3გ-ად-261-კ-ს-02 27 დეკემბერი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. სხირტლაძე,

ბ. კობერიძე

დავის საგანი: საბაჟო მოსაკრებლის გადახდევინებული თანხის უკან დაბრუნება.

აღწერილიბითი ნაწილი:

შპს “მ.-მ" სასარჩელო განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის ისანი-სამგორის რაიონულ სასამართლოს, მოპასუხის _ საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტის მიმართ და მოითხოვა გადახდევინებული თანხის _ 2664 ლარის უკან დაბრუნება და ტვირთის განბაჟებისათვის შესაბამისი დასკვნის გაცემა. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებდა შემდეგ გარემოებებზე:Lშპს “მ.-ი" როგორც უცხოური ინვესტიციით შექმნილი საწარმო, გათავისუფლებული იყო საბაჟო გადასახადებისა და მოსაკრებლებისაგან “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლის შესაბამისად, რომლის თანახმად ნედლეული, ნახევარფაბრიკატები, მაკომპლექტებელი ნაკეთობანი, სათადარიგო ნაწილები, რომლებიც შემოტანილია საქართველოს რესპუბლიკაში უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის, თავისუფლება გადასახადებისაგან და მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან. 22.04.2000წ. საქართველოს საბაჟო დეპარტამენტმა ფოთის, თბილისის აეროპორტებისა და ლილოს საბაჟო ტერმინალზე დააკავა კომპანიის კუთვნილი ტვირთები და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 24.03.2000წ. წერილის საფუძველზე, რომლის მიხედვით საბაჟო მოსაკრებელი არ შეიძლება განხილულ იქნას “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლით გათვალისწინებულ მოსაკრებლად, შპს “მ.-ს" მოსთხოვა ტვირთზე საბაჟოOმოსაკრებლის გადახდა. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ფინანსთა სამინისტროს არ გააჩნია კანონის განმარტების უფლება, სამინისტროს დასკვნა არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, სახელმწიფოს მიერ რაიმე მომსახურების გაწევა არ ნიშნავს იმას, რომ იგი არ შეიძლება ჩაითვალოს გადასახდთან გათანაბრებულ მოსაკრებლად.

ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 26.09.2000წ. გადაწყვეტილებით შპს “მ.-ის" სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა შპს “მ.-ის" მიერ. თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 17.04.02წ. გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 26.09.2000წ. გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შპს “მ.-ის" სარჩელი დაკმაყოფილდა, მას დაუბრუნდა საბაჟო დეპარტამენტის მიერ არასწორად გადახდევინებული საბაჟო მოსაკრებელი 2664 ლარის ოდენობით. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ შპს “მ.-ი" უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოს წარმოადგენს, რის გამო მასზე სრული ოდენობით უნდა გავრცელდეს “უცხოური ინვსტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლით გათვალისწინებული შეღავათები. მითითებული შეღავათები ატარებდა დროებით ხასიათს, შემოფარგლული იყო დროის გარკვეული მონაკვეთით და, ამდენად, არ საჭიროებდა საგადასახადო კოდექსსა თუ “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ" კანონში შეტანას, რის გამო “უცხოური ინვესტიციების შესაებ" კანონით დადგენილი შეღავათები მოსაკრებლების ნაწილში გავრცელებულ უნდა იქნეს შპს “მ.-ზე". სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოქმედი კანონმდებლობა არ იცნობს “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლით გათვალისწინებულ გადასახადთან გათანაბრებულ მოსაკრებელს. სააპელაციო სასამართლოს აზრით, კანონმდებელის მიერ “გადასახადთან დაკავშირებულ მოსაკრებელზე" მითითება განპირობებული იყო იმით, რომ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" 30.06.95წ. კანონის მიღების პერიოდში მოქმედებდა რიგი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, რომელთა საფუძველზე ხდებოდა ცალკეული მოსაკრებლის ოდენობისა და გადახდის წესის დადგენა, ამ ტიპის მოსაკრებლების შემოღებისათვის საჭირო არ იყო საკანონმდებლო აქტის მიღებისათვის დადგენილი პროცედურის დაცვა. არ არსებობდა აქტი, რომელიც დღეს მოქმედი კანონმდებლობისაგან განსხვავებით მოსაკრებლის შემოღების პრეროგატივას მიანიჭებდა კანონს (ცალკეული მოსაკრებლის შემოღებისათვის საჭირო იყო შესაბამისი მინისტრის ბრძანება შეთანხმებული ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროებთან). პალატის აზრით, ზემოაღნიშნულმა გარემოებამ განაპირობა კანონმდებლის მითითება “გადასახადთან გათანაბრებულ მოსაკრებელზე".

