გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

¹3გ/ად-544-კ-02 30 მაისი, 2003 წ. ქ. .თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. კობერიძე (თავმჯდომარე),

გ. ქაჯაია,

ნ. ქადაგიძე

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტის არამართლზომიერად ცნობა, მიწის ფართობზე საკუთრების უფლების მინიჭება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2002წ. 29 ოქტომბერს სპს “კ-ი და კომპანია”-მ სარჩელით მიმართა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველოს მიწაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე უარის თქმის გადაწყვეტილების არამართლზომიერად ცნობა და სპს-ის სარგებლობაში არსებული 4583 კმ ფართობის მიწის ნაკვეთზე კერძო საკუთრების უფლების მინიჭება.

რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სპს-ის “კ-ი და კომპანიის” სარჩელი დაკმაყოფილდა. არამართლზომიერად იქნა ცნობილი ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველოს გადაწყვეტილება სპს “კ-ი და კომპანიის” სარგებლობაში მყოფ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ. “ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ” 1998წ. 28 ოქტომბრის კანონის თანახმად მოსარჩელეს მის სარგებლობაში მყოფ 4583 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მიენიჭა კერძო საუთრების პირველადი რეგისტრაციის ფორმით ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველოში რეგისტრაციის უფლება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველომ თბილისის საოლქო სასამართლოში და მოითხოვა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების გამოტანა, ხოლო საქმის განხილვისას მოთხოვნა შეცვალა და ითხოვა საქმის დაბრუნება რუსთავის საქალაქო სასამართლოში ხელახლა განხილვისათვის.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 5 ნოემბრის განჩინებით ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველოს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა: გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით სპს “კ-ი და კომპანია”-ს სარჩელი შეტანილია სასამართლოში მისი დირექტორის ა. კ-ის მიერ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსამზადებელ და მთავარ სხდომაზე მონაწილეობას იღებდა რ. ე-ე, მაშინ, როდესაც საქმეში არ მოიპოვება არანაირი დამადასტურებელი საბუთი იმის შესახებ, რომ ამ პიროვნებას გააჩნია კანონის შესაბამისად გაცემული და გაფორმებული მინდობილობა სპს “კ-ი და კომპანიას” წარმომადგენლობის უფლებამოსილების შესახებ. რაიონული სასამართლოს არცერთ განჩინებაში და სხდომის ოქმებში არ მოიპოვება ცნობა იმის შესახებ, რომ მის მიერ შემოწმებულ იქნა რ. ე-ის, როგორც წარომადგენლის უფლებამოსილება, თუმცა ამ პროცედურის შესრულება გათვალისწინებულია სსკ-ის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.

თავად მოსარჩელე – გ. კ-ი 2001წ. 24 დეკემბრის სასამართლო სხდომაზე გამოძახებული არ ყოფილა.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26¹-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით განიხილა საქმე, რადგან სახეზე არ იყო მხარის, კერძოდ მოპასუხის ხელმეორედ არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობის შემთხვევა და მის დაუსწრებლად არ უნდა გამოეტანა გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, შეილახა მხარის (მოპასუხის) უფლება _ იცოდეს სასამართლო სხდომის შესახებ და მონაწილეობა მიიღოს მისი საქმის განხილვაში. მართალია, მხარეს უფლება აქვს უარი თქვას თავის საპროცესო უფლებების რეალიზაციაზე, მაგრამ ამ უფლების რეალიზაციისათვის მისთვის შესაძლებლობის მიცემა არის სასამართლოს მოვალეობა. ამიტომ, სასამართლომ უნდა შეატყობინოს მხარეებს სასამართლო სხდომის დანიშვნის შესახებ სსკ-ს 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით. აღნიშნული გარემოება სსკ-ს 394-ე მუხლის “ბ” პუნქტის თანახმად სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმე განიხილა ისე, რომ საქმეში არ მონაწილეობდა მოსარჩელე, ხოლო მის წარმომადგენელს არ გააჩნდა სათანადო უფლებამოსილება, მოპასუხე კი კანონით დადგენილი წესით არ იყო მოწვეული სასამართლო სხდომაზე, ე.ი. საქმე განიხილა და გადაწყვეტილება მიიღო ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-13, 26¹-ე მუხლების, საქართველოს სსკ-ის 79-ე, 80-ე, 83-ე, 98-ე, 70-78-ე, 394-ე მუხლის “ბ” პუნქტის მოთხოვნათა უხეში დარღვევებით.

სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას სსკ-ს 106-ე მუხლით “ხელმძღვანელობის” ნაწილში, რადგან ამ ნორმის გამოყენების საფუძველს გადაწყვეტილება არ მიუთითებს. კერძოდ, გაურკვეველია რა ჩათვალა სასამართლომ “უდავო ფაქტებად”. “პრეზუმპფიებად”, “საყოველთაოდ ცნობილ ფაქტებად” და “პრეიუდიციალურად დადგენილ ფაქტებად”. ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ გადაწყვეტილების დასაბუთება არასრულია და მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად ასევე გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველს წარმოადგენს.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან სააპელაციო წესით საქმის განხილვისას აპელანტის წარმომადგენლებმა სადავო გახადეს მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სარჩელზე დართული გენგეგმის ქსერო ასლში აღნიშნული წითელი ხაზების, ფართობის და სხვა ციფრობრივი მონაცემები და განმარტეს, რომ ასეთი მონაცემები გენგეგმის ორიგინალზე არ არსებობს, ამავე დროს, ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველოსა და არქიტექტორს შორის არსებობს ავტოსადგომით მოწყობისა და ტერიტორიით სარგებლობის საკითხებთან დაკავშირებით განსხვავებული აზრი და შესაბამისად იკვეთება ორივე უწყების ინტერესი განსახილველ დავასთან მიმართებაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უნდა იმსჯელოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-16 მუხლის თანახმად საქმეში მესამე პირად არქიტექტურის სამსახურის ჩაბმის თაობაზე.

სააპელაციო სასამართლოს აზრით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა გაერკვია საკითხი, წარმოადგენდა თუ არა სადავო საგანი სატრანსპორტო მაგისტრალებით დაკავებულ და სანიტარულ-ტექნიკურ ზონას მიკუთვნებულ მიწას. ეს აღნიშნული იყო სარჩელშიც და ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველოს 2001წ. 24 ოქტომბრის წერილში, ამ საკითხის გარკვევა შესაძლებელია მხოლოდ სპეციალისტთა დაკითხვით ან სათანადო ექსპერტიზის ჩატარებით და მიღებული დასკვნა საშუალებას მისცემს სასამართლოს ობიექტურად შეაფასოს საქმის ვითარება.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სპს “კ-ი და კომპანიის” დირექტორმა ა. კ-მა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში და მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 5 ნოემბრის განჩინების გაუქმება და რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2001წ. 24 დეკემბრის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის აზრით, სსკ-ს 393-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად “საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნება გამოტანილი”. თუ ასეთ საპროცესო დარღვევებს ჰქონდა ადგილი, მათ შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება არ იქნა გამოტანილი, საპროცესო ხარვეზები გამოსწორდა სააპელაციო პალატაში, პროცესს ესწრებოდა მოსარჩელეც, ხოლო აპელანტს არავითარი ახალი მტკიცებულებები და მოსაზრებები, გარდა საქმეში არსებული შეპასუხებისა, არ წარუდგენია.

ასევე არავითარი ზეგავლენა გადაწყვეტილების სისწორეზე არ მოუხდენია იმ გარემოებას, რომ სარეზოლუციო ნაწილში მოსამართლემ “იხელმძღვანელა” სსკ-ს 106-ე მუხლით, რადგანაც სამოტივაციო ნაწილში მოსამართლეს არ უცდია იმისი დასაბუთება რას თვლის “უდაო ფაქტებად” და ა.შ. და არ გაუკეთებია დასკვნა, რომ რომელიმე მტკიცებულებას აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა.

