3ბ/ად-150კ-01 25 დეკემბერი, 2001 წ., ქ. თბილისი
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა შემადგენლობით:
ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),
ნ. კლარჯეიშვილი,
ნ. სხირტლაძე
დავის საგანი: 778 563 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის საბაჟო გადასახადით კასატორის დაბეგვრა.
აღწერილობითი ნაწილი:
2000 წლის 16 თებერვალს მოწინააღმდეგე მხარემ საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტმა სარჩელი აღძრა კასატორის სს «ც-ის» მიმართ და 778 563 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის საბაჟო გადასახადის დაკისრება მოითხოვა იმ მოტივით, რომ სააქციო სდაზოგადოება უსაფუძვლოდ სარგებლობდა «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» 1995 წლის კანონის 21.17 მუხლით გათვალისწინებული შეღავათებით, რაც მოპასუხეზე დარიცხული გადასახადების გადასინჯვისას გაირკვა და მიუხედავად არაერთი გაფრთხილებისა, მოპასუხე თავს არიდებდა დავალიანების დაფარვას.
შპს «ც-სა» (ამჟამად სს «ც-ი) და ინტერნაციონალური მოდების ფირმა შპს «ლ-ს» (გერმანია) შორის 1995 წლის 15 მაისს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც დამკვეთი _ შპს «ლ-ი» შემსრულებელს _ შპს «ც-ს» გადასამუშავებლად მიაწოდებდა ნედლეულს, ფურნიტურას, მაკომპლექტებელ მასალებს, რომელსაც თან ახლდა დაკვეთის მიერ დამტკიცებული დაანგარიშებით, თუ რა მოდელისა და რა რაოდენობის პროდუქცია უნდა დამზადებულიყო, შესაბამისი საბაზრო ფასების მითითებით. დამკვეთი მზა პროდუქციის მიღების შემდეგ, შემსრულებელს საბაჟო დეკლარაციის საფუძველზე ურიცხავდა თანხას _ მის დამზადებაზე გაწეულ საფასურს. ხელშეკრულების მე-8 და მე-15 მუხლის თანახმად, საქართველოში ყველა საბაჟოO ხარჯები მთლიანად ეკისრებოდა შემსრულებელს და მასვე უნდა მოემზადებინა მზა პროდუქციის ექსპორტისათვის საჭირო საბუთები. თავდაპირველად ხელშეკრულება მხარეებს შორის დაიდო 1996 წლის 30 აგვისტომდე ვადით, რომლის პროლონგაციაც პერიოდულად ხდებოდა მხარეთა შეთანხმებით.
1996 წლის 30 აგვისტოს საქართველოს ვაჭრობისა და საგარეო ეკონომიკური ურთიერთობების სამინისტროს მიერ გაიცა უცხოური ინვესტიციის ლიცენზია ¹76, რომლის მიხედვითაც უცხოელი ინვესტორის ინტერნაციონალური მოდების ფირმა შპს «ლ-ი», ინვესტიციის ობიექტია შპს «ც-ი»; უცხოური ინვესტიციის სახეობაა 114255 აშშ დოლარის ღირებულების მანქანა-მოწყობილობები და ნედლეული. ლიცენზიაში მითითებულია, რომ უცხოური ინვესტიცია სარგებლობს «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» კანონის 21-ე მუხლის შეღავათებით. კასატორი «ც-ი» შპს «ლ-თან» დადებული ხელშეკრულებისა და უცხოური ინვესტიციის ¹76 ლიცენზიის საფუძველზე ნედლეულის იმპორტსა და მისგან შეკერილი მზა პროდუქციის ექსპორტს ახდენდა საბაჟო გადასახდელების (საბაჟო გადასახადი, დღგ) გადახდის გარეშე, რაც უტყუარად დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი საბაჟო დეკლარაციებით და რასაც კასატორიც არ უარყოფს.