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ფინანსთა სამინისტროს 24.03.2000წ. ¹07-03-07/89/1298 წერილში მოყვანილი განმარტება და აღნიშნა, რომ “მოსაკრებლის სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონის თანახმად კანონმდებელი მოსაკრებელს მიიჩნევს იმ “გადასახადად", რომელიც დაწესებულია მომსახურების გაწევისას. აღნიშნული განმარტება, პალატის აზრით, იმთავითვე გამორიცხავს ფინანსთა სამინისიტროს მიერ ზემოაღნიშნულ წერილში წარმოდგენილი განმარტების საფუძვლიანობას.

სააპელაციო პალატის 17.04.02წ. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გასაჩივრდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის მიერ. კასატორი ითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოსარჩელის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. კასატორი აღნიშნავს, რომ საბაჟო მოსაკრებელი არ არის იმ სახის მოსაკრებელი, რომლის გადახდისაგან თავისუფლდება იმპორტიორი “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლის საფუძველზე. კასატორს უსაფუძვლოდ მიაჩნია სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ მოსაკრებლების შემოღების სხვადასხვა წესის არსებობამ შესაძლებელი გახადა მოსაკრებლის გადასახადთან გათანაბრებულად და არგათანაბრებულად კლასიფიცირება, ვინაიდან “მოსაკრებლის სისტემის საფუძვლების შესახებ" და “საბაჟო მოსაკრებლის შესახებ" კანონების მიღებამდე საბაჟო მოსაკრებლის განაკვეთის და გადახდის წესის დადგენა ხდებოდა კანონქვემდებარე აქტით. საბაჟო მოსაკრებელს არა აქვს გადახდის არაექვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათი, რის გამო იგი ვერ იქნება გათანაბრებული გადასახადთან. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ “მოსაკრებლის სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონის 4.3 მუხლის თანახმად მოსაკრებლის თაობაზე კანონების დებულებებსა და კანონმდებლობის სხვა სფეროს ნორმატიული აქტების დებულებებს შორის მოსაკრებლების დაწესების, შეცვლისა და გაუქმების საკითხებზე კოლიზიის წარმოშობის შემთხვევაში გამოიყენება მოსაკრებლების შესახებ კანონები. “საბაჟო მოსაკრებლის შესახებ" კანონის მე-6 მუხლით განსაზღვრულია საქონლის საბაჟო მოსაკრებლისაგან გათავისუფლების პირობები და ამ ამომწურავ ჩამონათვალში არ ფიგურირებს უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის შემოტანილი ნედლეული, ნახევარფაბრიკატები, მაკომპლექტებელი და სათადარიგო ნაწილები. თუ სასამართლომ მიიჩნია, რომ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონი გულისხმობს უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საბაჟო მოსაკრებლის გადახდისაგან გათავისუფლებას, ასეთ შემთხვევაში სახეზეა კოლიზია მოსაკრებლების შესახებ კანონების დებულებებსა და სხვა სფეროს კანონმდებლობის დებულებებს შორის. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს “მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონის 4.3 მუხლის საფუძველზე უნდა გამოეყენებინა “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ" კანონის მე-6 მუხლი, მით უფრი, რომ “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ" კანონი სპეციალურ და უფრო გვიან მიღებული კანონია და “ნორმატიული აქტების შესახებ" კანონის 25-ე მუხლის საფუძველზე გააჩნია უპირატესი იურიუდიული ძალა.

