3გ-ად-529-კ-02 18 აპრილი, 2003 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

ნ. ქადაგიძე,

გ. ქაჯაია

დავის საგანი: საბაჟო ტერმინალში დაკავებული ტვირთის განთავისუფლება; სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტვირთის გადაადგილება.

აღწერილობითი ნაწილი:

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონულ სასამართლოს სასარჩელო განცხადებით მიმართა ი. ბ-მა, რომლის საფუძველზეც მოითხოვა მოპასუხეს, საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონს, დავალებოდა საბაჟო ტერმინალი “ლ-ოს” პირველი საწყობის მერვე საკნიდან მისი კუთვნილი საქონლის გამოტანაზე ნებართვის გაცემა და საბაჟოს ტერმინალში საქონლის შენახვის ხარჯების ანაზღაურება.

მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე: 2001წ. 19 მაისს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს კონტრდაზვერვითი ოპერაციების სამსახურის თანამშრომლებმა დააკავეს და საბაჟო ტერმინალ “ლ-ში” მიიყვანეს “იკარუსის" მარკის ავტობუსი, სადაც სხვა მოქალაქეების საქონელთან ერთად იმყოფებოდა ი. ბ-ის კუთვნილი საყოფაცხოვრებო საქონელი (“ჟილეტის" ფირმის პროდუქცია). 2001წ. 22 მაისს მოკვლეული მასალები შემდგომი რეაგირებისათვის გადაეგზავნა საგანგებო ლეგიონის მოკვლევის სამმართველოს, რომლის თანამშრომლებმაც, ყოველგვარი კანონიერი საფუძვლისა და გადაწყვეტილების გარეშე, ავტომანქანა “იკარუსიდან" მოსარჩელის კუთვნილი საქონელი გადაიტანეს და დალუქეს საბაჟო ტერმინალი “ლ-ოს” პირველი საწყობის მე-8 საკანში.

თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 13 აგვისტოს დადგენილებით მოქალაქე ი. ბ-ის მიმართ შეწყდა ადმინისტრაციულ სამართლადარღვევაზე საქმის წარმოება. ამის შემდეგ მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას და მოითხოვა საბაჟოს ტერმინალიდან ტვირთის გამოხსნა, მაგრამ ვერც მათგან და ვერც საგანგებო ლეგიონის მეშვეობით ტვირთი ვერ დაიბრუნა.

მოპასუხემ-საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონმა წარმოდგენილ შესაგებელში მიუთითა, რომ საქონელი დააკავეს და დააყადაღეს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს კონტრდაზვერვითი სამსახურის თანამშრომლებმა. ვინაიდან იმ პერიოდისათვის დასადგენი იყო ტვირთის მფლობელი, საქონლის ღირებულება და სახეობა, ჩასატარებული იყო სასაქონლო ექსპერტიზა. ამის შემდეგ, თანახმად საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 ნაწილისა, ი. ბ-ს დაუდგინდა საჯარიმო სანქცია 18216,48 ლარის ოდენობით, მასალები კი ქვემდებარეობით, თანხის სახელმწიფო ბიუჯეტში მობილიზაციის მიზნით, გადაიგზავნა მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში. ამრიგად, საგანგებო ლეგიონმა ვერ შეასრულა თავისი მოვალეობა და ტვირთის შემდგომ განკარგვაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრა მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საგანგებო ლეგიონი ითხოვდა მისი, როგორც არასათანადო მოპასუხის, საქმის განხილვაში მონაწილეობისაგან განთავისუფლებას.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 7 ნოემბრის განჩინებით საგანგებო ლეგიონის შუამდგომლობა მისი არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. ამასთან, სასამართლომ იხელმძღვანელა რა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლით, საქმეში მე-3 პირად ჩართო ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექცია.

თბილისის გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ი. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონს, დაევალა ი. ბ-ისათვის საბაჟო ტერმინალ “ლ-ოს" პირველი საწყობის მე-8 საკნიდან კუთვნილი საქონლის _ “ჟილეტის" ფირმის 22770,60 ლარად ღირებული პროდუქცია განთავისუფლება.

