გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3გ/ად-447-კ-02 16 მაისი, 2003 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: ქ. თბილისის მერიის ბრძანების ბათილად ცნობა.

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თბილისის საოლქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა რეგისტრირებულმა კოოპერატივმა “ვ-მ" მოპასუხეების: ქ. თბილისის მერიისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ქ. თბილისის საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახურის მიმართ და მოითხოვა ქ. თბილისის მერიის 2000წ. 21 ივლისის ¹22 ბრძანების ბათილად ცნობა.

მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ძირითადად აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე:

ქ. თბილისის მერიის 2002წ. 21 ივლისის ¹22 ბრძანებით შექმნილი იქნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირი _ ქ. თბილისის საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახური, რომლის შექმნაც ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას. კერძოდ, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შექმნის, საქმიანობისა და ორგანიზაციის წესს ადგენს საქართველოს კანონი ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ”. რომლის მე-2 მუხლის შესაბამისადაც, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი არის შესაბამისი კანონით, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ან კანონის საფუძველზე სახელმწიფო მმართველობის ორგანოს ადმინისტრაციული აქტით შექმნილი, სახელმწიფო მმართველობის ორგანოებისაგან განცალკავებული ორგანიზაცია, რაც მიუთითებს იმას, რომ საჯარო სამართლის იურიდიული პირი შეიძლება შეიქმნას კანონით, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ან სახელმწიფო მმართველობის ორგანოს ადმინისტრაციული აქტით, კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში.

მოსარჩელის მოსაზრებით, ქ. თბილისის მერიის 21.07.00წ. ¹22 ბრძანება არ აკმაყოფილებს კანონის არც ერთ მოთხოვნას, ვინაიდან “საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ" კანონის საფუძველზე მოსახლეობის ტრანსპორტით მომსახურების ორგანიზების წესის დადგენა არის ქ. თბილისის საკრებულოს და არა მერიის კომპეტენცია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ ქ. თბილისის მერიას არ ჰქონდა ისეთი იურიდიული პირის შექმნის უფლება, რომელიც გადაწყვეტდა ქ. თბილისის საკრებულოს კომპეტენციას მიკუთვნებულ საკითხებს.

აქვე მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ გასაჩივრებული აქტის გამოცემით დარღვეული იქნა დედაქალაქის შესახებ კანონის მე-5 მუხლის მე-2 ნაწილი და სკ-ს 24-ე მუხლი, კერძოდ, სამსახურს არ გააჩნდა საკუთარი ქონება, ე.ი არ წარმოადგენდა იურიდულ პირს, მით უფრო საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს.

მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტის საფუძველზე შექმნილმა ორგანიზაციამ ბლოკირება გაუკეთა მათ მიერ წარმოებულ სამეწარმეო საქმიანობას, რის შედეგადაც ორგანიზაციამ განიცადა ზარალი. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვდა გასაჩივრებული აქტის ბათილად ცნობას.

მოპასუხე _ ქ. თბილისის მერიამ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ რ/კ “ვ-ს" სარჩელი ხანდაზმული იყო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის შესაბამისად, ამასთან, მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი განხილული უნდა ყოფილიყო როგორც უკანონო საქმიანობის აღკვეთით გამოწვეული, რამეთუ მოსარჩელე სამეწარმეო საქმიანობას აწარმოებდა კანონმდებლობისა და საკრებულოს 2001წ. 17 იანვრის 1-3 გადაწყვეტილების უგულებელყოფით, რომლის შესაბამისადაც, ახალი მარშუტების შექმნა და მოქმედ მარშუტებში ცვლილებების შეტანა საკრებულოს გადაწყვეტილების გარეშე დაუშვებელია.

