3გ-ად-455-კ-02 26 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ბ. კობერიძე,

მ. ვაჩაძე

სარჩელის საგანი: საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2002წ. 8 აპრილს თბილისის საოლქო სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა შპს “უ.-მ” საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1998წ. 1 სექტემბრის ¹232 და 1998წ. 22 დეკემბრის ¹319 ბრძანებების ბათილად ცნობის თაობაზე. თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 12 აპრილისა და 22 აპრილის განჩინებებით საქმეში მესამე პირებად ჩაერთვნენ საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო და საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტი. 2002წ. 22 აპრილს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიას შუამდგომლობით მიმართეს შპს “უ.-ის” წარმომადგენლებმა: კ.Oი.-მა და ვ. გ.-მ გასაჩივრებული ნორმატიული აქტების: საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1998წ. 1 სექტემბრის ¹232 და 1998წ. 22 დეკემბრის ¹319 ბრძანებულებების შეჩერების თაობაზე. 2002წ. 24 აპრილის განჩინებით სასამართლო კოლეგიამ აღნიშნული შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა.

შპს “უ.-ა" სარჩელის დაკმაყოფილებას ითხოვდა შემდეგი საფუძვლებით:

1998წ. 1 სექტემბერს ფინანსთა მინისტრის ¹232 ბრძანებით შემოღებულ იქნა სატერმინალო მომსახურების გადასახდელი, 8 თეთრი, 1კგ ეთილის სპირტის ტრანზიტისა და რეექსპორტისათვის.

აღნიშნულმა ბრძანებამ განიცადა ცვლილება. 1998წ. 22 დეკემბრის ¹319 ბრძანებით ¹232 ბრძანებაში მითითებული სატერმინალო მომსახურების გადასახდელი 8 თეთრიდან 15 თეთრამდე გაიზარდა.

ფინანსთა სამინისტრომ შპს “უ.-ის" წერილობითი მოთხოვნის საპასუხოდ 1999წ. 29 მარტის წერილით მიზანშეწონილად მიიჩნია მოსარჩელის გათავისუფლება რეექსპორტის საბაჟო რეჟიმით გადაადგილებულ ეთილის სპირტზე დაწესებული სატერმინალო მომსახურების საფასურისაგან იმ საფუძვლით, რომ შპს “უ.-ს" საკუთარ მფლობელობაში გააჩნდა სპეციალიზებული საბაჟო ტერმინალი, სადაც ხდებოდა უკრაინიდან საქართველოში შემოტანილი ეთილის სპირტის დაცლა, დაფასოება, დატვირთვა და შემდეგ რეექსპორტზე გატანა.

სასარჩელო განცხადებაში მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ 2002წ. 29 იანვარს მცხეთის რაიონული სასამართლოს ბრძანების საფუძველზე მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურის მიერ შპს “უ.-ის” ოფისიდან ამოღებულ იქნა პირველადი დოკუმენტაცია. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 29 იანვრის ბრძანების თანახმად ფინანსთა სამინისტროს ზემოაღნიშნული ბრძანებების შესაბამისად შპს “უ.-ს” ბიუჯეტში არ გადაუხდია 498000 ლარი.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული ბრძანებების გამო მას შეიძლებოდა უშუალო და პირდაპირი ზიანი მიდგომოდა და ამის გამო ისინი ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი. ზიანი გამოიხატებოდა შემდეგში: 2002წ. 1 მარტის სარევიზიო აქტის საფუძველზე შპს “უ.-ს" სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 5980541,6 ლარის გადახდა.

სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის “ზ" ქვეპუნქტის თანახმად მხოლოდ საქართველოს უმაღლეს სახელმწიფო ორგანოთა განსაკუთრებულ გამგებლობას მიეკუთვნება საგადასახადო კანონმდებლობა. საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის თანახმად:

_ სავალდებულოა გადასახადების და მოსაკრებლების გადახდა კანონით დადგენილი ოდენობითა და წესით.

_ გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურას, შემოღების წესს ადგენს მხოლოდ კანონი.

_ გადასახადებისაგან გათავისუფლება, აგრეთვე, სახელმწიფო ხაზინიდან გაღება დასაშვებია მხოლოდ კანონით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მიუთითა, რომ გადასახადების შემოღება შეიძლება მხოლოდ კანონით და არა მინისტრის ბრძანებით, რის გამოც დაირღვა ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ გასაჩივრებული ბრძანებები მიღებულ იქნა “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნათა უგულებელყოფით. კერძოდ, ბრძანებებში მითითებული არ იყო, თუ რომელი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე და რომლის შესასრულებლად გამოსცეს იგი.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ გასაჩივრებული ბრძანებებით დაწესდა სატერმინალო მომსახურების საფასური და ოდენობა, ანუ ის საკითხები, რომლებიც არ უნდა განსაზღვრულიყო კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით, კონკრეტულ შემთხვევაში _ ბრძანებებით, ვინაიდან “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის “ვ” ქვეპუნქტის შესაბამისად მხოლოდ საკანონმდებლო აქტით უნდა განისაზღვროს საქართველოში მოქმედი გადასახადებისა და მოსაკრებლების სახეები, სტრუქტურა, ოდენობა, მათი შემოღებისა და გადახდის წესი.

მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ადგილი ჰქონდა ყველა იმ წინაპირობას, რომელიც მოცემულია “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 51-ე მუხლის მე-2 ნაწილში და წარმოადგენდა გასაჩივრებული ბრძანებების ბათილად ცნობის საფუძველს.

სასარჩელო განცხადებაში აღინიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი საფუძვლების გათვალისწინებით, სასამართლოს, გასაჩივრებული ბრძანებების ძალადაკარგულად ცნობის ნაცვლად, ისინი საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად ბათილად უნდა გამოეცხადებინა, რადგანაც საფრთხე არ ექმნებოდა სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას და სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ხარჯებიც არ იზრდებოდა მნიშვნელოვნად.

მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის შესაბამისად სარჩელი დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტი პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს ან ზღუდავს მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს. გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტი კი მოსარჩელეს არანაირ ზიანს არ აყენებდა, ვინაიდან ფინანსთა სამინისტროს წერილის საფუძველზე მოსარჩლეს განემარტა, რომ ის ვალდებული არ იყო, აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე გადაეხადა გადასახადები.

მოპასუხემ, აგრეთვე, აღნიშნა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის “ვ" ქვეპუნქტის თანახმად გასაჩივრებული ბრძანება იყო აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტი. ამავე კოდექსის 218-ე მუხლის შესაბამისად არ შეიძლება ამ კოდექსის ამოქმედებამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადება, თუ პირმა განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის რაიმე ქმედება ამ აქტის საფუძველზე. საბაჟო დეპარტამენტმა აღნიშნული ბრძანების საფუძველზე განახორციელა მთელი რიგი სამართლებრივი შედეგების მქონე ქმედებები და შესაბამისად, არ შეიძლებოდა მისი ბათილად ცნობა.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ მოსარჩელეს გაშვებული ჰქონდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლით დადგენილი გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადაც.

მესამე პირმა ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტები _ საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებები გამოცემული იყო კანონმდებლობის სრული დაცვით, გავლილი ჰქონდა რეგისტრაცია, რაც ადასტურებდა ამ აქტების კანონთან შესაბამისობას. “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 33-ე მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად გასაჩივრებული აქტების ბათილად ან ძალადაკარგულად გამოცხადების არანაირი საფუძველი არ არსებობდა, ვინაიდან მათ გაიარეს ექსპერტიზა და რეგისტრაცია.

