამდგომლობის საფუძველზე თანხას მოეხსნა ყადაღა, რის შედეგადაც გ. ხ-ის მიერ 1998წ. ნოემბერ-დეკემბერში თანხა იქნა მიღებული.

23.03.99წ. შპს “ც-ის” დამფუძნებლებმა გ. ხ-ემ და ფ. ლ-ამ სარჩელით მიმართეს ქ. ქუთაისის სასამართლოს, _ მოპასუხეების სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალის, ქუთაისის საგადასახადო სამსახურის, იმერეთის მხარის საგადასახადო ინსპექციის ოპერატიული სამმართველოს და იმერეთის მხარის საგამოძიებო დეპრატამენტის მიმართ. მოსარჩელეები აღნიშნავდნენ, რომ 15.12.97წ. შპს “ც-სა” და ფოთის ე-ის ექსპლუატაციის სამმართველოს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება ნავთობპროდუქტების მიწოდების შესახებ. ხელშეკრულების საფუძველზე 20.12.97წ. დამტკიცდა ბიზნეს-გეგმა, რომლის თანახმად ხელშეკრულების შესრულებით მიღებულ მოგებას 732000 ლარი უნდა შეედგინა. მითითებული კომერციული ოპერაციის წარმოებისათვის გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალში გ. ხ-ის ანგარიშზე რიცხული თანხა. სს “თ-ის” ქუთაისის ფილილალის ხელმძღვანელობამ გ. ხ-ის პირად ანგარიშზე რიცხული თანხის მოძრაობა შეაჩერა კანონიერი საფუძვლის გარეშე, ასეთს არ წარმოადგენდა გ. ქ-ის 30.12.97წ. წერილი. თანხის დაყადაღება უკანონო იყო, ვინაიდან სსკ 160.1 მუხლით გათვალისწინებული ჯარიმის თანხა არ აღემატებოდა 150 ლარს, ხოლო სსსკ 174-ე მუხლი არ ითვალისწინებდა ყადაღის დადებას მოსალოდნელი სარჩელის უზრუნველსაყოფად, ამასთანავე, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით შეჩერებული იყო საგადასახადო კოდექსის 245-ე მუხლის მოქმედება, შპს “ც-ი” სსკ 24-ე და “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 44-ე მუხლის თანხმად პასუხს აგებს დამოუკიდებლად, მხოლოდ თავისი ქონებით. გარდა ამისა, მოპასუხეთა მოქმედების შედეგად ფ. ლ-ას შეუწყდა ორსულობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს შპს “ც-ის” სასარგებლოდ მატერიალური ზიანის _ 732000 ლარის, ხოლო გ. ხ-ის და ფ. ლ-ას სასარგებლოდ მორალური ზინის 200000 ლარის გადახდა. ამასთანვე, მოსარჩელეებმა შუამდგომლობით მიმართეს ქ. ქუთაისის სასამართლოს თავმჯდომარეს განსახილველი საქმის ქუთაისის სასამართლოზე აცილების შესახებ. უზენაესი სასამართლოს მიერ საქმე განსახილველად დაუქვემდებარა ბაღდათის რაიონის სასამართლოს, რომელსაც ამჯერად მოპასუხეებმა განუცხადეს აცილება, რაც 22.06.99წ. განჩინებით არ იქნა დაკმაყოფილებული, საქმე კერძო საჩივრის საფუძველზე გადაიგზავნა ქუთაისის საოლქო სასამრათლოში. უკანასკნელის მიერ განჩინება აცილებაზე უარის თქმის შესახებ დატოვებულ იქნა უცვლელად, ამათსანავე ახალი სსსკ კოდექსის ამოქმედებასთან დაკავშირებით საქმე განსახილველად გადაეცა საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიას, რომელმაც განიხილა აღნიშნული საქმე.

საქმის განხილვის პროცესში მოსარჩელეებმა გ. ხ-ემ და ფ. ლ-ამ გაზარდეს სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ მოპასუხეებისაგან შპს “ც-ის” სასარგებლოდ მოითხოვეს მატერიალური ზიანი 2800000 ლარი, მოპასუხე სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალისაგან მოითხოვეს 25461 აშშ დოლარის დაუბრუნებლობით გამოწვეული ზიანი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე _ 1%-ის დანამატი, ანუ 5000 აშშ დოლარი, მიუღებელი პროცენტი (2%) 11 თვის მანძილზე _ 5500 აშშ დოლარი. მოსარჩელეებმა კვლავინდებურად მოითხოვეს აგრეთვე მორალური ზიანის ანაზღაურება 200000 ლარის ოდენობით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო და სამეწარმეო საქმეთა კოლეგიის 26.07.2000წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. განსჯადობის წესების დარღვევის გამო, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 30.03.01წ. განჩინებით აღნიშნული გადაწყვეტილება გაუქმდა, საქმე განხილვისათვის განსჯადობით გადაეგზავნა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას.

მოპასუხე ორგანიზაციათა რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით მოსარჩელეების შუამდგომლობის საფუძველზე საქმეში მოპასუხეების სახით ჩაებნენ: ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სამართალმემკვიდრე _ იმერეთის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია, საქართველოს საგადასახადო დეპარტამენტის ოპერატიული სამსახურის იმერეთის სამმართველოს სამართალმემკვიდრე _ “საგანგებო ლეგიონის” იმერეთის რეგიონალური განყოფილება, სს “თ-ის” სათაო საწარმო, ქუთაისის ფილიალთან ერთად, შსს საგამოძიებო დეპარტამენტის იმერეთის საგამოძიებო სამსახური, საგადასახადო დეპარატმენტის ოპერატიული სამსახურის იმერეთის რეგიონალური სამმართველოს ყოფილი უფროსი გ. ქ-ე, შსს საგამოძიებო დეპარტამენტის იმერეთის საგამოძიებო სამსახურის ყოფილი უფროსი ე. რ-ი, სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალის მმართველი მ. მ-ე. საქმეში მოპოსუხეებად იქნა ჩაბმული აგრეთვე საგადასახადო დეპარტამენტი, “საგანგებო ლეგიონი”, შსს საგამოძიებო დეპარტამენტი.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.02.02წ. გადაწყვეტილებით შპს “ც-ის” და დამფუძნებლების გ. ხ-ის და ფ. ლ-ას სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. პალატამ აღნიშნა, რომ საგადასახადო კოდექსის 245-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებდა საგადასახადო ორგანოს უფლებას გადასახადის გადაუხდელი თანხის გადახდევინებისათვის გადამხდელის ქონებაზე ყადაღის დადებას, 1997წ. დეკემბრისათვის არ მოქმედებდა. ამასთანავე, საგადასახადო ინსპექციის ოპერატიულ სამმართველოს ასეთი უფლებამოსილება, როგორც მოკვლევის ორგანოს, მინიჭებული ჰქონდა სსსკ 117 მუხლით, რომლის თანახმად, გამომძიებელს ეჭვმიტანილის ქონების დაყადაღება შეეძლო მოსამართლის დადგენილების საფუძველზე, რასაც ადგილი არ ჰქონია. საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ უმართებულად მიიჩნია აგრეთვე სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალის მმართველის მ. მ-ის მოქმედებაც, რომელმაც მიიღო რა გ. ქ-ის წერილი შეაჩერა გ. ხ-ის პირად ანგარიშზე არსებული 25461 აშშ დოლარის გასავლის ოპერაციები, რაც არ შეესაბამებოდა სს “თ-ის” წესდების მე-5 მუხლის მოთხოვნებს, რომლის თანახმადაც კლიენტურის ფულად სახსრებსა და ბანკში არსებულ სხვა ქონებაზე, მათ შორის მოქალაქეთა ანაბრებზე, ყადაღის დადება დაიშვებოდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესის საფუძველზე, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, საგამოძიებო და არბიტრაჟის დადგენილებით. კოლეგიამ მიიჩნია, რომ 1997წ. 31 დეკემბრიდან 1998წ. 28 იანვრამდე ანაბარზე არსებული თანხის ფაქტიურმა დაყადაღებამ მიაყენა მოსარჩელეებს მორალური ტანჯვა და განცდები, გ. ქ-ის და გ. მ-ის გაუფრთხილებელი ქმედებებით გამოწვეულ დარღვევებსა და გ. ხ-ეს და ფ. ლ-ას მიმართ მიყენებულ მორალურ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, ზიანი არ დადგებოდა ადგილი რომ არ ჰქონოდა ზემოხსენებულ ქმედებებს. კოლეგიამ ჩათვალა, რომ სახეზეა მორალური ზიანის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დადგომის ყველა ძირითადი ნიშანი: მორალური ზიანის არსებობა; ზიანის მიმყენებლის არამართლზომიერი ქმედება; არამართლზომიერ ქმედებას და მორალურ ზიანს შორის მიზეზობრივი კავშირი; ზიანის მიმყენებლის ბრალი. კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ზიანი უნდა დაეკისროს სოლიდარულად სს “თ-ს”, სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალს, საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს “საგანგებო ლეგიონს” და “საგანგებო ლეგიონის” იმერეთის რეგიონალურ განყოფილებას. “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 25-26-ე და 47-ე მუხლების საფუძველზე კოლეგიამ მიიჩნია, რომ ამჟამად მოქმედ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 221-ე მუხლს, რომელიც 1961წ. სსსკ 52¹ მუხლისაგან განსხვავებით, ითვალისწინებს ქონებაზე ყადაღის დადებისათვის ზიანის ანაზღაურებას, აქვს უკუქცევითი ძალა, რადგანაც იგი აუმჯობესებს მოსარჩელეების მდგომარეობას. რაც შეეხება სსკ 1005.3 მუხლს, რომელიც ითვალისწინებს მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების, პროკურატურის ორგანოების, სასამართლოს თანამდებობის პირების მატერიალური პასუხისმგებლობის მხოლოდ 4 საფუძველს (უკანონო მსჯავრდება; სს პასუხისგებაში უკანონო მიცემა; აღმკვეთი ღონისძიების სახით პატიმრობის ან გაუსვლელობის ხელწერილის უკანონოდ გამოყენება; პატიმრობის ან გამასწორებელი სამუშაოების სახით ადმინისტრაციული სახდელის არასწორად დაკისრება), კოლეგიამ მიუთითა, რომ იგი წარმოადგენს ზიანისათვის პასუხისმგებლობის განსაკუთრებულ შემთხვევებს.