მოწინააღმდეგე მხარემ _ შპს “მ.-მ" წარმოდგენილ შეპასუხებაში აღნიშნა, რომ კასატორი წლების განმავლობაში მიიჩნევა, რომ საბაჟო მოსაკრებელი იყო გადასახადთან გათანაბრებული მოსაკრებელი და ათავისუფლებდა შპს “მ.-ს" ამ მოსაკრებლის გადახდისაგან. “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის შემოღების დროისათვის არ არსებობდა მოსაკრებლების სახეებისა და მათი შემოღების წესის განმსაზღვრელი კანონმდებლობა, რის გამო სახელწიფო ორგანოებს სხვადასხვა სახის მოსაკრებლის შემოღება შეეძლოთ. ინვესტორთა უფლებებისა და ინტერესების დაცვის მიზნით კანონმდებელმა გამოიყენა ტერმინი “გადასახადთან გათანაბრებული მოსაკრებელი", რითაც ინვესტორი საბაჟოზე გათავისუფლდა ყოველგვარი გადასახდელისაგან. მოწინააღმდეგე მხარე მიიჩნევს, რომ საბაჟო მოსაკრებლის გათანაბრება გადასახადთან გამოიხატება იმაში, რომ საბაჟო მოსაკრებელი თავისი არსით ძალიან ახლოს დგას საბაჟო გადასახადთან, მრავალ შემთხვევაში მოსაკრებლის განაკვეთი, გადასახადის განაკვეთის მსგავსად, განისაზღვრება საქონლის საბაჟო ღირებულებიდან გამოანგარიშებული პროცენტით, ორივე გადაიხდება საბაჟო დათვალიერებისას, მოსაკრებლის დარიცხვა და ამოღება ხდება საგადასახადო კოდექსით და “საბაჟო გადასახადის შესახებ" კანონით დადგენილი წესით, საერთოა აგრეთვე დაბეგვრის ობიექტი. ამასთანავე, ვინაიდან უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოებისათვის დაწესებულ შეღავათებს დროებითი ხასიათი ჰქონდა, არ იყო სავალდებულო მისი ასახვა “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ" კანონში, აღნიშნული ეჭვქვეშ ვერ დააყენებს “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონით დაწესებული შეღავათების მოქმედებას.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს და მოითხოვა მისი დაკმაყოფილება. მოწინააღმდეგე მხარემ _ შპს “მ.-ის" წარმომადგენელმა საკასაციო საჩივრის მოტივები არ გაიზიარა და ითხოვა სააპელაციო პალატის 17.04.02წ. გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლის, გასაჩივრებული გადაწყევტილების კანონიერებისა და საკასაციო საჩივრის მოტივების შემოწმების შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

“უცხოური ინვესტიციების შესახებ” 30.06.95წ. კანონის 21.17 მუხლის თანახმად “ნედლეული, ნახევარფაბრიკატები, მაკომპლექტებელი ნაკეთობანი, სათადარიგო ნაწილები, რომლებიც შემოტანილია საქართველოს რესპუბლიკაში უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის, თავისუფლდება გადასახადებისაგან და მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან". “საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ" 12.11.96წ კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად უცხოური ინვესტიციებით შექმნილ საწარმოებს, რომლებსაც ამ კანონის ძალაში შესვლამდე მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად აიღეს უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია, მისი გაცემის დღიდან 5 წლის განმავლობაში უნარჩუნდებათ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" 30.06.95წ. კანონით გათვალისწინებული შეღავათები საქმიანობის იმ სფეროში, რომელზედაც გაცემულია უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია. ამდენად, ის გარემოება, რომ აღნიშნულმა შეღავათებმა ასახვა ვერ ჰპოვეს შემდგომ მიღებულ საკანონმდებლო აქტებში (კერძოდ, საგადასახადო კოდექსში, “მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონში, “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ"' კანონში) არ ნიშნავს უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოებისათვის “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" 30.06.95წ. კანონით გათვალისწინებული შეღავათების გაუქმებას. საკასაციო პალატა ეთანხმება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოყვანილ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონით დადგენილი შეღავათები ვრცელდება შპს “მ.-ზე", მოცემული შეღავათები ატარებდა დროებით ხასიათს, შემოფარგლული იყო დროის გარკვეული მონაკვეთით და ამდენად, შემდგომში მიღებული საგადასახადო კოდექსსა თუ მოსაკრებლების შესახებ კანონმდებლობაში მათი შეტანა არ წარმოადგენდა აუცილებლობას, შემდეგომ მიღებულ საკანონმდებლო აქტებში მათი გაუთვალისწინებლობა არ ადასატურებს მათი მოქმედების შეწყვეტას (ასე მაგ., არც ერთი საგადასახადო შეღავათი არ ასახულა საგადასახადო კოდექსში, მიუხედავად ამისა, “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონით დაწესებული საგადასახადო შეღავათების მოქმედება ეჭვქვეშ არ დასმულა). ამდენად, არ არსებობს მოსაკრებლების შესახებ კანონმდებლობასა და უცხოური ინვესტიციების მარეგულირებელ კანომდებლობას შორის კოლიზია, შესაბამისად, უსაფუძვლოა კასატორის მითითება" მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონის 4.3. მუხლზე, რომლის თანახმად მოსაკრებლის თაობაზე კანონების დებულებებსა და კანონმდებლეობის სხვა სფეროს ნორმატიული აქტების დებულებებს შორის მოსაკრებლების დაწესების, შეცვლისა და გაუქმების საკითხებზე კოლიზიის წარმოშობისას გამოიყენება მოსაკრებლების შესახებ კანონები.

