¹ 3გ-ად-135-კ-02 29 ნოემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. სხირტლაძე,

მ. ვაჩაძე

დავის საგანი: ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციისა და ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისათვის 610127 ლარის გადახდის დაკისრება.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს “ი.-მ" 23.08.01წ. სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა ზედმეტად გადახდილი გადასახადის თანხის _ 130986 ლარის დაბრუნება, მიუღებელი შემოსავლისათვის ზიანის ანაზღაურება 430000 ლარის ოდენობით. შპს “ი.-ის" 22.11.01წ. დაზუსტებულ სარჩელში მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ 1999წ. ოქტომბრის თვეში შპს “ი.-მ" შეიძინა “ისკრა-2000" ტიპის სატელეფონო სადგური. შეძენილ ძირითად საშუალებაზე დამატებული ღირებულების გადასახადის სახით გადახდილ იქნა 153786 ლარი, რამაც ასახვა ჰპოვა იმავეწ. ნოემბრის საგადასახადი დეკლარაციაში. მიუხედავად არაერთი ზეპირი და წერილობითი მიმართვისა, ზედმეტად გადახდილი თანხები არ იქნა დაბრუნებული. მოსარჩელე საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით აღნიშნავნდა, რომ საგადასახადო დავალიანება შპს “ი.-ის” მიმართ შეადგენს 167.000 ლარს (გადაუხდელი თანხის 0,15% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე (730 დღე). ამ პერიოდში ლარის დოლარის კურსთან სხვაობამ გამოიწვია 6.517 ლარის ზარალი. მოსარჩელე უთითებდა აგრეთვე, რომ თანხის უქონლობის გამო შპს “ი.-მ" ვერ მიიღო 01.09.99წ. გაფორმებული კონტრაქტით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულება, რის გამოც მოსარჩელე დაჯარიმდა 37500 ლარით. მას მოესპო 01.09.99წ. კონტრაქტის განხორციელების შედეგად დამატებით 500 აბონენტის ქსელში ჩართვა, შემოსავლების სახით 200000 ლარის მიღების, სააბონენტო და წუთობრივი შემოსავლის სახით 16500 ლარის მიღების, საქალაქო და საერთაშორისო საუბრებიდან საშუალოდ ერთი აბონენტიდან 5 ლარის შემოსავლის 60000 ლარის მიღების შესაძლებლობა (500X5=2500X24თვე=60000). სსკ-ს 411-ე მუხლის საფუძველზე მოსარჩელემ მოითხოვა მიუღებელი შემოსავლის სახით მოპასუხისათვის შპს “ი.-ის" სასარგებლოდ 276500 ლარის ანაზღაურება, 149.063 ლარის დაბრუნება, აგრეთვე ჯარიმით და კურსთა შორის სხვაობით გამოწვეული ზარალის _ 44.017,5 ლარის, ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ყოველი ვადაგადაცილებული (730) დღისათვის 0,15%, ანუ 167000 ლარის, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1000 ლარის, სამართლებრივი მომსახურების ხარჯების _ 5000 ლარის ანაზღაურება, რაც მთლიანობაში შეადგენდა 642580,5 ლარს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს კოლეგიის 01.02.01წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ საქმის განხილვის შედეგად დადგენილად ცნო შემდეგი: 01.12.97წ. ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში რეგისტრაციაში გატარდა შპს “ი.-ი" _ იურიდიული მისამართი: ქ. თბილისი, ...-ის ქ.¹95. შპს “ი.-ი" დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციაში გატარდა 08.04.98წ., მას მიენიჭა დღგ-ს გადამხდელთა სერტიფიკატი _ ¹00600, რეგისტრაცია ძალაში შევიდა 1998 წ. პირველი მაისიდან. 11.10.99წ. შპს “ი.-ის" პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით შეიცვალა საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი პარტნიორი და საზოგადოების მისამართი (ქ. ზუგდიდი, ...-ს ქ. ¹5ა), ცვლილება 01.11.99წ. არის რეგისტრირებული დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონულ სასამართლოში. 22.10.99წ. და 03.11.99წ. შპს “ი.-მა" საქართველოს საბაჟოს გავლით სლოვენიიდან შემოიტანა კრედიტით შეძენილი “ისკრა-2000" ტიპის სატელეფონო სადგური, ამავეწ. ნოემბრის თვეში შპს “ი.-მ" ძირითადი საშუალებების შეძენაზე გადაიხადა დღგ 153786 ლარი. საზოგადოების დირექტორმა 1999წ. ნოემბრის თვის საგადასახადო პერიოდისათვის დამატებული ღირებულების გადასახადის დეკლარაცია 15.12.99წ. წარადგინა ზუგდიდის საგადასახადო ინსპექციაში, სადაც დაფიქსირდა საგადასახადო კრედიტი 153623,87 ლარის ოდენობით.