კოლეგიამ მიიჩნია აგრეთვე, რომ მოკვლევის ორგანოს უფროსს გ. ქ-ეს არ უნდა დაეკისროს პასუხისმგებლობა, ვინაიდან სსსკ 221-ე მუხლის თანახმად მხოლოდ სახელმწიფო, კონკრეტულად კი მოკვლევის ორგანოა პასუხისმგებელი უკანონო და დაუსაბუთებელი მოქმედებით გამოწვეული ზიანისათვის. კოლეგიის აზრით, მატერიალური პასუხისმგებლობა ასევე არ შეიძლება დაეკისროს სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალის მმართველს მ. მ-ეს, ვინადიან სსკ 997-ე მუხლის თანახმად პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე. შესაბამისად, სსკ 874-ე მუხლის მიხედვით 1997წ. 31 დეკემბრიდან 1998წ. 28 იანვრამდე პირად ანგარიშზე არსებული თანხის უკანონო დაყადაღებისათვის მიღებული პროცენტი და საურავი, კოლეგიის აზრით, სოლიდარულად უნდა დაეკისროს სს “თ-ს” და ქუთაისის ფილიალს. ვინაიდან მხარეთა მიერ არ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულება აღნიშნული თანხის ზუსტი ოდენობის დაანგარიშებისათვის, კოლეგიამ მიიჩნია, რომ სათაო ბანკს და ფილიალს უნდა დაეკისროთ მოსარჩელეთა სასარგებლოდ 1000 აშშ დოლარი.

შეუძლებლად იქნა მიჩნეული აგრეთვე პასუხისმგებლობის დაკისრება შსს საგამოძიებო დეპარტამენტზე, იმერეთის საგამოძიებო სამსახურზე და მის ყოფილ უფროს ე. რ-ზე, ვინაიდან იმერეთის საგამოძიებო სამსახურმა 1961 წ. სსსკ 30-ე, 174-ე მუხლების დაცვით შუამდგომლობით მიმართა ქ. ქუთაისის სასამართლოს ანაბარზე არსებული თანხის დაყადაღების შესახებ. სადგურ “გ-ოს” ნაწილის გასხვისება, ბანკში არსებულ ანგარიშზე თანხების მოძრაობა, სასამართლოს აზრით, იწვევდა მოსალოდნელი სარჩელის უზრუნველსაყოფად კანონიერი ზომების მიღების აუცილებლობას. ქ. ქუთაისის სასამართლოს მიერ თანხის დაყადაღებით საბოლოოდ დაფიქსირდა დაყადაღების კანონიერება. არ იქნა გაზიარებული აგრეთვე მოსარჩელეთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ არ ხდებოდა საგამოძიებო ვადის გაგრძელება. კოლეგიამ არ გაიზიარა აგრეთვე, მოსარჩელეთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ სს საქმის აღძვრაზე უარის თქმა გ. ხ-ისათვის არის მარეაბილიტირებელი გარემოება, სსსკ 219-ე მუხლი არ იძლევა გ. ხ-ისათვის რეაბილიტაციის საფუძველს, ვინაიდან მის მიმართ საქმის სასამართლო განხილვას ადგილი არ ჰქონია.

კოლეგიამ აღნიშნა აგრეთვე, რომ არ არსებობს საგადასახადო დეპარატმენტისა და დეპარტამენტის ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი. მინისტრთა კაბინეტის 11.04.94წ. ¹207 დადგენილებით დამტკიცებული “საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის ოპერატიული სამმართველოს დროებითი დებულების” და საგადასახადო ინსპექციის ოპერატიული სამმართველოს რეგიონალური განყოფილების დებულების თანახმად, საგადასახადო ორგანოებს უფლება ჰქონდათ კანონით განსაზღვრული წესით შეემოწმებინათ საგადასახადო სფეროში დანაშაულისა და სამართალდარღვევების შესახებ შემოსული განცხადებები, საჩივრები და სხვა ინფორმაციები. ამდენად, ახალგაზრდა ჯგუფის წევრების მიერ ჩატარებული აზომვების შესახებ შედგენილ დოკუმენტაციაზე დაყრდნობით, ახალგაზრდა სპეციალისტებსა და ქუთაისის სახელმწიფო საგადასახადო დეპარტამენტს შორის გაფორმებული კონტრაქტის ვადის 01.10.97წ. ამოწურვის მიუხედავად, საგადასახადო ორგანოს უფლება ჰქონდა სათანადო წესით მოეხდინა სადგურ “გ-ოს” შემოწმება, რისთვისაც საგადასახადო ორგანოს უფროსმა 18.12.97წ. გამოსცა ბრძანება. აღნიშნული საკმარისი იყო შემოწმების ჩატარებისათვის, ვინაიდან საგადასახადო ვალდებულებათაგან თავის არიდება, საგადასახადო კოდექსის 217.3 მუხლის თანახმად, წარმოადგენს საგადასახადო შემოწმების წერილობითი შეტყობინების გარეშე ჩატარების საფუძველი.

