3გ-ად-476-კ-02 19 მარტი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: უარი ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებაზე, ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტა და ზიანის ანაზღაურება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 26 აპრილს საჯარო სამართლის იურიდიულმა პირმა _ “ფ.-მ” ქუთაისის საოლქო სასამართლოში მოპასუხეების შპს “კ.-ისა” და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიმართ სარჩელი აღძრა და მიუთითა შემდეგი:

1995წ. 18 ოქტომბერს სსიპ “ფ.-ს”, შპს “კ.-ს”, საქართველოს პრეზიდენტის ფონდ “დ.-სა” და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შორის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება დაიდო ქ. ფოთში, ნავთობგადასატვირთი და ნავთობპროდუქტების შესანახი კომპლექსის პროექტირების, მშენებლობის, რეკონსტრუქციისა და ერთობლივი ექსპლოატაციის მიზნით. აღნიშნული ხელშეკრულების მე-2 მუხლით განისაზღვრა მასში მონაწილე მხარეთა ვალდებულებანი, რომლის თანახმად თავდაცვის სამინისტროს ხელშეკრულების მონაწილეებისათვის უნდა გადაეცა ფოთის პორტის ტერიტორიაზე არსებული 1000 ტონა ღია ნავთობროდუქტის შესანახად ვარგისი ობიექტი შესაბამისი დოკუმენტაციით და მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებით, შპს “კ.-ი” ზემოთ მითითებული ობიექტის პროექტირების, რეკონსტრუქციის, მშენებლობისა და ერთობლივი ექსპლოატაციის დაფინანსების ვალდებულებას კისრულობდა. კერძოდ, ხელშეკრულების 3.1 მუხლის მიხედვით შპს “კ.-ი” აფინანსებდა 32000 ტონა ღია ნავთობპროდუქტებისა და 9000 ტონა საფლოტო მაზუთის შესანახი რეზერვუარების, გადასატვირთი მილსადენებისა და სხვა საინჟინრო კომუნიკაციების პროექტირების, რეკონსტრუქციისა და მშენებლობის სამუშაოებს, საიდანაც ხელშეკრულების 4.4 მუხლის თანახმად მოსარჩელეს უფლება ეძლეოდა 20000 ტონა დიზელის, 10000 ტონა ბენზინის და 6000 საფლოტო მაზუთის შესანახი საცავები საკუთარი მიზნებისათვის გამოეყენებინა. ამასთან, ხელშეკრულების 4.1 მუხლით დადგინდა ერთობლივი საქმიანობით მიღებული მოგების განაწილების წესი. სსიპ “ფ.-ის” წილი ურთიერთთანამშრომლობით მიღებულ წმინდა მოგებაში 8%-ის ოდენობით განისაზღვრა. ხელშეკრულების 5.1 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება ხელმოწერის დღიდან შევიდა ძალაში და მისი მოქმედების ვადად 10 წელი განისაზღვრა. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება თვეების განმავლობაში მზადდებოდა, რასაც მოწმობს შპს “კ.-სა” და სსიპ “ფ.-ის” გაფართოება-რეკონსტრუქციის მშენებარე ობიექტების დირექციას შორის 1995წ. 25 ივლისს დადებული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად კომპლექსის მშენებლობის დაწყება-დამთავრების ვადებად 1995-96 წლები განისაზღვრა, რის შედეგადაც მისი ექსპლოატაციაში გაშვება უნდა მომხდარიყო. სამუშაოების წარმოება ორ ეტაპად იყო გათვალისწინებული.

