საქმე N:3გ-ად-484-კ-02

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

¹ 3გ-ად-484-კ-02 14 ივლისი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ვ. ხრუსტალი,

გ. ქაჯაია,

ნ. ქადაგიძე,

ნ. კლარჯეიშვილი,

ბ. კობერიძე,

ი. ბიბილაშვილი,

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: შპს “შ-ის" რეგისტრაციისა და სანოტარო მოქმედებების, პრივატიზაციის შესახებ მიღებული ადმინისტრაციული აქტებისა და გარიგებების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

ქ. თბილისში, ... მდებარე მსუბუქი მრეწველობის სამინისტროს საფირმო მაღაზია “ქ-მა", რომელსაც ეკავა 320 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართი, 1990წ. 29 ნოემბერს გააფორმა საიჯარო ხელშეკრულება მსუბუქი მრეწველობის სამინისტროსთან და შეიძინა საიჯარო საწარმოს სტატუსი.

1991წ. 10 ივლისს საფირმო მაღაზია “ქ-მა" იჯარა-გამოსყიდვის ხელშეკრულება გააფორმეს იმ არასაცხოვრებელ ფართზე, რომელშიც იგი ფუნქციონირებდა და რომლის მესაკუთრესაც იმჟამად წარმოადგენდა საქართველოს დამოუკიდებელი პროფკავშირების კონფედერაცია. საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობის 1991წ. 25 ივლისის განკარგულებით ეს შენობა გადაეცა იუსტიციის სამინისტროს. საიჯარო საწარმო საფირმო მაღაზია “ქ-ის" მოიჯარეთა კოლექტივის ბაზაზე დაფუძნდა შპს “შ-ი", რომელმაც პირველი სახელმწიფო რეგისტრაცია გაიარა 1994წ. 7 ივლისს. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრომ 1995წ. 3 ივნისს შპს “შ-ზე" ძირითადი საშუალებების აქტიურ ნაწილზე საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა გასცა.

იუსტიციის სამინისტრომ ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს თანხმობა განუცხადა “შ-ის" კოლექტივისათვის 320 კვ.მ ფართობის პრივატიზაციის თაობაზე.

თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 1995წ. 26 აპრილის გადაწყვეტილებით ქ-ის მაღაზიის შრომით კოლექტივს ნება დაერთო, პირდაპირი მიყიდვის წესით, შეეძინა ... მდებარე 320 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართობი.

1995წ. 5 მაისს შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი, ხოლო 1995წ. 30 მაისს ქონების მართვის მთავარ სამმართველოსა და შრომითი კოლექტივის დროებითი ამხანაგობის დირექტორ შ. ც-ს შორის გაფორმდა ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება და მასში ხელშეკრულების სამართლებრივ საფუძვლად მიეთითა პრეზიდენტის 1994წ. 29 მაისის ¹178 ბრძანებულება.

1995წ. 2 ივნისს თბილისის სახელმწფიო ქონების მართვის მთავარმა სამმართველომ გასცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა ¹23/4-პ, რომლის მიხედვითაც შპს “შ-ის" კოლექტივის 13-კაციან ამხანაგობას საკუთრებაში გადაეცა 320 კვ.მ არასაცხოვრებელი ფართის ქ-ის მაღაზია შპს “შ-ი", მდებარე ... ქ. თბილისში.

1998წ. მარტში შპს “შ-ის" დამფუძნებელმა პარტნიორებმა: ლ. გ-ემ, ნ. მ-ემ, ლ. მ-ემ, მ. გ-ამ, მ. ა-მა, ქ. ხ-მა, გ. ც-ემ სარჩელით მიმართეს მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს შპს “შ-ის" დირექტორის, შ. ც-ის, მიმართ შპს “შ-ის" რეგისტრაციის გაუქმების, წილების ხელახალი გადანაწილებისა და შპს “შ-ის" ხელახალ რეგისტრაციაში გატარების შესახებ.

მოსარჩელეები სარჩელში მიუთითებდნენ, რომ 1995წ. 20 ივნისს შპს “შ-ის” პარტნიორთა კრება არ ჩატარებულა და დირექტორმა შ. ც-მა მათ მოტყუებით მოაწერინა ხელი ცარიელ ფურცელზე, მათთან არ მისულა ნოტარიუსი და მათი ხელმოწერები არ არის დაფიქსირებული სანოტარო რეესტრში.