მოპასუხემ (ამჟამად კასატორი) სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ «უცხოური ინვესტიციის ¹76 ლიცენზიაში გათვალისწინებული «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» კანონის 21-ე მუხლის შეღავათების გარდა, მის მიერ განხორციელებული ნედლეულისა და მასალების იმპორტი და მზა პროდუქციის ექსპორტი მაინც გათავისუფლებული იყო საბაჟო ბეგრისაგან იმჟამად მოქმედი საბაჟო-საგადასახადო კანონმდებლობის საფუძველზე.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და სს «ც-ს» დაეკისრა 778 563 აშშ დოლარის საბაჟო დავალიანების გადახდა, რაც გაუქმდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა საკასაციო პალატის 2000 წლის 5 ივლისის განჩინებით და შესაბამისი მითითებებით საქმე არსებითად ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა საოლქო სასამართლოს, რის საფუძველზეც საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალური გამოკვლევათა ცენტრს დაევალა სს «ც-ის» მიერ შპს «ლ-იდან» იმპორტირებული ნედლეულით შექმნილი პროდუქციის შესაბამისობის დადგენა ექსპორტირებულ პროდუქციასთან. აღნიშნული ცენტრის მიერ 2001 წლის 1 მაისს შემდგარი აქტით დადგინდა, რომ იმპორტირებული პროდუქცია, ნედლეული, ფურნიტურა, მაკომპლექტებელი მასალები რაოდენობრივად სრულად იყო განივთებული საექსპორტო პროდუქციაში და პროდუქცია სრულად იყო ექსპორტირებული გერმანიაში. აქტით არსებული დეკლარაციების შემოწმების შედეგად დადგინდა, რომ იმპორტირებული ნედლეულისაგან დამზადებული პროდუქცია შესაბამისობაში იყო ექსპორტირებულ პროდუქციასთან.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილებით კვლავ დაკმაყოფილდა საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი და სს «ც-ს» 778563 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის საბაჟო დავალიანების გადახდა დაეკისრა შემდეგი საფუძვლით:
1. 1998 წლის 1 იანვარს ამოქმედებული «საქართველოს საბაჟო კოდექსის» მე-9, 83, 87-ე, 90-2-ე, 90-3-ე, 91-3-ე მუხლების საფუძველზე სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ პირს უფლება აქვს ნებისმიერ დროს აირჩიოს ნებისმიერი საბაჟო რეჟიმი ან შეცვალოს იგი და ისე მიუთითოს იგი საბაჟო დეკლარაციაში, რომელიც რეგისტრაციის მომენტიდან იქცევა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების დამადასტურებელ საბუთად. კოლეგიამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საბაჟო გადასახადების გაანგარიშებასა და საბაჟო გაფორმებისათვის (მათ შორის საბაჟო რეჟიმის შერჩევისათვის საჭირო მონაცემებს იძლევა თავად საქონლის გადამაადგილებელი პირი.
2. საბაჟო კოდექსის 76-ე მუხლზე დაყრდნობით სასამართლომ არ გაიზიარა მოპაუსხე _ სს «ც-ის» პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ ახალი საბაჟო კოდექსის ამოქმედებასთან დაკავშირებით საბაჟო ორგანო თითქოს ვალდებული იყო თავად შეეცვალა მისთვის საბაჟო რეჟიმი. კოლეგიამ მიიჩნია, რომ საბაჟო ორგანოთა მიერ განხორციელებული საბაჟო კონტროლი არ გულისხმობს პირის მიერ საბაჟო რეჟიმის არჩევის ნებაზე (უფლებაზე) კონტროლს, არამედ საბაჟო კონტროლი ნიშნავს იმ პირობების შესრულებაზე კონტროლს, რომელიც პირის მიერ დაცული უნდა იქნეს საკუთარი ინიციატივით არჩეული საბაჟო რეჟიმის მარეგულირებელი კანონმდებლობის შესაბამისად;
3. წარმოდგენილი საბაჟო დეკლარაციების საფუძველზე, რომელშიც საბაჟო რეჟიმის აღმნიშვნელ გრაფაში დაფიქსირებული იყო იმპორტის რეჟიმი, კოლეგიამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოპასუხეთა მტკიცება, რომ საქონელი შემოჰქონდათ გადამუშავების რეჟიმით. ამასთან სასამართლომ მიუთითა, რომ სს «ც-ს» არც საბაჟო კოდექსის 35-ე მუხლით გათვალისწინებული გადამუშავების საბაჟო რეჟიმის პირობები ჰქონდა დაცული (არ ჰქონდა აღებული შესაბამისი ლიცენზია, არ ჰქონდა გადახდილი მასზე დაწყებული მოსაკრებელი).