თბილისის საოქლო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 16 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელე რ/კ “ვ-ს" სარჩელი ქ. თბილისის მერიის მიმართ, 2002წ. 21 ივლისის ¹22 ბრძანების ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

სასამართლო, გადაწყვეტილების გამოტანისას, ძირითადად დაეყრდნო იმ გარემოებას, რომ “საქართველოს დედაქალაქის თბილისის შესახებ" საქართელოს კანონის 45-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა" ქვეპუნქტი არ შეიცავს ცალსახა მითითებას კონკრეტულ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე, რის გამოც, სასამართლოს განმარტებით, თბილისის მერიას (მმართველობის ორგანოს) მინიჭებული აქვს როგორც კერძო, ისე საჯარო სამართლის იურიდიული პირების დაფუძნების უფლება.

ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის მერიის 2002წ. 21 ივლისის ¹22 ბრძანებით მოსარჩელეს პირდაპირი და უშუალო ზიანი არ მისდგომია, ხოლო რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის მიერ განხორციელებულმა ქმედებამ შეზღუდა მისი სამეწარმეო საქმიანობის უფლება, სასამართლოს განმარტებით, არ იძლეოდა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შექმნის შესახებ ბრძანების ბათილობის თაობაზე სარჩელის დასაშვებობის საფუძველს. მით უფრო, რომ მოსარჩელის საქმიანობა, სამართლოს განმარტებით, ატარებდა კანონსაწინააღმდეგოEხასიათს.

არ დაეთანხმა რა ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებას, რეგისტრირებული კოოპერატივი “ვ."-ს წარმომადგენელის მიერ გადაწყვეტილება გასაჩივრებული იქნა საკასაციო წესით, რომლის საფუძველზეც კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 16 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახალი განხილვის მიზნით იმავე სასამართლოში დაბრუნებას.

კასატორი საკასაციო საჩივარს ძირითადად აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე:

1. სასამართლო კოლეგიამ არასწორად განმარტა “საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ" საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის I პუნქტი. კერძოდ, მითითებული მუხლი სკ-ს 25-ე მუხლის I ნაწილისა და “საქართველოს დედაქალაქის _ თბლისის შესახებ" კანონის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ნ" ქვეპუნქტის თანახმად ნიშნავს იმას, რომ მერიას უფლება აქვს დააწესოს საწარმოები და დაწესებულებები მხოლოდ თავისი კომპეტენციის ფარგლებში.

2. ვინაიდან, საქრთველოს კანონმდებლობა და ქ. თბილისის დებულება ქ. თბილისის მერიას არ ანიჭებს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შექნის უფლებას, ამდენად, თბილისის მერია უფლებამოსილი არ იყო აღნიშნულის თაობაზე გამოეცა შესაბამისი აქტი და დაეფუძნებინა საჯარო სამართლის იურიდული პირი.

3. სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, როდესაც მიუთითა, რომ კანონმა თბილისის მერიას მიანიჭა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის დაფუძნების უფლებამოსილება;

მითითებულ შემთხვევაში სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ “საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ" საქართველოს კანონი წარმოადგენდა უფრო ახალ და სპეციალურ კანონს და სასამართლო ვალდებული იყო ეხელმძღვანელა მითითებული კანონით.

4. სასამართლომ არასწორად განმარტა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდქსის 22-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და არ გაითვალისწინა, რომ ქ. თბილისის საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსხურმა “ვ-ს" და სხვა ეკონომიკურ აგენტებსაც შეუზღუდა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის I პუნქტით მინიჭებული შრომის თავისუფლება;

5. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, კერძოდ, სასამართლოს მიერ გამოყენებული ნორმა ეხება ადმინისტრაციული აქტიის ბათილად ცნობის საკითხს, მაშინ, როდესაც სასამართლო დავის საგანს წარმოადგენს ნორმატიული აქტი. შესაბამისად, სასამართლომ დავა, თავისი ინიციატივით, გადაიტანა ადმინისტრაციულ სამართლებრივ აქტზე და არა ნორმატიული აქტის მომზადების, მიღების, გამოქვეყნების და სისტემატიზაციის ზოგად წესებზე;

6. სასამართლომ მიიღო არაუფლებამოსილი პირის _ ქ. თბილისის ვიცე-პრემიერის ვ. დ-ს ხელმოწერით წარმოდგენილი შესაგებელი.