კოლეგიამ არ გაიზიარა აგრეთვე მოსარჩელეთა მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოპასუხეთა უკანონო ქმედებებმა გამოიწვიეს ფ. ლ-ას ორსულობის შეწყვეტა, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილია კომისიური სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის 05.04.2000წ. დასკვნა, რომელიც არ ადასტურებს ფ. ლ-ას ორსულობის ფაქტს. მოსარჩელეთა არასრულწლოვანი შვილის ავადმოყოფობა ასევე არ იქნა მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლად მიჩნეული, ვინაიდან საქმის მასალების მიხედვით გ. ხ-ე დაავადებული იყო აღნიშნული მოვლენების დადგომამდე. სასამართლომ არ გაიზიარა აგრეთვე მოსარჩელეთა მოსაზრება ჩხრეკის უკანონობის შესახებ, ვინაიდან აღნიშნული ჩხრეკის ჩატარება ქ. ქუთაისის სასამართლოს 07.01.98წ. დადგენილებით კანონიერად იქნა ცნობილი. სასამართლომ მიიჩნია აგრეთვე, რომ 03.02.98წ., 06.08.98წ. გაზეთ “ი-ში”, 28.08.98წ., 23.01.98წ. “ს-ში”, 15.06.98წ. “ქ-ში” გამოქვეყნებული გ. ხ-ის ინტერვიუები და სხვა პუბლიკაციები არ წარმოადგენენ მორალური ზიანის მიყენების საფუძველს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ გ. ხ-ეს და ფ. ლ-ას მიადგა მორალური ზიანი მათ პირად ანაბრებზე არსებული თანხის მოძრაობის უკანონო შეჩერებით 1997წ. 31 დეკემბრიდან 1998წ. 28 იანვრამდე შპს “ც-ს” ზიანი არ განუცდია, ვინაიდან თანხა იმყოფებოდა პირად ანგარიშზე და არ წარმოადგენდა საზოგადოების საკუთრებას. კლეგიამ, სსკ 413-ე მუხლზე მითითებით მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებს სამართლიანი ანაზღაურების სახით უნდა მიეცეთ 20000 ლარი.

კოლეგიამ არ გაიზიარა აგრეთვე შპს “ც-ისა” და ქ. ფოთის “ე-ის” ექსპლუატაციის სამმართველოს შორის შედგენილი საავტომობილო ბენზინის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებისა და საზოგადოების ბიზნეს-გეგმის საფუძველზე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის მიერ გაცემული სასამართლო-საბუხჰალტრო ექსპერტიზის 30.03.2000წ. დასკვნა, ვინაიდან აღნიშნული ხელშეკრულება, კოლეგიის აზრით, დაიდო მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა. სსკ 92-ე მუხლის საფუძველზე იგი ნებაზე დამოკიდებულ ბათილ ხელშეკრულებად იქნა მიჩნეული, ვინაიდან მასში მოყვანილი პირობების დადგომა ან დაუდგომლობა მხოლოდ გარიგების მხარეზეა დამოკიდებული.

საბოლოოდ, კოლეგიის 18.02.02წ. გადაწყვეტილებით შპს “ც-ისა” და დამფუძნებლების გ. ხ-ის და ფ. ლ-ას სასარგებლოდ სს “თ-ს” და სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალს სოლიდარულად დაეკისრათ 1000 აშშ დოლარის გადახდა. მოპასუხე – საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს “საგანგებო ლეგიონს”, “საგანგებო ლეგიონის” იმერეთის რეგიონალურ განყოფილებას, სს “თ-ს” და სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალს სოლიდარულად დაეკისრათ მორალური ზიანი 20000 ლარის გადახდა მოსარჩელეების გ. ხ-ის და ფ. ლ-ას სასარგებლოდ. სასარჩელო მოთხოვნის დანარჩენი ნაწილი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

საოლქო სასამართლოს კოლეგიის 18.02.02წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა შპს “ც-ის” დამფუძნებლების ფ. ლ-ასა და გ. ხ-ის მიერ. კასატორების აზრით საქმის განხილვისას დარღვეულ იქნა რიგი პროცესუალური ნორმები. კერძოდ, საქმის განხილვა გაჭიანურდა, სასამართლოს მთავარი სხდომა მიმდინარეობდა 3 თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში, სასკ მე-7 მუხლის დარღვევით საქმე განხილულ იქნა იმ მოსამართლეების მიერ, რომლებიც ამ საქმის განხილვაში ადრე მონაწილეობდნენ. კასატორი თვლის, რომ კოლეგიას 1960წ. სსსკ 117-ე, 119-ე, 174-ე მუხლების გამოყენების ნაცვლად უნდა გამოეყენებინა საგადასახადო კოდექსის 260-ე მუხლი, რომლითაც საგადასახადო ორგანოს და მისი ქვედანაყოფის ოპერატიული სამსახურის ფუნქციებია განსაზღვრული, კასატორებისათვის გაუგებარია კოლეგიის გადაწყვეტილების ის ნაწილიც, რომლითაც მიეთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის 245-ე მუხლი 1997წ. შეჩერებული იყო, მაგრამ მოკვლევის ორგანოს (საგადასახადო ოპერატიულ სამსახურს) გააჩნდა ქონებაზე ყადაღის დადების უფლება. კოლეგია უთითებს რა სსსკ 174-ე მუხლით გათვალისწინებული ქონების შესაძლო კონფისკაციის უზრუნველყოფაზე, არ ითვალისწინებს იმას, რომ 1977წ. ოქტომბერში სსკ და სსსკ შეტანილი ცვლილებების შედეგად არ არსებობდა არც ქონების კონფისკაციის და არც ქონების დაყადაღების მუხლი. ბ. ქ-ის და მ. მ-ის მხრიდან ადგილი ჰქონდა დანაშაულებრივ და არა გაუფრთხილებელ ქმედებას.

კასატორები თვლიან, რომ “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 25-ე, 26-ე, 47-ე მუხლების მიხედვით სსსკ 221-ე მუხლს აქვს უკუქცევითი ძალა, სსკ 1005-ე მუხლის მე-3 ნაწილი მართალია არ შეიცავს სსსკ 221-ე მუხლში მითითებული ზიაანის ანაზღაურების საფუძველს, მაგრამ 1005-ე მუხლის 1 ნაწილი სახელმწიფო მოსამსახურის მიერ სხვა პირის მიმართ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით სამსახურებრივი მოვალეობის დარღვევის შემთხვევაში ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურებას. სსკ 1005-ე მუხლის გამოყენების დაუშვებლობაზე კოლეგიას მიუთითა აგრეთვე საკასაციო პალატამაც, ამდენად სასამართლო ვალდებულია იხელმძღვანელოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 221-ე მუხლით. კასატორი არ ეთანხმება კოლეგიის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 28.01.98წ. ყადაღის დადება სასამართლოს მიერ მოხდა მისი თხოვნის საფუძველზე, სხდომის ოქმის ეს ნაწილი გაყალბებულია, რაზედაც არსებობს ექსპერტთა დასკვნა. 28.01.98წ. რომ არსებულიყო დაყადაღების აქტი ქუთაისის საგამოძიებო დეპარტამენტი 04.02.98წ. არ გამოიტანდა დადგენილებას დაყადაღების შესახებ და არ მიმართავდა თხოვნით სასამართლოს იმავე თანხის დაყადაღების თაობაზე. ამასთანავე, ბანკზე დარიცხული პროცენტი დაყადაღებამდე კი არ უნდა ეანგარიშათ, არამედ, მთელი 9 თვის განმავლობაში, მით უფრო, რომ დაყადაღებული თანხა არ გადასულა სასამართლოს სადეპოზიტო ანგარიშზე, ბანკს იგი კომერციულ ბრუნვაში ჰქონდა გაშვებული. კასატორი არ ეთანხმება შსს საგამოძიებო დეპარტამენტის, იმერეთის საგამოძიებო სამსახურის გათავისუფლებას პასუხისმგებლობისაგან და აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მითითება სსსკ 174-ე მუხლზე უმართებელია, ვინაიდან დაყადაღების მიზანი _ იძულებითი გადახდევინება ანუ ქონების კონფისკაცია იმ დროისათვის კოდექსიდან ამოღებული იყო, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა საგადასახადო კოდექსის 245-ე მუხლით, რომელიც დაყადაღების დროისათვის შეჩერებული იყო. თანხაზე ყადაღის დადების საფუძველი არ არსებობდა ვინაიდან შპს პარტნიორის პირადი პასუხისმგებლობა კრედიტორების წინაშე დგება საწესდებო კაპიტალის რეგისტრაციის დროისათვის საწესდებო კაპიტალის შეუტანლობის შემთხვევაში, რასაც არ ჰქონდა ადგილი, შპს-ს კუთვნილი ობიექტი _ ბენზინგასამართი სადგურის ღირებულება 70000 აშშ დოლარს შეადგენდა, რის გამოც ქონების ნახევარის გასხვისების პირობებშიც კი გადასახადის გადახდას არავითარი საფრთხე არ ემუქრებოდა, მატერიალურად პასუხისმგებელ პირს იმ დროისათვის წარმოადგენდა გ. თ-ა. პროკურატურის მითითების მიხედვით, რომლის თანახმად თუ დაყადაღებული ქონება პირად საკუთრებას წარმოადგენდა საგამოძიებო ორგანოებს უნდა მოეხსნათ ყადაღა, გამოძიება განზრახ არ ხსნიდა ყადაღას.