1997წ. 1 იანვრის მდგომარეობით შესრულებული სამუშაოების ღირებულებამ, მოსარჩელის განმარტებით, 273426 ლარი შეადგინა, რის შემდეგაც შპს “კ.-ის” მხრიდან სამუშაოების დაფინანსება შეწყდა, მაშინ როცა მხარეთა მიერ დამტკიცებული სახარჯთაღრიცხვო ღირებულების მიხედვით ნავთობგადასატვირთი და ნავთობპროდუქტების შესანახი კომპლექსის ამოქმედება და შესაბამისი მოგების მიღება 1997 წლიდან უნდა მომხდარიყო. მოსარჩელის მოსაზრებით, მოგების მიუღებლობაში შპს “კ.-თან” ერთად ბრალი თავდაცვის სამინისტროსაც მიუძღვის, რომელმაც ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები არ შეასრულა, კერძოდ ვერ უზრუნველყო მხარეებისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ობიექტების გადაცემა. ამასთან, არავითარი დოკუმენტაციის მიღება და შესაბამისად მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმება არ შემდგარა. შედეგად, მოსარჩელემ ვერ მიიღო ხელშეკრულების 4.1. მუხლით განსაზღვრული მისი წილი წმინდა მოგებიდან, რაც ყოველწლიურად, კომპლექსის საპროექტო სიმძლავრიდან გამომდინარე (1700000 ტონა ტვირთი წელიწადში) 217600 აშშ დოლარი უნდა ყოფილიყო და სრულ ანაზღაურებას ექვემდებარება, რადგან სკ-ს 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მარტო ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი ზიანისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. ვინაიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები არც ერთმა მხარემ არ შეასრულა, პასუხისმგებლობაც მათი მხრიდან მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე სოლიდარული უნდა იყოს, (სკ-ს 998.1 მუხლი). ამდენად, შპს “კ.-ი” და საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო სსიპ “ფ.-ის” მიმართ სოლიდარულ მოვალეებს წარმოადგენენ. სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულების დარღვევის გამო სსიპ “ფ.-მ” მისი პირობების შესრულებისადმი ინტერესი დაკარგა, რაც ნავსადგურში “ფ.-ის ნათვობპროუდუქტების ტერმინალის მშენებლობის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 14 მარტის ¹105 ბრძანებულების განხორციელებას აბრკოლებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ ისარგებლა რა სკ-ს 405-ე მუხლით მინიჭებული უფლებით, ხელშეკრულებაზე უარი განაცხადა და 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი (ამხანაგობის) ხელშეკრულების შეწყვეტილად ცნობა და შპს “კ.-სა” და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსაგან მათ მიერ ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ( 5 წლის განმავლობაში მიუღებელი შემოსავლის) 1088000 აშშ დოლარის ანაზღაურება მოითხოვა.

მოპასუხე მხარემ შპს “კ.-მ” სარჩელი არ ცნო შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოპასუხის განმარტებით, შპს “კ.-მ” მართლაც იკისრა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ობიექტების პროექტირების, რეკონსტრუქციის, მშენებლობისა და ექსპლოატაციის დაფინანსება, მაგრამ აღნიშნული ხელშეკრულებით ამ სამუშაოთა კონკრეტული შესრულების ვადები განსაზღვრული არ ყოფილა. ხელშეკრულების 5.1 პუნქტის თანახმად, მხარეებმა ხელშეკრულების მოქმედების ვადად 10 წელი დაადგინეს. როგორც წესი მოვალე ვალდებულებას ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში ასრულებს. სკ-ს 366-ე მუხლით კრედიტორს შესრულების მოთხოვნა ამ ვადამდე არ შეუძლია.

ამდენად, მოპასუხის მოსაზრებით შპს “კ.-ს” ხელშეკრულება არ დაურღვევია და მას ნაკისრი ვალდებულების შესრულება ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან 10 წლის განმავლობაში შეუძლია. მართალია შპს “კ.-მ” ფ.-ის გაფართოება-რეკონსტრუქციის მშენებარე ობიექტების დირექციასთან 1996 წელს დადო ხელშეკრულება, მაგრამ ეს უკანასკნელი სადავო ხელშეკრულების მხარეს არ წარმოადგენს.

მოპასუხე საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო შემდეგი საფუძვლებით:

ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევას მოპასუხეთა მხრიდან ადგილი არ ჰქონია და ამდენად არც ზიანის ანაზღაურების და არც ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი არ არსებობს.

მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელის მითითება თავდაცვის სამინისტროს მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ არასწორია, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი 1995წ. 14 აგვისტოს აქტით დასტურდება, რომ თავდაცვის სამინისტრომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა და შპს “კ.-ს” 1000 კუბური მეტრი მოცულობის ნათვობპროდუქტების შესანახად ვარგისი რეზერვუარები გადასცა.