4. სასამართლო კოლეგიამ «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» 1999 წლის კანონის 21.2 მუხლის საფუძველზე დაადგინა, რომ მოსარჩელე საბაჟო დეპარტამენტი სადავო პერიოდში, 1996 წლის 4 სექტემბრიდან 1999 წლის 30 ივნისამდე, უსაფუძვლოდ ავრცელებდა მოპასუხის მიმართ საინვესტიციო კანონმდებლობით გათვალისწინებულ პრეფერენციებს, ვინაიდან სს «ც-ის» საწესდებო კაპიტალში უცხოელ ინვესტორს მას «ლ-ს» წილი არ გააჩნდა და უცხოური ინვესტიციის ¹76 ლიცენზიით 111 255 აშშ დოლარის ინვესტიცია განხორციელებული იქნა მანქანა-მოწყობილობებისა და ნედლეულის შემოტანაზე;
5. სასამართლო კოლეგიამ ჩათვალა, რომ «საბაჟო გადასახადის შესახებ» 1996 წლის კანონის მე-4 მუხლის «კ» პუნქტისა და «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადის შესახებ» 1998 წლის კანონის მე-18 მუხლის «კ» პუნქტის შეღავათი სს «ც-ზე» ვერ გავრცელდება, ვინაიდან მოპასუხის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია ამ პუნქტებით გათვალისწინებული საბაჟო გადასახადის გადახდას ან საბანკო გარანტიის დატოვებას, რომლის დაუცველობაც მისივე ბრალით მოხდა;
6. საბაჟო კოდექსის 126-ე მუხლიდან გამომდინარე, სასამართლო კოლეგიამ გაიზიარა მოსარჩელე _ საბაჟო დეპარტამენტის განმარტება, რომ საბაჟო ორგანოს საშუალება არა აქვს განსაზღვრს იმპორტის საბაჟო რეჟიმიდან ექსპორტის საბაჟო რეჟიმში გადაყვანა, თუ არ იქნება შესაბამისი საბაჟო კონტროლი განხორციელებული, საგადასახადო კოდექსის 237-ე მუხლის ანალოგიურად, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ საბაჟო ორგანო უფლებამოსილია დაარიცხოს და გადასინჯოს გადასახადის დარიცხული თანხის სისწორე საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში და ამდენად სს «ც-ის» მიმართ საბაჟო დეპარტამენტის მოთხოვნა 778563 აშშ დოლარის ეკვივალენტი საბაჟო გადასახადების დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანად და კანონიერად ჩათვალა.
თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს სს «ც-ი», რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლების საფუძველზე, გადაწყვეტილების გაუქმებასა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას ითხოვს შემდეგი მოტივით:
1. სასამართლომ გადაწყვეტილება გამოიტანა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით და სამართლებრივი შეფასება არ მისცა უზენაესი სასამართლოს მითითებას მის მიერ დანიშნული იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის საფინანსო სარევიზიო სამსახურის სპეციალისტთა 2001 წლის 1 მაისის აქტს, რომლითაც დადგენილი იყო საქმისათვის არსებითი გარემოება – იმპორტირებული ნედლეულის და მზა პროდუქციასთან შესაბამისობა, რის გასარკვევადაც დააბრუნა ფაქტობრივად უზენაესმა სასამართლომ საქმე ხელახლა განსახილველად.
