3გ-ად-385-კ-02 1 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა
შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),
ნ. ქადაგიძე,
გ. ქაჯაია
დავის საგანი: ადმინტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.
აღწერილობითი ნაწილი:
ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის მერიამ მოპასუხის საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახურის მიმართ და მოითხოვა თბილისის მუნიციპალური საწარმო შპს “თ-ის” მრჩეველთა კომისიის 2000წ. 7 აგვისტოს თათბირის ¹25 ოქმის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა.
მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებს:
ქ. თბილისის მუნიციპალური საწარმო შპს “თ-ის” მრჩეველთა კომისიის თათბირის ¹25 ოქმის საფუძველზე 12 აგვისტოდან ექსპერიმენტის სახით ¹..... და ¹..... მარშრუტებზე შერეული წესით ჩართეს კერძო მიკროავტობუსები.
მოპასუხე მიუთითებდა, რომ ქ.თბილისის მუნიციპალური საწარმო შპს “თ-ის” მრჩეველთა კომისიას უფლება არ ჰქონდა თავისი ოქმის საფუძველზე ხაზზე გაეშვა სამარშრუტო ტაქსები, თუნდაც ჩანაცვლების წესით, რადგან აღნიშნული საკითხის განხილვა არ შედიოდა მის კომპეტენციაში. “საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-12 მუხლის “ყ” პუნქტის თანახმად, მოსახლეობის ტრანსპორტის მომსახურების ორგანიზების წესების დადგენა განეკუთვნება საკრებულოს კომპეტენციას.
ახალი სამარშრუტო ხაზების გახსნის და სამარშრუტო ხაზების შეცვლის თაობაზე საკითხი მთავრობის სხდომაზე განსახილველად გააქვს ქ. თბილისის მერიასთან არსებულ ტრანსპორტის საქალაქო კომისიას, რომელსაც “საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ” კანონის თანახმად ამტკიცებს ქ. თბილისის საკრებულო.
ქ. თბილისის მთავრობის 1999წ. 24 ივნისის ¹05.06.102 დადგენილებით “თბილისში საერთო სარგებლობის საქალაქო მიწისზედა სამგზავრო ტრანსპორტის დროებითი სამარშრუტო სქემის დამტკიცების შესახებ” მე-2 პუნქტის შესაბამისად აიკრძალა დედაქალაქში ახალი რეგულარული სამარშრუტო ხაზების გახსნა და დადგინდა, რომ სამარშუტო ხაზების შეცვლა შეიძლება მხოლოდ ახალი, ერთიანი სამარშრუტო სქემის დამტკიცებისას.
აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ მარშრუტის გაშვება ხაზზე უნდა მომხდარიყო მხოლოდ ახალი, ერთიანი სამარშრუტო სქემის დამტკიცებით, რის საფუძველზეც, ითხოვდა სარჩელის დაკმაყოფილებას.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სარჩელის განხილვის მომენტისათვის მათ მიერ შეცდომა გამოსწორებულია, შედგენილია ახალი ოქმი ¹8, რომელიც, თავის მხრივ, ეწინააღმდეგება სადავო აქტს.
თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისის მთავრობის სარჩელი საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახურის მიმართ დაკმაყოფილდა.
ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მუნიციპალური საწარმო “თ-ი შპს-ს” მრჩეველთა კომისიის 2000წ. 7 აგვისტოს ¹25 ოქმი შერეული წესით ¹... და ¹.... მარშრუტებზე მიკროავტობუსების ჩართვის თაობაზე.
ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება ძირითადად დაეყრდნო იმ მოსაზრებას, რომ “საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ” კანონის მე-12 მუხლის I პუნქტის “ყ” პუნქტით თბილისში მოსახლეობის ტრანსპორტით მომსახურება განეკუთვნება თბილისის საკრებულოს კომპეტენციას. ამდენად, მოპასუხემ ადმინისტრაციული აქტი გამოსცა უფლებამოსილების გადამეტებით, რის გამოც, სადავო აქტს საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5-ე-3-ე მუხლის საფუძველზე, არა აქვს იურიდიული ძალა და ბათილია.
სასამართლომ იმ მოტივით, რომ სადავო ¹25 ოქმი გაუქმებული არ ყოფილა რომელიმე სამართლებრივი აქტით, არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება, დავის საგანის თაობაზე არ არსებობს.