2002წ. 2 აგვისტოს ქუთაისის საოლქო სასამართლომ წარმოებაში მიიღო შპს “ჯ.-ის” სარჩელი სსიპ “ფ.-ის” მიმართ, რომელიც განსახილველად სსიპ “ფ.-ის” სარჩელს გაუერთიანდა.

შპს “ჯ.-ი” სარჩელს შემდეგ გარემოებებზე დაყრდნობით ასაბუთებდა:

ნათვობგადასატვირთი ტერმინალის ტექნოლოგიური მილსადენის საჰაერო მონაკვეთის მოჭრა მაშინ განხორციელდა, როდესაც მის მესაკუთრეს შპს “ჯ.-ი” წარმოადგენდა.

2001წ. 8 ოქტომბერს შპს “ჯ.-იმ” შპს “კ.-ისაგან” უძრავი ქონება _ მიწა და მასზე განთავსებული ნავთობგადასატვირთი ტერმინალი შეიძინა. ტერმინალის შეძენისთანავე, 2001წ. 15 ოქტომბერს, შპს “ჯ.-სა” და შპს “კ.-ს” შორის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება გაფორმდა, რომელშიც ორივე მხარემ ტერმინალის მშენებლობის ერთობლივად უზრუნველყოფა ივალდებულა.

მოსარჩელის განმარტებით, მილსადენების მოჭრის შედეგად ზიანი მიადგა არა შპს “კ.-ს”, რომელიც ზიანის დადგომის მომენტისათვის მილსადენის მესაკუთრეს აღარ წარმოადგენდა, არამედ შპს “ჯ.-ს”, რომელიც უკვე მოჭრილი მილსადენების მესაკუთრე იყო. შპს “კ.-ის” მოთხოვნა მილსადენების მოჭრის გამო ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მაშინ იქნებოდა გამართლებული, მილსადენი რომ ცალკე უფლების ობიექტად ყოფილიყო აღრიცხული. სწორედ ამიტომ, მოპასუხის მიერ ზიანი მიყენებულია არა შპს “კ.-ისათვის”, არამედ შპს “ჯ.-ისათვის”, რის გამოც მოპასუხეს მოსარჩელისათვის მისი ანაზღაურება უნდა დაეკისროს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, “ჯ.-მ” მოპასუხე ფ.-ისაგან მის სასარგებლოდ 579098 ლარის გადახდა მოითხოვა.

ფ.-ის წარმომადგენელი “ჯ.-ის” სარჩელს არ დაეთანხმა და მიუთითა შემდეგი:

2001წ. 15 ოქტომბერს შპს “კ.-სა” და შპს “ჯ.-ს” შორის დადებული ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების შესახებ ფ.-ისათვის ცნობილი არ ყოფილა. ზემოთ მითითებული ხელშეკრულების 5.3 მუხლი, სადაც აღნიშნულია შემოსავლების განაწილების წესი, ეწინააღმდეგება 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების პირობებს. 1995წ. 18 ოქტომბრის ამხანაგობის ხელშეკრულება თავისი არსით მის მონაწილეთა შორის განსაკუთრებული ნდობის არსებობის ფაქტორს გულისხმობდა. მხარემ კი ისე გაასხვისა ტერიტორია, რომ ფოთის ნავსადგურისათვის არ უცნობებია.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 30 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სსიპ “ფ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა. შეწყვეტილად ჩაითვალა მხარეთა შორის დადებული 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება და მოპასუხეებს: შპს “კ.-სა” და საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სსიპ “ფ.-ის” სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 1088000 აშშ დოლარის გადახდა, გადახდის დღისათვის არსებული ლარის კურსით.

შპს “ჯ.-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

საოლქო სასამართლომ გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებებზე დააფუძნა:

სასამართლო კოლეგიამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს “კ.-მ” 1997 წლიდან შეწყვიტა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება ე.ი. შეწყვიტა დაფინანსება. საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა და მხარეებს ნათვობპროდუქტების შესანახი რეზერვუარები გადასცა.

სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებით, სადავო ხელშეკრულებიდან ფ.-ის გასვლის საფუძველს შპს “კ.-ის” მიერ ამ ხელშეკრულების 6.7 პუნქტის დარღვევაც წარმოადგენდა, რომლითაც მხარეებს არ ჰქონდათ თავიანთი უფლებების სხვა იურიდიული პირებისათვის გადაცემის უფლება. კერძოდ, ხელშეკრულების ეს დებულება შპს “კ.-სა” და შპს “ჯ.-ს” შორის 2001წ. 15 ოქტომბრის ხელშეკრულებით დაირღვა, რადგან ამით შეიცვალა წმინდა მოგების განაწილების წესი. კერძოდ, ხელშეკრულების 5.3 პუნქტის თანახმად, წმინდა მოგების 60% შპს “ჯ.-ს”, ხოლო 40% შპს “კ.-ს” უნდა მიეღო. სასამართლო კოლეგიის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული ფ.-ს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას აძლევს, ვინაიდან მან მის მიმართ ინტერესი დაკარგა და უფლება აქვს მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება.

ზიანის ოდენობა სასამართლო კოლეგიამ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით გაიანგარიშა: შპს “კ.-ის” მიერ დასაფინანსებელი და ასაშენებელი კომპლექსის საპროექტო სიმძლავრე წელიწადში 1700000 ტონა ტვირთს შეადგენდა. ერთი ტონა ტვირთის გადამუშავების ღირებულება კი იმჟამად 2,5 აშშ დოლარი იყო, რაც სამეურნეო წლის განმავლობაში 4.250000 აშშ დოლარის მიღების საშუალებას მოიტანდა. აღნიშნულ თანხას ტვირთის გადამუშავებაზე გათვალისწინებული ხარჯები 20%-ის ოდენობით და მოგების გადასახადი – 20% უნდა გამოკლებოდა. შესაბამისად, წლიური სუფთა მოგების ოდენობა 2720000 დოლარს შეადგენდა. მითითებული თანხის 8% (ფ.-ის წილი წმინდა მოგებაში) – 217600 აშშ დოლარი, გადამრავლებული 5 წელზე 1088000 აშშ დოლარს შეადგენდა. მოპასუხეებს საწინააღმდეგო გაანგარიშება არ წარმოუდგენიათ.

სკ-ს 998-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ზიანის დადგომაში რამდენიმე პირი მონაწილეობს, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ვინაიდან მოპასუხეებმა არც შპს “კ.-მ” და არც თავდაცვის სამინისტრომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები არ შეასრულეს, მათ მოსარჩელის წინაშე პასუხისმგებლობა სოლიდარულად ეკისრებათ.

საქმის მასალებით დადგენილია და შპს “კ.-ი” თავის შეგებებული სარჩელში მიუთითებდა, რომ 2001წ. მაისის თვეში შპს “კ.-ისათვის” ცნობილი გახდა ფოთის პორტის მიერ ნავთობპროუდქტების გადამტვირთავი კომპლექსის ტექნოლოგიური მილების საჰაერო ტრასის მონაკვეთის იმ ნაწილის მოჭრა, რომელიც ფოთის საზღვაო-ნავსადგურის ტერიტორიაზე გადიოდა.

საქმის მასალებითვე დადგენილია, რომ შპს “კ.-მ” 2001წ. 8 ოქტომბერს მისი კუთვნილი უძრავი ქონების გასხვისება მოახდინა. მათ შორის შედიოდა მილსადენის ის მონაკვეთი, რომელიც უკვე 4 თვით ადრე ნივთის გაყიდვამდე ჩაჭრილი იყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს “კ.-მ”, როგორც გამყიდველმა თავისი ნივთის ნაკლის შესახებ იცოდა და განზრახ დამალა იგი ან მყიდველმა შპს “ჯ.-მ” იცოდა თავისი ნივთის ნაკლის შესახებ და მაინც დათანხმდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებაზე.