30.10.98წ. დადგენილება სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ არის მარეაბილიტირებელი. მართალია სსსკ 219-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი რეაბილიტაციის საფუძვლად არ შეიცავს საქმის შეწყვეტის დადგენილებას, მაგრამ 219.2 მუხლის თანახმად საქმის შეწყვეტა 28-ე მუხლის “ნ” ქვეპუნქტის მიხედვით წარმოადგენს რეაბილიტაციის საფუძველს, რის გამო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ 221-ე, 222-ე, 225-ე მუხლებით. კასატორი თვლის, რომ ობიექტის შემოწმება 20.12.97წ. დაიწყო თვითნებურად, რადგანაც საქმეში არსებობს საგადასახადო ინსპექციის 22.12.97წ. მიმართვა გ. ქ-ისადმი, რომლითაც ავალებს მას შემოწმებისათვის გამოეყოს მუშაკი. არ შეესაბამება სინამდვილეს აგრეთვე 05.04.2000წ. ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც არ დასტურდება ფ. ლ-ას ორსულობის შეწყვეტა, დასკვნა სავარაუდო ხასიათისაა, ხოლო ორსულობის შეწყვეტას ადასტურებს სამედიცინო დაწესებულებების ცნობები, რასაც უნდა დაყრდნობოდა სასამართლო. მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს წარმოადგენდა აგრეთვე არასრულწლოვანი შვილის ავადმყოფობა, თანხის უკანონო დაყადაღებამ წარმოშვა მძიმე ფინანსური მდგომარეობა, რაც არ აძლევდა შვილის მოვლის საშუალებას და ქმნიდა მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების პირობას. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ არ არსებობდა 06.01.98წ. ბინის ჩხრეკის ჩატარების რაიმე აუცილებლობა. რაც შეეხება შპს “ც-სა” და ფოთის ელ. მონტაჟის და ექსპლუატაციის სამმართველოს შორის დადებულ ხელშეკრულებას, მის მიმართ არ შეიძლება არც სსკ 56-ე და არც 92-ე მუხლის გამოყენება, ვინაიდან 319.1 მუხლით აღიარებულია ხელშეკრულების დადების თავისუფლება, ხელშეკრულება არ არის ნებაზე დამოკიდებული, ვინაიდან ხელშეკრულება აწესებს საჯარიმო სანქციებს მხარეების მიერ ხელშეკრულების შეუსრულებლობისათვის და ძალაში შედის ხელმოწერისთანავე. სასამართლოს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულების დადებისას (25.12.97წ.) შეუძლებელი იყო კოდირებული ბეჭდით მისი დამოწმება რადგან მის დამზადებაზე ნებართვა 1998წ. მაისში გაიცა, მცდარია, ვინაიდან 1997წ. ძალაში შესული “პოლიციის შესახებ” კანონის მე-8, მე-9 მუხლები არ ითვალისწინებენ ბეჭდის დამზადების ნებართვის გაცემის უფლებას. გარდა ამისა, ხელშეკრულების კონტრაჰენტს სექტემბერში აქვს მინიჭებული საიდენტიფიკაციო კოდი, საგადასახადო კოდექსის 94-ე მუხლის მიხედვით იგი საიდენტიფიკაციო კოდის მინიჭებიდან 3 დღის ვადაში იყო ვალდებული გამოეყენებინა საიდენტიფიკაციო ნომრიანი ბეჭედი. კასატორი თვლის, რომ სასამართლომ უსაფუძვლოდ უარყო ექსპერტიზის დასკვნა მხოლოდ იმიტომ რომ ის ეყრდნობა შპს “მ-ასა” და შპს “ვ-ას” მიერ წარმოდგენილ ცნობებს. მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარი არ დაიშვებოდა იმ პირობებშიც, რომ საერთოდ არ ყოფილიყო დადებული ხელშეკრულება და ექსპერტიზის დასკვნა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები ითხოვენ ქუთისის საოლქო სასამართლოს 18.02.02წ. გადაწყვეტილების გაუქმებას, იმ ნაწილის გარდა, რომლითაც მორალური ზიანის ანაზღაურება დაეკისრათ მოპასუხეებს, დავის არსებითად გადაწყვეტას.

საოლქო სასამართლოს 18.02.02წ. კოლეგიის გადაწყვეტილება გასაჩივრდა აგრეთვე სს “თ-ის” და მისი ქუთაისის ფილიალის მიერ. კასატორები არ ეთანხმებიან მათზე 1000 აშშ დოლარის დაკისრებას და აღნიშნავენ, რომ კლიენტი, დებს რა მათთან გარიგებას მომსახურებაზე, ადასტურებს ნებას მომსახურების მათი წესდების თანახმად განხორციელებაზე. წესდება პროცენტების დარიცხვის აუცილებელ პირობად ითვალისწინებს ხელშეკრულების არსებობას პროცენტული განაკვეთის დასადგენად და გასაცემად, რასაც ადგილი არ ჰქონია.

კასატორები არ ეთანხმებიან სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ 1997 წ. 31 დეკემბრიდან 1998 წ. 28 იანვრამდე პერიოდში გ. ქ-ის და მ. მ-ის გაუფრთხილებელმა მოქმედებამ გ. ხ-ეს და ფ. ლ-ას მიაყენეს მორალური ტანჯვა და განცდები, რასაც აძლიერებდა თანხის მიუღებლობით გამოწვეული ოჯახში შექმნილი ეკონომიკური სირთულეები. კასატორები ყურადღებას ამახვილებენ იმ გარემოებაზე, რომ სასამართლოს მსჯელობა ეწინააღმდეგება თვით გადაწყვეტილებაში მოყვანილ საქმის მასალებს, რომლითაც დასტურდება, რომ 26.12.97წ. სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალში მოსარჩელეებმა შეიტანეს 22032 ლარი, ხოლო 27.12.97წ. გაყიდეს ბენზინგასამართი სადგურის 1\2 ნაწილი, 29.12.97წ. იმავე ბანკში შეიტანეს 20 ათასი აშშ დოლარი და იმავე დღეს გაიტანეს 200 ლარი. კასატორებისათვის გაუგებარია გ. ქ-ის 31.12.97წ. წერილის საფუძველზე 25461 დოლარის გაცემის შეჩერება რა “მორალურ ტანჯვად და განცდად” იქნა აღქმული და თუ განიცდიდა ასეთ ტრაგედიას რატომ დააყენა 28.01.98წ. თვით გ. ხ-ემ სასამართლოს წინაშე შუამდგომლობა 25461 აშშ დოლარის დაყადაღების თაობაზე. კასატორები არ ეთანხმებიან აგრეთვე სასამართლოს მითითებას მათ მიერ წესდების მე-5 მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით, რადგანაც ეს მუხლი ლაპარაკობს ყადაღაზე, ხოლო გ. ქ-ეს ყადაღის დადება არ მოუთხოვია, წერილის მიმართ რაიმე პრეტენზიას ვერ განაცხადებდნენ, ამასთანავე გ. ქ-ეს, თვით სასამართლოს აზრით, გააჩნდა ზომების მიღების უფლებამოსილება. აღნიშნულის გამო, კასატორი ითხოვს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 18.02.02წ. გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანას, სს “თ-ის” და ქუთაისის ფილიალის მოსარჩელეების წინაშე ყველანაირი მორალური და მატერიალური პასუხისმგებლობის ამორიცხავს.

