3გ-ად-519-კ-02 2 აპრილი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. ქადაგიძე

სარჩელის საგანი: მიწის დაკანონების შესახებ აქტების ბათილად ცნობა და სადავო მიწით სარგებლობის უფლების აღდგენა.

შეგებებული სარჩელის საგანი: მიწით სარგებლობის წინააღმდეგობის აღკვეთა და სადავო მიწის ნაკვეთის დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 15 მარტს ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართეს რ., ჯ., ომ., გ. და თა. ზ.-ებმა მოპასუხეების: ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ...-ის თემის საკრებულოს,Oხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს, თ. და ო. ბ.-ების მიმართ.

სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ 1955 წლიდან მოსარჩელეთა ოჯახები ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ერგეს კოლმეურნეობასთან გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე სოფ. ...-ში, ე.წ. “ე.-ის” ტერიტორიაზე, ამუშავებდნენ მიწის ნაკვეთებს, რომლებზედაც გაშენებული იყო ციტრუსოვანი ნარგავები და რომელთა საერთო ფართობი შეადგენდა 6 ჰექტარს. 2000წ. შემოდგომაზე მოსარჩელეებისათვის ცნობილი გახდა, რომ მათ სარგებლობაში არსებული ზემოაღნიშნული ნაკვეთები საკარმიდამოდ გამოეყო ბ.-ების ოჯახს. მოსარჩელეთა განმარტებით, ამის თაობაზე მათ კოლექტიური განცხადებით მიმართეს ადგილობრივ ხელისუფლებასა და ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას. მოსარჩელეებმა მიუთითეს, რომ მიღებული პასუხის თანახმად სადავო მიწა წარმოადგენდა სახელმწიფო ფონდის საკუთრებას, ხოლო უპირატესი უფლება ამ მიწაზე გააჩნდათ მოსარჩელეებს. შესაბამისად, მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ მოპასუხეებს სადავო მიწა საკარმიდამოდ გამოეყოთ კანონის დარღვევით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, სკ-ს 155-ე, 592-ე, 953-ე მუხლებისა და საქართველოს პრეზიდენტის 1998წ. 2 აგვისტოს ¹446 ბრძანებულების მე-9 მუხლის “დ” პუნქტის მოთხოვნათა გათვალისწინებით, მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სოფ. ...-ს საერთო კრების 2000წ. 31 მაისის დადგენილებისა და ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ...-ის თემის საკრებულოს მიწის რეფორმის კომისიის მიერ 2000წ. 24 აგვისტოს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹2216-105 აქტის გაუქმება, მოსარჩელეებისათვის სადავო მიწით სარგებლობის უფლების აღდგენა და მასზე უპირატესი უფლების დადგენა.

2001წ. 13 აპრილს მოპასუხეებმა: თ. და ო. ბ.-ებმა წარადგინეს შეგებებული სასარჩელო განცხადება.

მოპასუხე ბ.-ებმა განმარტეს, რომ სოფ. ...-ს 2000წ. 31 მაისის დადგენილებით მათ გადაეცათ სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც წარმოადგენდა ბ.-ების საგვარეულო საკუთრებას. 1937წ. რეპრესიების შედეგად ამ გვარს ჩამორთმეული ჰქონდა მთელი ქონება. მოპასუხეებმა აღნიშნეს, რომ ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 1998წ. 14 მარტის გადაწყვეტილებით მათ აღუდგინეს მოქალაქეობრივი უფლებები.

შეგებებულ სასარჩელო განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ ბიძაშვილების: თ. და ო. ბ.-ების ოჯახები ითვლებოდნენ უმიწო კომლებად. შესაბამისად, სარეზერვო-სარეფორმო მიწის ფონდიდან მათ გამოეყოთ 0,25 და 0,25 ჰა მიწის საკარმიდამო ნაკვეთი. მოპასუხე ბ.-ებმა განმარტეს, რომ მოსარჩელე ზ.-ებს სადავო მიწის ნაკვეთი აღებული ჰქონდათ იჯარით და ამუშავებდნენ მას არა 1955 წლიდან, არამედ _ 1995 წლიდან.