“მოსაკრებლის სისტემის საფუძვლების შესახებ" 06.02.98წ. კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის “ა" ქვეპუნქტის თანახმად საბაჟო მოსაკრებელი წარმოადგენს მოსაკრებლის ერთ-ერთ სახეობას. “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ" 18.02.98წ. კანონის მე-4 მუხლის მიხედვით საბაჟო მოსაკრებლების სახეებს წარმოადგენენ მოსაკრებელი საბაჟო ორგანოების მიერ ლიცენზიების გაცემისათვის და მოსაკრებელი საქონლის საბაჟო დათვალიერების და/ან გაფორმებისათვის. ამდენად, მართებულია სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კანონმდებლობა არ იცნობს “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლით გათვალისწინებულ გადასახადებთან გათანაბრებულ მოსაკრებელებს. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის მიღებამდე მოსაკრებლის შემოღება შესაძლებელი იყო საკანონმდებლო აქტის მიღებისათვის დადგენილი პროცედურის დაცვის გარეშე (აღნიშნული პროცედურის გარეშე შესაძლებელი იყო არა მხოლოდ მოსაკრებლის, არამედ გადასახადის შემოღება _ იხ. მაგ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 20.02.97წ. გადაწყვეტილება ო. ზ.-ის სარჩელის გამო მთავრობის 22.10.92წ. ¹1010 დადგენილების და ამავე დადგენილებით დამტკიცებული “მავნე ნივთიერებებით გარემოს გაჭუჭყიანებისათვის გადასახადის დაწესებებისა და გადახდის წესის შესახებ" დროებითი დებულების საქართველოს კონსტიტუციის 21.1 და 39-ე მუხლებთან შესაბამისობის შესახებ). ამაჟამად მოქმედი კანონმდებლობისაგან განსხვავებით (საქართველოს კონსტიტუციის 94-ე მუხ, “ნორმატიული აქტების შესახებ" კანონის მე-10 მუხ., “მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონის მე-3 მუხ.), მოსაკრებლის შემოღება შესაძლებელი იყო კანონქვემდებარე აქტის საფუძველზე, მოსაკრებლის ასეთი წესით შემოღების შესაძლებლობა თავისთავად ქმნიდა გადასახდებთან გათანაბრებული მოსაკრებლის შემოღების შესაძლებლობას, როდესაც მოსაკრებელი არ უკავშირდებოდა საჯარო-სამართლებრივი ხასიათის მომსახურებას და თავისი არსით წარმოადგენდა მოსაკრებლის სახით შემოღებულ გადასახადს, რამაც განაპირობა “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონში “გადასახადთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან" უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს გათავისუფლებაზე მითითების საჭიროება. ამასთანავე, საკანონმდებლო აქტის მიღებისათვის დადგენილი პროცედურის დაცვის გარეშე მოსაკრებლის შემოღების შესაძლებლობიდან არ გამომდინარეობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოტანილი დასკვნა შპს “მ.