მასვე დაეკისრა აღნიშნული საქონლის შენახვის ხარჯებისა და სასამართლო ხარჯების გადახდა.

რაიონული სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის მიერ სააპელაციო წესით გასაჩივრებულ იქნა თბილისის საოლქო სასამართლოში.

აპელანტს მიაჩნდა, რომ გლდანი-ნაძალადევის რაიონულმა სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მასალები _ სასამართლომ არ გაიზიარა თვით ი. ბ-ის ახსნა-განმარტება, რომელშიც იგი აღიარებს, რომ ამოძრავებდა მოგების მიღების მიზანი. მეწარმეთა კანონის კომენტარებში პირდაპირაა მითითებული ის გარემოება, რომ ქმედება შეიძლება განხორციელებული იყოს ერთჯერადად, მაგრამ თუ არსებობს მოგების მიღების მიზანი, ასეთი საქმიანობა უნდა ჩაითვალოს სამეწარმეო საქმიანობად.

ი. ბ-ის განცხადებით, მან შეიძინა 22770,60 ლარის პროდუქცია, რომელიც განკუთვნილი იყო ეკონომიკური საქმიანობისათვის, დაკავებულ იქნა დიდუბის ბაზრის მიმდებარე ტერიტორიაზე და განკუთვნილი იყო ეკონომიკური საქმიანობისათვის. საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 პუნქტით ეკონომიკური საქმიანობისთვის შეძენილი ან მიწოდებული მატერიალური ფასეულობების, ან საქონლის მკაცრი აღრიცხვის სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტრასპორტირებისას, გადასახადის გადამხდელს ჯარიმის სახით გადახდება მკაცრი აღრიცხვის სასაქონლო ზედნადების გარეშე არსებული მატერიალური ფასეულობებისა და საქონლის ღირებულება საბაზრო ფასით. ი. ბ-ს ტვირთის ტრანსპორტირებისას არ გააჩნდა მკაცრი აღრიცხვის სასაქონლო ზედნადები, რაც კანონის დარღვევაა. აპელანტს მიაჩნდა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო მოსარჩელეს მიიჩნევდა არამეწარმედ, საგადასახადო კოდექსის 26.2 მუხლის თანახმად, ფიზიკური პირის მიერ რეგისტრაციის გარეშე სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელება არ ითვლება დაბეგვრის მიზნით ამ ფიზიკური პირის მეწარმედ არცნობის საფუძვლად. მოცემული მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ი. ბ-ს ტვირთის ტრანსპორტირებისას თან უნდა ჰქონოდა საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული დოკუმენტაცია, კერძოდ _ სასაქონლო ზედნადები. აპელანტი საგადასახადო კოდექსის მე-7, მე-8, 223.5 მუხლებზე დაყრდნობით თვლიდა, რომ ეკონომიკური საქმიანობის წარმოებისათვის აუცილებელია მხოლოდ მოგების მიღების სურვილი, ხოლო სამეწარმეო საქმიანობის წარმოებისათვის სხვა გარემოებებთან ერთად _ არაერთჯერადობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოქმედება ჩათვლილი უნდა ყოფილიყო ეკონომიკურ საქმიანობად და დაქვემდებარებოდა დაბეგვრას.

აპელანტი მოითხოვდა გლდანი-ნაძალადევის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 16 ნოემბრის გადაწყვეტილების გაუქმებას და მოსარჩელე ი. ბ-ზე 18216,48 ლარის საჯარიმო თანხის დაკისრების თაობაზე მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2001წ. 10 ივლისს შედგენილი აქტის კანონიერად ცნობას.

სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის, ი. ბ-ის, წარმომადგენელმა არ ცნო აპელაცია და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

მესამე პირმა _ თბილისის კრწანისი-მთაწმინდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის წარმომადგენელმა აპელაციას მხარი არ დაუჭირა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახდო საქმეთა სააპელციო პალატის 2002წ. 22 ივლისის განჩინებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლობის გამო არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად იქნა დატოვებული 2001წ. 16 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგანგებო ლეგიონს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის _ 759 ლარის, გადახდა.

