3გ-ად-236-კ-02 22 ნოემბერი, 2002 წ., ქ.თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 26 ივნისს ვ. და მ. ქ.-ებმა სასარჩელო განცხადებით ზესტაფონის რაიონულ სასამართლოს მიმართეს და მ. ქ.-ზე გაცემული მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ბათილად ცნობა მოითხოვეს. მოსარჩელეებმა სასარჩელო განცხადებაში მიუთითეს, რომ მათსა და მ. ქ.-ს შორის ოდითგანვე საერთო სარგებლობის გზა არსებობდა, რომლის სიგრძე 26,5 მ, ხოლო სიგანე 3 მ. შეადგენდა, მ. ქ.-მ ღობე იმგვარად გაავლო, რომ საერთო სარგებლობის გზა მის საკარმიდამო ნაკვეთში მოექცა. მოსარჩელეთა მითითებით, მოპასუხის ამ უკანონო მოქმედებას ზესტაფონის მიწის მართვის სამმართველოს მიერ გაცემულმა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტმა შეუწყო ხელი, რომელიც ტექაღრიცხვის ბიუროში არსებული მონაცემების საფუძველზე გაიცა.

მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ ზესტაფონის მთავარი არქიტექტორის მიერ 2001წ. 26 მაისს გაცემული ცნობით სადაო გზის საერთო სარგებლობის გზად მიჩნევის ფაქტი დასტურდება. ამასვე მოწმობს ზესტაფონის რაიონის საკრებულოს 2001წ. 15 ივნისს და ტექაღრიცხვის ბიუროს 2000წ. 18 აპრილს გაცემული ცნობები. მოსარჩელეებმა თავიანთი მოთხოვნა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე დააფუძნეს.

მოპასუხე მ. ქ.-მ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადაო გზა საერთო სარგებლობის გზას არ წარმოადგენს, რაც 1943წ.ა და 1966წ. გენერალური გეგმებითაც დასტურდება. მოპასუხის მითითებით, ამასვე მოწმობს 1987წ. 24 ნოემბერს გაცემული სახლის ტექნიკური პასპორტი. პრივატიზაციის შედეგად კი სადავო მიწის ნაკვეთი ¹ 563 მიწის მიღება-ჩაბარების აქტით მას გადაეცა. მოპასუხემ, ასევე, აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებს ცენტრალური გზიდან ეზოს შუა ნაწილში ჩასასვლელი გზა აქვთ და სადაო გზა მათთვის სახლთან დამაკავშირებელ ერთადერთ გზას არ წარმოადგენს. მან თავისი მოთხოვნა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლზე დააფუძნა.

ზესტაფონის მიწის მართვის სამმართველომ მ. და ვ. ქ.-ების სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ 1966 წელს ტექბიუროს მიერ გაცემული ცნობით სადავო გზა მ. ქ.-ის კუთვნილებაა. ხოლო ვ. და მ. ქ.-ების სახლს, ამავე ცნობის თანახმად, შესასვლელი ცენტრალური გზიდან აქვს.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 15 იანვრის გადაწყვეტილებით ვ. და მ. ქ.-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა. მ. ქ.-ზე გაცემული 1995წ. 9 მარტის ¹563 მიღება-ჩაბარების აქტი სადავო გზის მ. ქ.-ზე მიკუთვნების ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი.

ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 15 იანვრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით მ. ქ.-მ გაასაჩივრა. აპელანტმა სააპელაციო საჩივარში მიუთითა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის 1943წ. გენერალური გეგმით მისი მამამთილის მიწის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი 1483 კვ.მ. შეადგენდა, საიდანაც ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით 34%, ე.ი. 506 მ² ლ. ქ.-ს, ხოლო დანარჩენი 33%, ე.ი. 491 მ² რ. ქ.-ს მიეკუთვნა. 1957წ. გენერალური გეგმის მიხედვით აპელანტი ფაქტიურად 298 მ² მიწას ფლობდა. 1966 წელს ტექბიურომ საკარმიდამო ნაკვეთის გეგმა ისე შეადგინა, რომ 128 მ² ფართი ნახაზში არ უჩვენა და ამიტომ დამტკიცებული 506 მ² მიწის ფართიდან იგი ფლობდა და ფლობს 378 მ²-ს. ამავე გენერალური გეგმით სადავო ნაკვეთზე აპელანტის კუთვნილება დასტურდება.

აპელანტმა არ უარყო ის ფაქტიც, რომ ვ. და მ. ქ.-ები სადავო გზით სარგებლობდნენ, თუმცა აღნიშნა, რომ ეს ფაქტი სადავო გზის საერთო სარგებლობის გზად აღიარებაზე არ მეტყველებს.