მოცემულ შემთხვევაში საოლქო სასამართლოს მოსაზრებით, შპს “ჯ.-ის” სარჩელი სსიპ “ფ.-ის” მიმართ უსაფუძვლოა, რადგან ეს უკანასკნელი ნასყიდობის ხელშეკრულების მონაწილე არ ყოფილა და ნივთის ნაკლის გამო პასუხს ვერ აგებს. იმ შემთხვევაშიც კი, სსიპ “ფ.-ი” ნასყიდობის ხელშეკრულების მონაწილე რომ ყოფილიყო შპს “ჯ.-ს”, როგორც მეწარმეს ვალდებულება ჰქონდა ნივთი შეემოწმებინა და პრეტენზია გამყიდველისათვის წარედგინა. ვინაიდან ასეთი პრეტენზია წარდგენილი არ ყოფილა, მას ნივთის ნაკლის გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაც აღარ აქვს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება შპს “კ.-მ” საკასაციო წესით გაასაჩივრა და ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 30 ავისტოს გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა იმ ნაწილში, რომლითაც 1995წ. 18 ოქტომბრის ხელშეკრულება შეწყვეტილად ჩაითვალა და შპს “კ.-ს” თავდაცვის სამინისტროსთან ერთად სოლიდარულად 1088000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა.

2002წ. 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აგრეთვე შპს “ჯ.-მ”.

კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. კერძოდ, სკ-ს 992-ე მუხლიდან გამომდინარე სსიპ “ფ.-ი” ვალდებულია შპს “ჯ.-ს” აუნაზღაუროს თავისი მართლსაწინააღმდეგო და განზრახი მოქმედებით მიყენებული ზიანი.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით თავდაცვის სამინისტრომაც გაასაჩივრა, რომლითაც მან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და იმავე სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა.

კასატორები თვლიან, რომ სასამართლო კოლეგიამ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც სსკ-ს 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” და “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

კასატორების მოსაზრებით, სასამართლო კოლეგიამ არავითარი შეფასება არ მისცა საქმეში წარმოდგენილ 1995წ. 14 აგვისტოს აქტს, რომლითაც დასტურდება, რომ თავდაცვის სამინისტრომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა, რითაც დაარღვია სსკ-ს 105-ე მუხლის მოთხოვნა მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შეფასების შესახებ, ასევე ამავე კოდექსის 243-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მოთხოვნა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს მოსაზრებები, რომლითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას.

კასატორები თვლიან, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია, ვინაიდან სასამართლო კოლეგიამ გამოიყენა სკ-ს მხოლოდ ზოგადი ნორმები და არ გამოიყენა სკ-ს 930- 940-ე მუხლების ნორმები, რომლებიც ერთობლივი საქმიანობის შედეგად წარმოშობილ ურთიერთობებს არეგულირებს, მით უფრო, რომ აღნიშნული მუხლები შეიცავენ სპეციალურ ნორმებს ამხანაგობის ხელშეკრულებიდან გასვლისა (938-ე მუხლი) და მისი შეწყვეტის (939-840 მუხლები) შესახებ.

კასატორები მიუთითებენ, რომ სასამართლო კოლეგიას მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაეზუსტებინა და გაერკვია, იგი ხელშეკრულებიდან გასვლას თუ ამ ხელშეკრულების შეწყვეტას მოითხოვდა. აღნიშნული გარემოებების გაურკვევლობამ გამოიწვია ის, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილები წინააღმდეგობრივია, რის გამოც გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია და სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

