3გ-ად-435-კ-02 20 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ი. ლეგაშვილი,

ნ. კლარჯეიშვილი

დავის საგანი: საბიუჯეტო დავალიანების გადახდილად ჩათვლა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ს/ს “პ.-მ” სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხე შპს კომერციულ ბანკ “ე.-ს”, მესამე პირის, თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონის საგადასახადო სამსახურის, მიმართ და მოთხოვა ბანკ “ე.-ს” დარიცხული საურავებით დაკისრებოდა ბიუჯეტის სასარგებლოდ 10056,69 ლარის გადახდა, და ს/ს “პ.-ს” ჩათვლოდა სოცანარიცხები გადასახდელად, მოსარჩელე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლად მიუთითებდა, რომ 1998წ. ივნისში მათი დავალებით ბანკმა ნაძალადევის რაიონის სოცუზრუნველყოფის განყოფილებაში სავალდებულო გადასახადის გადასარიცხად მათი ანგარიშებიდან ჩამოწერა 10056,69 ლარი, რის შესახებაც ბანკმა გასცა გადარიცხვის დამადასტურებელი დოკუმენტი, მაგრამ როგორც შემდგომ გაირკვა, ბანკის მიერ გადარიცხვა არ განხორციელებულა, რის თაობაზეც მათთვის ცნობილი არ ყოფილა არც სოცუზრუნველყოფიდან და არც საგადასახადო ინსპექციიდან, რომლებმაც არაერთხელ ჩაატარეს საზოგადოებაში დოკუმენტური რევიზია.

საქმის მომზადების სტადიაზე მესამე პირმა გლდანი-ნაძალადევის რაიონის საგადასახადო ინსპექციამ დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მიმართა სასამართლოს თავდაპირველ მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა ს/ს “პ.-ისათვის 10056,69 ლარის დაკისრება და მიუთითა, რომ კომერციულ ბანკ “ე.-ს” მიერ მოსარჩელის დავალებით ამ უკანასკნელის ანგარიშებიდან ჩამოიწერა 10056,69 ლარი, მაგრამ აღნიშნული თანხა დანიშნულებისამებრ არ გადარიცხულა, რის გამოც ს/ს “პ.-ს” თავისი ვალდებულება ბიუჯეტის წინაშე არ შეუსრულებია და მისი გადახდა მას უნდა დაკისრებოდა, ვინაიდან საგადასახადო კანონმდებლობის თანახმად გადასახადის გადახდის ვალდებულება გადამხდელს ეკისრება.

ქ.თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოს 2001წ. 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ს/ს პ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა და შპს კომერციული ბანკ “ე.-ს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა 10056,69 ლარის გადახდა დარიცხული საურავებით და ს/ს “პ.-ს” გადახდილად ჩაეთვალა ბიუჯეტის სასარგებლოდ 10056,69 ლარი. თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო. რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ს/ს “პ.-ის” დავალების საფუძველზე შპს კომერციულმა ბანკმა “ე.-მ” მისი ანგარიშებიდან ჩამოწერა სოცანარიცხები 10056,69 ლარის ოდენობით, მაგრამ მისი გადარიცხვა ბიუჯეტში არ მოხდა ბანკის მიზეზით, ამიტომ მისი გადახდის ვალდებულება ბანკს უნდა დაკისრებოდა.

მესამე პირის სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფითად საგადასახადო კოდექსის 224-ე და 225-ე მუხლებზე დაყრდნობით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან საგადასახადო ინსპექციამ გადასახადის გადახდის თაობაზე შეტყობინება არ გაუგზავნა ს/ს “პ.-ს”, ამიტომ გადამხდელს გადასახადის გადახდის ვალდებულება არ წარმოეშვა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა, რომლითაც მისი სარჩელი დაკმაყოფილდებოდა და არ დაკმაყოფილდებოდა თავდაპირველი მოსარჩელის სარჩელი.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ს/ს “პ.-ის” სარჩელი და დაკმაყოფილდა მესამე პირის – საგადასახადო დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა და ს/ს “პ.-ს” ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 10056,69 ლარი.

სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგი გარემოებებით დაასაბუთა: ს/ს “პ.-ის” სარჩელი წარდგენილი იყო კომერციული ბანკის მიმართ, მაგრამ ამასთანავე ითხოვდა III პირს გადასახდელად ჩათვლოდა აღნიშნული თანხა და მიუთითა, რომ რამდენადაც მოსარჩელის პირველი მოთხოვნა ადასტურებს, რომ აღნიშნული თანხა გადახდილი არ იყო, შესაბამისად მისი ბიუჯეტში გადახდილად ჩათვლა გამორიცხული იყო.

მესამე პირის დამოუკიდებელი სარჩელის დაკმაყოფილებას საფუძვლად სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის მე-5, 28-ე და 30-ე მუხლზე, რომელთა თანახმად ბიუჯეტის და სპეციალურ სახელმწიფო ფონდებში სავალდებულო გადასახადს იხდის გადამხდელი და ვალდებულების შესრულება ეკისრება უშუალოდ გადამხდელს, ამასთანავე, დაუშვებელია გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულების შესრულებაზე ცალმხრივად უარის თქმა ან მისი შესრულების ცალმხრივად შეცვლა და მიუთითა, რომ ს/ს “პ.-ის” სარჩელით და შედარების აქტით დადასტურებული იყო, გადასახადის გადაუხდელობა და ოდენობა, ის გარემოება, რომ საგადასახადო ორგანოს გადასახადის გადახდის თაობაზე შეტყობინება არ გაუგზავნია მოსარჩელისათვის, არ შეიძლებოდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი ყოფილიყო, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლის შესაბამისად საგადასახადო ორგანოს უფლება ჰქონდა, საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში დაერიცხა გადასახადი ან გადაესინჯა დარიცხული გადასახადის კანონიერება.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ს/ს “პ.-მ”, რომელმაც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა, რომლითაც მისი სარჩელი დაკმაყოფილდება და არ დაკმაყოფილდება მესამე პირის დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნა.

კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დავის გაწყვეტისას არასწორად გამოიყენა საგადასახადო კოდექსის მე-3, მე-5, 28-ე, 30-ე, 252-ე და 255-ე მუხლები, ვინაიდან აღნიშნული მუხლების მოთხოვნები შესრულებული იყო მის მიერ. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა საგადასახადო ვალდებულების შესრულება ს/ს “პ.-ის” მიერ, რასაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა დავის გადასაწყვეტად, რადგან ვალდებულება მოსარჩელის მიერ შესრულდა ბანკისათვის დავალების მიცემით და მისი ანგარიშიდან თანხის ჩამოწერით და მიუთითებს საგადასახადო კოდექსის 255-ე მუხლის მოთხოვნაზე, რომ საბანკო დაწესებულების მიერ გადასახადის გადამხდელის ანგარიშიდან ჩამოწერილი თანხის ბიუჯეტის შემოსავალში დაგვიანებით ჩარიცხვის შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელს საურავი არ ერიცხება. ამ შემთხვევაში საურავი ერიცხება ბანკს და მიუთითებს, რომ კანონი ბანკს პასუხისმგებლობას აკისრებს თანხის დაგვიანებით ჩარიცხვისათვის და ლოგიკურად კანონი მკაცრი იქნება ბანკისადმი, თუ გადასახადის გადამხდელის თანხას ბიუჯეტის შემოსავალში საერთოდ არ ჩარიცხავს. კასატორს მიაჩნია, რომ გადასახადის გადამხდელის პასუხისმგებლობა მთავრდება მისი ანგარიშიდან გადასახადის გადახდის მიზნით თანხის ჩამოწერის შემთხვევაში და პასუხისმგებლობა მთლიანად ეკისრება საბანკო დაწესებულებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასასართლო საქმის მასალების გაცნობისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ს/ს “პ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო პალატა თვლის, რომ საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა _ პალატამ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა იგი.

სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად გადასახადი წარმოადგენდა ვალს სახელმწიფოს წინაშე და ექვემდებარებოდა ბიუჯეტში აუცილებელ გადასახადს. სადავო თანხა 10056,69 ლარი წარმოადგენდა ს/ს “პ.-ის” ბიუჯეტისადმი სოცდაზღვევის ანარიცხების დავალიანებას.

საგადასახადო კოდექსის 184-ე, 189-ე მუხლების თანახმად სოციალური გადასახადი ექვემდებარება აუცილებელ გადახდას ნაზარდი ჯამით წლის დასაწყისიდან მომდევნო თვის 15 რიცხვისათვის.

ს/ს “პ.-მ” კომერციულ ბანკ “ე.-ში” თავის ¹000381301 ანგარიშზე 1998წ. 9 ივნისს მაისის თვის სოცანარიცხების კუთვნილი გადასახადის დასარიცხად წარადგინა საგადასახადო დავალებები (¹¹227-230) საერთო თანხით 10056,69 ლარი. ბანკმა იმავე დღეს მოხსნა საზოგადოების ანგარიშებიდან მთლიანი თანხა, მაგრამ ბიუჯეტში არ გადარიცხა. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ს/ს “პ.-ის” მიერ ბანკ “ე.-სათვის” დავალების მიცემა და მისი ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრა, თუ თანხა ბიუჯეტში არ ჩაირიცხებოდა, არ ნიშნავდა სს “პ.-ის” მიერ საგადასახადო ვალდებულების შესრულებას, რადგან საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, საგადასახადო ვალდებულების შესრულებად ითვლება დადგენილ ვადაში თანხის ბიუჯეტში ჩარიცხვა. ამავე მუხლების მე-3 ნაწილის და 28-ე მუხლის მიხედვით, რადგან საგადასახადო ვალდებულება ეკისრება გადასახადის გადამხდელს და სრულდება უშუალოდ გადამხდელის მიერ, სააპელაციო პალატამ სწორად არ დააკმაყოფილა ს/ს “პ.-ის” სარჩელი, რომლითაც იგი ითხოვდა თანხის ბანკისათვის დაკისრებას და მისთვის გადასახადის გადახდილად ჩათვლას, ვინაიდან საგადასახადო კოდექსის 30-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად აკრძალულია გადასახადის გადამხდელის ან სხვა ვალდებული პირის მიერ, საგადასახადო ვალდებულების შესრულებაზე ცალმხრივად უარის თქმა ან მისი შესრულების წესის ცალმხრივად შეცვლა, თუ ეს გათვალისწინებული არ არის საგადასახადო კანონმდებლობით.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ არ უნდა იქნეს გაზიარებული კასატორის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ მისი მოთხოვნა გადასახადის გადამხდელის საბანკო ანგარიშიდან თანხის ჩამოწერის შემდეგ საგადასახადო ვალდებულების შესრულებად ჩათვლის თაობაზე გამომდინარეობს საგადასახადო კოდექსის 255-ე მუხლის მოთხოვნიდანაც, ვინაიდან აღნიშნული ნორმა ითვალისწინებს ბანკის მიერ თანხის ბიუჯეტში დაგვიანებით გადარიცხვის შემთხვევაში ბანკისათვის საურავის დაკისრებას და გადამხდელის განთავისუფლებას საურავისაგან, რომელიც არ შეიძლება გაგებული იქნეს იმდაგვარად, რომ მან შეცვალა კოდექსის 28-ე და 30-ე მუხლებით დადგენილი გადამხდელის ვალდებულება გადასახადის უშუალოდ გადახდის შესახებ.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ უარი უნდა ეთქვას ს/ს “პ.-ს” საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით სსკ-ს 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს/ს “პ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 18 სექტემბრის გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.