მ. და ვ. ქ.-ებმა შესაგებელში აღნიშნეს, რომ მხარეთა შორის არსებობს 1970 წელს გაფორმებული შეთანმხება სადავო გზის საერთო სარგებლობის გზად მიჩნევის შესახებ, რის საფუძველზეც ეს გზა წლების მანძილზე საერთო სარგებლობისაა.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 26 აპრილის განჩინებით მარიამ ქ.-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო გზა საერთო სარგებლობის გზას წარმოადგენდა. სასამართლომ არ გაიზიარა განმარტება იმის თაობაზე, თითქოს 1943წ. სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სადავო მიწა მ. ქ.-ს მიეკუთვნა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილებით მხოლოდ ძმებს შორის სახლის გაყოფა მოხდა.

სააპელაციო პალატამ მხარეთა ყურადღება მიაპყრო იმ გარემოებას, რომ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ კანონის თანახმად მოქალაქეებს საკუთრებაში მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები გადაეცემათ. აქედან გამომდინარე, სასამართლო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიღება-ჩაბარების აქტში სადავო ნაკვეთი არ უნდა მოხვედრილიყო, რომელიც სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწას არ წარმოადგენს.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით მ. ქ.-მ იმავე საფუძვლებით გაასაჩივრა. კასატორის აზრით, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები და არასწორად განმარტა კანონი.

კასატორი თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმის დარღვევით არ მოითხოვა წერილობითი მტკიცებულებების დედნის სახით წარმოდგენა, ამასთან, ცალმხრივად შეაფასა წარმოდგენილი მტკიცებულებები და არ იმსჯელა მის მიერ წარდგენილ უტყუარ მტკიცებულებებზე.

კასატორი მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა, დარღვეულია მისი საკუთრების კონსტიტუციური უფლება სადავო მიწის ნაკვეთზე, ასევე, დარღვეულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მოთხოვნები.

კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ მარიამ ქ.-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამარათლოს 2002წ. 26 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, რაც, სსკ-ს 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის თანახმად, საკასაციო საჩივრის აბსოლუტური საფუძველია.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ გამოიკვლია და არ შეაფასა მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, არასწორად მიიჩნია სადავო მიწის ნაკვეთი არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების სახელმწიფო საკუთრების გზად და არასწორად გამოიყენა “სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის “ა” ქვეპუნქტი.

საქმის მასალებით უტყუარად დადგენილია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მოდავე მხარეთა წინაპრის _ ა. ქ.-ის _ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთს წარმოადგენდა. ა. ქ.-მ სასამართლოს 1943წ. 29 აპრილის გადაწყვეტილებით საცხოვრებელი სახლი სამ ნაწილად გაყო და შვილებს მემკვიდრეობით გადასცა. მართალია, ამ პერიოდისათვის მიწა სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა, მაგრამ იგი, როგორც საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, სარგებლობის უფლებით გამოეყო მემკვიდრეებს, რაც 1992 წლიდან, “საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48-ე დადგენილების მე-5 პუნქტის თანახმად, მათ კერძო საკუთრებაში გადავიდა.

ამდენად, სადავო მიწის ნაკვეთი 1992 წლიდან სახელმწიფო საკუთრებას აღარ წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლოს უნდა დაედგინა, სადავო მიწის ნაკვეთი მოდავე მხარეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენდა თუ იგი მ. ქ.-ის კერძო საკუთრება იყო. აღნიშნულის დასადგენად სასამართლოს არ გამოუკვლევია თუ მიწის ნაკვეთის რა ნაწილს ფლობდნენ მოდავე მხარეები 1943 წლიდან მოყოლებული, საცხოვრებელი სახლის გაყოფის შემდეგ. ვის მიერ და ვის სარგებლობაში მყოფი მიწის ნაკვეთის ხარჯზე გაიჭრა სადავო მიწის ნაკვეთი, რომელიც ა. ქ.-ის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთში შედიოდა. ჰქონდათ თუ არა მოსარჩელეებს სხვა შესასვლელი სადავო გზის გაყვანამდე და საიდან. რა ოდენობის მიწის საკარმიდამო ნაკვეთებს ფლობდნენ მოდავე მხარეები მიწის რეფორმამდე და რა სამართლებრივი საფუძვლით. მხოლოდ ამ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის შემდეგ შეუძლია სააპელაციო სასამართლოს იმსჯელოს სადავო მიწის ნაკვეთის კუთვნილებასა და მ. ქ.-ზე გაცემული მიწის მიღება-ჩაბარების აქტის კანონიერებაზე.

საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მიუხედავად მოპასუხეთა არაერთი მოთხოვნისა, არ იქნა გამოთხოვილი, გამოკვლეული და შეფასებული სადავო მიწის ნაკვეთის გენ. გეგმის დედნები, მაშინ, როცა მხარე სადავოდ ხდიდა ამ წერილობით მტკიცებულებათა ასლების ნამდვილობას. სსკ-ს 135-ე მუხლის თანახმად, წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია.

საკასაციო სასამართლო, ასევე, განმარტავს, რომ, განსხვავებით საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობისაგან, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლი ადგენს, რომ “სასამართლო უფლებამოსილია თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი ინფორმაციის ან მტკიცებულების წარმოსადგენად”, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუყენებია.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მარიამ ქ.-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ქ.-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2002წ. 26 აპრილის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.