-ის" საბაჟო მოსაკრებლისაგან გათავისუფლების შესახებ. საკასაციო სასამართლო მხარეების ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ მოსაკრებელი თავისი არსით არის ბიუჯეტში სავალდებულო ფისკალური გადასახდელი, რომელსაც იხდიან ფიზიკური და იურიდიული პირები სახელმწიფოს მიერ მათთვის კანონით განსაზღვრული საქმიანობის განხორციელების და/ან სარგებლობის უფლების მინიჭებისათვის, აგრეთვე სახელმწიფო ორგანოების მიერ გაწეული გარკვეული მომსახურებისათვის. მოსაკრებლის დამახასიათებელ თავისებურებას წარმოადგენს მისი ინდივიდუალური ხასიათი, უშუალო კავშირი საჯარო-სამართლებრივი ხასიათის მომსახურების გაწევასთან. განსახილველ შემთხვევაში მოწინააღმდეგე მხარეს _ შპს “მ.-ს" დაეკისრა საბაჟო მოსაკრებლის გადახდა გაწეული მომსახურებისათვის. “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლის მიხედვით უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმოს საჭიროებისათვის შემოტანილი საქონელი გათავისუფლებულია არაყოველგვარი გადასახდელების, არამედ მხოლოდ გადასახადებისაგან და მათთან გათანაბრებული მოსაკრებლებისაგან, ანუ ისეთი სახის მოსაკრებლებისაგან, რომელთაც გააჩნდათ გადასახადის ნიშნები. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-5 მუხლის მიხედვით გადასახადი არის ამ კოდექსის მიხედვით ბიუჯეტებსა და სპეციალურ სახელმწიფო ფონდებში სავალდებულო შენატანი, როემლსაც იხდის გადასახადის გადამხდელი, გადახდის აუცილებელი, არაექვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათიდან გამომდინარე. “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონის 21.17 მუხლის ანალიზს მივყავართ დასკვნამდე, რომ მოსაკრებლის “უცხოური ინვესტიციების შესახებ" კანონით გათვალისწინებულ გადასახადთან გათანაბრებულ მოსაკრებლად მიჩნევისათვის მოსაკრებელს უდნა გააჩდეს გადახდის არაექვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათი. საბაჟო მოსაკრებლის ზოგ შემშთხვევაში საქონლის საბაჟო ღირებულებიდან გამოანგარიშება, მისი საბაჟო დათვალირებისას გადახდა არ ქმნის საბაჟო მოსაკრებლის საბაჟო გადასახადთან გათანაბრების პირობას. განსახილველ შემთხვევაში საბაჟო მოსაკრებლის დარიცხვა მოხდა სავალდებულო საბაჟო პროცედურების შესრულებისათვის, კერძოდ, საქონლის საბაჟო დათვალირებისა და გაფორმებისათვის. ამდენად, შპს “მ.-ისათვის" დაკისრებულ საბაჟო მოსაკრებელს არ ჰქონდა არაექვივალენტური და უსასყიდლო ხასიათი, რაც არ იძლევა საბაჟო მოსაკრელის დარიცხული თანხის გადასახადთან გათანაბრების საშუალებას, ვინაიდან საბაჟო მოსაკრებელი საბაჟო მომსახურების საზღაურია და გადაიხდევინება ყველა საბაჟო გაფორმებისას, მიუხედავად იმისა, გათავისუფლებულია საქონელი გადასახადებისაგან თუ არა (საბაჟო მოსაკრებლების გადახდისაგან გათავისუფლების შემთხვევები გათვალისწინებულია “საბაჟო მოსაკრებლების შესახებ" კანონის მე-6 მუხლში). საბაჟო მოსაკრებლის ზოგ შემთხვევაში საქონლის საბაჟო ღირებულებიდან გამოანგარიშება, მისი საბაჟო დათვალიერებისას გადახდა არ ქმნის საბაჟო მოსაკრებლის საბაჟო გადასახადთან გათანაბრების პირობას. შესაბამისად შპს “მ.-ზე" მოსაკრებელის სახით დარიცხული თანხა არ წარმოადგენს იმ სახის მოსაკრებელს, რომლის გადახდისაგან თავისუფლდება უცხოური ინვესტიციებით შექმნილი საწარმო.