საბაჟო დეპარტამენტი არ დაეთანხმა მოსარჩელეს, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტებით დაწესდა გადასახადი და მოსაკრებელი, ვინაიდან ბრძანებებში მითითებული იყო მომსახურების საფასურზე. ამასთან დაკავშირებით ფინანსთა სამინისტროს წერილში აღნიშნული იყო, რომ შპს “უ.-ს” არ უნდა გადაეხადა ეს საფასური, რადგან მას ჰქონდა სპირტის სპეციალიზებული ტერმინალი, თვითონვე ახორციელებდა მომსახურებას, საქართველოს რეზიდენტი იურიდიული პირი იყო და იხდიდა კანონით დადგენილ გადასახადებს. მომსახურების საფასურს კი არანაირი კავშირი არ ჰქონდა გადასახადებთან და არც მოსაკრებლებთან და მასზე არ უნდა გავრცელებულიყო საქართველოს კონსტიტუციის მოთხოვნები.

2002წ. 10 სექტემბერს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ აღნიშნულ საქმეზე გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა შპს “უ.-ის” სასარჩელო განცხადება: ბათილად იქნა ცნობილი საქართველოს ფინანსთა მინისტრის 1998წ. 1 სექტემბრის ¹232 და 1998წ. 22 დეკემბრის ¹319 ბრძანებები. საქართველოს იუსიტიციის სამინისტროს დაევალა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოქვეყნება იმ წესით, რა წესითაც იყო გამოქვეყნებული ფინანსთა მინისტრის 1998წ. 1 სექტემბრის ¹232 და 1998წ. 22 დეკემბრის ¹319 ბრძანებები.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საქართველოს უზენაეს სასამართლოში საკასაციო წესით გაასაჩივრეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და შემდგომ _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა.

კასატორი საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო თავის საკასაციო საჩივარს ამყარებს შემდეგ გარემოებებზე:

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის შესაბამისად სარჩელი დასაშვებია, თუ ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტი ან მისი ნაწილი პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას, ან ინტერესს, ან უკანონოდ ზღუდავს მის უფლებას. აღნიშნულ შემთხვევაში სარჩელი დაუშვებელია, ვინაიდან გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტები მოსარჩელეს არანაირ ზიანს არ აყენებს: ფინანსთა სამინისტროს, ანუ ადმინისტრაციული აქტების გამომცემი ორგანოს 1999წ. 29 მარტის ¹07-2-07/47/1196 წერილით შპს “უ.-ა” გათავისუფლებული იყო დაწესებული სატერმინალო მომსახურების საფასურის გადახდისაგან.

კასატორი ფინანსთა სამინისტრო აცხადებს, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიადგა არა გასაჩივრებული აქტებით, არამედ _ მცხეთის რაიონის სასამართლოს 2002წ. 23 იანვრის ბრძანებით, მცხეთა-მთიანეთის ოლქის პროკურატურის 2002წ. 23 იანვრის ბრძანებით და მცხეთა-მთიანეთის ოლქის პროკურატურის 2002წ. 1 მარტის აქტით. შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა მოეთხოვა აღნიშნული აქტების ბათილობა და არა _ ფინანსთა სამინისტროს ბრძანებებისა. რაც შეეხება ხანდაზმულობის ვადის ათვლას, კასატორ ფინანსთა სამინისტროს მიაჩნია, რომ ათვლა 2002წ. მარტის თვიდან არ უნდა დაიწყოს, ვინაიდან, როგორც მოსარჩელემ აღნიშნა, ფინანსთა სამინისტროს წერილი საფასურის გადახდისაგან გათავისუფლების საფუძველს არ წარმოადგენდა და ასეთ შემთხვევაში მას ზიანი გასაჩივრებული აქტების გამოცემიდანვე მიადგებოდა, ამიტომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა მოხდეს გასაჩივრებული აქტების გამოცემის დღიდან.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ, სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებით, გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტები გამოცემული იყო არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ, რადგანაც კონსტიტუციის 94-ე მუხლის მე-2 ნაწილში აღნიშნულია, რომ გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურას, შემოღების წესს მხოლოდ კანონი ადგენს. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ გასაჩივრებული ბრძანებებით, სატერმინალო მომსახურების საფასურის დაწესებით, შემოიღო გადასახადი კანონქვემდებარე აქტით, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხლის მე-2 ნაწილსა და “ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის “ვ" ქვეპუნქტის მოთხოვნებს, რომლის თანახმადაც მხოლოდ საქართველოს საკანონმდებლო აქტით შეიძლება განისაზღვროს საქართველოში მოქმედი გადასახადებისა და მოსაკრებლების სახეები, სტრუქტურა, ოდენობა, მათი შემოღებისა და გადახდის წესი. კასატორი საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო აღნიშნავს, რომ სასამართლო კოლეგიამ არასწორად მიუთითა ზემოაღნიშნულ ნორმებზე, ვინაიდან გასაჩივრებული აქტებით დადგენილი იყო საფასური მომსახურებისათვის და არა გადასახადი ან მოსაკრებელი.