სასამართლოს სხდომაზე კასატორებმა მოითხოვეს თავიანთი საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილება. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის, საგადასახადო დეპარატმენტის ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს “საგანგებო ლეგიონის”, შსს საგამოძიებო დეპარტამენტის იმერეთის სამხარეო საგამოძიებო სამსახურის, გ. ქ-ის, მ. მ-ის წარმომადგენლებმა შპს “ც-ის” დამფუძნებლების საკასაციო საჩივრის საფუძვლები არ ცნეს, მხარი დაუჭირეს სს “თ-ის” და მისი ქუთაისის ფილიალის საკასაციო საჩივარს და ითხოვეს მისი დაკმაყოფილება. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის წარმომადგენელმა დამატებით აღნიშნა, რომ სადავო ურთიერთობების წარმოშობისას საგანგებო ლეგიონი არ არსებობდა, ამასთანვე იგი არ წარმოადგენს საგადასახადო დეპარტამენტის ოპერატიული სამსახურის სამართალმემკვიდრეს, შესაბამისად უმართებულო იყო “საგანგებო ლეგიონის” და მით უფრო მისი იმერეთის რეგიონალური სტრუქტურული ერთეულის განსახილველ საქმეში მოპასუხეების სახით ჩართვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების და გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორების გ. ხ-ის, ფ. ლ-ას მოსაზრება საქმის არასათანადო შემადგენლობის მიერ განხილვის შესახებ არ ითვალისწინებს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსში 25.10.2000წ. კანონით შეტანილ ცვლილებებს, რომლის შედეგადაც საქმის განხილვის დროისათვის მოქმედი კოდექსის მე-7 მუხლის განახლებული რედაქცია არ ითვალისწინებდა საქმის განხილვაში იმ მოსამართლეთა მონაწილეობის აკრძალვას, რომლებსაც ადრე მონაწილეობა ჰქონდათ მიღებული ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში. საქმის განსაკუთრებით რთული კატეგორიისადმი მიკუთვნება საქმის წარმოებაში მიღების შემდეგ, საქმის განხილვის ხუთთვიანი ვადის გადაცილება, სასამართლო სხდომების ორკვირიანი ინტერვალით ჩატარება და საკასაციო საჩივარში აღნიშნული სხვა გარემოებანი სამართალწარმოების ორგანიზაციულ საკითხთა რიგს განეკუთვნებიან, საქმის დიდი მოცულობით, მრავალეპიზოდურობით არიან განპირობებულნი და არ წარმოადგენენ სამართალწარმოების ისეთი ხასიათის ხარვეზებს, რომლებსაც შეეძლოთ გავლენა მოეხდინა საქმის საბოლოო შედეგზე.

პალატა აღნიშნავს, რომ საგადასახადო კოდექსის 271-ე მუხლის 2 ნაწილის “გ” ქვეპუნქტის თანახმად, ამავე კოდექსის 245-ე მუხლი (“ქონებაზე ყადაღის დადება”) სადავო ურთიერთობების წარმოშობისას შეჩერებული იყო. ამასთანავე, იმჟამად მოქმედი 30.12.60წ. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მიხედვით, დამალული ან შემცირებული შემოსავლების გამოვლენის საქმეებზე საგადასახადო ინსპექციის ოპერატიული სამმართველო ახორციელებდა მოკვლევის ორგანოების ფუნქციებს (სსსკ 117.8 მუხ.), შესაბამისად მასზე ვრცელდებოდა სსსკ 30-ე მუხლით დადგენილი ვალდებულება დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის საკმაო მონაცემების არსებობის შემთხვევაში სამოქალაქო სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ზომების მიღების შესახებ. აღნიშნული მუხლი ეხებოდა როგორც წარდგენილი, ასევე მომავალში შესაძლო სარჩელის უზრუნველყოფას. ამდენად, საგადასახადო კოდექსის 245-ე მუხლის ძალაში არ ყოფნა არ გამორიცხავდა სისხლის სამართალწარმოების წესით ყადაღის სახით უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებას, ყადაღა დადებული იყო სისხლისსამართლებრივი ურთიერთობებებიდან გამომდინარე, რომლებსაც აწესრიგებს სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობა და არა საგადასახადო კოდექსი. 1960წ. სსსკ 174-ე მუხლის მე-6 ნაწილი ფულად ანაბრებზე ყადაღის დადების დროს ითვალისწინებდა მასზე ყოველგვარი ოპერაციის წარმოების შეწყვეტას. ამდენად, უადგილოა ამ მიმართებით გ. ხ-ის და ფ. ლ-ას საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრებები სსსკ 174-ე მუხლის 1 ნაწილში 1977წ. ოქტომბერში შეტანილი ცვლილებების შედეგად ქონების კონფისკაციის ამოღების თაობაზე, მით უფრო, რომ ასეთს ადგილი არ ჰქონია. პალატა უსაფუძვლოდ თვლის აგრეთვე საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ 1960წ. სსსკ 119-ე და 126-ე მუხლებზე მითითებით იმის მტკიცებას, რომ 1960წ. სსკ გათვალისწინებული დანაშაულისათვის წინასწარი გამოძიების ჩატარება სავალდებულო არ იყო. სასამართლო კოლეგიის მსჯელობა ამ ნაწილში არ ემყარება პროცესუალური კანონმდებლობის, კერძოდ 1960წ. სსსკ 126-ე მუხლის მოთხოვნებს, რომლის მე-4 ნაწილის მიხედვით სსკ 160-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის საქმეზე წინასწარ გამოძიებას შინაგან საქმეთა ორგანოების გამომძიებლები აწარმოებდნენ. ამდენად მართებულია საკასაციო საჩივარში მოყვანილი მოსაზრება 1960წ. სსსკ 119-ე მუხლის გამოყენების დაუშვებლობაზე. ამასთანავე, მომავალში შესაძლო სამოქალაქო სარჩელის უზრუნველყოფის ზომების მიღება დაშვებული იყო 1960წ. სსსკ 174-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცედურის _ მოსამართლის დადგენილების საფუძველზე. შესაბამისად სს “თ-ის” ქუთაისის ფილილალის მიერ გ. ქ-ის წერილის საფუძველზე გ. ხ-ის პირად ანგარიშზე არსებული 25461 აშშ დოლარის გასავლის ოპერაციების შეჩერება ეწინააღმდეგებოდა კანონმდებლობის და საკუთარი წესდების მოთხოვნებს, რომლის მე-5 პუნქტის თანახმად “კლიენტურის ფულად სახსრებს და ბანკში არსებულ სხვა ქონებაზე, მათ შორის მოქალაქეთა ანაბრებზე, ყადაღა შეიძლება დაედოს ან მიქცეულ იქნას გადასახდევინებლად მხოლოდ მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესის საფუძველზე სასამართლო გადაწყვეტილებით, საგამოძიებო ან არბიტრაჟის დადგენილებით”. აღნიშნულს არ ცვლის ის გარემოება, რომ შემდგომში თანხას პროცესუალური ნორმების დაცვით დაედო ყადაღა. პალატა არ იზიარებს კასატორის - სს “თ-ის” და მისი ფილიალის საკასაციო საჩივარში მოყვანილ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ყადაღის დადებას არ ჰქონია ადგილი და თვლის, რომ ანგარიშზე არსებული თანხის გაუცემლობით ადგილი ჰქონდა თანხის ფაქტიურ დაყადაღებას.