თავდაცვის სამინისტროს წარმომადგენლის მოსაზრებით სასამართლო კოლეგიამ არასწორად დაადგინა შპს “კ.-ისა” და თავდაცვის სამინისტროს სოლიდარული პასუხისმგებლობა და ამ მიმართებით არასწორად გამოიყენა სკ-ს 998-ე მუხლი. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენდა არა დელექტით, არამედ ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობა და თვლის, რომ შპს “ჯ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო თავდაცვის სამინისტროსა და შპს “კ.-ის” საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 30 აგვისტოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საჯარო სამართლის იურიდიული პირის “ფ.-ის” სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს: შეწყვეტილად უნდა ჩაითვალოს 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება და მოპასუხე შპს “კ.-ს” სსიპ “ფ.-ის” სასარგებლოდ გადასახდელად უნდა დაეკისროს 435200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. დანარჩენ ნაწილში სსიპ “ფ.-ის” სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ასევე, შპს “ჯ.-ის” სარჩელი შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას თავდაცვის სამინისტროს მიერ 1995წ. 18 ოქტომბრის ხელშეკრულების 2.1 პუნქტით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის თაობაზე და თვლის, რომ საქმეში არსებული 1995წ. 14 აგვისტოს აქტით უდავოდ დასტურდება ის ფაქტი, რომ თავდაცვის სამინისტრომ ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა და შპს “კ.-ს” 1000 კუბური მეტრი მოცულობის ნათვობპროდუქტების შესანახად ვარგისი რეზერვუარები გადასცა. მართალია, აღნიშნული აქტი წინ უსწრებდა 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებას, მაგრამ საქმის მასალებიდან ნათლად ჩანს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება 1995წ. თებერვლიდან მზადდებოდა და მხარეები წინასწარ ამზადებდნენ ნიადაგს ამ ხელშეკრულების დასადებად და ხელმოსაწერად. აღნიშნულს მოწმობს ასევე ფოთის საზღვაო სავაჭრო ნავსადგურის მიერ დაფუძნებული საწარმოს “ქ. ფოთის საზღვაო-სავაჭრო ნავსადგურის გაფართოება რეკონსტრუქციის მშენებარე ობიექტის დირექციასა” და შპს “კ.-ს” შორის 1995წ. 25 ივლისს დადებული ხელშეკრულება (კონტრაქტი), რომელიც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების შესრულებას ემსახურებოდა. ამ მოსაზრებას ის გარემოებაც ადასტურებს, რომ რეზერვუარების გადაცემის აქტიც და 1995წ. 25 ივლისისა და 1995წ. 18 ოქტომბრის ხელშეკრულებებიც ერთი და იგივე ობიექტის – ფოთის ნავთობგადასატვირთი და ნათვობპროდუქტების შესანახი კომპლექსის (ტერმინალის) პროექტირებას, მშენებლობას, რეკონსტრუქციასა და ერთობლივ ექსპლოატაციას შეეხებოდა. საყურადღებოა ისიც, რომ სსიპ “ფ.-ს” თავდაცვის სამინისტროს მიმართ აღნიშნული პრეტენზია 1995 წლიდან 2002 წლამდე (სარჩელის წარდგენამდე) არ გამოუთქვამს. მას ასევე სადავოდ არ გაუხდია შპს “კ.-ისათვის”, როგორც ძირითადი დამფინანსებლისათვის, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ მიღება-ჩაბარების აქტით განხორციელებული 1000 კუბური მეტრი მოცულობის ნავთობპროდუქტების შესანახად ვარგისი რეზერვუარების გადაცემა.