თბილისის საოლქო სასამართლოს სააპელაციო საჩივრით მიმართეს შპს ¹..... ავტოპარკის ¹.....-ე და ¹......-ე მარშრუტზე მომუშავე მძღოლებმა, რომლითაც მოითხოვეს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგ მოტივებზე მითითებით: რაიონული სასამართლო საქმის განხილვისას შეყვანილ იქნა შეცდომაში. კერძოდ, ამ უკანასკნელს არ ეცნობა, რომ აღნიშნული დავის საგანზე უკვე არსებობდა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 15 მაისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და განჩინება გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის თაობაზე.
სასამართლომ საქმე განიხილა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 16.2 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, აპელანტები, როგორც იმ სამართალურთიერთობის მონაწილენი, რომლის თაობაზეც მხოლოდ საერთო გადაწყვეტილების მიღებაა შესაძლებელი, საქმეში მოწვეული და ჩაბმული არა ყოფილან მე-3 პირებად.
ყოველივე აღნიშნულის საფუძველზე აპელანტები ითხოვდნენ სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას, ხოლო საქმის სსკ-ის 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის საფუძველზე შეწყვეტას.
მოწინააღმდეგე მხარემ ქ.თბილისის მერიამ და სსიპ “საქალაქო ტრანსპორტის მართვისა და ორგანიზების სამსახურმა” აპელაცია არ ცნეს და ითხოვეს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მოთხოვნა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე, ძირითადად გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მოტივაცია და იმ საფუძვლით, რომ საქმეში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის შესაბამისად მოწვეული არ იქნენ მე-3 პირები, 2002წ. 18 ივლისს თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 19 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმებით მიიღო ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ქ. თბილისის მერიის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის მუნიციპალური საწარმო “თ-ი შპს-ის” მრჩეველთა კომისიის 2000წ. 7 აგვისტოს ოქმი, მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგებით.
არ დაეთანხმნენ რა მითითებულ გადაწყვეტილებას, შპს “¹.... ავტოპარკის” ¹..... და ¹..... მარშუტების მძღოლთა წარმომადგენლის მიერ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოდგენილ იქნა საკასაციო საჩივარი.
კასატორები კასაციის საფუძვლად ძირითადად უთითებდნენ შემდეგ გარემოებებზე:
1. სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანისას შემოიფარგლა მხოლოდ საქმეში მე-3 პირთა ჩაბმით, მხედველობაში არ მიიღო ის გარემოება, რომ მე-3 პირებს შეეზღუდათ საპროცესო უფლებამოსილება და საქმე არ დააბრუნა პირველი ინსტანციის სასამართლოში.
2. სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა “საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ” კანონის მე-12 მუხლის “ყ” პუნქტი. კერძოდ, მხედველობაში არ მიიღო, რომ “ტრანსპორტით მომსახურების ორგანიზება” წარმოადგენს ზოგად დეფინიციას და კანონი ქ. თბილისის საკრებულოს ვერ დაავალდებულებს სატრანსპორტო მომსახურების ყველა ასპექტის მოწესრიგებას.
კონკრეტული სოციალურ-ეკონომიკური საკითხების მართვა ამავე “საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ” კანონის 26-ე მუხლით, ხორციელდება შესაბამისი საქალაქო სამსახურების მეშვეობით.
საქართველოს ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრის 2002წ. 23 ოქტომბრის ¹34 ბრძანების 2.3 მუხლის შესაბამისად, მმართველი სუბიექტები, ტრანსპორტის მუშაობის მართვის, ოპერატიული რეგულირების, აღრიცხვის, კოორდინაციისა თუ სხვა მიზნით, საჭიროებისა და რეალური შესაძლებლობების არსებობის შემთხვევაში, ქმნიან სპეციალურ მუნიციპალურ საწარმოებს კანონით დადგენილი წესით.
იმავე ბრძანების მე-4 მუხლი ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის ორგანოებს ფუნქციების გაუმიჯნავად თანაბრად ავალდებულებს მარშრუტების რეესტრის, სქემის, მუშაობის რეჟიმისა და სხვა ორგანიზაციულ-ფინანსური ასპექტების მოწესრიგებას.
ამდენად, კასატორის განმარტებით, ტრანსპორტის ორგანიზება და მართვა არ წარმოადგენს და არც შეიძლება წარმოადგენდეს თვითმმართველობის ორგანოების განსაკუთრებულ და ექსკლუზიურ კომპეტენციას.
3. “საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ” კანონის შესაბამისად და მის საფუძველზე მიღებული აქტების თანახმად ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სფეროს რეგულირება გადაეცა თბილისის მთავრობის სამსახურს _ საჯარო სასამართლოს იურიდიულ პირს, ქ. თბილისის საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახურს, რომელმაც თავისი კომპეტენციის ფარგლებში და უფლებამოსილების გადაუჭარბებლად 2000წ. 7 აგვისტოს ¹25 ოქმით მიიღო სწორი გადაწყვეტილება, რომელიც არ ეწინააღმდეგება არცერთ საკანონმდებლო აქტს.