კოლეგიამ მიიჩნია, რომ შპს “ი.-ი" ნებაყოფლობითი რეგისტრაციის შემდეგ დღგ-ს გადამხდელად ითვლება 1998წ. პირველი მაისიდან. მას არ მიუმართავს რეგისტრაციის გაუქმების მოთხოვნით საგადასახადო ინსპექციისათვის, შპს არ ამოღებულა დღგ-ს გადამხდელთა რეგისტრაციიდან, შესაბამისად დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაცია არ შეიძლება ჩაითვალოს გაუქმებულად. საქმეზე წარმოდგენილი შპს “ი.-ის" საბაჟო დეკლარაციებით და დღგ-ის ყოველთვიური დეკლარაციებით დადგენილია, რომ შპს “ი.-მ" ნამდვილად გადაიხადა დღგ-ს გადასახადი 153786 ლარის ოდენობით. შემდგომ საანგარიშო პერიოდისათვის ზუგდიდის საგადასახადო ინსპექციამ გადახდილი დღგ-ს თანხიდან მოახდინა შპს “ი.-ის" სხვადასხვა დავალიანებათა ჩათვლა, რის შედეგადაც საბოლოოდ დასაბრუნებელი დარჩა 116610 ლარი. კოლეგიამ მიუთითა, რომ საგადასახადო კოდექსის 118-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და 240-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის “გ" ქვეპუნქტის თანახმად შპს “ი.-ის" მიერ გადახდილი დღგ 116610 ლარის ოდენობით ექვემდებარება უპირობო დაბრუნებას. კოლეგიამ მიუთითა აგრეთვე, რომ შპს “ი.-ის" და “ს.-ს" შორის 01.09.99წ. ხელშეკრულების შესრულების შემთხვევაში მოსარჩელეს მიეცემოდა შესაძლებლობა დაედგა 500 ტელეფონი (თითოეულის დადგმის ფასი 400 ლარი) და მიეღო შემოსავალი 200000 ლარის ოდენობით, თითოეული ტელეფონიდან დამატებითი სააბონენტი გადასახადის სახით ყოველთვიურად მიღებული იქნებოდა სააბონენტო თანხა 3 ლარისა და საქალაქთაშორისო და საერთაშორისო საუბრებისათვვის _ 5 ლარის ოდენობით, მთლიანობაში მინიმალური თანხა შეადგენდა 76000 ლარს. სკ-ს 411-ე მუხლის თანახმად ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვის. ამდენად, კოლეგიამ გაიზიარა სარჩელი იმ ნაწილში, რომელიც მოპასუხისათვის მიუღებელი შემოსავლის _ 276500 ლარის დაკისრებას შეეხებოდა.

საოლქო სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ საგადასახადო ინსპექციას საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად უნდა გადახდეს საურავი თითოეულ დღეზე 0,15%, ვინაიდან 252-ე მუხლის 1 ნაწილი ვრცელდება მხოლოდ გადასახადის გადამხდელ იურიდიულ ან ფიზიკურ პირზე. კოლეგიამ საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-7 ნაწილისა და სკ-ს 389-ე მუხლის საფუძველზე არ დააკმაყოფილა აგრეთვე აშშ დოლართან ლარის კურსის სხვაობისათვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. ზემოაღნიშულიდან გამომდინარე, შპს “ი.-ის" სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, საგადასახადო დეპარტამენტს და ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას შპს “ი.-ის” სასარგებლოდ დაეკისრა 116610 ლარის ოდენობით ზედმეტად გადახდილი გადასახადის დაბრუნენება, აგრეთვე მიუღებელი შემოსავალი 276500 ლარის ოდენობით. მოპასუხეებს დაეკისრათ აგრეთვე სახელმწიფო ბაჟი 5000 ლარის და მოსარჩელის მიერ გაწეული სასამართლო ხარჯების 6000 ლარის გადახდა. კოლეგიამ უარი თქვა სარჩელის დანარჩენი ნაწილის დაკმაყოფილებაზე.