პალატა უსაფუძვლოდ თვლის აგრეთვე საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ 1997წ. 31 დეკემბრიდან 1998წ. 28 იანვრამდე თანხის ფაქტიური დაყადაღების შედეგად მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის განსაზღვრას. სსკ 874-ე მუხლის თანახმად ფულადი თანხის შეტანით (ანაბარი) საკრედიტო დაწესებულება მოიპოვებს მასზე საკუთრების უფლებას და ვალდებულია ვადის დადგომისას იმავე ვალუტაში დააბრუნოს მიღებული თანხა. თუ ვადა არ არის განსაზღვრული, იგი შეიძლება ნებისმიერ დროს იქნეს უკან გამოთხოვილი. თანხის გაუცემლობით მიყენებული მატერიალური ზიანის დადგენისას საოლქო სასამართლოს კოლეგია რაიმე ობიექტური კრიტერიუმის მოშველიების გარეშე მატერილური ზიანის ოდენობას სავარაუდოდ განსაზღვრავს 1000 აშშ დოლარის ოდენობით და აღნიშნულს დასაბუთებულად მიიჩნევს მხოლოდ იმით, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარმოუდგენია ზიანის მიყენების გამოთვლის წესი. საკასაციო პალატა დაუშვებლად თვლის ზიანის ოდენობის ამგვარად განსაზღვრას და აღნიშნავს, რომ ფულადი გადარიცხვების ვადების დარღვევისას “კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ” კანონის 19.3 მუხლი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ ბანკი ვალდებულია კლიენტს გადაუხადოს დაგვიანებული თანხის არანაკლებ 0,5 პროცენტისა ყოველ ვადაგადაცილებულ საბანკო დღეზე. აღნიშნული არ არის დამოკიდებული შეთანხმების არსებობაზე, რის გამო პალატა არ იზიარებს კასატორების - სს “თ-ის” და მისი ფილიალის საკასაციო საჩივარში მოყვანილ მოსაზრებას ხელშეკრულებაში აუცილებელი გათვალისწინების შემთხვევაში პროცენტის დარიცხვის შესაძლებლობის შესახებ. 1997წ. 31 დეკემბრიდან 1998წ. 28 იანვრამდე არსებული საბანკო დღეების (17) და ფაქტობრივად დაყადაღებული თანხის (25.461 აშშ დოლარის) ოდენობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს _ გ. ხ-ეს და ფ. ლ-ას უნდა აუნაზღაურდეთ თანხის უკანონო დაყადაღების შედეგად მიყენებული ზიანი _ 2.164 აშშ დოლარი (25461 _ 0,5% _ 127,305X17=2.164).

პალატა შეუძლებლად თვლის გამოძიების წარმოების მთელი პერიოდის განმავლობაში თანხის დაყადაღებისათვის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ვინაიდან თანხას ყადაღა დაედო სასამართლოს 28.01.01წ. განჩინებით და 05.02.02წ. დადგენილებით (თანხის ორჯერ დაყადაღება გამოწვეული იყო იმით, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიება სხვადასხვა (სამოქალაქო და სისხლისამართლებრივი) სამართალწარმოების დროს იყო გამოყენებული, აღნიშნული არ ადასტურებს 28.01.02წ. განჩინების გაყალბებას), შესაბამისად ბანკს და საგამოძიებო ორგანოებს 28 იანვრის შემდეგ ყადაღის დადებისათვის პასუხისმგებლობა არ დაეკისრებათ. ანალოგიური მოსაზრებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა უმართებულოდ თვლის გამოძიების დროს ჩატარებული ჩხრეკის შედეგად მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, ვინაიდან ჩხრეკა მართლზომიერად იქნა ცნობილი სასამართლოს 07.01.98წ. განჩინებით. პალატა თვლის, რომ არ არსებობს საქართველოს კონსტიტუციის 42.9 მუხლით გათვალისწინებული ზარალის ანაზღაურების საფუძველი, საქმის გარემოებები (კერძოდ ის, რომ გ. ხ-ე იყო შპს “ც-ის” ერთ-ერთი დამფუძნებელი, რომელმაც მოახდინა ბენზინგასამრათი სადგურის რეალიზაცია, მის მიერ ანგარიშზე თანხების მოძრაობა, საწვავის მაჩვენებლების შემცირების შესახებ ცნობების არსებობა) იძლეოდა საკმარის საფუძველს უზრუნველყოფის ზომების მისაღებად, ვინაიდან გამოძიების წარმოების პროცესში უცნობი იყო მიყენებული ზარალის, გადაუხდელი გადასახადის ოდენობა, გამოსაკვლევი ფაქტების შედეგად ქმედების შესაძლო კვალიფიკაცია. კასატორების მოსაზრება შპს მხოლოდ საზოგადოების ქონების ფარგლებში პასუხისმგებლობის დაკისრების, ბენზინგასამართი სადგურის არარეალიზებული ნაწილიდან საგადასახადო დავალიანების დაფარვის შესაძლებლობის შესახებ არ ასაბუთებს ყადაღის გამოყენების უსაფუძვლობას, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს შპს-ს პასუხისმგებლობას კრედიტორების წინაშე, სადავო ურთიერთობები წარმოშობილია სისხლისსამართლებრივი ურთიერთობებიდან, სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის სუბიექტი შეიძლება იყოს ფიზიკური და არა იურიდიული პირი, ამასთანავე საწვავგასამართი სადგური “გ-ოს” კუთვნილი წილი ყადაღის დადების პერიოდში კასატორებს უკვე რეალიზებული ჰქონდათ, ხოლო სადგურის არარეალიზებული ნაწილი არ წარმოადგენდა მათ საკუთრებას, ამასთანავე, წინასწარი გამოძიების პროცესში გაურკვეველი იყო შპს-ის ქონებას თუ გ. ხ-ის პირად დანაზოგს წარმოადგენდა ყადაღადადებული თანხა. პალატა თვლის, რომ დანაშაულის ჩადენაში ეჭვის სერიოზული საფუძვლის არსებობა შემდგომში საქმის წარმოების შეწყვეტის მიუხედავად წარმოადგენს ზიანის ან რაიმე სხვა კომპენსაციის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს (იხ. მაგ., ადამიანის უფლებათაA დაცვის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება ლიუტცის (უტზ) საქმეზე). ამდენად, არ არსებობს გამოძიების და მოკვლევის ორგანოთა თანამდებობის პირების სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარული პასუხისმგებლობის საფუძველი, შესაბამისი სამსახურის თანამშრომლები ბრალეულობის გარეშე, კანონის მოთხოვნათა დაცვით მოქმედებდნენ, რაც გამორიცხავს მათთვის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკისრებას.D გამოძიების განხორციელება წარმოადგენს სახელმწიფო ხელისუფლების განხორციელების განსაკუთრებულ სახეობას, გამომძიებელი მოქმედებს მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში და აფასებს გარემოებებს არასაკმარისი ინფორმაციის პირობებში. ასეთ ვითარებაში დელიქტური ვალდებულებებისათვის ჩვეული მტკიცების ტვირთის განაწილება, ზიანის მიყენების პრეზიუმირება მოახდენდა სამართალდამცავი და მართლმსაჯულების ორგანოების მუშაკთა საქმიანობის პარალიზებას, რის გამოც საკასაციო პალატა თვლის, რომ სსკ 1005-ე მუხლში მითითებული მოკვლევის, წინასწარი გამოძიების თანამდებობის პირთა სახელმწიფოსთან ერთად სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრება განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობისას ითვალისწინებს ამ პირების ბრალის დადგენას კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენით და შესაბამისად უკავშირებს მატერიალურ პასუხისმგებლობას აღნიშნულ პირთა დანაშაულებრივ ქმედებასთან, დელიქტური პასუხისმგებლობის დადგენისათვის საგამოძიებო ორგანოების თანამდებობის პირთა მოქმედებებს კანონსაწინააღმდეგო ხასიათი უნდა ჰქონდეთ, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს. საგამოძიებო ორგანომ პროცესუალური კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით დასვა სასამართლოს წინაშე შუამდგომლობა თანხაზე ყადაღის დადების შესახებ, სასამართლოს 05.02.02წ. განჩინებით შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა. ამასთანავე, სარჩელი ეხებოდა გამოძიების და არა მართლმსაჯულების განხორიციელების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