საქმის განხილვის პროცესში მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა ზ. ხ-მა შუამდგომლობა აღძრა მითითებული პარტნიორთა კრების ¹5 ოქმის გაუქმების მოთხოვნით იმ საფუძვლით, რომ ამ ოქმში დაფიქსირებული პარტნიორთა წილობრივი მონაცემები ეწინააღმდეგებოდა “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის მოთხოვნებს. კერძოდ, შპს – პარტნიორების – შ. ც-ის წილის ოდენობად მითითებული იყო 85%, ი. ც-ის – 5%, გ. ც-ის – 5%, ხოლო დანარჩენი 10 პარტნიორიდან, თითოეულის _ 0,05%, რაც საბოლოო ჯამში შეადგენდა 95,5 % და არა 100%-ს. შპს-ს საწესდებო კაპიტალიდან – 16000 აშშ დოლარიდან გამომდინარე, ამ ათი პარტნიორის თითოეულის შენატანის ოდენობა 8 აშშ დოლარს შეადგენდა. მოსარჩელეთა წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნული 45.2 მუხლის თანახმად, შესატანის ოდენობა თითოეული პარტნიორისათვის შეიძლება განსხვავებული იყოს, მაგრამ იგი უნაშთოდ უნდა იყოფოდეს 10-ზე, 8 კი 10-ზე უნაშთოდ არ იყოფა. 45-ე მუხლის იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ თუ საზოგადოების წესდება ან სხვა სადამფუძნებლო დოკუმენტები არღვევენ ამ მუხლის წესებს, მთელი წესდება შეიძლება ჩაითვალოს ბათილად. ამავე კანონის 5.8 მუხლის შესაბამისად კი, თუ საწარმო რეგისტრირებულია, მაგრამ იგი არ აკმაყოფილებს რეგისტრაციის პირობებს, რეგისტრაცია უქმდება, თუ ეს ხარვეზი სამი თვის ვადაში არ იქნება გამოსწორებული.

ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლომ 1999წ. 16 თებერვლის განჩინებით შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა, სადავო ოქმში მითითებული 0,05% ჩათვალა მექანიკურ შეცდომად და მიიჩნია 0,5%-ად, როგორც ეს სხვა სადამფუძნებლო დოკუმენტებში იყო მითითებული.

შპს “შ-ის” პარტნიორებმა და დირექტორმა შ. ც-მა 1999წ. 29 ივნისს სასამართლოს შეგებებული სასარჩელო განცხადებით მიმართეს მოსარჩელეების შპს “შ-იდან” გარიცხვის თაობაზე “მეწარმეთა შესახებ” კანონის 3.5 მუხლის საფუძველზე იმ მოტივით, რომ ამ უკანასკნელებმა არ შეასრულეს შპს-ში შესატანი წილის შეტანის ვალდებულება.

1999წ. 30 აგვისტოს თავდაპირველმა მოსარჩელეებმა – ლ. გ-ემ, ნ. მ-ემ და სხვებმა გაადიდეს სასარჩელო მოთხოვნები და საბოლოო სახით ჩამოყალიბებული განცხადებით მოითხოვეს:

1. შპს “შ-ის" 1995წ. 19 აპრილის საოქმო გადაწყვეტილების გაუქმება;

2. შპს “შ-ის" დროებითი საპრივატიზაციო ამხანაგობის დამფუძნებელი ხელშეკრულების გაუქმება;

3. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს კოლეგიის 1995წ. 26 აპრილის ¹27.15.500 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა;

4. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს კოლეგიის 1995წ. 26 აპრილის ¹27 ოქმის ბათილობა იმ ნაწილში, რომელიც ეხება შპს “შ-ის" პრივატიზაციის საკითხს;

5. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 1995წ. 2 ივნისს გაცემული ¹23/4-პ საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის ბათილობა;

6. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და შპს “შ-ის" ამხანაგობის წარმომადგენელს შორის 1995წ. 30 მაისს დადებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების და ამ ხელშეკრულებაზე დართული ¹73 აქტის ბათილობა;

7. შპს “შ-ის" 20.06.1995წ. საოქმო გადაწყვეტილების (ოქმი ¹5) გაუქმება;

8. შპს “შ-ის" რეგისტრაციის შესახებ მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 10.07.95წ. ¹4-435 დადგენილების გაუქმება;

9. მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1995წ. 10 ივლისის ¹4-435 დადგენილებით რეგისტრირებული შპს “შ-ის" წესდების გაუქმება;

10. ყველა იმ სანოტარო მოქმედების გაუქმება, რომელიც ნაწარმოებია შპს “შ-ის”პრივატიზების დოკუმენტაციაზე.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლოს 1999წ. 6 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს: ნ. მ-ეს, ლ. გ-ესა და სხვებს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. დაკმაყოფილდა შპს “შ-ის” დირექტორის შეგებებული სარჩელი და მოსარჩელეები, შპს “შ-ის” შვიდი პარტნიორი გაირიცხა დამფუძნებელთა წევრობიდან.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. გ-ემ, ნ. მ-ემ და სხვებმა და მოითხოვეს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის დაბრუნება ხელახალი განხილვისათვის.

თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატამ 1999წ. 14 დეკემბრის განჩინებით დააკმაყოფილა აპელანტთა სააპელაციო საჩივარი, გააუქმა კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 1999წ. 6 სექტემბრის გადაწყვეტილება იმ საფუძვლით, რომ საქმეში არ იყო მოპასუხედ ჩაბმული ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო, ასევე დარღვეული იყო სსკ-ს 249-ე მუხლისა და 288-ე მუხლის მოთხოვნები და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნა იმავე სასამართლოს.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს მიერ საქმეში მოპასუხეებად ჩაბმულნი იქნენ ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო და ქ. თბილისის ნოტარიუსი ქ. ო-ე, ხოლო მესამე პირებად _ სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტრო და იუსტიციის სამინისტრო.

მოპასუხეებმა _ შპს “შ-ის" დირექტორმა და თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველომ სარჩელი არ ცნეს იმ მოტივით, რომ სასარჩელო მოთხოვნები იყო ხანდაზმული და ამავე დროს უსაფუძვლო, რადგან ქონების პრივატიზაციის პროცესი იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად ჩატარდა.

სარჩელი არ ცნო ასევე ნოტარიუსმა ქ. ო-მ და შესაგებელში მიუთითა, რომ მას სანოტარო მოქმედებების შესრულებისას არ დაურღვევია კანონის მოთხოვნები.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელეთა წარმომადგენლის შუამდგომლობის საფუძველზე დანიშნა გრაფიკული ექსპერტიზა სანოტარო მოქმედებათა რეგისტრაციის 1995წ. ნოემბრის თვის ¹3 რეესტრში არსებულ მოსარჩელეთა ხელმოწერების ნამდვილობის შესამოწმებლად. აღნიშნული ექსპერტიზა დაინიშნა იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელეები: ვ. გ-ა, ლ. გ-ე, ლ. მ-ე, ნ. მ-ე და მ. ა-ი უარყოფდნენ მითითებულ რეესტრში 1995წ. 10 ნოემბრის თარიღით სააქტო ჩანაწერში 3-3442, 3-3444 მათი სახელით შესრულებული ხელმოწერების მათდამი კუთვნილებას და აცხადებდნენ, რომ ეს ხელმოწერები შესრულებულია სხვა პირის მიერ.

ექსპერტის 2003წ. 3 აპრილის დასკვნით დადგინდა, რომ ხელმოწერები განლაგებული სანოტარო მოქმედებათა რეგისტრაციის ¹3-ში რეესტრში, სანოტარო მოქმედების ¹3-3442, 3-3444, 10.11.95წ. თარიღით, გრაფაში “სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთის მიმღების ხელმოწერა”, რ/¹4 ა-ის სახელით-შესრულებულია მ. ა-ის მიერ; რ/¹5 მ-ის სახელით-შესრულებულია ლ. მ-ის მიერ, რ/¹6 გ-ის სახელით-შესრულებულია ლ. გ-ის მიერ; რ/¹7 მ-ის სახელით-შესრულებულია ნ. მ-ის მიერ; რ/¹8 გ-ას სახელით-შესრულებულია ვ. გ-ას მიერ.

კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა ხანდაზმულობისა და უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება აპელაციის წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სასარჩელო მოთხოვნების სრულად დაკმაყოფილება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2002წ. 19 ივნისის გადაწყვეტილებით გააუქმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სრულად დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა მოთხოვნები.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს გასაჩივრებული ¹27.15-500 გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება “პრივატიზაციის პროცესში ვაჭრობის საზოგადოებრივი კვებისა და საყოფაცხოვრებო მომსახურების საწარმოების მუშაკთათვის ობიექტების პირდაპირი მიყიდვის შესახებ" საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994წ. 29 მაისის ¹178-ე ბრძანებულებას, რომლითაც დადგენილია, რომ პირდაპირი წესით მიყიდვის უფლება ეძლევა იმ საწარმოების შრომითი კოლექტივების დროებით ამხანაგობებს, რომლებიც არ წამოადგენენ კერძო სამართლის სუბიექტებს. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ამგვარი დათქმა, მართალია, ბრძანებულებაში უშუალოდ არ არის ფიქსირებული, მაგრამ იგი ამ ნორმატიული აქტის აზრიდან და სახელმწიფო ქონების პირდაპირი მიყიდვის წესით პრივატაზიციის ინსტიტუტის სოციალური დანიშნულებიდან გამომდინარეობს და ის ფაქტი, რომ სადავო ქონება მაინც ფაქტობრივად აღმოჩნდა სათანადო უფლების მქონე პირთა საკუთრებაში, არ ცვლის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეთა მიერ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გაშვების შესახებ რაიონული სასამართლოს მოსაზრება და მიიჩნია, რომ საპრივატიზებო დოკუმენტებზე მოსარჩელეთა ხელმოწერები, რაც თავადაც არ უარყვიათ, სრულებით არ უარყოფს იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელისათვის მათი უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა მხოლოდ 1999წ. თებერვალში და შესაბამისად, საპრივატიზაციო აქტების ბათილად ცნობის თაობაზე კანონით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა არ გაუშვიათ. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ სადავო დოკუმენტებზე მართალაც არის მოსარჩელეთა ხელმოწერები, მაგრამ ამავე დროს არაფრით არ არის უარყოფილი მათი ჩვენებები, რომ ისინი, ენდობოდნენ რა შ. ც-ს, ხელს აწერდნენ ცარიელ ფურცლებზე. ვინაიდან შ. ც-მა არ ურყო ის ფაქტი, რომ საპრივატიზაციო დოკუმენტაცია მასთან ინახებოდა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები შესაბამისად, მოკლებული იყვნენ შესაძლებლობას, გასცნობოდნენ მის შინაარს.

სააპელაციო სასამართლომ საბოლოოდ გააკეთა დასკვნა, რომ ვიანიდან არსებობდა შპს “შ-ის" შრომითი კოლექტივის დროებითი ამხანაგობისათვის საკუთრებაში ქონების გადაცემის ძირითადი საფუძვლის _ ადმინისტრაციული აქტის, ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 1995წ. 26 აპრილის ¹27.15.500 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის პირობები, შესაბამისად, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი მისგან გამომდინარე ადმინისტრაციული აქტები და გარიგებები.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველომ და შპს “შ-ის" დირექტორმა გ. ც-მა და მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. კასატორები მიუთითებენ, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მესამე პუნქტი, რომლითაც პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებაზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა 3 წელია, ასევე არ გამოიყენა “მეწარმეთა შესახებ" კანონის მე-15.2 მუხლით დადგენილი ოქმის გასაჩივრების ხანდაზმულობის ვადა. კასატორები მიუთითებენ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის საფუძველზეც, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, 2000წ. 1 იანვრამდე გამოცემული აღმჭურველი ადმინისტრაციული აქტები ბათილად ეცნო. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება ფაქტობრივად შეუძლებელია, რადგან სარეზოლუციო ნაწილში არ არის მითითებული, თუ რა გადაწყვიტა და დააკმაყოფილა სასამართლომ.

მესამე პირის _ ეკონომიკის, მრეწველობის და ვაჭრობის სამინისტროს წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივრების მოთხოვნებს იმ მოტივით, რომ სარჩელი ხანდაზმულია და უსაფუძვლო.

მესამე პირის – იუსტიციის სამინისტროს წარმომადგენელმა იშუამდგომლა საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ.

მოპასუხე ქ. თბილისის ნოტარიუსმა ქ. ო-მ საქმეში წარმოდგენილი განცხადებით ითხოვა საქმის მის გარეშე განხილვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქრთველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოს (ყოფილი ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო) და შპს “შ-ის” საკასაციო საჩივრები უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 19 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

დიდი პალატა მიიჩნევს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებანი, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არასრულად არის დასაბუთებული, კერძოდ:

დიდი პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ 1995წ. 19 აპრილს შედგა ქ. თბილისში, ... მდებარე საიჯარო საწარმო საფირმო მაღაზა “ქ-ის” მოიჯარეთა კოლექტივის ბაზაზე დაფუძნებული შპს “შ-ის” შრომითი კოლექტივის საერთო კრება, სადაც შრომითმა კოლექტივმა თანხმობა განაცხადა ესარგებლად ობიექტის პირდაპირი შესყიდვის უფლებით და ამ მიზნით შექმნილიყო საწარმოს მუშაკთა დროებითი ამხანაგობა. იმავე დღეს შპს “შ-ის” შრომითი კოლექტივის წევრებს შორის დაიდო სადამფუძნებლო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ამხანაგობის წევრებს შორის მთლიან საპრივატიზებო ქონებაში წილი განაწილდა შემდეგი პროპორციით: შპს “შ-ის” დირექტორის, შ. ც-ის, წილი განისაზღვრა _ 85%-ით, გ. ც-ის წილი _ 5%-ით, მოწვეული ფიზიკური პირის _ ი. ც-ის წილი _ ასევე 5%-ით, ხოლო ამხანაგობის დანარჩენი 10 წევრის და მათ შორის, მოსარჩელეებისა _ 0,5%-ით თითოეული მათგანისა.

ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს 1995წ. 26 აპრილის ¹27.15.500 გადაწყვეტილებით შრომით კოლექტივს ნება დაერთო, პირდაპირი მიყიდვის წესით შეეძინა, ქ. თბილისში, ... მდებარე 320 მ² არასაცხოვრებელი ფართი.

1995წ. 5 მაისს შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი, ხოლო 30 მაისს ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოსა და მაღაზია “შ-ის” შრომითი კოლექტივის ამხანაგობის წარმომადგენელს, დირექტორ შ. ც-ს, შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება ზემოაღნიშნულ არასაცხოვრებელ ფართზე. 1995წ. 2 ივნისს გაიცა ქ-ის მაღაზია შპს “შ-ის 13-კაციან შრომითი კოლექტივის ამხანაგობაზე საკუთრების დამადასტურებელი ¹23/4-პ მოწმობა.

1995წ. 20 ივნისს შედგა შპს “შ-ის” პარტნიორთა საერთო კრება, რომელსაც ესწრებოდა 13-ვე დამფუძნებელი. საერთო კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ მომხდარიყო წილთა გადანაწილება მაღაზიის პრივატიზებისას პარტნიორების მიერ გაწეული დანახარჯების შესაბამისად, შემდეგი პროპორციით: შ. ც-ის წილი განსაზღვრულიყო _ 85%-ით, გ. ც-ისა _ 5%-ით, ი. ც-ისა _ 5%-ით, დანარჩენი ათი პარტნიორის _ 0,05%-ით თითოეულისა. როგორც აღწერილობით ნაწილშია აღნიშნული, ამ ოქმში ათი პარტნიორის წილად 0,05%-ის მითითება ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1999წ. 16 თებერვლის განჩინებით მიჩნეულია მექანიკურ შეცდომად და ამ უკანასკნელთა წილად აღიარებულია 0,5%. ამ გარემოებასთან დაკავშირებით დიდი პალატა აღნიშნავს, რომ შემდგომ შექმნილ შპს “შ-ის” სადამფუძნებლო დოკუმენტებში, კერძოდ, შპს “შ-ის” დამფუძნებელ პარტნიორთა განცხადებასა და წესდებაშიც ამ ათი პარტნიორის წილად მითითებულია 0,5%.

მოსარჩელეებმა: ლ. გ-ემ, ნ. მ-ემ, ლ. მ-ემ, ვ. გ-ამ, მ. ა-მა სადავო ობიექტის პრივატიზების გაუქმების მოთხოვნით კრწანისი-მთაწმინდის რაიონულ სასამართლოს მიმართეს 1999წ. 30 აგვისტოს, საბოლოოდ კი მათ მიერ გაცხადებულ იქნა შემდეგი მოთხოვნები:

1. შპს “შ-ის" 1995წ. 19 აპრილის საოქმო გადაწყვეტილების გაუქმება;

6. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოს და შპს “შ-ის" ამხანაგობის წარმომადგენელს შორის 1995წ. 30 მაისს დადებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებისა და ამ ხელშეკრულებაზე დართული ¹73 აქტის ბათილობა;

7. შპს “შ-ის" 20.06.1995წ. საოქმო გადაწყვეტილების (ოქმი ¹5) გაუქმება;

ამდენად, მოსარჩელეების მიერ პრივატიზების გაუქმების მოთხოვნა სასამართლოში წარდგენილია ობიექტის პრივატიზების დამთავრებიდან, ანუ 1995წ. 2 ივნისს ¹23/4-პ საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის გაცემიდან 4 წელზე მეტი ხნის შემდგომ, 1999წ. 30 აგვისტოს.

სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 75-ე მუხლის თანახმად (1964წ. რედაქციით), რომელიც სადავო ობიექტის პრივატიზების პერიოდში მოქმედებდა, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა განისაზღვრებოდა 3 წლით.