საოლქო სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ. კასატორი აღნიშნავს, რომ შპს “ი.-ის" 11.12.97წ. აღრიცხვაზე იყო დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში,აღნიშნულის თაობაზე არ იძებნება არც იურიდიული და არც დაბეგვრის მასალები, შპს “ი.-ს” ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება არ უწარმოებია. საოლქო სასამართლო კოლეგია ყოველგვარი განხილვის გარეშე დაეყრდნო მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის წერილს, რომელიც საპროცესო ნორმების მოთხოვნათა დარღვევით მიიღო მტკიცებულებად. კასატორი აღნიშნავს აგრეთვე, რომ ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ დაარღვია მეწარმის საგადასახადო აღრიცხვაზე აყვანის მოთხოვნები და 15.12.99წ., დაბეგვრის საქმის წარდგენის გარეშე, აიყვანა აღრიცხვაზე შპს “ი.-ი", იმავე დღეს გასცა დღგს-ს სერტიფიკატი და იმავე დღეს მიიღო დღგ-ს გადახდის გაანგარიშების დეკლარაცია სახელმწიფო ბიუჯეტიდან 153,8 ათასი ლარის დაბრუნებაზე. კასატორი უსაფუძვლოდ თვლის მიუღებელი შემოსავლის სახით 276500 ლარის ანაზღაურების დაკმაყოფილებას და აღნიშნავს, რომ “ს.-თან” 01.09.99წ. დადებული ხელშეკრულების მე-2 პუნქტი ითვალისწინებდა საჯარიმო სანქციების გამოყენებას იმ პერიოდში, როდესაც არ არსებობდა სამუშაოების წარმოების პროექტი და არ იყო ჩამოტანილი დანადგარები. ხელშეკრულებაში მითითებული მისამართი საზოგადოების იურიდიულ მისამართად გაფორმდა 11.10.99წ. პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით და დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 01.11.99წ. დადგენილებით, რის გამოც ხელშეკრულება მისგან გამომდინარე შედეგებით ბათილია. ზემოაღნიშნულდან გამომდინარე, კასატორი ითხოვს საოლქო სასამართლო კოლეგიის 01.02.02წ. პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების გაუქმებას, საქმის ხელახალი განხილვისათვის დაბრუნებას საოლქო სასამართლოს კოლეგიის სხვა შემადგენლობისათვის.

საოლქო სასამართლოს კოლეგიის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა აგრეთვე ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ. კასატორი დეპარტამენტის საკასაციო საჩივრის ანალოგიური მოტივაციით ითხოვს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებას და საქმის ხელახალი განხილვისათვის კოლეგიის სხვა შემადგენლობისათვის დაბრუნებას. მოწინააღმდეგე მხარემ საკასაციო საჩივრები მიიჩნია უსაფუძვლოდ და აღნიშნა, რომ შპს “ი.-ი" ნებაყოფლობითი რეგისტრაციის შემდეგ დღგ-ს გადამხდელად ითვლება 1998წ. მაისიდან, მასზე გაცემულია სეტიფიკატი ¹006000 და მინიჭებული აქვს სარეგისტრაციო კოდი ¹202926076. ზუგდიდის საგადასახადო ინსპექციის მიერ თანხის დაბრუნებაზე ვალდებულების აღება და 10.10.2000წ. შესაბამისი წერილის გაცემა ადასტურებს კასატორების ვალდებულებას შპს “ი.-ის" მიმართ. საგადასახადო კოდექსის 118.2, 240-ე მუხლის “გ" ქვეპუნქტის მოთხოვნათა მიუხედავად, ზედმეტად გადახდილი თანხა არ დაუბრუნდა შპს “ი.-ს", საგადასახადო ინსპექცია ორწლინახევრის განმავლობაში უკანონოდ ფლობს და განაგებს შპს-ს კუთვნილ თანხას. საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის მიხედვით, თანხის დადგენილ დროში გადაუხდელობის შემთხვევაში გადამხდელი ვალდებულია გადაიხადოს ვადაზე გადაუხდელი თანხის 0,15% ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. მიუღებელი შემოსავლის სახით 276500 ლარის მოთხოვნის დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებით მოწინააღმდეგე მხარემ აღნიშნა, რომ შპს “ი.-მა" ვერ მიიღო 01.09.99წ. კონტრაქტით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულება თანხების უქონლობის გამო, რის შედეგადაც იგი დაჯარიმდა 37.500 ლარით. კონტრაქტის შესრულებით შპს “ი.-ს" მიეცემოდა ქსელში 500 აბონენტის ჩართვის შესაძლებლობა, რაც უზრუნველყოფდა 500 ტელეფონის დადგმას. იმის გათვალისწინებით, რომ ერთი ტელეფონის დადგმის ღირებულება 400 ლარს შეადგენს, შპს “ი.-ი" შემოსავლის სახით მიიღებდა 200000 ლარს, ყოველი ტელეფონიდან ყოვლთვიურად სააბონენტო შემოსავლის სახით მიიღებდა 16500 ლარის შემოსავალს. გარდა ამისა, საქალაქთაშორისო და საერთაშორისო საუბრებიდან საშუალოდ თითოეული აბონენტიდან მიიღებდა 5 ლარს, შესაბამისიდ საგადასახადო სამსახურის არამართლზომიერი ქმედების შედეგად შპს “ი.-მა" ხელიდან გაუშვა 276500 ლარის მიღების შესაძლებლობა (500 ტელეფონი X 5ლარი = 2500 ლარი X 24 თვე = 60000 ლარი + 16.500 ლარი = 276500ლ). სამონტაჟო სამუშაოების შესრულების შესახებ 01.09.99წ ხელშეკრულებაში მითითებულ მისამართთან დაკავშირებით მოწინააღმდეგე მხარე აღნიშნავს, რომ შპს “ი.-ის" კონტრაქტით გათვალისწინებული კაბელების დამონტაჟება ესაჭიროებოდა ქ. ზუგდიდში და არა სხვა მისამართზე, სკ-ს 361-363-ე მუხლების საფუძველზე, მოსალოდნელი დამატებითი ხარჯების თავიდან აცილების მიზნით, კონტრაქტში სწორად აღინიშნა იურიდიული მისამართი.

