3გ-ად-421-კ-02 1 მაისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ი. ლეგაშვილი,

ნ. კლარჯეიშვილი

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მიკუთვნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

ლ. ბ-ემ სარჩელით მიმართა მცხეთის რაიონის სასამართლოს და მოითხოვა მცხეთის რაიონის სოფ. .......-ში 0,08 ჰა მიწის ნაკვეთის მოპასუხე ი. ე-ისათვის მიკუთვნების დოკუმენტის ბათილად ცნობა იმ მოტივით, რომ 1993წ. მიწის რეფორმასთან დაკავშირებით კომისიამ ნაკვეთის შევსების მიზნით მიუზომა ეზოს მიმდებარებად 0,08 ჰა მიწის ნაკვეთი, რომელიც ადრე მის მამას ეკუთვნოდა და რომელიც ბოლო დროს აღებული იყო თავისუფალი მიწის ფონდში. აღნიშნული ნაკვეთი ყალბი დოკუმენტით გაუფორმეს ი. ე-ს.

ი. ე-მა შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს და ლ. ბ-ისაგან მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება იმ საფუძვლით, რომ იგი თვითნებურად დაეპატრონა სადავო ნაკვეთს, რომელიც მას ჰქონდა გამოყოფილი, რის გამოც 1993-97 წლებში დაეკარგა მოსავალი, ასევე სამშენებლო მასალა, რომელიც სადავო მიწის ნაკვეთზე ჰქონდა შენახული, სულ ზარალმა შეადგინა 5000 ლარი და მოითხოვა სადავო მიწის ნაკვეთის მისთვის დაბრუნება.

მცხეთის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ი. ე-ის შეგებებული სარჩელი, კერძოდ, სადავო მიწის ნაკვეთის მასზე გადაცემის ნაწილში.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 1998წ. 19 ნოემბრის განჩინებით აღნიშნული გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში.

ლ. ბ-ის საზედამხედველო საჩივრის საფუძველზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 1999წ. 14 დეკემბრის განჩინებით გაუქმდა საქმეზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილებები და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა მცხეთის რაიონულ სასამართლოს.

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ სასამართლოს მიერ გარკვეული ყოფილიყო, თუ რომელი კატეგორიის მიწათმოსარგებლეს წარმოადგენდა ლ. ბ-ე და რეფორმის დროს რა ფართობის მიწის ნაკვეთი ეკუთვნოდა მას, ასევე, გარკვეულიყო თუ რომელი ბრძანება იყო ნამდვილი საქმეში წარმოდგენილი .......-ის ექსპერიმენტალური მეურნეობის დირექტორის მიერ გაცემულ ბრძანებათაგან, ანუ რომელი ბრძანება იყო ბრძანებების წიგნში გატარებული.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ლ. ბ-ის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

არ დაკმაყოფილდა ი. ე-ის შეგებებული სარჩელი ლ. ბ-ის მიმართ ზარალის ანაზღაურების თაობაზე.

რაონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ბ-ის წარმომადგენელმა ლ. გ-მა.

აპელანტმა სააპელაციო საჩივრით მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება იმ მოტივით, რომ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლო გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელი იყო. აღნიშნულის დასადასტურებლად მიუთითებდა შემდეგ გარემოებებზე:

სადავო მიწის ნაკვეთს ი. ე-ი დაეუფლა უკანონოდ 1982 წლიდან, მას არ გააჩნია მიწის გამოყოფის აქტი, რომელიც ვერ შედგებოდა იმ მიზეზით, რომ იმ დროისათვის ი. ე-ს გააჩნდა სარგებლობაში ზღვრული ნორმა – 0,25 ჰა სადავო მიწის ნაკვეთი აღებული იყო თავისუფალი მიწის ფონდში, იგი ოფიციალურად არავისზე იყო გაცემული, რის გამოც კანონიერად მიეზომა ლ. ბ-ეს. ი. ე-ზე გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი დაეყრდნო სოფ. ......-ის ექსპერიმენტალური მეურნეობის დირექტორის ბრძანების ყალბ ამონაწერს. რაიონულმა სასამართლომ არ შეასრულა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 1999წ. 14 დეკემბრის განჩინების მითითებები და უსაფუძვლოდ დაიწყო იმის მტკიცება, თუ რამდენად სწორად მიაკუთვნა მიწის პრივატიზაციის კომისიამ სადავო მიწის ნაკვეთი ლ. ბ-ეს, სასამართლომ ფაქტობრივად დაადასტურა, რომ ი. ე-ს არ გააჩნდა მიწის ნაკვეთის ფლობის დამადასტურებელი დოკუმენტი. აღნიშნულის გათვალისწინებით აპელანტმა მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ლ. ბ-ის წარმომადგენელმა ლ. გ-მა დააზუსტა სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვა 1996წ. 10 ივლისის ¹...... და 1999წ. 5 ნოემბრის მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტების ბათილად ცნობა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის I ნაწილის “დ” პუნქტზე მითითებით, მიწაზე გაცემული საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაუქმება და მოპასუხის დავალდებულება მიწის ნაკვეთის ლ. ბ-ეზე გადაცემის თაობაზე აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემა.

სააპელაციო სასამართლო სხდომაზე ი. ე-მა უარი განაცხადა მოთხოვნაზე ლ. ბ-ის მიმართ, ზარალის ანაზღაურების თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ლ. ბ-ის წარომადგენლის, ლ. გ-ის, სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება ლ. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ რაიონულ სასამართლოშიც და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც მოსარჩელე მოითხოვდა მიწის მფლობელობის დამადასტურებელი დოკუმენტების ბათილად ცნობას. მიუხედავად აღნიშნულისა საქმეში მოპასუხედ არ იქნენ ჩაბმული .....-ის საკრებულო და მცხეთის მიწის მართვის სამმართველო, რაც გამოსწორებულ იქნა სააპელაციო პალატის მიერ და .......-ის საკრებულო და მცხეთის მიწის მართვის სამმართველო ჩაბმულ იქნენ მოპასუხეებად, რის თაობაზეც მათ ეცნობათ. კანონით დადგენილი წესით გაფრთხილებას მიუხედავად სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე არ გამოცხადდნენ მოპასუხეების: .......-ის საკრებულოსა და მცხეთის მიწის მართვის სამმართველოს წარმომადგენლები.

სასამართლოს სახელზე გამოგზავნილ ¹348, 02.07.02 წერილში მიწის მართვის სამმართველოს უფროსი უსაფუძვლოდ მიიჩნევს ლ. ბ-ის მოთხოვნას და აღნიშნავს, რომ იგი არ წარმოადგენს I კატეგორიის მიწათმოსარგებლეს, რის გამოც მას ეკუთვნის 0,75 ჰა მიწის ნაკვეთი და არა 1,25 ჰა.

.......-ის საკრებულოს გამგეობის თავმჯდომარის 2002წ. 29.05 ¹20 წერილით მოქალაქე ი. ე-ის სახელზე გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტში ცვლილებები შეტანილია 1999წ. 5 ნოემბრის თარიღით, რომელსაც საფუძვლად დაედო სასამართლო აღმასრულებლის აქტი.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის, ი. ე-ის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მას გადაცემული ჰქონდა 1976 წლიდან და ამ დროის განმავლობაში იგი ფლობდა მას.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ, მართალია, ბრძანებების წიგნში რეგისტრირებული, მეურნეობის დირექტორის 1982წ. 13 მაისის ¹53 ბრძანების შესაბამისად ი. ე-ს აღუდგა მფლობელობა მისი მშობლების საკარმიდამოში ნაკვეთის 0,25 ჰა-ზე მაგრამ მას ფაქტობრივად მიეზომა 0,08 ჰა სადავო მიწის ნაკვეთიც.