ფინანსთა სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის მიერ საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრებულ იქნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.

კასატორს მიაჩნდა, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გამოტანილია კანონის დარღვევით.

მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია ი. ბ-ის მიერ განხორციელებული ოპერაცია ეკონომიკურ საქმიანობად, არ დააკმაყოფილა საგანგებო ლეგიონის სააპელაციო საჩივარი იმ მოტივით, რომ ი. ბ-ი არ წარმოადგენდა საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 ნაწილით მოწესრიგებული ურთიერთობის სუბიექტს, ვინაიდან იგი არ იყო რეგისტრირებული საგადასახადო ორგანოებში გადასახადების გადამხდელად და საგადასახადო კოდექსის 219-ე მუხლის მე-3 ნაწილით ათდღიან ვადაში უფლება ჰქონდა მიეღო საიდენტიფიკაციო ნომერი.

კასატორი მიიჩნევდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ, ნაცვლად საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 ნაწილისა, გამოიყენა ამავე კოდექსის მე-6 ნაწილი, რითაც უხეშად დაარღვია საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნები. აღნიშულზე მითითებით კასატორი ითხოვდა თბილისის საოლქო სასამართლოს 2002წ. 22 ივლისის განჩინების გაუქმებას.

მოწინააღმდეგე მხარისა და მესამე პირის წარმომადგენლებმა საკასაციო საჩიავრი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ კასატორისათვის იმთავითვე ცნობილი იყო ის გარემოება, რომ აქტი, რომლითაც ი. ბ-ს დაეკისრა საჯარიმო თანხის გადახდევინება, გაუქმებული იყო და, ამდენად, ტვირთი მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში კასატორის მიერ დაკავებული იყო შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რის გამოც ითხოვდნენ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 22 ივლისის განჩინების ძალაში დატოვებას.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო რა საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს, მოუსმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებებსა და გააანალიზა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილებული უნდა იქნეს ნაწილობრივ, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 22 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ი. ბ-ის კუთვნილი, 22770,60 ლარის ღირებულების საქონელი დააკავეს და შეიტანეს საბაჟო ტერმინალ “ლ-ოს" პირველ საწყობში.

ტვირთის დაკავებას საფუძვლად დაედო საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 ნაწილის მოთხოვნა, რომლის შესაბამისად, მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ 2001წ. 10 ივლისს შედგენილ იქნა აქტი და ი. ბ-ს, საქონლის მკაცრი აღრიცხვის სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტრანსპორტირებისათვის, ჯარიმის სახით დაეკისრა 18216,48 ლარის გადახდა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას ი. ბ-ის მიმართ საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 ნაწილის გამოყენების დაუშვებლობის თაობაზე იმ მოტივით, რომ ი. ბ-ი არ წარმოადგენს აღნიშნული ნორმით მოწესრიგებული ურთიერთობის სუბიექტს, ჯარიმის დაკისრების მომენტისათვის იგი არ იყო “გადასახადის გადამხდელი", ხოლო საგადასახადო კოდექსის 223-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ჯარიმის დაკისრების სუბიექტს წარმოადგენს მხოლოდ გადასახადის გადამხდელი.

საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს მითითებული მუხლის დეფინიციაზე, რომლის შესაბამისადაც, ეკონომიკური საქმიანობისათვის შეძენილი ან მოწოდებული მატერიალური ფასეულობის ან საქონლის მკაცრი აღრიცხვის სასაქონლო ზედნადების გარეშე ტრანსპორტირებისას, გადასახადის გადამხდელს ჯარიმის სახით გადახდება მკაცრი აღრიცხვის სასაქონლო ზედნადების გარეშე არსებული მატერიალური ფასეულობისა და საქონლის ღირებულება საბაზრო ფასებით.

ამდენად, დაჯარიმების საფუძველს კანონმდებელი პირდაპირ და უშუალოდ უკავშირებს “ეკონომიკურ საქმიანობას".