მოწინააღმდეგე მხარე ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ საგადასახადო ინსპექცია 23.10.2000წ. ცნობით აღიარებს ვალდებულების არსებობას 149063 ლარის ნაწილში. საგადასახადო ინსპექციის მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შეუსრულებლობის გამო შპს “ი.-ს" მიუღებელი შემოსავლების სახით მიადგა მნიშვნელოვანი ზიანი. სკ-ს 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისათვისაც. შპს “ი.-ის” წარმომადგენლები ყურადღებას ამახვილებენ იმ გარემოებაზე, რომ საგადასახადო ორგანოები არაერთგზის იქნენ გაფრთხილებულნი ზიანის დადგომის შესახებ. სკ-ს 412-ე მუხლის თანახმად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოპასუხისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ მართებულად დაადგინა შპს “ი.-ისათვის" 276500ლ. ოდენობით მიყენებელი ზიანის ანაზღაურება. მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელთა აზრით, ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ უხეშად არის დარღვეული სკ-ს 361-ე, 367-ე, 391-ე, 394-ე, 411-ე, 412-ე, 414-ე, 859-ე, 861-ე და 865-ე, აგრეთვე, 240-ე, 252-ე მუხლების მოთხოვნები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს “ი.-ის" წარმომადგენლებმა 10.02.02წ. გადაწყვეტილება მიიჩნიეს კანონიერად და ითხოვეს მისი უცვლელად დატოვება, კასატორთა მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ არ იძებნება შპს “ი.-ის” დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში აღრიცხვაზე ყოფნის მასალები. სამსახურის მუშაკების მიერ ხელმოწერილი და ბეჭედდასმული “სახელმწიფო საგადასახადო სამსახურის გადამხდელის სარეგისტრაციო ფორმით” (ფორმა ¹52) დასტურდება, რომ შპს “ი.-ი” 11.12.97წ. აყვანილ იქნა საგადასახადო აღრიცხვაზე ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში. საგადასახადო დეპარტამენტის მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციის 30.01.02წ. ¹11/228 წერილით ირკვევა, რომ შპს “ი.-ი” დამატებული ღირებულების გადასახადის გადამხდელად რეგისტრაციაში გატარდა 08.04.98წ. (დღგ-ს სერთიფიკატი ¹006000). დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციის გამომრიცხავ ფაქტორს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ შპს “ი.-ს” არ უწარმოებია ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება. წარმოდგენილი საგადასახადო დავალებებით (¹6,7,8,9,17,18) დასტურდება, რომ შპს “ი.-ი” მოქცეული იყო დაბეგვრის რეჟიმში. ამასთანავე, საგადასახადო კოდექსის 93-ე მუხლის თანახმად, პირს რომელიც არ არის ვალდებული გატარდეს რეგისტრაციაში შეუძლია ნებაყოფლობით განცხადებით მიმართოს საგადასახადო ორგანოს დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციისათვის. დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციაში გატარებული პირი გადასახადის გადამხდელად ითვლება რეგისტრაციის ძალაში შესვლის მომენტიდან. საქონლის დასაბეგრი იმპორტის განმხორციელებელი პირი ითვლება დღგ-ს გადამხდელად ამგვარ იმპორტზე. განსახილველი სადავო ურთიერთობების წარმოქმნის მომენტისათვის საგადასახადო კოდექსის 94-ე მუხლის მე-3 ნაწილის რედაქცია ითვალისწინებდა პირის ნებაყოფლობითი რეგისტრაციის შემთხვევაში რეგისტრაციის ძალაში შესვლას რეგისტრაციისათვის მიმართვის პერიოდის მომდევნო თვის პირველი რიცხვიდან ან უფრო ადრეული თარიღიდან გადასახადის გადამხდელის შეხედულებისამებრ. შპს “ი.-ის” მიერ სერთიფიკატის წარუდგენლობა არ უარყოფს დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციას, სარეგისტრაციო სერთიფიკატი ჩაბარდა ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაციისას, რაც დადასტურდა ინსპექციის წარმომადგენლის მიერ. შპს “ი.-ის” მიერ ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის აღრიცხვაზე 15.12.99წ. დადგომა არ ადასტურებს მისი მოთხოვნის უსაფუძვლობას. შპს “ი.-ის” დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაცია გაუქმებულად არ შეიძლება ჩაითვალოს, რადგან თავად შპს “ი.-ს” რეგისტრაციის გაუქმების მოთხოვნით არ მიუმართავს საგადასახადო ინსპექციისათვის, შესაბამისად საგადასახადო ინსპექციას საგადასახადო კოდექსის 95-ე მუხლის თანახმად, არ გაუუქმებია შპს “ი.-ის” დღგ-ს გადამხდელად რეგისტრაცია, საწინააღმდეგოს დასადასტურებლად ვერ იქნა წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება.