7. საქმე განიხილა არაუფლებამოსილმა სასამართლო შემადგენლობამ, კერძოდ, პროცესს წარმართავდა ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის მოსამართლე და არა კოლეგიის თავმჯდომარე.

ყოველივე ზემოაღნიშნულზე მითითებით კასატორი მიიჩნევდა, რომ სასამართლომ მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი და ითხოვდა საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და გააანალიზა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულები, მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს დაკმაყოფილებული შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს მხრიდან ადგილი არა აქვს სამართლის ნორმების დარღვევას, რის გამოც გადაწყვეტილება არ ექვემდებარება გაუქმებას.

რ/კ ,,ვ-ს” წარმომადგენელი საოლქო სასამართლოში ითხოვდა ქ. თბილისის მერიის 2000წ. 21 ივნისის ¹22 ბრძანების ბათილად ცნობას, რომელიც ძალადაკარგულად იქნა გამოცხადებული ქ. თბილისის მერიის 2002წ. 15 მარტის ¹9 ბრძანების მე-17 პუნქტის “ა" ქვეპუნქტის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს მიერ სწორად იქნა გამოყენებული ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის შესაბამისადაც, სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანამდე ადმინისტრაციული აქტის ძალადაკარგულად გამოცხადების შემთხვევაში, სასამართლო უფლებამოსილია, მხარის კანონიერი ინტერესების არსებობისას და მისი მოთხოვნით, ბათილად ცნოს ეს ადმინისტრაციული აქტი.

როგორც ზემოაღნიშნული მუხლის დეფინიციიდან იკვეთება, სასამართლო უფლებამოსილია ძალადაკარგული ადმინისტრაციული აქტი ცნოს ბათილად იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს მხარის კანონიერი ინტერესი. ამ უკანასკნელ, დებულებას საკასაციო სასამართლო სპეციალურად მიაპყრობს ყურადღებას და მიუთითებს, რომ სახეზე უნდა იყოს მხარის მხოლოდ “კანონიერი" ინტერესი.

მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ ქ. თბილისის საქალაქო ტრანსპორტის ორგანიზებისა და მართვის სამსახურმა უშუალო და პირდაპირი ზიანი მიაყენა რ/კ “ვ-ს", ვინაიდან ამ უკანასკნელს შეეზღუდა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით მინიჭებული შრომის თავისუფლების გარანტირებული უფლება და, რომ სახეზეა ,,ვ-ს” კანონიერი ინტერესების შელახვის ფაქტი.

საკასაციო სასამართლო ადასტურებს შრომისა და თავისუფალი მეწარმეობის განვითარების კონსტიტუციურ უფლებას, მაგრამ აქვე კასატორის ყურადღებას მიაპყრობს იმ გარემოებას, რომ კონსტიტუციური გარანტიები გამოიყენება მხოლოდ “კანონიერი" უფლების მიმართ, ხოლო ის გარემოება, რომ “ვ." უკანონოდ და სათანადო ნებართვის გარეშე ახორციელებდა ქ. თბილისის სამარშრუტო ქსელში მიკროავტობუსების გაშვებას, სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის პრინციპებიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოს უდავოდ და დადასტურებულად მიაჩნია.

საკასაციო სასამართლო ასევე უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორის მოსაზრებას ქ. თბილისის მერიის 2000წ. 21 ივლისის ¹22 ბრძანების, სამართლებრივი სტატუსის არ განსაზღვრის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ მითითებულ ნაწილში საოლქო სასამართლოს მხრიდან ადგილი არა აქვს კანონის არასწორ განმარტებას.

საკასაციო სასამართლო არ შეუდგება ადმინისტრაციული აქტის დეფინიციისა და ნორმატიული ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტისაგან მისი განმასხვავებელი ნიშან-თვისებების განმარტებას, მხოლოდ კასატორის ყურადღებას მიაქცევს ,,საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შესახებ” კანონის მე-2 მუხლს, რომლის შესაბამისადაც, საჯარო სამართლის იურიდილი პირი არის შესაბამისის კანონით, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ან კანონის საფუძველზე სახელმწიფო მმართველობის ორგანოს ,,ადმინისტრაციული აქტით” შექმნილი ორგანიზაცია.