კასატორის აზრით რაიონული სასამართლოს მიერ საქმე გამოკვლეულია სრულიად, გადაწყვეტილება საკმაოდ დასაბუთებულია, სააპელაციო პალატის სხდომაზეც სრულიად იქნა შემოწმებული და დადასტურდა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები, მაგრამ სააპელაციო პალატამ გამოიტანა არასწორი დასკვნა და იხელმძღვანელა იმ კანონებით, რომლებითაც არ უნდა ეხელმძღვანელა.

რაც შეეხება პალატის მოსაზრებას, რომ თითქოს არსებობს ისეთი ხარვეზები, რომლის შევსება შეუძლებელია საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას, კერძოდ, გენგეგმის დედნის გამოთხოვის, არქიტექტორის და ლინგვისტიკის სპეციალისტების მოწვევის და ადგილის დათვალიერების გარეშე, რომელიც შესაძლოა აუცილებელი გახდეს, კასატორი მიიჩნევს, რომ არავითარ სირთულეს არ წარმოადგენდა აღნიშნული ხარვეზების შევსება საქმის სააპელაციო წესით განხილვისას.

მოწინააღმდეგე მხარის წარმომაგენელი არ დაეთანხმა საკასაციო საჩივარს და ითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო გაცნო საქმის მასალებს, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობა და მიიჩნევს, რომ სპს “კ-ი და კომპანიის” დირექტორის ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 5 ნოემბრის განჩინება გაუქმდეს და საქმე ხელახალი არსებითად განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ს 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად თუ:

ა) ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს;

ბ) გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილებით არასწორად ეთქვა უარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების თაობაზე შეტანილი საჩივრის დაშვებაზე;

გ) გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეეხება მხოლოდ სარჩელის დასაშვებობას;

დ) გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არასწორად გამოტანილი განმეორებითი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებაა.

ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად კი, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ რაიონულმა სასამართლომ საქმე განიხილა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26^1-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, მოპასუხის ქ. რუსთავის მიწის მართვის სამმართველოს წარმომადგენლის დასწრების გარეშე, მაგრამ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული არ წარმოადგენდა დამაბრკოლებელ გარემოებას სააპელაციო სასამართლოსათვის არსებითად განეხილა საქმე და მიეღო გადაწყვეტილება. სსკ-ს 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, ხოლო ზემოხსენებული 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლომ თვითონ უნდა განიხილოს საქმე, თუ საქმეში არსებული მტკიცებულებები და ფაქტობრივი გარემოებები აღნიშნულის შესაძლებლობას იძლევა და არ არსებობს ისეთი გარემოება, რომლის მოპოვება ან შეფასება სააპელაციო სასამართლოს არ შეუძლია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატა უფლებამოსილია თავად შეისწავლოს და სათანადო შეფასება მისცეს საქმეში არსებული ფაქტობრივ გარემოებებს და საქმის სრულყოფილად განხილვის მიზნით, საჭიროების შემთხვევაში საქმეში მესამე პირად ჩააბას არქიტექტურის სამსახური.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ 385-ე მუხლის პირველი ნაწილი მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა იქნეს გამოყენებული გამონაკლისის სახით, როდესაც დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე საქმის არსებითად განხილვა და გადაწყვეტილების გამოტანა მხოლოდ რაიონულ სასამართლოშია შესაძლებელი, მოცემულ შემთხვევაში კი, საკასაციო პალატის აზრით, არ არსებობს რაიმე განსაკუთრებული გარემოება, რასაც შეეძლო დაებრკოლებინა აღნიშნული საქმის სააპელაციო სასამართლოს მიერ განხილვა.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 5 ნოემბრის განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე არსებითად ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე პალატას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორის სპს “კ-ი და კომპანია” დირექტორის ა. კ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 5 ნოემბრის განჩინება და საქმე არსებითად ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს ამავე სასამართლოს;

3. სახელმწიფო ბაჟის მხარეთათვის დაკისრების საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანისას;

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.