შეგებებულ სასარჩელო განცხადებაში მითითებული იყო, რომ სოფ. ...-ს საერთო კრების 2000წ. 31 მაისის დადგენილება და ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ...-ის თემის საკრებულოს მიწის რეფორმის კომისიის მიერ 2000წ. 24 აგვისტოს გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹2216-105 აქტი კანონიერი იყო. შესაბამისად, შეგებებული სასარჩელო განცხადების ავტორებმა მოითხოვეს მოსარჩელეებისათვის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და მათი შეგებებული სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილება.

2002წ. 11 იანვრის განჩინებით ხელვაჩაურის რაიონულმა სასამართლომ მოცემულ საქმეზე შეაჩერა საქმის წარმოება აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს მიერ თ. და ო. ბ.-ების სარჩელის განხილვამდე. აღნიშნული სასარჩელო განცხადებით ო. და თ. ბ.-ები ითხოვდნენ აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს 2001წ. 8 ნოებრის ¹17/1 ოქმისა და ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2001წ. 3 დეკემბრის ¹114 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას, ვინაიდან ამ აქტებით გაუქმდა მოპასუხე ბ.-ებისათვის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის გაცემის შესახებ სოფ. ...-ის თემის საკრებულოს სარეფორმო კომისიის 2000წ. 18 მაისის დადგენილება. 2002წ. 23 აპრილის გადაწყვეტილებით აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიამ დააკმაყოფილა თ. და ო. ბ.-ების სასარჩელო განცხადება: ბათილად ცნო აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს 2001წ. 8 ნოემბრის ¹17/1 ოქმის პირველი ნაწილის პირველი ქვეპუნქტი და ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2001წ. 3 დეკემბრის ¹114 გადაწყვეტილების მე-3 ნაწილი.

ხელვაჩაურის რაიონულმა სასამართლომ განაახლა საქმის წარმოება და 2002წ. 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით უსაფუძვლობის გამო არ დააკმაყოფილა მოსარჩელე ზ.-ების სარჩელი; დაკმაყოფილდა ო. და თ. ბ.-ების შეგებებული სარჩელი; მოსარჩელე ზ.-ებს დაევალათ, ხელი არ შეეშალათ ო. და თ. ბ.-ებისათვის მათ საკუთრებაში არსებული საკარმიდამო მიწით სარგებლობაში.

აღნიშნული გადაწყვეტილება აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა სააპელაციო პალატაში გაასაჩივრეს მოსარჩელე ზ.-ებმა.

აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატამ 2002წ. 6 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა მოსარჩელე ზ.-ების სააპელაციო საჩივარი: გაუქმდა სოფ. ...-ის თემის საკრებულოს მიწის სარეფორმო კომისიის 2000წ. 18 მაისის ოქმი, ¹2 დადგენილება და ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ...-ს საერთო კრების 2000წ. 31 მაისის ოქმი ¹2 ო. და თ. ბ.-ებზე საკარმიდამო ნაკვეთების 0,25-0,25 ჰა მიწის გამოყოფის შესახებ; გაუქმდა ხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების ¹22/6-104, 22/6-105 აქტები თ. და ო. ბ.-ებზე სოფ. ...-ში საკუთრების უფლებით, თითოეულზე 0,25 ჰა, მიწის ნაკვეთის გაცემის შესახებ; ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ...-ის თემის საკრებულოს მიწის სარეფორმო კომისიას დაევალა თ. და ო. ბ.-ებისათვის მიწის სარეფორმო ფონდიდან საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გამოყოფაზე მსჯელობა; ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის სახელმწიფო მიწის იჯარით გამცემ კომისიას დაევალა მოსარჩელეებზე სახელმწიფო მიწის იჯარით გამოყოფის საკითხის განხილვა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით საქართველოს უზენაეს სასამართლოში გაასაჩივრეს თ. და ო. ბ.-ებმა.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება უკანონოა და უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლით და კასატორებს უკანონოდ დააკისრა მტკიცების ტვირთი. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ განაცხადა, რომ ...-ის თემის საკრებულოს სარეფორმო კომისიის 2000წ. 18 მაისის ¹2 ოქმი კასატორებმა არ წარმოადგინეს, ვინაიდან ეს აქტი არ არსებობდა. კასატორები განმარტავენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ გააუქმა აღნიშნული აქტი, შესაბამისად, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი წინააღმდეგობაშია სამოტივაციო ნაწილთან. კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ იმსჯელა სოფ. ...-ის თემის საკრებულოს მიწის სარეფორმო კომისიის 2000წ. 18 მაისის ¹2 ოქმის თაობაზე, ვინაიდან მოსარჩელეები აღნიშნული დოკუმენტის არსებობის ფაქტზე არ დავობდნენ, ეს დოკუმენტი არავის გამოუთხოვია და არც შუამდგომლობა დაუყენებიათ მის გამოსათხოვად.