მოქმედი სკ-ს 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა _ ექვს წელს.

“სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების განხილვის სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა 3 წელია.

დიდი პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული კატეგორიის საქმეებთან მიმართებაში და კონკრეტულ შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნეს “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის 3-წლიანი ვადა, ვინაიდან სკ-ს მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების თანახმად, ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად ნორმებსა და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონი სპეციალურ კანონს წარმოადგენს, რომლის საფუძველზეც რეგულირდება სახელმწიფო ქონების პრივატიზების საკითხები და სწორედ ამ კანონის ნორმები უნდა იქნეს გამოყენებული სახელმწიფო ქონების პრივატიზებისას წარმოშობილი დავების გადაწყვეტისას. აღსანიშნავია ამ საკითხთან დაკავშირებით მოსარჩელეთა წარმომადგენლის გ. ს-ის განმარტება რომელმაც სასამართლო პროცესზე მიუთითა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლისას გამოყენებული უნდა იქნეს სპეციალური ნორმით ანუ “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” საქართველოს კანონით დადგენილი სამწლიანი ვადა.

დიდი პალატა განმარტავს, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლა, მართალია, არ უსპობს პირს სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლებას, მაგრამ წარმოადგენს მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს. ხანდაზმულობის ვადის გასვლა სპობს პირის მიერ მოთხოვნის უფლების იძულებითი განხორციელების შესაძლებლობას და სასამართლოს მიერ იმ გარემოებების დადგენისას, რომ მოთხოვნა სასამართლოში წარდგენილია მოცემული დავისათვის კანონით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდგომ, იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

დიდი პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას და დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელეთათვის მათი უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა მხოლოდ 1999წ. თებერვალში. სააპელაციო სასამართლო არ უთითებს, თუ რის საფუძველზე აკეთებს ასეთ დასკვნას. საქმეში არსებული მტკიცებულებები კი სრულიად საწინააღმდეგო გარემოებებზე მიუთითებენ, კერძოდ: მოსარჩელეების მიერ ნოტარიუსის თანდასწრებით ხელმოწერილია სხვადასხვა სახის დოკუმენტაცია (თითოეული _ რამდენიმე ეგზემპლარად), რომლებიც სადავო ობიექტის პრივატიზებას პირდაპირ ეხება, ესენია: 1) 1995წ. 19 აპრილს შპს “შ-ის” შრომითი კოლექტივის საერთო კრების ოქმი; 2) 1995წ. 19 აპრილის სადამფუძნებლო ხელშეკრულება ობიექტის პრივატიზების მიზნით დროებითი ამხანაგობის შექმნის შესახებ; 3) 1995წ. 20 ივნისის შპს “შ-ის” პარტნიორთა საერთო კრების ოქმი; 4) შპს “შ-ის’ დამფუძნებელ პარტნიორთა განცხადება; 5) შპს “შ-ის” 1995წ. 10 ივლისს რეგისტრირებული წესდება. ოთხ მათგანში არაერთგან განსაზღვრულია და მითითებულია წილების ოდენობა, რაც შეადგენდა 0,5%-ს თითოეული მათგანისათვის.

როგორც საკასაციო პალატის, ისე დიდი პალატის სხდომებზე მოსარჩელეებმა განმარტეს, რომ მათთვის ობიექტის პრივატიზების ფაქტის შესახებ იმთავითვე იყო ცნობილი, მაგრამ არ იცოდნენ კუთვნილი წილების ოდენობის შესახებ და როდესაც გაიგეს, რომ მხოლოდ 0,5%-ის მფლობელი იყვნენ, მაშინ მიმართეს სასამართლოს.

საქმეში არსებული მოსარჩელეების თავდაპირველი სარჩელიდან ირკვევა, რომ მათ სწორად წილების თაობაზე ჰქონდათ დავა დირექტორთან და არა პრივატიზების უკანონობაზე.

დიდი პალატა განმარტავს, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისად, თუ კანონში პირდაპირ არა ამის თაობაზე დათქმა, მიიჩნევა ის დღე, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო დარღვეული უფლების შესახებ (სამოქალაქო კოდექსი, მუხლი 130).

დიდი პალატა ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებისათვის ობიექტის პრივატიზების ფაქტის შესახებ იმთავითვე ცნობილი იყო და შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის ათვლაც 1995 წლიდან უნდა დაიწყოს.