2. კასატორის მიერ უზენაესი სასამართლოს მითითების შესაბამისად საოლქო სასამართლოში წარდგენილი იქნა ფირმა «ლ-თან» გაფორმებული ხელშეკრულების დამატებითი საოქმო დადგენილებები. კასატორთა აზრით საქმეში არსებითი მტკიცებულებები და სპეციალისტთა დასკვნა ადასტურებს ყველა გარემოებას, რომლითაც შესაძლებელია მათზე «საბაჟო გადასახადის შესახებ» 1996 წლის 27 დეკემბრის კანონის მე-4 მუხლის «კ» პუნქტით გათვალისწინებული შეღავათის გავრცელება, რაზეც სასამართლო კოლეგიამ ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე უარი უთხრა;
3. სასამართლო კოლეგიამ გამოიყენა «საქართველოს საბაჟო კოდექსის» მე-9 მუხლი და აღიარა დეკლარაციის უფლება საბაჟო რეჟიმის არჩევასა და შეცვლაზე, მაგრამ არ გამოიყენა ამავე კოდექსის 76-ე, 77-ე მუხლები, რომლის თანახმადაც საბაჟო პროცედურების ჩატარებისას საქონლის შესაბამის საბაჟო რეჟიმში მოქცევის მიზნით, კონტროლს საბაჟო კანონმდებლობის დაცვაზე ახორციელებს საბაჟო ორგანო, უმართებულოა სასამართლოს მითითება, თითქოს კასატორს საბაჟო ორგანოს მიმართ პრეტენზია გააჩნია, იმპორტის რეჟიმი თავად რომ არ შეეცვალა გადამუშავების რეჟიმით;
4. სასამართლომ კასატორი დაბეგრა, როგორც ამ პროდუქციის მესაკუთრე, რომელსაც აქვს მისი გაყიდვის უფლება, მაგრამ არ გაითვალისწინა სახელშეკრულებო ვალდებულება, რომლითაც «ც-ი» ვალდებულია ნედლეული მზა პროდუქციის სახით დაუბრუნოს კვლავ «ლ-ს» თუ დაიბეგრებოდა ნედლეულის იმპორტი, იგივე სახელშეცვლილი პროდუქციის ექსპორტის დროს, ხომ დაუბრუნდებოდა საწარმოს გადახდილი თანხები? კასატორის აზრით, სწორედ ეს ურთიერთობებია დარეგულირებადი «საბაჟო ტარიფებისა და გადასახადის შესახებ» საქართველოს 1998 წლის კანონის მე-18 მუხლის «ნ» პუნქტით და მე-3 ნაწილით, რაც «საბაჟო გადასახადის შესახებ» 1996 წლის კანონის მე-4 მუხლის «კ» პუნქტის მსგავსად სასამართლომ უმართებულოდ არ გამოიყენა.
5. თბილისის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უკანონობა დასტურდება საქართველოს პარლამენტის გადასახადებისა და შემოსავლების კომიტეტის 2000 წლის 4 მაისის ¹3871/4-959, პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა, კანონიერებისა და ადმინისტრაციული რეფორმების კომიტეტის 2000 წლის 22 მაისის ¹3870/4-11/10881, პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის 1997 წლის 15 სექტემბრის ¹68/254/30 და საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს 2001 წლის 4 ივლისის ¹5 –1/2-97 წერილებით, რომლებიც საბაჟო ორგანოთა კონტროლისა და პასუხისმგებლობის უზრუნველყოფაზე და მისი არაჯეროვანი შესრულების შედეგებზე ამახვილებენ ყურადღებას.
6. კასატორი ეჭვს გამოთქვამს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი წინასწარი სხდომის ჩატარებამდე იყო დაწერილი და წინასწარვე იყო მითითებული მოსამართლე მ. გ-შვილის გვარი, რამაც პროცესის 2 საათის დაგვიანებით დაწყება გამოიწვია, გ-შვილის მიერ მოქალაქეთა მიღების გამო, მაშინ როდესაც ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის სხვა მოსამართლენი თავისუფალნი იყვნენ. პროცესი სიჩქარეში და ფაცხა-ფუცხში იქნა ჩატარებული, მოპასუხეებს სიტყვის თქმასაც არ აცლიდნენ, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი კი ორ წუთში გამოქვეყნდა;
7. სასამართლომ არ გამოიყენა საერთაშორისო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მეწარმეთა ორმაგი დაბეგვრის აკრძალვა, რადგან გერმანიის ფირმა «ლ-ი» თავის მხრივ იხდის საბაჟო გადასახადს და სასამართლომ იმავე პროდუქციაზე ხელმეორედ დაბეგრა კასატორი.
ამდენად, კასატორი თბილისის საოლქო სასამართლოს კოლეგიის გადაწყვეილების გაუქმებას ითხოვს სამოქალაქო, საპროცესო კოდექსის 393-394-ე მუხლების საფუძველზე, რომ გადაწყვეტილება იურიდილად დაუსაბუთებელია, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. ამასთან კასატორი უთითებს, რომ გადაწყვეტილება გამოტანილია საოლქო სასამართლოს დაჟინებითი, ჯიუტი, უსაფუძვლო და უსაგნო დაპირისპირებით უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებასთან, რასაც, მისი აზრით, აშკარად პირადული დაპირისპირება უდევს საფუძვლად.