კასატორი ფინანსთა სამინისტრო მიუთითებს, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-5 ნაწილი, რომლის თანახმადაც, თუ ნორმატიულ-ადმინისტრაციული აქტის ბათილად გამოცხადება მნიშვნელოვან საფრთხეს შეუქმნის სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას, ან გამოიწვევს სახელმწიფო, ან ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ხარჯების მნიშვნელოვან გაზრდას, სასამართლო უფლებამოსილია, ნორმატიულ-ადმინისტრაციული აქტი, ბათილად ცნობის ნაცვლად, გამოაცხადოს ძალადაკარგულად. სასამართლო კოლეგიამ კი მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობით საფრთხე არ შეექმნებოდა სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას და არ გამოიწვევდა ხარჯების მნიშვნელოვან გაზრდას, ვინაიდან მოსარჩელეს გასაჩივრებული ბრძანებებით დაწესებული გადასახადი არ გადაუხდია და ბრძანებების ბათილად ცნობით სახელმწიფო ან ადგილობრივ ბიუჯეტს ზიანი არ მიადგებოდა. კასატორი საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო განმარტავს, რომ აღნიშნულ შემთხვევაში სასამართლომ არ იხელმძღვანელა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის მე-8 ნაწილით, რომლითაც განსაზღვრულია, რომ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად გამოცხადების შემთხვევაში პირს უფლება აქვს, მოითხოვოს სახელმწიფოს ან ადგილობრივი თვითმმართველობისა და მმართველობის სასარგებლოდ გადახდილი თანხის ან სხვა გადაცემული ქონების უკან დაბრუნება, ხოლო, თუ ეს შეუძლებელია, მას უნდა მიეცეს სათანადო და სრული ანაზღაურება. ამდენად, ამ ნორმის თანახმად ბიუჯეტში გადახდილი თანხების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება ენიჭება არა მხოლოდ მოსარჩელეს, არამედ _ ყველა იმ პირს, ვისაც გასაჩივრებული აქტების საფუძველზე თანხა აქვს გადახდილი სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, რაც შეადგენს მილიონობით ლარს და მისი უკან დაბრუნება გამოიწვევს სახელმწიფო ხარჯების მნიშვნელოვან გაზრდას და ცენტრალური ბიუჯეტის პარალიზებას.

ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარში განმარტებულია, რომ სასამართლომ არ გაიზიარა ფინანსთა სამინისტროს მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტი წარმოადგენს აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად არ შეიძლება მისი ბათილად გამოცხადება იმ მოტივით, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის 1-ლი ნაწილის “ვ” ქვეპუნქტის შესაბამისად აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტია, ხოლო გასაჩივრებული ბრძანებები წარმოადგენს ნორმატიულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტებს და, შესაბამისად, მათზე ამავე კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა არ ვრცელდება.