საკასაციო პალატა ვერ იქონიებს მსჯელობას გამოძიების ვადის გაგრძელების მართებულობაზე, ვინაიდან კასატორებს საგამოძიებო ვადების გაგრძელების პროცესუალური აქტები თავის დროზე არ გაუსაჩივრებიათ. ძალაში შესული პროცესუალური აქტების გადასინჯვა გამოძიების განხორციელების პროცესში მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის სასამართლო გამხილვის შედეგად, ფაქტიურად ნიშნავს გამოტანილი პროცესუალური აქტების კანონიერების და დასაბუთებულობის კიდევ ერთი პროცედურის დაშვებას, გამოძიების პროცესუალური აქტების გადასინჯვის დადგენილი პროცედურის შეცვლას დელიქტური სარჩელის წარდგენის გზით.

საკასაციო პალატა იმის გათვალისწინებით, რომ სს კბ “თ-ი” გამოცხადდა გადახდისუუნაროდ, აგრეთვე საქართველოში საშუალო თვიური ხელფასის ოდენობის და იმის გათვალისწინებით, რომ რეაბილიტირებული პირთათვის ზიანის ასანაზღაურებლად “2002წ. სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” კანონით სულ გათვალისწინებულია 50000 ლარი, იზიარებს სს “თ-ის” და მისი ქუთაისის ფილიალის მოსაზრებას და აშკარად არაადეკვატურად თვლის 1977წ. 31 დეკემბრიდან 1998წ. 28 იანვრამდე თანხის გაუცემლობისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მოსარჩელისათვის 20.000 ლარის მიკუთვნებას. სსკ 413-ე მუხლის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევაში, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ვინაიდან სამართალწარმოება ხორციელდება საქმის განხილვის, ცალკეული საპროცესო მოქმედების დროს არსებული საპროცესო კანონმდებლობის მიხედვით, პალატა დასაშვებად თვლის განსახილველი ურთიერთობების მიმართ მოქმედი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის, მათ შორის 221-ე მუხლის გამოყენებას, რომელიც ადრე მოქმედი კოდექსის 52¹ მუხლისაგან განსხვავებით, ითვალისწინებს ქონებრივი, ფიზიკური ან მორალური ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას ქონებაზე ყადაღის დადების შედეგად. ამასთანავე, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სსსკ 221-ე მუხლის გამოყენება, კოდექსის XXVIII თავის შინაარსიდან გამომდინარე, შესაძლებელია მხოლოდ აღნიშნული თავით განსაზღვრული რეაბილიტაციის წესის და ვადების (სსსკ 227-ე მუხ.) დაცვით. აღნიშნული წესის დაუცველობის პირობებში ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასამართლოსადმი სასარჩელო წარმოების წესით მიმართვის შემთხვევაში სსსკ 228-ე მუხლი ითვალისწინებს შრომითი, საპენსიო, საბინაო ან სხვა უფლების აღდგენას, ქონების თუ მისი ღირებულების დაბრუნების მოთხოვნის განხილვას. ამასთანავე, სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 38-ე მუხლის მიხედვით “სამოქალაქო სარჩელის საფუძვლების მტკიცება და ფასის განსაზღვრა ხდება სისხლის სამართალწარმოების წესით. თუ სამოქალაქო სარჩელთან დაკავშირებით წარმოქმნილი საპროცესო ურთიერთობები მოწესრიგებული არ არის ამ კოდექსით, გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა, რომელიც არ ეწინააღმდეგება სისხლის საპროცესო სამართლის პრინციპებს”. ამდენად, პალატას შეუძლებლად მიაჩნია განსახილველ შემთხვევაში მორალური ზიანის ანაზღაურება სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 221-ე მუხლის საფუძველზე. გ. ხ-ე არ ყოფილა მსჯავრდებული, ბრალდებული, იძულებით მკურნალობისათვის გაგზავნილი (სსსკ 219.1 მუხ.), მის მიმართ არ ჰქონია აგრეთვე ადგილი საქმის სასამართლო განხილვას (სსსკ 219.3 მუხ.), ხოლო სს საქმის შეწყვეტის და მისი ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემის შესახებ 30.10.98წ. დადგენილება არ წარმოადგენს მარეაბილიტირებელი გარემოებით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს, ვინაიდან დადგენილებით დადასტურდა გადასახადების შემცირების ფაქტი, რაც საფუძვლად დაედო გ. ხ-ის ადმინისტრაციულ პასუხისგებაში მიცემას. შესაბამისად, არ არსებობს გ. ხ-ის რეაბილიტაციის საფუძველი. თანხის გაუცემლობით გამოწვეული ნეგატიური განცდების ინტენსიურობის და ხასითის, კომპენსაციის სამართლიანობის და თანაზომიერების გათვალისწინებით პალატა თვლის, რომ ქმედებაში დანაშაულის შემადგენლობის არ არსებობის გამო თვით სს საქმის შეწყვეტა, აგრეთვე სასამართლოს გადაწყვეტილებით მითითებულ პერიოდში (31.12.97წ. _ 28.01.98წ.) ანგარიშიდან თანხის გაუცემლობით კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევის კონსტატაცია თავისთავად, ფულადი ანაზღაურების გარეშე, წარმოადგენს სამართლიან დაკმაყოფილებას, განცდილი უარყოფითი ემოციების ანაზღაურების საკმარის საშუალებას. აღნიშნული ესადაგება ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლოს პრაქტიკას, რომელიც სამართლიანი დაკმაყოფილების მოცულობის განსაზღვრისას სრული მიხედულებით სარგებლობს და დარღვევის კონსტატაციას ხშირად არამატერიალური ზიანის საკმარის კომპენსაციად მიიჩნევს (იხ. მაგ. გადაწყვეტილება კასტელსი (ჩასტელლს) ესპანეთის წინააღმდეგ, ვერმიულენი (Vერმევლენ) ბელგიის წინააღმდეგ, რემლი (ღემლი) საფრანგეთის წინააღმდეგ, საუნდერსი (შაუნდერს) გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ და სხვ.)