მოწინააღმდეგე მხარე _ საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტი საკასაციო საჩივარს არ ცნობს, ითხოვს მის დაკმაყოფლებაზე უარის თქმას და საოლქო სასამართლოს კოლეგის 2001 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას შემდეგი საფუძვლით: სასამართლომ სწორად გამოიყენა კანონი _ საბაჟო კოდექის მე-9 მუხლი, რომლის თანახმადაც პირს უფლება აქვს ნებისმიერ დროს ურჩიოს ნებისმიერი საბაჟო რეჟიმი ან შეცვალოს იგი. ვინაიდან კასატორმა თავად მიუთითაA იმპორტის საბაჟო რეჟიმი, იგი ამ რეჟიმის შესაბამისად უნდა დაიბეგროს დადგენილი წესით, რადგან «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» კანონის შეღავათები მასზე არ ვრცელდება.
საკასაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვისას, მოწინააღმდეგე მხარემ _ საბაჟო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა კვლავ დაადასტურა, რომ უცხოური ინვესტიციის ¹76 ლიცენზიის საფუძველზე საბაჟო ორგანო შეცდომით ავრცელებდა კასატორზე «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» კანონით გათვალისწინებულ შეღავათებს. საბაჟო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა ასევე აღიარა, რომ გადამუშავების საბაჟო რეჟიმი, რომელიც ფაქტობრივად მიესადაგება კასატორის მიერ განხორციელებულ იმპორტ-ექსპორტს შემოღებული იქნა 1998 წლის 1 იანვრიდან, ახალი საბაჟო კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, ხოლო მანამდე სადავო 1996 წლის 4 სექტემბრიდან 1998 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში «გადამუშავების» საბაჟო რეჟიმი, საქართველოს რესპუბლიკის 1992 წლის «საბაჟო კოდექსით» გათვალისწინებული არ იყო. მისი განმარტებით დეკლარაციაში საბაჟო რეჟიმად იმპორტის მითითება სწორია, მაგრამ კასატორი ვალდებული იყო გაეფრთხილებინა საბაჟო ორგანო, რომ იმპორტი შემოტანილ ნედლეულს გადამუშავების შემდეგ კვლავ გაიტანდა მზა პროდუქციის სახით, ასეთ შემთხვევაში საბაჟო ორგანო ტვირთზე განახორციელებდა ცალკე საბაჟო კონტროლს. ამჟამად მათთვის უცნობია შემოტანილი ნედლეული რაოდენობრივად და ხარისხობრივად არის თუ არა გატანილი მზა პროდუქციის იდენტური, თუმცა არც ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულება გააჩნათ, რომ «ც-ი» ქვეყნის შიგნით ახდენდა იმპორტირებული ნედლეულის ან მზა პროდუქციის რეალიზაციას.
სამოტივაციო ნაწილი:
საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს «ც-ის» საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია და სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპატამენტს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო პალატა იზიარებს კასაციის პირველ არგუმენტს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» და «ბ» პუნქტების საფუძველზე გაუქმების შესახებ, ვინაიდან 1996 წლის 4 სექტემბრიდან 1998 წლის 1 იანვრამდე სადავო პერიოდში სს «ც-ის» საბაჟო გადასახადით დაბეგვრის საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. სახელდობრ:
მოსარჩელე – საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტი მოითხოვდა სს «ც-ის» მიერ 1996 წლის 4 სექტემბრიდან 1999 წლის 30 ივნისამდე იმპორტირებული ნედლეულისა და მასალების დაბეგვრას, მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. საოლქო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა მხოლოდ ახალი, 1998 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედებული «საქართველოს საბაჟო კოდექსი», რაც უმართებულოა, რადგან ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მე-4 და მე-6 პუნქტების, ასევე 156-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად: «საბაჟო ურთიერთობის სფეროში გამოიყენება საბაჟო კანონმდებლობის აქტები, რომლებიც მოქმედებს საქონლის მესაკუთრის ან მფლობელის სრულ განკარგულებაში გადაცემის დღისათვის. საბაჟო კანონმდებლობის აქტებს უკუქცევითი ძალა არა აქვთ».