კასატორი ფინანსთა სამინისტრო აღნიშნავს, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ვ” ქვეპუნქტის თანახმად აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია, რომელიც დაინტერესებულ მხარეს ანიჭებს რაიმე უფლებას ან სარგებელს, ანუ აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის “ე" ქვეპუნქტის თანახმად შეიძლება იყოს ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.

საბოლოოდ, კასატორი ფინანსთა სამინისტრო საკასაციო საჩივარში ითხოვს თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 10 სექტემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

მეორე კასატორი, ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტი, თავის საკასაციო საჩივარში აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს გაშვებული აქვს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა. საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად სარჩელი სასამართლოს უნდა წარედგინოს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ან ადმინისტრაციულ საჩივართან დაკავშირებული გადაწყვეტილების გაცნობიდან ექვსი თვის ვადაში, ხოლო ნორმატიული აქტის შემთხვევაში – უშუალოდ ზიანის მიყენებიდან 3 თვის ვადაში. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ნორმატიულ აქტს გაეცნო მისი გამოქვეყნების შემდეგ, ხოლო ნორმატიული აქტის მოქმედებით მას ზიანი მიადგა მისი ამოქმედებისთანავე, რის გამოც მან ფინანსთა სამინისტროსაგან 1999წ. 26 მარტის წერილით სატერმინალო მომსახურების საფასურის გადახდისაგან გათავისუფლება მოითხოვა. ფინანსთა სამინისტრომ დააკმაყოფილა მისი თხოვნა და მიზანშეუწონლად მიიჩნია მოსარჩელის მიერ ზემოხსენებული საფასურის გადახდა.

კასატორ საბაჟო დეპარტამენტის განმარტებით, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებულ ადმინისტრაციულ აქტს შპს “უ.-ისათვის” ზარალი არ მიუყენებია მანამ, სანამ მცხეთის რაიონული სასამართლოს მიერ არ გაიცა ბრძანება საგამოძიებო მოქმედების, ამოღების, ჩატარების შესახებ, რის შედეგადაც, ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის საექსპერტო ეკონომიკური სამსახურის საფინანსო-ეკონომიკური ექსპერტიზის სპეციალისტების მიერ 2002წ. პირველ მარტს შედგენილი აქტის საფუძველზე, შპს “უ.-ს" ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 598051,6 ლარი. აქედან გამომდინარე, სატერმინალო საფასურის შემოღებით შპს “უ.-ს" ზიანი არ მიადგა, შესაბამისად, კასატორი თვლის, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიაყენა არა გასაჩივრებულმა ნორმატიულმა აქტმა, რომლის მოქმედების პერიოდში მას არც ერთი თეთრი არ გადაუხდია, არამედ ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის საექსპერტო ეკონომიკური სამსახურის საფინანსო-ეკონომიკური ექსპერტიზის სპეციალისტების მიერ შედგენილმა აქტმა, რომლის საფუძველზეც შპს “უ.-ს” დაეკისრა 598051,6 ლარი. მოსარჩელესთან კონტრაქტი შეწყვიტა ამერიკულმა კომპანიამ.

სასამართლო კოლეგიამ გასაჩივრებული ადმინისტრაციული აქტები მიიჩნია არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ გამოცემულად იმ მოტივით, რომ გადასახადებისა და მოსაკრებლების სტრუქტურას, შემოღების წესს ადგენს მხოლოდ კანონი. კასატორი საბაჟო დეპარტამენტი კი განმარტავს, რომ სასამართლოს ეს მოსაზრება უსაფუძვლოა, რადგან სატერმინალო მომსახურების საფასური არც გადასახადი და არც მოსაკრებელი არ არის.