უსაფუძვლოა აგრეთვე ორსულობის შეწყვეტით მიყენებული მორალური ზიანის კომპენსაციის მოთხოვნა, ვინაიდან საქმეზე არ არის დადგენილი თვით ორსულობის მოშლის ფაქტი, შესაბამისად ადგილი არ აქვს მორალური ზიანის მიყენებას. კომისიური სასამართლო სამედიცინო ექსპერტიზის 05.04.2000წ. დასკვნის მიხედვით არ დადასტურდა ფ. ლ-ას ორსულობის შეწყვეტა, ექსპერტიზის დასკვნის უარყოფის საფუძველს არ იძლევა კასატორების მიერ წარმოდგენილი ცნობები, ვინაიდან სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 224-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით ჯანმრთელობის შერყევის მიზეზის დადგენისათვის სავალდებულოა სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნა. არ არის დადგენილი აგრეთვე თანხის გაუცემლობასა და კასატორების შვილის ბრონქიალური ასთმით დაავადების გამწვავებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. მორალური ზიანის ანაზღაურების საფუძველს არ წარმოადგენენ აგრეთვე მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში გამოქვეყნებული ინტერვიუები გ. ხ-ესთან და სხვა პუბლიკაციები, რომლებსაც ინფორმატიული ხასიათი აქვთ და არ ლახავენ კასატორების პატივს და ღირსებას. ამასთანავე, მოსარჩელეს მოპასუხის სახით საქმეზე არ ყავს დასახელებული შესაბამისი მასობრივი ინფორმაციის საშუალების რედაქციები.

საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს საოლქო სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებას სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალის მმართველ მ. მ-ეზე პასუხისმგებლობის დაკისრებაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით და თვლის, რომ მისი მოქმედება უნდა შეფასდეს როგორც თვით სამუშაოს მიმცემის მოქმედება, სსკ 997-ე მუხლის თანახმად პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. სსკ 997-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, დაზარალებული უფლებამოსილია განცდილი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წარუდგინოს არა უშუალოდ მუშაკს, არამედ შესაბამის ორგანიზაციას, რომელიც მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში თავის მხრივ ინარჩუნებს რეგრესის წესით მოთხოვნის უფლებას.

პალატა იზიარებს საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ შპს “ც-ის” მიერ ფოთის ელ. მონტაჟის და ექსპლუატაციის სამმართველოსთან დადებული ხელშეკრულება თავისი შინაარსით წარმოადგენს ნებაზე დამოკიდებულ ხელშეკრულებას, ხელშეკრულებაში მოყვანილი პირობების დადგომა ან დაუდგომლობა დამოკიდებულია მხოლოდ გარიგების მხარეებზე, რის გამოც სსკ 92-ე მუხლის საფუძველზე იგი ბათილად უნდა ჩაითვალოს. ხელშეკრულების დადების თავისუფლება (სსკ 319-ე მუხ.) არ ადასტურებს ამგვარი ხელშეკრულების დადების უფლებამოსილებას, ვინაიდან სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულება და განსაზღვრონ მისი შინაარსი. ხელშეკრულების მე-5 და მე-10 პუნქტები აწესებენ რა მხარეებისათვის საჯარიმო სანქციებს მიწოდების დაგვიანებისათვის ან არ მიწოდებისათვის, აგრეთვე მიწოდების მინიმალურ პარტიას, არ განსაზღვრავენ საქონლის მიწოდების კონკრეტულ ვადებს, ამდენად, პალატა თვლის, რომ მხარეები ხელშეკრულების არსებით პირობაზე არ შეთანხმებულან, სახეზე არ არის ორმხრივი სახელშეკრულებო ბოჭვა, ხელშეკრულების პირობები პოტესტატურ პირობათა რიგს მიეკუთვნება და მთლიანად დამოკიდებულია ერთი მხარის ნებაზე. ამასთანავე, ხელშეკრულების ტექსტის თანახმად საქონლის მიწოდება მისი ღირებულების წინასწარი გადახდის შემდეგ უნდა მომხდარიყო, რასაც ადგილი არ ჰქონია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო თვლის, რომ ხელშეკრულება ბათილია და იგი ვერ გახდება სამართლებრივი ურთიერთობების წაარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ხელშეკრულება არ წარმოშობს სახელშეკრულებო ვალდებულებას, ხელშეკრულების შეუსრულებლობა ვერ გახდება დელიქტური ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი. შესაბამისად კასატორებს არ განუცდიათ ხელშეკრულების შეუსრულებლობით ზიანი. პალატა სსკ 52-ე, 92-ე მუხლის საფუძველზე ბათილად მიიჩნევს რა ხელშეკრულებას, მოტივირებულად თვლის კონტრაქტის საფუძველზე შესრულებული საბუხჰალტრო ექსპერტიზის შედეგების უარყოფას საოლქო სასამართლო კოლეგიის მიერ. კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ კონტრაქტის გაფორმება მოხდა ბენზინგასამარათი სადგურის გასხვისების შემდეგ, ფოთის ელ. დანადგარების ექსპლუატაციის სამმართველოს არც მანამდე და არც შემდეგ სარეალიზაციო საწვავი არ შეუძენია და არც მსგავსი ხელშეკრულება დაუდევს, შპს “ც-ს” ხელშეკრულებაში აღნიშნული ოდენობა _ 100 ათ. ტონა საწვავის საცავები არ გააჩნია, კონტრაჰენტმა ერთმნიშვნელოვნად არ დაადასტურა კონტრაქტის სინამდვილე და იძლეოდა ურთიერთსაწინააღმდეგო ჩვენებებს. გ. ხ-ეს, ფ. ლ-ას არ წარმოუდგენია დამატებითი საკასაციო პრეტენზია 25.12.97წ. დათარიღებულ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით, ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს საოლქო სასამართლოს კოლეგიის დასკვნას იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულება არის მოჩვენებითი, არ არის დადებული პირდაპირი დანიშნულებით და მიზნად ისახავს მოპასუხეთაგან სარგებლობის მიღებას.

სასამართლო იხილავს რა საქმეს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ვერ იქონიებს მსჯელობას იმის შესახებ წარმოადგენს თუ არა “საგანგებო ლეგიონი” საგადასახადო ინსპექციის ოპერატიული სამსახურის სამართალმემკვიდრეს, აგრეთვე იმაზე თუ რამდენად სწორად იქნა ჩაბმული მოპასუხეებად საქმეში საოლქო სასამართლო კოლეგიის მიერ საქმის განხილვის პერიოდში ჯერ კიდევ საქართველოს შემოსავლების სამინისტროს სისტემაში მყოფი “საგანგებო ლეგიონის” ცენტრალურ სტრუქტურასთან ერთად მისი რეგიონალური სამსახური, ვინაიდან საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს “საგანგებო ლეგიონს” და “საგანგებო ლეგიონის” იმერეთის რეგიონალურ განყოფილებას ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.02.02წ. გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. კასატორები გ. ხ-ე, ფ. ლ-ა სსსკ 46-ე მუხლის ,,დ” ქვეპუნქტის, ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის ,,ვ” ქვეპუნქტის საფუძველზე თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, საქართველოს სამოქალაქო სააპროცესო კოდექსის 409-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. გ. ხ-ის, ფ. ლ-ას, აგრეთვე სს “თ-ის” და მისი ფილიალის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. სს “თ-ის” და სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალისათვის 1000 აშშ დოლარის გადახდის და საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს “საგანგებო ლეგიონისათვის”, საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს “საგანგებო ლეგიონის” იმერეთის რეგიონალური განყოფილებისათვის, სს “თ-ისა” და სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალისათვის სოლიდარულად მორალური ზიანის 20 ათასი ლარის მოსარჩელე გ. ხ-ის და ფ. ლ-ას სასარგებლოდ გადახდის და სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.02.02.წ. გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. შპს “ც-ის”, გ. ხ-ის, ფ. ლ-ას სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ: მოსარჩელეების გ. ხ-ისა და ფ. ლ-ას სასარგებლოდ სს “თ-ის” და სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალს დაეკისროთ 2164 აშშ დოლარის გადახდა. მოსარჩელეებს ეთქვათ უარი მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე.

4. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 18.02.02წ. გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში დარჩეს უცვლელად.

5. სს “თ-ს” და სს “თ-ის” ქუთაისის ფილიალს გადახდეს შეჯამებული სახელმწიფო ბაჟი 250 ლარის ოდენობით.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.