4. განსახილველ დავაში რეალურ მხარეებს წარმოადგენენ, ერთი მხრივ, ქ. თბილისის საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახური და მეორე მხრივ _ ¹......-ე და ¹......-ე მარშრუტის მძღოლები, რომელთა შორის დავაც ერთხელ უკვე იქნა განხილული. ამდენად, კასატორის მოსაზრებით, მცდარი და კანონშეუსაბამოა სააპელაციო სასამართლოს განმარტება სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის გამოყენების დაუშვებლობის თაობაზე.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვდა:
1. სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის პრინციპებიდან გამომდინარე, გაუქმებულიყო დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 19 თებერვლის გადაწყვეტილება, რათა აღსრულებულიყო იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით აღძრულ დავაზე გამოტანილი და კანონიერ ძალაში შესული გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 15 მაისის გადაწყვეტილება, ხოლო წინამდებარე მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში გაუქმებულიყო თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლის გამოტანისასაც არ იქნა გამოყენებული სათანადო კანონები და ქ.თბილისის მერიას უარი თქმოდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა საკასაციო საჩივრის საფუძვლებსა და გააანალიზა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს დაკმაყოფილებული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალური საწარმო “თ-ი შპს-ს’’ მრჩეველთა კომისიის 2000წ. 7 აგვისტოს ¹25 ოქმის საფუძველზე, ექსპერიმენტის სახით, ¹......-ე და ¹......-ე მარშუტებზე შერეული წესით ჩაერთო კერძო მიკროავტობუსები.
საქმეში წარმოდგენილია საავტობუსო მარშრუტების მოძრაობის სქემა, რომლითაც დასტურდება, რომ ცვლილება შეეხო იმ სამარშრუტო ხაზებს, რომელზედაც მოძრაობდნენ ¹......-ე და ¹.....-ე ავტობუსები შემდეგი სქემით: გლდანის მასივი – ორბელიანის მოედანი გლდანის მასივი – უნივერსიტეტის მაღლივი კორპუსი.
საქმის მასალებით ასევე დადასტურებულია, რომ ქ. თბილისის საკრებულოს გადაწყვეტილებით დამტკიცებული მიკროავტობუსების საქალაქო სამარშრუტო სქემით ¹.....-ე და ¹......-ე მარშუტებისათვის დადგენილი იყო განსხვავებული მოძრაობის სქემა.
ქ. თბილისის მთავრობის 1999წ. 24 ივნისის ¹05.06.102 დადგენილების 1.2 პუნქტის შესაბამისად, აიკრძალა დედაქალაქში ახალი რეგულარული სამარშრუტო ხაზების გახსნა და როგორც წესი, დადგინდა, რომ სამარშრუტო ხაზების შეცვლა შეიძლებოდა მხოლოდ ერთიანი სამარშრუტო სქემის დამტკიცებისას.
როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, ქ. თბილისის მუნიციპალური საწარმო “შპს თ-ის” მრჩეველთა კომისიის თათბირის ¹25 ოქმის საფუძველზე, ფაქტობრივად სახეზეა სამარშრუტო სქემის თვითნებური შეცვლა, ისე რომ არ მომხდარა ახალი ერთიანი სამარშრუტო სქემის დამტკიცება.
ამდენად, გასაჩივრებული აქტი იმთავითვე წინააღმდეგობაშია ქ. თბილისის მთავრობის ზემოაღნიშნულ დადგენილებასთან, რაც მიღებისთანავე ეჭვქვეშ აყენებს აღნიშნული აქტის კანონიერებას.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ქ.თბილისის მუნიციპალური საწარმო “თ-ი შპს”, ტრანსპორტის რეგულირების სფეროში მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად უფლებამოსილი იყო, გამოეცა გასაჩივრებული აქტი.
ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 04.08.98წ. ¹16.04.328 დადგენილებით დამტკიცებული მუნიციპალური საწარმო “თ-ი შპს’’ წესდების 5.2 პუნქტის მე-2 და მე-3 აბზაცის შესაბამისად:
საწარმო შეიმუშავებს და წარუდგენს წინადადებებს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტს საქალაქო მგზავრთა სამარშრუტო სქემის დახვეწისა და განვითარების, დარგში ერთიანი და სწორი ეკონომიკური და ტექნიკური პოლიტიკის გატარების უზრუნველსაყოფად;
შეიმუშავებს წინადადებებს საქალაქო სამგზავრო ტრანსპორტის მუშაობის რეგულირებისათვის, მონაწილეობს დარგის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების საქალაქო და სახელმწიფო პროგრამების მომზადებაში.