პალატა არ იზიარებს კასატორთა მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ საქმეზე არ არის დადასტურებული შპს “ი.-ის” მიერ დღგ-ს თანხის გადახდა. აღნიშნული საგადასახდო კოდექსის 114-ე მუხლის შესაბამისად დასტურდება დღგ-ს 1999 წ. ნოემბრის თვის დეკლარაციით და სატვირთო-საბაჟო დეკლარაციებით. მოწინააღმდეგე მხარის მიერ თანხის გადახდა კასატორებს სადავოდ არ გაუხდიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას, აღნიშნული არ წარმოადგენდა საკასაციო საჩივრის საფუძველს, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ დადგენილად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოების უარსაყოფად კასატორების მიერ, სსკ-ს 407-ე მუხლის თანახმად, ვერ იქნა წამოყენებული დამატებითი და დასაბუთებელი საკასაციო პრეტენზია. ამასთანავე, ზუგდიდის საგადასახადო ინსპექციის უფროსის 23.10.2000წ. ¹05-14/1007 ცნობით, შემდგომ პერიოდში მიმდინარე გადასახადებში 37176 ლარის ჩათვლით, ფაქტობრივად აღიარებულია დღგ-ს სახით გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნის მართლზომიერება.

საგადასახადო კოდექსის 118-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად დღგ-ის გადამხდელისათვის ჩასათვლელი თანხის გადამეტება საანგარიშო პერიოდის მანძილზე დარიცხული დღგ-ის თანხაზე გადაიტანება შემდეგ საანგარიშო პერიოდში და ჩაითვლება მომავალი პერიოდების გადასახდელებში, ან მათ უბრუნდებათ ბიუჯეტიდან დღგ-ის გადამხდელის განცხადების მიღების დღიდან 15 დღის განმავლობაში. მოწინააღმდეგე მხარემ 1999წ. ოქტომბერში გადაიხადა დამატებითი ღირებულების გადასახადის სახით 153786 ლარი, შემდგომ პერიოდში მიმდინარე გადასახადებში ჩაეთვალა 37176 ლარი, ამდენად, ჩასათვლელი თანხის გადამეტებამ საანგარიშო პერიოდის მანძილზე 116610 ლარი შეადგინა, რაც საგადასახადო კოდექსის 118-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად ექვემდებარება გადამხდელის განცხადების საფუძველზე უპირობო დაბრუნებას. გადასახადის ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნება გათვალისწინებულია აგრეთვე საგადასახადო კოდექსის 240-ე მუხლის პირველი ნაწილის “გ” ქვეპუნქტით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, შპს “ი.-ის” მიერ გადახდილი დღგ 116610 ლარის ოდენობით ექვემდებარება მოსარჩელისათვის დაბრუნებას.