აღნიშნულს ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ სადავო ობიექტის პრივატიზების დასრულებიდან თითქმის 5 თვის შემდეგ მოსარჩელეები ნოტარიულად დამოწმებულ ხელწერილში მიუთითებენ ფართის პრივატიზებისას მათი მხრიდან თანხის არგადახდასა და ღირებულების მთლიანად დირექტორის, შ. ც-ის მიერ დაფარვაზე, სანოტარო რეესტრში ხელმოწერების მათდამი კუთვნილება დადასტურებულია გრაფიკული ექსპერტიზის 2003წ. 3 აპრილის დასკვნით, რაც ნათლად მიუთითებს, რომ მოსარჩელეებისათვის პრივატიზების ფაქტი 1995 წლიდან იყო ცნობილი.

დიდი პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ ვინაიდან საპრივატიზებო დოკუმენტაცია ინახებოდა შ. ც-თან და ამ უკანასკნელმა არ უარყო ეს ფაქტი, მოსარჩელეები მოკლებულნი იყვნენ შესაძლებლობას გაცნობოდნენ მის შინაარსს. ეს გარემოება ვერ იქნება მიჩნეული იმ ფაქტის მტკიცების საფუძვლად, რომ მოსარჩელეებს დაინტერესების შემთხვევაში არ ჰქონდათ საშუალება სხვა გზით მოეძიათ მათთვის საჭირო დოკუმენტაცია, რომელიც გარდა დირექტორისა, ინახებოდა ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველოშიც. ამავე დროს თავად შ. ც-ი თავის ჩვენებაში აღნიშნავს, რომ საპრივატიზაციო დოკუმენტები, როდესაც მოსთხოვეს მოსარჩელეებმა, მაშინ მისცა, მანამდე არ მოუთხოვიათ. აღნიშნულთან დაკავშირებით დიდი პალატა განმარტავს, რომ თუ პირმა თავისი დაუდევრობის ან გულგრილობის გამო (რასაც ადგილი აქვს კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელეთა მხრიდან) ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, ხანდაზმულობის ვადის დენა იწყება იმ მომენტიდან, როცა პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.

დიდი პალატა დადგენილად მიიჩნევს იმ გარემოებასაც, რომ მოსარჩელეებს არ გადაუხდიათ სადავო ობიექტის პრივატიზებაში თანხა და იგი მთლიანად აწ გარდაცვლილმა შ. ც-მა დაფარა. აღნიშნულს ადასტურებს ზემოთ აღნიშნული მოსარჩელეების მიერ სადავო ობიექტის პრივატიზების განხორციელებიდან 5 თვის შემდეგ, 1995წ. 10 ნოემბერს ნოტარიუსის თანდასწრებით შედგენილი ხელწერილი, სადაც მიუთითებენ, რომ მათ არასაცხოვრებელი სადავო ფართის პრივატიზების ღირებულება არ გადაუხდიათ და იგი გადაიხადა შპს “შ-ის” დირექტორმა შ. ც-მა. ერთ-ერთი ყოფილი მოსარჩელე, აწ გარდაცვლილი გრ. ც-ე ასევე ადასტურებს 1997წ. 28 ნოემბრის ხელწერილით, რომ არასაცხოვრებელ ფართის გამოსყიდვაში თანხა არ გადაუხდია და შპს “შ-ის” საკუთრებაზე რაიმე მოთხოვნა არა აქვს.

დიდი პალატა ვერ გაიზიარებს მოსარჩელეთა არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ ისინი ენდობოდნენ შ. ც-ს და სუფთა ფურცლებზე აწერდნენ ხელს. დიდი პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეებს, თუნდაც არ სცოდნოდათ ობიექტის პრივატიზების შესახებ (თუმცა დიდი პალატა დადასტურებულად მიიჩნევს იმ გარემოებას რომ მოსარჩელეებმა იმთავითვე იცოდნენ შენობის პრივატიზების თაობაზე), ნდობის რისკი მოცემულ შემთხვევაში თავად მოსარჩელეებზე გადადის. შესაბამისად, დიდი პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ არაფრით არ არის უარყოფილი მოსარჩელეთა ჩვენებები, ენდობოდნენ რა შ. ც-ს, ხელს აწერდნენ ცარიელ ფურცლებზე. ნოტარიუსი ქ. ო-ე, რომლის მიერ არის დამოწმებული სადავო დოკუმენტაცია, თავის შესაგებელში კატეგორიულად ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეების მიერ ხელმოწერები დოკუმენტებზე მისი თანდასწრებით შესრულდა.