ამდენად, კანონმდებელი მითითებული მუხლის საფუძველზე თავადვე განსაზღვრავს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის შექმნის მიზნით გამოცემული აქტის სამართლებრივ ბუნებას, რომელიც მმართველობის ორგანოსათვის წარმოადგენს ადმინისტრაციულ აქტს.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საოლქო სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა გამოყენებული ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-3 ნაწილი და თვლის, რომ კასატორის მიერ წარმოდგენილი და დადასტურებული არ არის მისი “კანონიერი" ინტერესის არსებობის ფაქტი, რის გამოც სასამართლომ კასატორი სწორად სცნო აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნაზე, უფლებამოსილ პირად.

გამომდინარე იქიდან, რომ მხარეს არ გააჩნია აქტის ბათილად ცნობის მოთხოვნის პროცესუალური უფლება, შესაბამისად, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს ძალადაკარგული აქტის კანონიერებასა და მისი ბათილობის საფუძვლებზე.

საკასაციო სასამართლომ საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის საფუძველზე, სსკ-ს 396-ე მუხლის I ნაწილის “ვ' პუნქტის შესაბამისად შეამოწმა საოლქო სასამართლოს მხრიდან პროცესუალური ნორმების დარღვევის საკითხი და მიიჩნია, რომ აღნიშნულს ადგილი არა აქვს. კერძოდ:

საქმეში წარმოდგენილია ქ. თბილისის მერის, ვ. ზ-ს მიერ გაცემული რწმუნება, რომელიც ადასტურებს, რომ საქმის განხილვაში მონაწილეობას ღებულობდა უფლებამოსილი პირის რწმუნებით აღჭურვილი წარმომადგენელი, რომლის მიერაც, ზეპირი სახით წარმოდგენილი შეპასუხება დაფიქსირებულია სხდომის ოქმში, ხოლო რაც შეეხება ამ უკანასკნელთა მხრიდან წერილობითი სახით შეპასუხების წარმოდგენას, აღნიშნული საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად, არის მხარის უფლება და არა მისი მოვალეობა. ამდენად, საოლქო სასამართლოს მხრიდან ადგილი არა აქვს სსკ-ს 202-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევას.

რაც შეეხება სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის საკითხს იმ მოტივით, რომ სხდომას უნდა თავმჯდომარეობდეს კოლეგიის თავმჯდომარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია უსაფუძვლოდ და თვლის, რომ კასატორის მოსაზრებას საფუძვლად უდევს კანონის არასწორი ინტერპრეტაცია.

საკასაციო სასამართლო განუმარტავს კასატორს, რომ “რაიონული, საოლქო, აფხაზეთისა და აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოების ორგანიზაციული მუშაობისა და საქმიანობის წესის" შესახებ საქართველოს პრეზიდენტის 2000წ. 27 ოქტომბრის ¹466 ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულების მე-6 მუხლის შესაბამისად, სასამართლო კოლეგიის (პალატის) თავმჯდომარის უფლებამოსილებას განეკუთვნება: კოლეგიის (პალატის) მუშაობის ხელმძღვანელობა, მოსამართლეთა შორის საქმეების კანონით დადგენილი წესით გაანაწილება, კოლეგიის (პალატის) აპარატის მუშაობის ხელმძღვანელობა, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში.

ამდენად, კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კოლეგიის თავმჯდომარე სავალდებულო წესით ხელმძღვანელობს სასამართლოს ყველა სხდომას, არ გამომდინარეობს არც ერთი საკანონმდებლო აქტის მოთხოვნიდან და უსაფუძვლოა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება არსებითად სწორია და არ არსებობს მისი გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 390-ე, 399-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. რეგისტრირებული კოოპერატივის “ვ-ს" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად იქნეს დატოვებული თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 16 სექტემბრის გადაწყვეტილება;

3. უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

BA