სადავო მიწის ნაკვეთი ი. ე-ს გადაეცა 1996წ. 10 ივლისის ¹...... მიღება-ჩაბარების აქტით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო 800 კვ.მ წარმოადგენს სწორედ იმ მიწის ნაკვეთს, რომლითაც სარგებლობდა ი. ე-ი 1976 წლიდან, რაც ემთხვევა სოფ. ......-ის ექსპერიმენტალური მეურნეობის დირექტორის მიერ 1982წ. 13 მაისის ¹13 ბრძანების გამოცემის წელს. მიწის მიღება-ჩაბარების 1996წ. 10 ივლისის აქტი წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს, რომელმაც დაადასტურა ი. ე-ზე მიწის ნაკვეთის გადაცემა, რამაც თავის დროზე არა ი. ე-ის ბრალით, ასახვა ვერ პოვა ექსპერიმენტალური მეურნეობის დირექტორის 1982წ. 13 მაისის ¹53 ბრძანებაში.

სადავო მიწის ნაკვეთზე მეორე აქტის შედგენა განაპირობა მცხეთის რაიონის სასამართლოს 1998წ. 28 სექტემბრის კანონიერ ძალაში შესულმა გადაწყვეტილებამ რის აღმასრულებელადაც სადავო მიწის ნაკვეთი განმეორებით იქნა აზომილი და მისი ფაქტობრივი ზომით – 0,13 ჰა – შევიდა განმეორებით გაცემულ აქტში, რაც საფუძვლად დაედო მიწაზე საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემას.

ფაქტობრივად ი. ე-ი სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობდა მიწის რეფორმის დაწყებამდე და მისი რეფორმის დაწყების მომენტისათვის, რაც სარეფორმო კომისიას საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 16 იანვრის ¹39 დადგენილების III პუნქტის თანახმად არ აძლევდა უფლებას, სადავო ნაკვეთი ლ. ბ-ისათვის მიეზომა, რამაც საფუძველი დაუდო აღნიშნული დავის წარმოშობას.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ი. ე-ზე სადავო მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტები, რომელთა ბათილობასაც ითხოვს აპელანტი, წარმოადგენენ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის II მუხლის “დ” პუნქტით გათვალისწინებული ადმისნიტრაციულ აქტებს, რადგან აღნიშნული აქტების საფუძველზე მოწინააღმდეგე მხარე ი. ე-ი აღიჭურვა გარკვეული იურიდიული უფლებებით, რომელსაც მოჰყვა სამართლებრივი შედეგი, რაც გამოიხატა სადავო მიწაზე საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემაში.

ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის II ნაწილის შესაბამისად არ შეიძლება ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული ან დადასტურებული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადება, თუ პირმა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის რაიმე ქმედება ამ აქტის საფუძველზე, გარდა ამ კოდექსის მე-60 მუხლის I ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტით და 61-ე მუხლის II ნაწილის “ა”, “ბ” და “გ” ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა”.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ ბ-ე ვერ ჩაითვლებოდა საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 10 მარტის ¹290 დადგენილებით გათვალისწინებულ იმ მოქალაქედ, რომელსაც ეკუთვნის 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი, რადგან იგი მუშაობდა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმის სასწავლო მეურნეობის მეფუტკურედ და არა კოლმეურნეობის ან საბჭოთა მეურნეობის მეფუტკრედ, როგორც ეს განმარტებულია საქართველოს მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2002წ. 10.06.¹4/4-593 წერილში.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ლ. ბ-ემ.

კასატორი ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 17 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია.

2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაარკვია, საქმეში წარმოდგენილი, .......-ის ექსპერიმენტული მეურნეობის დირექტორის 1982წ. 13 მაისის ბრძანების ორი ამონაწერიდან რომელი იყო ნამდვილი და რომელი იყო გატარებული ბრძანებების წიგნში.

3. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიღება-ჩაბარების აქტების საფუძველზე, რომლებიც აღმჭურველ ადმინისტრაციულ აქტებს წარმოადგენს, ი. ე-მა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის ქმედებები და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად დაუშვებელი იყო მათი ბათილად ცნობა და მიუთითა, რომ არ არსებობდა ამავე კოდექსის მე-60 მუხლის I ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალიწინებული საფუძველი. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს ამგვარი განმარტება დეკლარაციული ხასიათისაა, ვინაიდან ი. ე-მა გააყალბა რა ბრძანებები და ამის საფუძველზე მიიღო მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტი, ჩაიდინა დანაშაული და სახეზე იყო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარემოება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენისა და საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ ლ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს;K უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 17 ივლისის გადაწყვეტილება.

საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო ვერ გაიზიარებს საკასაციო საჩივრის მოტივს სააპელაციო პალატის მიერ გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობისა და სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-2 და 394-ე მუხლის “ე” პუნქტების დარღვევით გამოტანის თაობაზე, ვინაიდან მითითებულ პროცესუალურ დარღვევებს ადგილი არ ჰქონია. სააპელაციო სასამართლომ განსახილველი დავის გადაწყვეტისას მართებულად გამოიყენა მიწის რეფორმასთან დაკავშირებული კანონმდებლობა და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსი და სწორადაც განმარტა იგი. საკასაციო პალატის აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამართლებრივად დასაბუთებულია.

საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გარკვეულ იქნა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 1993წ. 14 დეკემბრის განჩინებაში მითითებული გარემოებები.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ იქნა, რომ კასატორი (ლ. ბ-ე) არ მიეკუთვნება საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 10 მარტის ¹290 დადგენილებით გათვალისწინებულ პირველი კატეგორიის მიწათმოსარგებლეს, რომელსაც ეკუთვნის 0,25 ჰა მიწის ნაკვეთი, რადგან იგი მუშაობდა სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმის სასწავლო მეურნეობის მეფუტკრედ და არა ყოფილი კოლმეურნეობის ან საბჭოთა მეურნეობის მეფუტკრედ. მიუხედავად ამისა, საქმეში არსებული დოკუმენტებით დადასტურებული იყო, რომ იგი მეორე კატეგორიის მიწათმოსარგებლისათვის დადგენილ ზღვრულ ნორმაზე (0,75) მეტს (12374 კვ.მ) ფლობს.

ასევე დადგენილ იქნა, რომ ზონარგაყრილი ბრძანებების წიგნში რეგისტრირებულია მეურნეობის დირექტორის 1982წ. 13 მაისის ¹53 ბრძანება, რომლითაც ი. ე-ს აღუდგა მფლობელობა მისი მშობლების საკარმიდამო ნაკვეთიდან 0,25 ჰა-ზე. სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალებზე დაყრდნობით ასევე დადგენილად ცნო, რომ ი. ე-ი სადავო მიწის ნაკვეთს ფლობდა 1976 წლიდან ექსპერიმენტალური მეურნეობის დირექტორის ბრძანების საფუძველზე,¸რომელიც თავის დროზე გაურკვეველი მიზეზების გამო არ იქნა გატარებული ზონარგაყრილ წიგნში, ანუ სადავო მიწის ნაკვეთს ი. ე-ი ფლობდა ჯერ კიდევ მანამდე, სანამ მშობლების საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე აღდგებოდა მფლობელობა და აღნიშნული არავის სადავოდ არ გაუხდია. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. ე-ისათვის 1996წ. 10 ივლისის ¹..... მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდა იმ მიწის ნაკვეთს, რომელსაც იგი ფლობდა 1976 წლიდან. აღნიშნული მიღება-ჩაბარების აქტი საფუძვლად დაედო მიწაზე საკუთრების უფლების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემას.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ ი. ე-ი სადავო მიწის ნაკვეთით სარგებლობდა 1976 წლიდან კანონიერი საფუძვლით, რამაც მისი ბრალის გარეშე ასახვა ვერ ჰპოვა მეურნეობის ზონარგაყრილ წიგნში. მიწის რეფორმის დაწყების მომენტისათვის სარეფორმო კომისიას, საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 16 იანვრის ¹39 დადგენილების მე-3 პუნქტის თანახმად, უფლება არ ჰქონდა სადავო მიწის ნაკვეთი მიეზომა ლ. ბ-ისათვის.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 17 ივლისის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.