საფუძველს მოკლებულია აგრეთვე გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოყვანილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ “მოსაკრებლის სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონი მოსაკრებელს მიიჩნევს იმ “გადასახადად", რომელიც დაწესებულია მომსახურების გაწევისას. აღნიშნულ დებულებაზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს 24.03.2000წ, ¹07-03-07/89/1298 წერილში მოყვანილ არგუმენტაციას. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას და აღნიშნავს, რომ “მოსაკრებლის სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონის თანახმად კანონის ამოცანაა იმ გადასახდელების მიმართ საერთო პოლიტიკის ჩამოყლიბება, რომლებიც გადაიხდევინება აღმასრულებელი ხელისუფლების, ადგილობრივი თვითმმართველობის და მმართველობის ორგანოებსა და სასამართლო დაწესებულებების მიერ მომსახურების გაწევის და კანონით განსაზღვრული უფლებების მინიჭებისათვის. სააპელაციო პალატა ახდენს რა კანონის პრეამბულის ციტირებას “გადასახდელების" ნაცვლად შეცდომით უთითებს “გადასახადებს". კანონის ტექსტის არაზუსტი ციტირების შედეგად, სასამართლო მიდის დაუსაბუთებელ დასკვნამდე იმის შესახებ, რომ კანონმდებელი მოსაკრებელს მიიჩნევს გადასახადად, რომელიც დაწესებულია მომსახურების გაწევისას, რის საფუძველზეც სააპელაციო სასამართლო უარყოფს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წერილში მოყვანილ არგუმენტაციას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ “მოსაკრებლების სისტემის საფუძვლების შესახებ" კანონში “გადასახდელის" მითითება არ იფარგლება მხოლოდ გადასახადით, “გადასახდელის" დეფინაცია გადასახადთან ერთად მოიცავს აგრეთვე მოსაკრებელსაც. ასე მაგ., საქართველოს საბაჟო კოდექსი (70-ე მუხ.) საბაჟო საზღვრის საქონლით და სატრანსპორტო საშუალებებით გადალახვისას ითვალისწინებს გადასახდელების, კერძოდ, სამი სახის გადასახადის (საბაჟო, დღგ, აქციზი) და ორი სახის მოსაკრებლის (საბაჟო პროცედურებისათვის და ლიცენზიის გაცემისათვის) გადახდევინებას.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ არის საკმაოდ დასაბუთებული, გადაწყვეტილება წინააღმდეგობრივია, გადაწყვეტილებაში მოყვანილი მსჯელობა არ შეესაბამება სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ დასკვნებს. ვალდებულებების ზუსტი განსაზღვრის, საქმეზე კანონშესაბამისი გადაწყვეტილების გამოტანის ინტერესებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა საჭიროდ თვლის საქმის გარემოებების დამატებით გამოკვლევას, კერძოდ, საქმეში შპს “მ.-ის" მიერ სადავო თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის გამოთხოვას, რომელიც საქმეში არ მოიპოვება. საქმეზე დართული შპს “ი.-ის" (Iთშ) მიერ გაცემულ იმპორტის გადასახადის მოწმობაში (24.05.2000წ., 31.05.2000წ.) საბაჟო მოსაკრებლის გადახდის გრაფაში რაიმე თანხის გადახდა არ არის ნაჩვენები, გრაფა ნულოვანი მონაცემებით არის შევსებული. საბაჟო მოსაკრებლის დაკისრებული თანხის სისწორის გარკვევისათვის საჭიროა შემოტანილი საქონლის საბაჟო ღირებულების დადგენა, რომლის საფუძველზე გამოიანგარიშება მოსაკრებელი. საქმეზე კანონშესაბამისი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის საკასაციო პალატა საჭიროდ თვლის საქმის ყველა გარემოების დამატებით გამოკვლევას, კერძოდ, შპს “მ.-ის" საწესდებო კაპიტალში უცხოური ინვესტიციის წილის დადგენას, მასზე გაცემული უცხოური ინვესტიციის ლიცენზიის გამოთხოვას, ლიცენზიის მოქმედების ვადის დადგენას, შპს “მ.-ისათვის" საბაჟო ორგანოების მიერ მომსახურების გაწევის სახეობის დადგენას, რომლის გამო დაეკისრა საბაჟო მოსაკრებლის გადახდა შპს “მ.-ს".

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ს 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საბაჟოOდეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 17.04.02წ. გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.