კასატორი საბაჟო დეპარტამენტი მიუთითებს, რომ საოლქო სასამართლომ არ გამოიყენა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-5 ნაწილი იმ მოტივით, რომ არ არსებობს ამ ნორმით განსაზღვრული არც ერთი პირობა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სადავო ნორმატიული აქტების ბათილად გამოცხადების შემთხვევაში ის თანხა, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტში მეწარმე სუბიექტებმა გადაიხადეს, აღმოჩნდება უკანონოდ გადახდილი, რის გამოც აუცილებელი გახდება ამ თანხების სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაბრუნება, რაც მნიშვნელოვან საფრთხეს შეუქმნის სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას და გამოიწვევს სახელმწიფო ხარჯების მნიშვნელოვან გაზრდას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებასა და მოსარჩელისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოუსმინა მხარეთა განმარტებებს, შეამოწმა საკასაციო საჩივრებისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძვლიანობა, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საქმის მასალებიდან ირკვევა და თბილისის საოლქო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ ფინანსთა სამინისტროს გასაჩივრებული ბრძანებებით დაწესდა სატერმინალო-მომსახურების საფასური და ოდენობა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლომ არ გამოარკვია ფინანსთა სამინისტროს მიერ დაწესებული სატერმინალო მომსახურების საფასური გადასახადს წარმოადგენდა, მოსაკრებელს, თუ რაიმე სხვა გადასახდელს, თუმცა საკასაციო სასამართლო იზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებას, რომ ფინანსთა სამინისტროს ზემოთ აღნიშნული ბრძანებებით განისაზღვრა ისეთი საკითხი, რომელიც უნდა განსაზღვრულიყო საკანონმდებლო აქტით, აღნიშნულით კი დაირღვა “ნორმატიული აქტების შესახებ" კანონის მე-10 მუხლის “ვ" ქვეპუნქტის მოთხოვნები, რომლის თანახმად მხოლოდ საქართველოს საკანონმდებლო აქტით შეიძლება განისაზღვროს საქართველოში მოქმედი გადასახადებისა და მოსაკრებლების სახეები, სტრუქტურა, ოდენობა, მათი შემოღებისა და გადახდის წესი.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ იურიდიულად სრულყოფილად ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ არ უნდა გამოეყენებინა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-5 პუნქტი, რომელიც ითვალისწინებდა სასამართლოს უფლებამოსილებას, ნორმატიულ-ადმინისტრაციული აქტი ბათილად ცნობის ნაცვლად გამოეცხადებინა ძალადაკარგულად, თუ მისი ბათილად გამოცხადება მნიშვნელოვან საფრთხეს შეუქმნიდა სახელმწიფო ან საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას ან გამოიწვევდა სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ხარჯების მნიშვნელოვან გაზრდას.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოტივაციას, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-5 პუნქტით განსაზღვრული არც ერთი პირობა არ არსებობდა და გასაჩივრებული აქტების ბათილად ცნობა არ გამოიწვევდა სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის (მმართველობის) ხარჯების მნიშვნელოვან გაზრდას, რადგან შპს “უ.-ს" გასაჩივრებული ბრძანებებით დაწესებული გადასახადი არ გადაუხდია და ამ ბრძანების ბათილად ცნობით სახელმწიფო ან ადგილობრივ ბიუჯეტს ზიანი არ მიადგებოდა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ იურიდიულად არ დაასაბუთა ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-60 მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად მოსარჩელის გარდა, სხვა იურიდიულ ან ფიზიკურ პირებს გაუჩნდებოდათ თუ არა, ფინანსთა სამინისტროს ზემოაღნიშნული ბრძანებების საფუძველზე ბიუჯეტში გადახდილი თანხების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება. ამ უფლების რეალიზებას კი შეიძლება მოჰყოლოდა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 32-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) ხარჯების მნიშვნელოვანი გაზრდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება იურიდიულად იმდენად არასრულყოფილად არის დასაბუთებული, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ეს კი სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე" პუნქტის თანახმად გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თვითონ ვერ გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, რის გამოც საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით, და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 10 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.