ამასთანავე, საკასაციო სასამართლო უმართებულოდ თვლის საოლქო სასამართლოს კოლეგიის მიერ სკ-ს 411-ე მუხლის საფუძველზე მიუღებელი შემოსავლის სახით შპს “ი.-ის” სასარგებლოდ 276500 ლარის დაბრუნებას. პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველი სამართალურთიერთობა არ ატარებს სამოქალაქო-სამართლებრივ ხასიათს, საგადასახადო კოდექსი ითვალისწინებს ზედმეტად გადახდევინებული თანხებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სპეციალურ მექანიზმს. გადასახადის გადამხდელისათვის საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის მიყენების კომპენსაციის მექანიზმი არის ამომწურავი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სახელმწიფოს საგადახადო ორგანოების სახით უნდა მიეცეს საგადასახადო და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის კოდექსებით გათვალისწინებული ზომების გარდა სამოქალაქო წესით ზიანის ანაზღაურების უფლება გადასახადის გადამხდელის მიერ გადასახადის ვადის გადაცილების შემთხვევაში. ამდენად, უმართებულოა საოლქო სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილებით საგადასახადო დეპარტამენტისათვის და ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავალის სახით 276500 ლარის დაკისრება. საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებულია საგადასახადო ორგანოების მიერ გადასახადის გადამხდელისათვის არასწორად გადახდევინებული გადასახადების ანაზღაურება, ვინაიდან გადასახადებისა და ფინანსანსური სანქციების ზედმეტად გადახდის შედეგად გადასახადის გადამხდელს ადგება ქონებრივი ზიანი (საგადასახადო კოდექსის 121-ე მუხ. პირველი ნაწ., 243-ე მუხ. მე-3 ნაწ., 252-ე მუხ. მე-2 ნაწ.). ამასთანავე, შპს “ი.-მ" მოითხოვა საგადასახადო კოდექსის 252-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ვადაზე დაუბრუნებელი თანხის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,15 პროცენტის, სულ 167000 ლარის ანაზღაურება. საკასაციო პალატა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, შეუძლებლად თვლის ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ვინაიდან 252-ე მუხლის პირველი ნაწილი ითვალისწინებს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე აღნიშნული პროცენტის გამოყენებას, თუ გადასახადის თანხა არ არის გადახდილი დადგენილი ვადისათვის გადასახადის გადამხდელისათვის. საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის გადამხდელისათვის გათვალისწინებული სანქცია ვერ იქნება გამოყენებული საგადასახადო ორგანოს მიმართ. საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ საოლქო სასამართლო კოლეგიის გადაწყვეტილება გასაჩივრდა საგადასახადო დეპარტამენტისა და საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ, შპს “ი.-ის" მიერ საკასაციო საჩივარი კოლეგიის გადაწყვეტილების ამ ნაწილზე შეტანილი არ ყოფილა.

უსაფუძვლოა აგრეთვე შპს “ი.-ის” მოთხოვნა ჯარიმით და კურსთა შორის სხვაობით გამოწვეული ზარალის სახით 44017,5 ლარის ანაზღაურების თაობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ შპს “ი.-ის" ერთერთ მოთხოვნას წარმოადგენდა 01.09.99წ. გაფორმებული კონტრაქტით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის დაკისრებული თანხის ანაზღაურება, საოლქო სასამართლოს კოლეგიამ სასარჩელო მოთხოვნის ამ ნაწილზე საერთოდ არ იქონია მსჯელობა. შპს “ი.-ისა" და “ს.-ის” მიერ ხელშეკრულება სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოების შესახებ დაიდო 01.09.99წ., ხელშეკრულების თანახმად დამკვეთი ვალდებული იყო ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისთანავე 15 საბანკო დღის განმავლობაში გადაეხადა შემსრულებლისათვის 75000 ლარი, წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ჯარიმის სახით უნდა გადაეხადა სახელშეკრულებო თანხის 25%, რაც შეადგენდა 37500 ლარს. ამასთანავე, სატელეფონო სადგური შეძენილ იქნა 1999წ. ოქტომბრის თვეში, შპს “ი.-ის" მიერ ტვირთის საბაჟოზე გატარებისა და დღგ-ს გადახდის დროისათვის უკვე გასული იყო შემსრულებლისათვის 01.09.99წ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვადა, შესაბამისად, აღნიშნული ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის ჯარიმის დაკისრება არ მომხდარა მოპასუხეების ბრალით, არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობასა და გადახდილი გადასახადის თანხის დაუბრუნებლობას შორის.