კასატორები განმარტავენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე ზ.-ებს არ გააჩნიათ საარსებო წყარო. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ საქმეში არსებული სპეციალისტთა კომისიის დასკვნის თანახმად ზ.-ებს საკუთრებაში აქვთ დიდი ოდენობით მიწის ნაკვეთები და შესაბამისად, გააჩნიათ საარსებო წყარო. კასატორთა განმარტებით, მოსარჩელეებს არ წარმოუდგენიათ არც ერთი მტკიცებულება სადავო მიწის ნაკვეთზე საიჯარო უფლებისა და ამ უფლების უკანონო შეზღუდვის შესახებ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები მიუთითებენ, რომ არ არის უარყოფილი საქმეში არსებული მტკიცებულებები და არ მოხდა მათი ობიექტური განხილვა. შესაბამისად, დარღვეულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 249-ე მუხლების მოთხოვნები და გამოტანილია უკანონო გადაწყვეტილება.

კასატორთა განცხადებით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე ზ.-ები არიან სადავო მიწის ნაკვეთის მოიჯარეები, ამავე დროს სასამართლომ ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალა ზ.-ებზე იჯარით მიწის გამოყოფა. შესაბამისად, არსებობს შეუსაბამობა გადაწყვეტილების სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილებს შორის.

კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ მათზე გაცემული მიწის ნაკვეთები არ არის გათვალისწინებული სარეფორმო ფონდში. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ საქმეში არსებობს აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს 1994წ. 25 თებერვლის ¹41 დადგენილება, რომლითაც დამტკიცდა საკარმიდამო ფონდი და დარეგულირდა მოქალაქეებზე მიწების გაცემის საკითხი. ეს საკითხები მოწესრიგებულია სარეფორმო კანონმდებლობით და სასამართლოს არა აქვს უფლება დააწესოს ახალი წესები.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-9 და მე-60 მუხლებით აღიარებული კასატორთა კანონიერი ნდობის უფლება, რისი წინაპირობაც მოცემულ შემთხვევაში რეალურად არსებობდა.

საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სკ-ს 572-ე მუხლი, 581-ე მუხლის მეორე ნაწილი და 592-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის თანახმადაც გაქირავებული ნივთის გასხვისება მესამე პირებზე დასაშვებია. კასატორები მიუთითებენ, რომ მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრის უფლება კანონით არ იყო შეზღუდული.