საგადასახადო კოდექსის მე-7 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეკონომიკურ საქმიანობად ითვლება ნებისმიერი მართლზომიერი საქმიანობა, რომელიც წარიმართება მოგების, შემოსავლის ან კომპენსაციის მისაღებად, მიუხედავად ასეთი საქმიანობის შედეგებისა. ხოლო ამავე კოდექსის მე-8 მუხლის შესაბამისად, ეკონომიკური საქმიანობა შეიძლება იყოს როგორც სამეწარმეო, ისე _ არასამეწარმეო ხასიათის.

ამდენად, აღნიშნული მუხლების პრინციპებიდან გამომდინარე, პირი შესაძლოა საერთოდ არ ექვემდებარებოდეს საგადასახადო ორგანოებში გადასახადის გადამხდელად აღრიცხვას, მაგრამ აღნიშული არ ნიშნავს იმას, რომ ის არ ეწევა ეკონომიკურ საქმიანობას (მაგ. არასამეწარმეო ხასიათის საქმიანობა) და მის მიერ განხორციელებული ქმდება არ ექცევა გარკვეული კონტროლის ქვეშ.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საგადასახადო კოდექსის 223.5 მუხლის თანახმად, დასჯადია თავად ეკონომიკური საქმიანობის მიზნით საქონლის მკაცრი სასაქონლო ზედნადების გარეშე გადაადგილება და არა გადასახადის გადაუხდელობა ან გადასახადისაგან თავის არიდება, რის გამოც, მითითებული მუხლის განმარტებისას გამოყენებული ვერ იქნება ის ზოგადი ნორმები, რომელიც უკავშირდება გადასახადის გადამხდელის აღრიცხვაზე აყვანისა თუ საიდენტიფიკაციო კოდის მინიჭებას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოტივაციას სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლებთან დაკავშირებით, თუმცა, მიიჩნევს, რომ სარჩელი საფუძვლიანია და დაკმაყოფილებული უნდა იქნეს შემდეგი მოსაზრების გამო:

ი. ბ-ისათვის, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 223.5 მუხლის შესაბამისად, ჯარიმის დაკისრებისა და მისი საქონლის დაყადაღების საფუძველს წარმოადგენდა მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 10 ივლისის აქტი.

როგორც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებითა და თავად კასატორის განმარტებით დასტურდება, 2001წ. 10 ივლისიდან ზემოაღნიშული აქტი გაუქმებულ იქნა იმავე ორგანოს მიერ, რომელმაც აღნიშნული აქტი მიიღო, ხოლო აქტში მითითებული ჯარიმა _ 18216 ლარი _ გაუქმდა საგადასახადო კოდექსის მოთხოვნათა შეუსაბამობის მოტივით.

საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის მოთხოვნას სააპელაციო სასამართლოში წარმოადგენდა სასამართლოს მხრიდან ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის 2001წ. 10 ივლისის აქტის კანონიერად ცნობა, ე.ი. კანონიერად ცნობა იმ აქტისა, რომელიც კანონშეუსაბამობის მოტივით, თავად საგადასახადო ორგანოების მიერვე იქნა გაუქმებული.

საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ დაუშვებელია გაუქმებული აქტის კანონიერებაზე საუბარი, სანამ ძალაშია ის აქტი, რომლის საფუძველზეც ეს უკანასკნელი იქნა გაუქმებული.

იმის გათვალისწინებით, რომ არ არსებობს ტვირთის დაკავების სამართლებრივი საფუძველი, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ი. ბ-ის კუთვნილი ტვირთი ექვემდებარება უპირობო დაბრუნებას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგანგებო ლეგიონის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 22 ივლისის განჩინება და საქმეზე მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ი. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. დაევალოს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგანგებო ლეგიონს, შენახვის ხარჯების გარეშე, დაუბრუნოს საბაჟო ტერმინალი “ლ-ოს" I საწყობის მე-8 საკნიდან ი. ბ-ს კუთვნილი, 22770,60 ლარის ღირებულების საქონელი;

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.