ამდენად, ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის –თავდაცვის სამინისტროს მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ ვინაიდან თავდაცვის სამინისტრომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ჯეროვნად შეასულა, მას სსიპ “ფ.-ის” სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ უნდა დაეკისროს. ამ შემთხვევაში ქუთაისის საოლქო სასამართლომ სსკ-ს 105-ე მუხლის უგულებელყოფით შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულება და არასწორად გამოიყენა სკ-ს 998-ე მუხლი სოლიდარული პასუხისმგებლობის შესახებ.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების: შპს “კ.-ისა” და თავდაცვის სამინისტროს მოსაზრებას, რომ შპს “კ.-საც” არ დაურღვევია ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება და რომ სსიპ “ფ.-ს” არ გააჩნდა პატივსადები მიზეზი უარი ეთქვა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებაზე. საკასაციო სასამართლო სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად სავალდებულოდ მიიჩნევს საოლქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რადგან წამოყენებული არ არის დამატებითი და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია. კერძოდ, დადგენილია, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება მართალია 10 წლის ვადით იქნა დადებული, მაგრამ მხარეებს ამ ათ წელიწადში ტერმინალი კიდეც უნდა აეშენებინათ და მოგებაც უნდა მიეღოთ. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების ხარჯთაღრიცხვისა და 1995წ. 25 ივლისს შპს “კ.-სა” და ფოთის საზღვაო სავაჭრო ნავსადგურის მიერ დაფუძნებულ საწარმოს შორის დადებული ხელშეკრულების თანახმად ობიექტის მშენებლობა 1997წ. 1 იანვრისათვის უნდა დასრულებულიყო, მაშინ, როცა დაწყებული მშენებლობა შპს “კ.-ის” მიერ მშენებლობის დაუფინანსებლობის გამო 1997 წლიდან შეწყდა და 2002წ. 25 აპრილისათვის (სარჩელის წარდგენის დროისათვის) ჯერ კიდევ დამთავრებული არ იყო. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის – შპს “კ.-ის” მოსაზრებას, რომ მშენებლობისათვის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თანახმად, მას 10 წლის ვადა ჰქონდა, რადგან, მაშინ, ხელშეკრულება აზრს კარგავდა, საინტერესოა ამ მოსაზრებით მხარეებს მოგება როდისღა უნდა მიეღოთ.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქუთაისის საოლქო სასამართლოს მიერ სწორად იქნა გამოყენებული სკ-ს 407-ე, 411-ე და 414-ე მუხლები. თუმცა, საოლქო სასამართლოს ასევე უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 930-940 მუხლები ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ. ამ კოდექსის 938-ე მუხლი განსაზღვრავს ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძვლებს და მიუთითებს, რომ თუ მონაწილეთა შეთანხმებით განსაზღვრულია ერთობლივი საქმიანობის ვადა, ხელშეკრულებიდან გასვლა დაიშვება პატივსადები მიზეზის არსებობისას. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება საოლქო სასამართლოს და თვლის, რომ სსიპ “ფ.-ს” გააჩნდა პატივსადები მიზეზი: 1. შპს “კ.-ის” მიზეზით ობიექტის მშენებლობა არა თუ 1997წ. 1 იანვრისათვის, 2002წ. 25 აპრილისთვისაც არ იყო დასრულებული; 2. შპს “კ.-მ” დაარღვია 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების 6.7 პუნქტით გათვალისწინებული პირობა, მან თავისი უფლებები სხვა იურიდიული პირის – შპს “ჯ.-ს” გადასცა; 3. ობიექტის გაჭიანურებული მშენებლობა “ფ.-ის ნათვობპროუდქტების ტერმინალის მშენებლობის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1999წ. 14 მარტის ¹105 ბრძანებულების განხორციელებას აბრკოლებდა.

საკასაციო სასამართლო ასევე მიიჩნევს, რომ საოლქო სასამართლომ სწორად ცნო 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შეწყვეტილად, რადგან სკ-ს 938-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ერთ-ერთი მონაწილის გასვლა იწვევს ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტას. ერთ-ერთი მონაწილის გასვლა მხოლოდ იმ შემთხვევაში არ იწვევს ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტას, თუ ეს ხელშეკრულებით არის გათვალისწინებული. ასეთი რამ 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით არ ყოფილა გათვალისწინებული, ამდენად, სსიპ “ფ.-ის” გასვლამ კანონის თანახმად ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტა გამოიწვია.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება ქუთაისის საოლქო სასამართლოს და მიიჩნევს, რომ სკ-ს 411-ე მუხლის თანახმად ზიანი შპს “კ.-მ” უნდა აანაზღაუროს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. ამასთან, ამავე კოდექსის 414-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ, მაგრამ ამას არ უნდა მოჰყვეს მისი უსაფუძვლო გამდიდრება. ასევე, ამ კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს საოლქო სასამართლოს მტკიცებას, რომ შპს “კ.-ისათვის” წინასწარ იყო სავარაუდო სსიპ “ფ.-ის” მიერ მოთხოვილი 5 წლის მიუღებელი შემოსავალი, რადგან საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სსიპ “ფ.-ის” პრეტენზია შპს “კ.-ს” მხოლოდ 2000წ. მარტის თვეში წარედგინა. მართალია, სსიპ “ფ.-ის” პრეტენზიები გაცილებით ადრეა დათარიღებული, მაგრამ შპს “კ.-ის” მიერ მათი მიღება 2000წ. 30 მარტით თარიღდება.

აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შპს “კ.-ისათვის” სავარაუდო მხოლოდ სსიპ “ფ.-ის” მიერ ბოლო ორი წლის მანძილზე მიუღებელი შემოსავალია, რის გამოც შპს “კ.-ს” სსიპ “ფ.-ის” სასარგებლოდ მხოლოდ ორი წლის მიუღებელი შემოსავლის – 435200 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს.