“საქართველოს დედაქალაქის – თბილისის შესახებ” კანონის 26-ე მუხლის I ნაწილის შესაბამისად, საქალაქო სამსახურები იქმნება ამ კანონითა და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით, მთავრობის კომპეტენციას მიკუთვნებული სოციალურ-ეკონომიკური დარგების მართვის მიზნით.
ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საქალაქო სამსახურების უფლებამოსილება განისაზღვრება შესაბამისი დებულებით.
როგორც “თ-ის’’, დებულებით ირკვევა, მისი უფლებამოსილება ამოიწურებოდა მხოლოდ სამგზავრო ტრანსპორტის რეგულირების საკითხში შესაბამისი წინადადებების შემუშავებით და წარდგენით.
აღნიშნული კი უდავოდ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალური საწარმო “თ-ი შპს” მრჩეველთა კომისიის თათბირის 2000წ. 7 აგვისტოს ოქმი ¹25, ¹......-ე და ¹......-ე მარშრუტებზე შერეული წესით, კერძოდ, მიკროავტობუსების ჩართვის თაობაზე, მიღებულია უფლებამოსილების გადამეტებით. შესაბამისად, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 5.3 მუხლის თანახმად მითითებულ აქტს არ გააჩნია იურიდიული ძალა და ბათილია.
რაც შეეხება საქმის სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის საფუძველზე შეწყვეტის საკითხს, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოში აღნიშნულის დაკმაყოფილებაზე მხარეს სწორად ეთქვა უარი.
კერძოდ, მითითებული მუხლის “ბ” პუნქტის შესაბამისად, სასამართლო მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინებით, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანსა და იმავე საფუძვლით.
განსახილველ შემთხვევაში მხარეები არიან ქ. თბილისის მერია, საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახური და ¹......-ე და ¹..... მარშრუტების მძღოლები. სარჩელის მოთხოვნას შეადგენს “თ-ი შპს” მრჩეველთა კომისიის ¹25-ე ოქმის ნაწილის ბათილად ცნობა იმ მოტივით, რომ მოპასუხემ გასაჩივრებული აქტის მიღებით გადააჭარბა თავის უფლებამოსილებებს.
რაც შეეხება გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 15 მაისის გადაწყვეტილებას, მხარეებად გვევლინებიან ქ.თბილისის მუნიციპალური საწარმო შპს ¹.... ავტოპარკის ¹..... და ¹..... სამარშრუტო ხაზების მძღოლები, ¹..... ავტოპარკის დირექცია, საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახური და საავტომობილო ტრანსპორტის მუშაკთა დამოუკიდებელი პროფკომიტეტი.
მითითებული სარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა ქალაქის სამარშრუტო ხაზების მძღოლებისა და სახელმწიფო ორგანოების, აგერეთვე, საქართველოს საავტომობილო ტრანსპორტის მუშაკთა დარგობრივი დამოუკიდებელი პროფესიული კავშირისა და დამოუკიდებელი ექსპერტების 2000წ. 18 სექტემბრის საერთო კრების დადგენილების გაუქმება.
ამდენად, ზემოაღნიშნულ ორივე შემთხვევაში დავა მიმდინარეობდა სხვადასხვა მხარეებს შორის სხვადასხვა საფუძვლით, რის გამოც, მცდარი და უსაფუძვლოა კასატორის მოთხოვნა სსკ-ს 272-ე მუხლის “ბ” პუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე.
აქვე საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ, მართალია, სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოთხოვნის ფარგლებს, კერძოდ, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 ივლისის გადაწყვეტილებით მთლიანად იქნა ბათილად ცნობილი “თ-ი შპს” მრჩეველთა კომისიის 2000წ. 7 აგვისტოს ოქმი ¹25, მაგრამ აღნიშნული, სსკ-ს 404-ე მუხლის I ნაწილის პრინციპებიდან გამომდინარე, ვერ გამოიწვევს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I მუხლის II ნაწილით, სსკ-ს 390-ე, 399-ე, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. მუნიციპალური საწარმო შპს ¹..... ავტოპარკის ¹.....-ე და ¹.....-ე მარშრუტების მძღოლების: გ.ვეფხვაძის, ე. კ-ის, ზ. ჭ-ისა და სხვათა საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად იქნეს დატოვებული თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 ივლისის გადაწყვეტილება;
3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