დიდი პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ქ. თბილისის ქონების მართვის მთავარი სამმართველოს 1995წ. 26 აპრილის ¹2715.500 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა შპს “შ-ის” შრომითი კოლექტივის საერთო კრების 1999წ. 19 აპრილის საოქმო გადაწყვეტილებისა და იმავე დღეს გაფორმებული შპს “შ-ის” დროებითი საპრივატიზაციო ამხანაგობის დამფუძნებელი ხელშეკრულების ბათილობას იწვევს, რადგან აღნიშნული დოკუმენტაცია ბათილად ცნობილ გადაწყვეტილებაზე ადრეა შექმნილი.

დიდი პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა მითითებული საერთო კრების გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე უსაფუძვლო და ხანდაზმულია, რადგან მოსარჩელეები საქმეში არსებულ განცხადებაში თავად აღიარებენ კრების ჩატარების ფაქტს, ამავე დროს “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 15.2 მუხლით დაწესებულია პარტნიორთა საერთო კრების გადაწყვეტილების გასაჩივრების ორთვიანი ვადა. იმავე საფუძვლით ვერ იქნება გაზიარებული მოსარჩელეთა მოთხოვნა შპს “შ-ის” პარტნიორთა 1995წ. 20 ივნისის კრების საოქმო გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე. ასევე ხანდაზმულია შპს ”შ-ის” დროებითი საპრივატიზაციო ამხანაგობის დამფუძნებელი ხელშეკრულებისა და შპს “შ-ის პრივატიზების დოკუმენტებზე ნაწარმოები სანოტარო მოქმედებების გაუქმების მოთხოვნაც, რადგან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, “სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების განხილვის ხანდაზმულობის ვადა 3 წელია.

აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, დიდი პალატა თვლის, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნები სადავო ობიექტის პრივატიზებასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული აქტებისა და გარიგებების ბათილად ცნობის ნაწილში, ხანდაზმულია და ამ საფუძვლით უარი უნდა ეთქვას მათ დაკმაყოფილებაზე.

დიდი პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მოსარჩელეთა მოთხოვნას შპს “შ-ის” რეგისტრაციის შესახებ მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1995წ. 10 ივლისის ¹4-435 დადგენილებისა და ამ დადგენილებით რეგისტრირებული შპს “შ-ის” წესდების გაუქმების მოთხოვნას, რადგან სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი და არც თავად მოსარჩელეები უარყოფენ შპს “შ-ის” დამფუძნებელ პარტნიორთა განცხადებასა და წესდებაზე მათი ხელმოწერების ნამდვილობას. სკ-ს 61-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ პირი, რომელიც დებს უცილოდ ბათილ გარიგებას, ადასტურებს მას, მაშინ მისი მოქმედება განიხილება როგორც გარიგების ხელახალი დადება. შესაბამისად, არ არსებობს აღნიშნული დადგენილებისა და შპს “შ-ის” წესდების გაუქმების საფუძველიც. დიდი პალატა აღნიშნავს იმ გარემოებასაც, რომ “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს კანონის 5.8 მუხლი რაიმე ხარვეზის არსებობისას საწარმოს რეგისტრაციის გაუქმების წინაპირობად ითვალისწინებს ვადის მიცემას შესაბამისი მოქმედების შესასრულებლად და ვადის მიუცემლად რეგისტრაციის გაუქმება არ დაიშვება.

დიდი პალატა აღნიშნავს იმ გარემოებასაც, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გაურკვეველს ტოვებს ძირითად საკითხს _ რა გადაწყვიტა სასამართლომ და რა უნდა იქნეს ამ გადაწყვეტილებით აღსრულებული, ანუ ფაქტობრივად, სარეზოლუციო ნაწილის გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელია. დიდი პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული გარემოება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს.

ამდენად, დიდი პალატა მიიჩნევს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა მიღებული, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, ასევე არასწორი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის გამოც გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული. აღნიშნული გარემოება კი სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს წარმოადგენს. ვინაიდან საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშეა დადგენილი და საჭირო არ არის მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, დიდი პალატა თვითონ მიიღებს საქმეზე გადაწყვეტილებას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდმა პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილით, სსკ-ს 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამმართველოსა (ყოფილი ქ. თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის სამმართველო) და შპს “შ-ის” საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 19 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს “შ-ის” დამფუძნებელი პარტნიორების: ლ. გ-ის, ნ. მ-ის, ლ. მ-ის, ვ. გ-ას, მ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. მოსარჩელეებს თანაბარწილად დაეკისროთ შპს “შ-ის” სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივრის შეტანისას გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 360 ლარის გადახდა;

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.