საკასაციო სასამართლო, ასევე იზიარებს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას შპს “ჯ.-ის” სარჩელზე უარის თქმის ნაწილში და მიიჩნევს, რომ მართალია შპს “კ.-ს” მილსადენების მოჭრის შესახებ არ შეიძლება 2001წ. მაისის თვეში სცოდნოდა, ვინაიდან მილსადენების დემონტაჟის შესახებ ფ.-ის უფროსის ბრძანება 2001წ. 15 ოქტომბრით თარიღდება, მაგრამ შპს “კ.-ი” გაცნობილი იყო ფოთის ნავსადგურის 2001წ. 21 სექტემბრის წერილს შპს “კ.-ის” დირექტორისადმი, სადაც ნავსადგურის ადმინისტრაცია მილსადენის საჰაერო ტრასის მონაკვეთის დემონტაჟს 2001წ. 1 ოქტომბრამდე მოითხოვდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში დემონტაჟს თავად განახორციელებდა. ანალოგიური იყო 2001წ. 3 ოქტომბრის წერილიც. ამდენად, შპს “კ.-მა” 2001წ. 8 ოქტომბერს, შპს “ჯ.-ისთან” დავალიანების დაფარვის მიზნით უძრავი ქონების (მიწის და მასზე განთავსებული ნათვობგადასატვირთი ტერმინალის) გასხვისების ხელშეკრულების დადებისას იცოდა გასასხვისებელი ნივთის ნაკლის შესახებ და განზრახ დამალა იგი ან მყიდველმა შპს “ჯ.-იმ” იცოდა ნივთის ნაკლის შესახებ და მაინც დათანხმდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებაზე.

საოლქო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში შპს “ჯ.-ის” სარჩელი სსიპ “ფოთის ნავსადგურის” მიმართ უსაფუძვლო იყო, რადგან ეს უკანასკნელი არ ყოფილა ნასყიდობის ხელშეკრულების მონაწილე და პასუხს ვერ აგებდა ნივთის ნაკლის გამო. სკ-ს 495-ე მუხლის თანახმად კი, თუ მყიდველი მეწარმეა, ის ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეამოწმოს ნივთი, თუკი იგი ნაკლის აღმოჩენიდან შესაბამის ვადაში ან იმ ვადაში, რომლის განმავლობაში ცნობილი უნდა ყოფილიყო მისთვის ნაკლის არსებობა, არ წარუდგენს გამყიდველს პრეტენზიას, მას ერთმევა ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება. აქვე ნიშანდობლივია ის გარემოება, რომ შპს “კ.-ის” შეგებებული სარჩელი სსიპ “ფ.-ის” მიმართ აღნიშნული მილსადენის დემონტაჟით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარმოებით შეწყდა შპს “კ.-ის” მიერ შეგებებულ სარჩელზე უარის თქმის გამო.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს “ჯ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო ფინანსთა სამინისტროსა და შპს “კ.-ის” საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I-ლი, სსკ-ს მე-11 მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. შპს “ჯ.-ის” საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და შპს “კ.-ის” საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 30 აგვისტოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. სსიპ “ფ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. შეწყვეტილად ჩაითვალოს 1995წ. 18 ოქტომბრის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება და მოპასუხე შპს “კ.-ს” სსიპ “ფ.-ის” სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისროს 435 200 აშშ დოლარი ეკვივალენტი ლარი. დანარჩენ ნაწილში სსიპ “ფ.-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

4. შპს “ჯ.-ის” სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

5. შპს “კ.-ს” სსიპ “ფ.-ის" სასარგებლოდ გადახდეს სსიპ “ფ.-ის” მიერ გაწეული სასამართლოს ხარჯები 2500 ლარის ოდენობით.

6. შპს “კ.-ს” გადახდეს სახელმწიფო ბაჟი 2500 ლარის ოდენობით საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისათვის.

7. შპს “ჯ.-ს” გადახდეს სახელმწიფო ბაჟი 5000 ლარის ოდენობით პირველი ინსტანციისა და საკასაციო სასამართლოებში საქმის განხილვისათვის.

8. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.