3გ-ად-218-კ-02 29 ნოემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტერეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: ზედმეტად გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 26 იანვარს შპს “ნ.-მ” თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხის საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის მიმართ სარჩელით მიმართა, მესამე პირის შპს “ი.-ის” მონაწილეობით და მოპასუხისაგან ზედმეტად გადახდილი საბაჟო გადასახადებისა და მოსაკრებლების თანხის 1526,32 გერმანული მარკის ექვივალენტის ლარებში დაბრუნება მოითხოვა.

სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელემ შემდეგ გარემოებებზე მიუთითა:

შპს “ნ.-ი” დაარსებულია 1997 წელს და მას შემდეგ გერმანელი პარტნიორის სააქციო საზოგადოება “ვ.-ს” მეშვეობით ეწევა წამლებისა და სამკურნალო კოსმეტიკური ნაწარმის საქართველოში იმპორტირებას.

2002წ. 22 აგვისტოს, როდესაც შპს “ნ.-ი” იმპორტირებული საქონლის განბაჟებას ახორციელებდა, მესამე პირის მიერ გაცემულ იქნა გადასახადის მოწმობა, რომლის თანახმად ანგარიშფაქტურაში მითითებულ ღირებულებას (10670,32 გერმანული მარკა) დაემატა 6007,27 მარკა. აღნიშნული გამოიწვია 50% იანი ფასდაკლების უგულებელყოფამ, ვინაიდან განხორციელდა მხოლოდ 20%-იანი ფასდაკლება, რის გამოც საბაჟო კოდექსის 75-ე მუხლის მიხედვით, მოსარჩელე ითხოვს 1526,32 გერმანული მარკის უკან დაბრუნებას.

მოპასუხე მხარემ საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა და მესამე პირმა შპს “ი.-მ” სარჩელი არ ცნეს. ამ უკანასკნელმა თავის პასუხში შპს “ნ.-ის” სასარჩელო განცხადებაზე მიუთითა, რომ სარჩელს უარი უნდა ეთქვას შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს თუ რატომ უნდა განსაზღვრულიყო საქონლის საბაჟო ღირებულება 50%-იანი ფასდაკლებით. მესამე პირისათვის საერთოდ არა აქვს მნიშვნელობა იმ მიზეზს, რის გამოც ექსპორტიორი იმპორტიორს საქონელს დაბალ ფასში აწვდის. მესამე პირის მოვალეობა სწორედ ის არის, რომ საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრისას არ დაეყრდნოს გარიგების ფასს, უკეთუ ეს გარიგება რაიმე პირობის საგანს წარმოადგენს. საბაჟო ღირებულების დადგენა მოხდა გამომგზავნის ქვეყანაში ანალოგიურ საქონელზე არსებული ფასის მიხედვით. ეს მეთოდი სრულ შესაბამისობაშია საერთაშორისო ნორმებთან და საქართველოს კანონმდებლობასთან.

თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 14 მაისის გადაწყვეტილებით შპს “ნ.-ის” სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 1562,32 გერმანული მარკის ექვივალენტი ლარისა და საბაჟო მოსაკრებლის სახით 36,70 ლარის გადახდა დაეკისრა.

მითითებული გადაწყვეტილება მოპასუხისა და მესამე პირის მიერ სააპელაციო წესით გასაჩივრდა.

აპელანტმა შპს “ი.-მ" სააპელაციო საჩივრით რაიონული სამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება იმ მოტივით მოითხოვა, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სახელმწიფოსა და კომპანია ა.-ს შორის დადებული ხელშეკრულების ჩ დანართი. აპელანტის მითითებით, სინამდვილეში აღნიშნულ დანართში ნათქვამია, რომ მასში მითითებული საქონლისათვის ხარისხობრივი შემოწმება არ ხდება და მის ნაცვლად ხორციელდება მხოლოდ რაოდენობის იდენტიფიკაცია, ხოლო მოთხოვნისას სხვა ღონისძიებებიც ხორციელდება. რაც შეეხება ფასებს, აღნიშნულ აბზაცს მასთან შეხება არა აქვს და მოქმედებს ის ზოგადი წესი, (ხელშეკრულების A.1.1.პუნქტი), რაც ფასების დადგენისათვის არსებობს ინსპექტირებას დაქვემდებარებული ნებისმიერი საქონლისათვის, ანუ ფასების შემოწმება ყველა შემთხვევაში ხორციელდება.

აპელანტმა ასევე აღნიშნა, რომ სასამართლომ დაარღვია სსკ-ს 102.3 და 104-ე მუხლები, რადგან ა.-ის მიერ ელექტრონული ფოსტით გამოგზავნილი წერილები ოფიციალურ დოკუმენტებად არ მიიღო. საქართველოს სამოქალაქო და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსები არ იცნობს მტკიცებულების მიუღებლობის ამგვარ საფუძველს.