კასატორთა განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სკ-ს 160-ე, 161-ე, 185-ე და 593-ე მუხლები, ვინაიდან არ არსებობდა ამ ნორმათა გამოყენების საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორები ითხოვენ აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 6 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებასა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, მოუსმინა მხარეთა განმარტებებს, შეამოწმა საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვანამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ საქმის მასალებში არის ურთიერთგამომრიცხავი მტკიცებულებები სადავო მიწის ნაკვეთების არსებობასთან დაკავშირებით მიწის სარეფორმო ფონდში. კერძოდ, ხელვაჩაურის რაიონის გამგებლისადმი 2001წ. 5 თებერვალს მიწერილ წერილში ხელვაჩაურის რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს უფროსი მიუთითებდა, რომ სადავო მიწის ფართობი არ ირიცხებოდა მიწის სარეფორმო ფონდში, აგრეთვე, ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის 2001წ. 3 დეკემბრის ¹14 გადაწყვეტილების დასაბუთებით ნაწილში აღნიშნულია, რომ მოპასუხეებზე: თ. და ო. ბ.-ებზე გამოყოფილი მიწის ფართობი არ ირიცხებოდა მიწის სარეფორმო ფონდში. საქმეში არსებობს აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულებებიც, კერძოდ, აჭარის ა/რ მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2001წ. 25 მაისის ¹06./10 ბრძანებით გამოყოფილი კომისიის დასკვნა, რომლის თანახმადაც მოსარჩელე ზ.-ებსა და მოპასუხე ბ.-ებს შორის სადავო მიწის ფართობი აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს 1994წ. 25 თებერვლის ¹41 დადგენილებით ჩარიცხულია სარეზერვო ფონდში. გარდა ამისა, საქმეში არის 2001წ. 8 ნოემბერს აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელ დ. ა.-ესთან ჩატარებული კომისიის სხდომის ¹17/I ოქმი, რომელშიც აღნიშნულია, რომ სადავო მიწის ფართობი წარმოადგენდა 6 ჰა ციტრუსის ბაღს და ირიცხებოდა სარეზერვო ფონდში. აქედან 0,5 ჰა მიწის ფართობის სარეფორმო ფონდში ჩასარიცხად იმჟამად მასალები წარდგენილი იყო აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოში. იმავე ოქმში მითითებულია, რომ 1996 წლამდე დამტკიცებული სარეზერვო ფონდების გაცემა შეჩერდა აჭარის ა/რ მიწის რეფორმის რესპუბლიკური კომისიის 1997წ. 9 აგვისტოს ¹4 ოქმით, რომლითაც ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას დაევალა სარეზერვო ფონდის მოსახლეობაზე გადანაწილების შეჩერება დოკუმენტაციის არასრულყოფილების გამო, სათანადო დოკუმენტაციის მომზადება და ჩარიცხვა სარეფორმო ფონდში.

2001წ. 8 ნოემბრის ¹17/I ოქმით ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას დაევალა მასალების მომზადება სარეფორმო ფონდში წარსადგენად და აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოში დასამტკიცებლად.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და ფაქტობრივი გარემოებების ყოველმხრივ და სრულყოფილად განხილვის გარეშე მიიჩნია, რომ ო. და თ. ბ.-ებს საკუთრებაში გადაეცათ სახელმწიფო და არა სარეფორმო ფონდის მიწის ფართობი და ისე გამოიტანა გადაწყვეტილება. აღნიშნულით სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნები. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, მართალია, სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად სააპელაციო პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, მაგრამ კონკრეტულ შემთხვევაში კასატორმა საკასაციო საჩივარში წამოაყენა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, რის გამოც საკასაციო სასამართლომ სავალდებულოდ არ მიიჩნია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი, საქმეში არსებული მტკიცებულებები და ფაქტობრივი გარემოები.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ დარღვია სსკ-ს 248-ე მუხლის მოთხოვნა, რადგანაც მან ხელვაჩაურის რაიონის სოფ. ...-ის თემის საკრებულოსა და ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას დაავალა ისეთი საკითხების გადაწყვეტა, რისი მოთხოვნაც არ ჰქონდათ მოსარჩელეებსა და შეგებებული სარჩელის ავტორებს. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატის 2002წ. 6 ნოემბრის გადაწყვეტილების მე-5 აბზაცი, რომლითაც ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის სახელმწიფო მიწის იჯარით გამცემ კომისიას დაევალა მოსარჩელე ზ.-ებზე სახელმწიფო მიწის იჯარით გამოყოფის საკითხის განხილვა, ეწინააღმდეგება “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო მიწის იჯარით გაცემის წესის შესახებ" საქართველის პრეზიდენტის 1998წ. 2 აგვისტოს ¹446 ბრძანებულებისა და ამ ბრძანებულებით დამტკიცებული დებულების მოთხოვნებს, რადგანაც ამ დებულების III თავის მე-3 პუნქტის თანახმად ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს მიწა იჯარით გადაეცემათ მხოლოდ კონკურსის წესით.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ა" პუნქტისა და 394-ე მუხლის “ე" პუნქტის თანახმად არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ თავად ვერ გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, რადგანაც საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, რის გამოც საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. და ო. ბ.-ების საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს აჭარის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. სახელმწიფო ბაჟის მხარეთათვის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს მოცემულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.