უსაფუძვლოა აგრეთვე შპს “ი.-ის" მოთხოვნა კურსთა შორის სხვაობით 6517,5 ლარის ოდენობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ. ლარის კურსის დაცემის კრიტერიუმად ვერ იქნება მიჩნეული რომელიმე უცხოურ ვალუტასთანYმისი შეფარდება, საგადასახადო კოდექსის მე-6 მუხლის მე-5 ნაწილის მიხედვით გადასახადი გამოიანგარიშება ფულად გამოხატულებაში და გადაიხდება ლარებში, შესაბამისად, შპს “ი.-მ" დღგ-ის თანხა ლარებში გადაიხადა. ფულადი ვალდებულებების შესრულებისას მოქმედებს ე.წ. ნომინალიზმის პრინციპი, რომლის თანახმად ვალდებულება ნაკისრ თანხაში უნდა დაიფაროს, ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული თანხა, ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას, არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. ფულადი ვალდებულების შესრულების დროს სსკ-ს 389-ე მუხლის გამოყენება შესაძლებელია უკეთუ ადგილი აქვს დენომინაციას, ვალუტის შეცვლას, ჰიპერინფლაციას. ვინაიდან შპს “ი.-ის" მიმართY სახელმწიფოს ფულადი ვალდებულების (ზედმეტად გადახდილი დღგ-ს დაბრუნების) არსებობის პერიოდში ეროვნული ვალუტის _ ლარის მიმართ ზემოაღნიშნულ პროცესებს ადგილი არ ჰქონია, ამდენად ფულადი ვალდებულების შესრულების დროს დაუშვებელია სკ-ს 369-ე მუხლის გამოყენება, მით უფრო, რომ საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის მე-7 ნაწილის თანახმად აკრძალულია არასაგადასახადო კანონმდებლობით გადასახადებით დაბეგვრასთან დაკავშირებული საკითხების დარეგულირება.

მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევით დაეკისრა აგრეთვე საგადასახადო დეპარტამენტსა და ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას სახელმწიფო ბაჟი 5000 ლარის ოდენობით. “სახელმწიფო ბაჟის შესახებ” კანონის მე-5 მუხლის “ლ" და “უ" ქვეპუნქტების მიხედვით საგადასახადო ორგანოები თავისუფლდებიან საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. სსკ-ს 55-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, ხოლო მოპასუხე განთავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდება მოსარჩელეს, რომელიც არ არის გათავისუფლებული სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, სასარჩელო მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომლის დაკმაყოფილებაზედაც მას უარი ეთქვა. შესაბამისად პალატა თვლის, რომ შპს “ი.-ის” მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით სახელმწიფო ბიუჯეტში შეტანილი 1000 ლარი მას არ უნდა დაუბრუნდეს.

პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს კასატორების მოთხოვნას საქმის ხელახალი დაბრუნების შესახებ, საკასაციო პალატა თვლის, რომ არ არსებობს სსკ-ს 411-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების მიღების გამომრიცხავი გარემოებები, რის გამო კასატორების მოთხოვნას ამ ნაწილში უარი უნდა ეთქვას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტისა და ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 1 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლითY მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. შპს “ი.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. მოპასუხე _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტს და ზუგდიდის საოლქო საგადასახადო ინსპექციას შპს “ი.-ის" სასარგებლოდ დაეკისროს 116610 ლარისა და სასამართლო ხარჯების 2000 ლარის გადახდა.

4. შპს “ი.-ის" სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს.

5. გადახდევინება მოხდეს საქართველოს ფინანასთა სამინისტროს ცენტრალური სახაზინო ანგარიშიდან, ეროვნული ბანკის ¹000102599, კოდი 220101107.

6. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.