აპელანტი არ დაეთანხმა სასამართლოს არც იმ მოსაზრებას, რომ მოსარჩელის მიერ შემოტანილი საქონლის საბაჟო ღირებულებად უნდა დაფიქსირებულიყო გარიგების ფასი.

მეორე აპელანტმა საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება უკანონოდ მიიჩნია შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-19 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილებით არ ისარგებლა და არ გამოითხოვა საბაჟო ორგანოდან 1991 წლიდან შპს “ნ.-ის” მიერ იმპორტირებული საქონლის საბაჟო გაფორმების შესაბამისი დოკუმენტაცია.

სასამართლომ არ მოითხოვა სასარჩელო განცხადების ავტორისაგან სააქციო საზოგადოება “ვ.-ს” მიერ ოფიციალურად დამოწმებული საქონლის ფასები, რომელთა მიხედვითაც ეს უკანასკნელი ფარმაცევტული პროდუქციის რეალიზაციას ფასდაკლების გარეშე ახდენდა.

საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1999წ. 4 ოქტომბრის ბრძანებით დამტკიცებული “საქართველოში იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესის” შესახებ" მე-3 მუხლის შესაბამისად, იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულება მოიცავს გარიგების ფასს, თუ გაყიდვა ან ფასი არ წარმოადგენს რაიმე პირობის საგანს და მყიდველი და გამყიდველი არ არიან ურთიერთდაკავშირებულნი, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად კი გარიგების ღირებულება არ უნდა იქნეს გაზიარებული საბაჟო ორგანოს მიერ, თუ მითითებულმა ურთიერთკავშირმა გავლენა იქონია საქონლის ფასზე. მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაში მყიდველისა და გამყიდველის ურთიერთკავშირი გავლენას ახდენს საქონლის ფასზე, კერძოდ ხორციელდება 50%-იანი ფასდაკლება, რომელიც უნდა განვიხილოთ გაყიდვის პირობის საგნად.

მოწინააღმდეგე მხარის შპს “ნ.-ის” წარმომადგენელმა წარმოადგინა შესაგებელი, რომელშიც აღნიშნა, რომ აპელანტების მოთხოვნები უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო:

შპს “ნ.-ი” დაარსებულია 1997 წელს. ის დაარსების შემდეგ, 1998წ. 30 აპრილს დადებული კონტრაქტის საფუძველზე წარმოადგენს სააქციო საზოგადოება “ვ.-ს” პროდუქციის ექსკლუზიურ შემომტანს საქართველოში.

მოპასუხე მხარემ ციფრობრივი შეცდომა დაუშვა და თავის საპელაციო საჩივარში არასწორად მიუთითა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ თითქოს შპს “ნ.-ი” აღნიშნულ საქმიანობას ეწეოდა 1991 წლიდან. აქედან გამომდინარე, ამ დროის განმავლობაში, კერძოდ 1991-1997 წლებში იურიდიული პირი შპს “ნ.-ი” როგორც ასეთი არ არსებობდა. ამდენად, აშკარაა, რომ სასამართლო ვერ გამოითხოვდა 1991 წლიდან მის მიერ განხორციელებული იმპორტირებული საქონლის საბაჟო გაფორმების შესაბამის დოკუმენტაციებს.

სასამართლოს საკმაო არგუმენტები გააჩნდა იმისათვის, რომ დაედგინა შპს “ნ.-ის” მიერ ფარმაცევტული პროდუქციის საქართველოს ტერიტორიაზე 50%-იანი ფასდაკლებით იმპორტირება, ამიტომ საჭიროდ აღარ ჩათვალა ადმინისტრაციული კოდექსის გამოყენება, რომელიც სასამართლოს უფლებამოსილებას ანიჭებს საკუთარი ინიციატივითაც შეაგროვოს ფაქტობრივი გარემოებები და მტკიცებულებები.

კომპანია “ა.-ის” მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ჰამბურგის გამშვები ფილიალის მიერ მომზადებული წერილების გარეშე საერთოდ შეუძლებელია სწორად შეაფასო საქონლის წინასაიმპორტო შემოწმება, გამაგრებული უნდა იყოს კონკრეტული მტკიცებულებებით. სსკ-ს 134-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აღნიშნული წერილები მაშინ შეიძლება ჩაითვალოს ოფიციალურ დოკუმენტებად, თუ ისინი ხელმოწერილია უფლებამოსილი პირის მიერ ან დამოწმებულია სათანადო წესით. ამდენად, სასამართლოს მხრიდან ადგილი არ ჰქონია სსკ-ს 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის და 104-ე მუხლების დარღვევას.

იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულება განისაზღვრება საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1999წ. 4 ოქტომბრის ბრძანებით დამტკიცებული “საქართველოში იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესის” შესაბამისად. აღნიშნული წესის მე-3 მუხლის 1 პარაგრაფის “დ” პუნქტის თანახმად, გარიგების ფასი მიჩნეულ უნდა იქნეს იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულებად თუ მყიდველი და გამყიდველი იმგვარად არიან დაკავშირებულნი, რომ გარიგების ღირებულება მისაღებია საბაჟო მიზნებისათვის.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა საპელაციო პალატის 2002წ. 17 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს დეპარტამენტისა და მესამე პირის შპს “ი.-ის” საპელაციო საჩივრები გაიზიარა, გააუქმა თბილისის ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2001წ. 14 მაისის გადაწყვეტილება და მიიღო ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

2002წ. 17 აპრილის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება შპს “ნ.-მ" იმავე საფუძვლებით საკასაციო წესით გაასაჩივრა.

კასატორი ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების გამოტანას ითხოვს.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ შპს “ნ.-ის" საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 17 აპრილის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა იგი. სსკ-ს 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება: შპს “ნ.-ი" დაარსების დღიდან _ 1997 წლიდან გერმანელი პარტნიორის სააქციო საზოგადოება “ვ.-ს" მეშვეობით ეწევა წამლებისა და სამკურნალო კოსმეტიკური ნაწარმის საქართველოში იმპორტირებას. 2000წ. 22 აგვისტოს კასატორის მიერ იმპორტირებული საქონლის განბაჟებისას, კომპანია “ი.-ის" მიერ გაცემული იმპორტის გადასახადის მოწმობის თანახმად ანგარიშფაქტურაში მითითებულ სიმპორტო საქონლის სრული ღირებულებას (10,670.32 გერმანული მარკა) შენიშვნის გრაფაში მითითებული 6,007.27 გერმანული მარკა დაემატა, რაც 50%-იანი ფასდაკლების ნაცვლად 20%-იანი ფასდაკლების გათვალისწინების საფუძველზე მოხდა.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განმარტა საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1999წ. 4 ოქტომბრის ¹186 ბრძანება “საქართველოში იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესის დამტკიცების შესახებ", რომლის 3.1 მუხლის მიხედვით იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულება მოიცავს გარიგების ფასს, ანუ საქართველოში საექსპერტოდ გაყიდული საქონელში გადახდილ ან გადასახდელ ფასს, რომელიც შესაბამისობაშია მოყვანილი ამ წესების მე-10, მე-12 და მე-13 მუხლებთან იმ პირობით, თუ გაყიდვა ან ფასი არ წარმოადგენს რაიმე პირობის საგანს, რომლის გაუთვალისწინებლობაც შეუძლებელს გახდის შესაფასებელი საქონლის ღირებულების განსაზღვრას.

საკასაციო სასამართლოსათვის გაუგებარია კასატორის პოზიცია მას შემდეგ, რაც საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტმა შპს “ნ.-ს" წერილობით განუმარტა ის გარემოება, რომ საბაჟო ორგანოები ტვირთის განბაჟებისას ხელმძღვანელობენ კომპანია “ა.-ის” მიერ გაცემული იმპორტის გადასახადის მოწმობით, კასატორს კი სასამართლოში კომპანია ა.-ის" წინააღმდეგ არ უდავია.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ საქონლის საბაჟო ღირებულება არ შეიძლება გაიგივებულ იქნეს საქონლის გარიგების ფასთან, ვინაიდან საქონლის საბაჟო ღირებულება გაცილებით ფართო ცნებაა, ვიდრე საქონლის გარიგების ფასი.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ “საბაჟო ტარიფისა და გადასახადების შესახებ" 1998წ. 20 მარტის საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად: საქონლის საბაჟო ღირებულება არის საქართველოს საბაჟო საზღვრის გადაკვეთისას საქონლის ფასი, რომლის საფუძველზეც გაინგარიშება საბაჟო გადასახადი. ხოლო ამავე კანონის მე-10 მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით: საქონლის საბაჟო, ღირებულება გაიანგარიშება საერთაშორისო საბაჟო პრაქტიკაში აღიარებული პრინციპებისა და მეთოდების გამოყენებით და რეგულირდება შესაბამისი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით". აქედან გამომდინარე, შემოღებულ იქნა კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, კერძოდ, საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1999წ. 4 ოქტომბრის ¹186 ბრძანება “საქართველოში იმპორტირებული საქონლის საბაჟო ღირებულების განსაზღვრის წესის დამტკიცების შესახებ", რომლის 3.1. მუხლითაც იხელმძღვანელა სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისას.

ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა საქართველოს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის 1999წ. 4 ოქტომბრის ¹186 ბრძანების 3.1 მუხლი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, არ არსებობს მისი გაუქმების საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული საფუძველი და შესაბამისად დატოვებულ უნდა იქნეს უცვლელად.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს “ნ.-ის" საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 17 აპრილის გადაწყვეტილება.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.