ამდენად, 1996 წლის 4 სექტემბრიდან 1998 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში კასატორის საბაჟო გადასახადით დაბეგვრის ნაწილში საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სამართლის ნორმების დარღვევითაა გამოტანილი, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» და «ბ» პუნქტების მიხედვით, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია, ვინაიდან სასამართლომ გამოიყენა 1998 წლის 1 იანვარს ამოქმედებული «საქართველოს საბაჟო კოდექსი», რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა 1992 წლის 21 ოქტომბერს მიღებული და იმჟამად მოქმედი «საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო კოდექსი», რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რასაც შედეგად მოჰყვა უსწორო გადაწყვეტილების გამოტანა;
2. სასამართლო კოლეგიამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია კასატორის მტკიცება, რომ ნედლეული და მასალები გადამუშავების რეჟიმით შემოჰქონდათ, ვინაიდან წარდგენილ საბაჟო დეკლარაციებში საბაჟო რეჟიმის აღმნიშვნელ გრაფაში დაფიქსირებული იყო იმპორტის რეჟიმი, ხოლო 1998 წლის 1 იანვარს ამოქმედებული «საქართველოს საბაჟო კოდექსის» მე-9 მუხლის თანახმად, პირს უფლება აქვს ნებისმიერ დროს აირჩიოს საბაჟო რეჟიმი ან შეცვალოს იგი. საკასაციო პალატა არ იზიარებს საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების მოტივს, რადგან კასატორმა გადამუშავების რეჟიმის ნაცვლად თავად მიუთითაA იმპორტის რეჟიმი, მხოლოდ ამიტომ უნდა დაიბეგროს სარჩელში მითითებული თანხით. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ 1996 წლის 4 სექტემბრიდან 1998 წლის 1 იანვრამდე მოქმედი «საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო კოდექსის» 22-ე მუხლით «გადამუშავების” საბაჟო რეჟიმი გათვალისწინებული არც იყო (რაც საბაჟოს წარმომადგენელმაც დაადასტურა), არამედ არსებობდა მხოლოდ 3 სახის საბაჟო რეჟიმი: I _ თავისუფალი მიმოქცევისათვის გაშვება საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ან მის ფარგლებს გარეთ ანუ იმპორტის რეჟიმი; II – საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო ტერიტორიაზე დროებით შემოტანა ან ამ ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ დროებით გატანა, რომლის დროსაც შემოტანილ-გატანილი საქონლის დაბრუნება უნდა მომხდარიყო ყოველგვარი ცვლილების გარეშე, გარდა ბუნებრივი ცვეთისა (მუხლი 24-ე); III – საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ტრანზიტი.
ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 1996 წლის 4 სექტემბრიდან 1998 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში გერმანიიდან იმპორტირებული ნედლეულისა და მასალების საბაჟო გაფორმებას კასატორი სწორად ახდენდა, მოქმედი საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო კოდექსის 22-ე მუხლის I პუნქტის თანახმად, საქონელს მართებულად აქცევდა თავისუფალი მიმოქცევის ანუ იმპორტის საბაჟო რეჟიმში და ამ მხრივ რაიმე დარღვევას ან შეცდომას ადგილი არ ჰქონია;
3. საკასაციო პალატა ასევე მნიშვნელოვნად მიიჩნევს საქმეში არსებულ სატვირთო-საბაჟო დეკლარაციების ¹31 გრაფაში «ტვირთის რაოდენობა და აღწერილობა» სპეციალურ აღნიშვნას, რომლითაც დაფიქსირებულია, რომ «ლ-იდან» იმპორტირებული ქსოვილები და ნედლეული კასატორს შემოჰქონდა გასხვისების უფლების გარეშე. თავისუფალი მიმოქცევის ანუ იმპორტის რეჟიმი კი როგორც, საქართველოს რესპუბლიკის ძველი საბაჟო კოდექსის 23-ე, ასევე ახალი საბაჟო კოდექსის მე-11 მუხლის თანახმად, სამართლებრივად არის საბაჟო ფორმალობების (გაფორმების) დამთავრებისა და ანგარიშსწორების (ეკონომიკური პოლიტიკის ღონისძიებათა გამოყენების) შემდეგ საქონლის ბენეფიციარისათვის (გადამაადგილებელი პირისათვის) გადაცემა სრულ განკარგვაში, რაც, ბუნებრივია, საქონლის გასხვისებასაც გულისხმობს. სს «ც-ის» მიერ ნედლეულის იმპორტისას გაფორმებულ სატვირთო-საბაჟო დეკლარაციის 31-ე გრაფაში სპეციალური აღნიშვნა «გასხვისების უფლების გარეშე», შეესაბამება შპს «ლ-თან» დადებულ ხელშეკრულებას და ნათლად ასახავს ამ ურთიერთობის სპეციფიკურ პირობას – დროებით იმპორტირებული ნედლეულისა და მასალების გადამუშავების შემდეგ მზა პროდუქციის სახით, კვლავ გერმანიაში ექსპორტირებას. ამიტომ საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო არ იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის _ საბაჟო დეპარტამენტის პრეტენზიას, რომ კასატორმა არ გააფრთხილა საბაჟო ორგანო იმპორტირებული ნედლეულის მზა პროდუქციის სახით ექსპორტის შესახებ, რის გამოც თითქოს მათ არ ჰქონდათ ტვირთების იმპორტ-ექსპორტირებისას სპეციალური საბაჟო კონტროლის განხორციელების შესაძლებლობა.
ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორი – სს «ც-ი» _ «საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო კოდექსის 22-ე მუხლის თანახმად, სწორ საბაჟო რეჟიმში აქცევდა იმპორტირებულ ნედლეულსა და მასალებს და 31-ე გრაფაში სპეციალური მინიშნებით «გასხვისების უფლების გარეშე» _ ინფორმაციას აძლევდა ტვირთის შესახებ საბაჟო ორგანოებს, რომლებიც ამავე კოდექსის 44-ე მუხლის თანახმად, თავად აწარმოებდნენ საბაჟო გაფორმების ოპერაციებს და სპეციალური კონტროლის განუხორციელებლობაზე პასუხისმგებლობაც მათვე უნდა დაეკისროთ 82-ე მუხლის მე-4 აბზაცის შესაბამისად;
4. რაც შეეხება 1998 წლის 1 იანვრიდან 1999 წლის 30 ივნისამდე პერიოდს, საკასაციო პალატა ეთანხმება საოლქო სასამართლოს კოლეგიას, რომ ახალი «საქართველოს საბაჟო კოდექსის» მე-9 მუხლის მიხედვით, პირი თვითონ ირჩევს საბაჟო რეჟიმს და ნებისმიერ დროს შეუძლია შეცვალოს იგი. შესაბამისად, კასატორს 1998 წლის 1 იანვრიდან შეეძლო იმპორტის რეჟიმი შეეცვალა კოდექსის მე-8 მუხლის «ვ» პუნქტითა და 33-37-ე მუხლებით უკვე გათვალისწინებული «გადამუშავების” რეჟიმით, რაც არ განახორციელა, მაგრამ საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა, კანონიერებისა და ადმინისტრაციული რეფორმების კომიტეტის 2000 წლის 22 მაისის ¹3870/4-11/1081; პარლამენტის გადასახადებისა და შემოსავლების კომიტეტის 2000 წლის 4 მაისის ¹3871/4-3/959, პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის 1997 წლის 15 სექტემბრის ¹68/254/3 წერილებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს მათში გამოთქმულ აზრს, რომ საბაჟო რეჟიმის არჩევაზე პირის უფლება არ ნიშნავს ფაქტობრივად განხორციელებული საბაჟო რეჟიმისაგან განსხვავებული, დეკლარაციაში არასწორად მითითებული რეჟიმით მის უკონტროლოდ დაბეგვრას, ვინაიდან საბაჟო კოდექსის 123.1 მუხლით გათვალისწინებული საბაჟო კონტროლი უპირველესად საბაჟო მიზნებისათვის საჭირო დოკუმენტებისა და ცნობების (დეკლარაციის) შემოწმებასთან ერთად, ტვირთის სწორ საბაჟო რეჟიმში მოქცევასაც გულისხმობს;
5. საკასაციო პალატა არ ეთანხმება საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას «საბაჟო გადასახადის შესახებ» 1996 წლის კანონის მე-4 მუხლის «კ» პუნქტისა და «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადის შესახებ» 1998 წლის კანონის მე-18 მუხლის «კ» პუნქტის გაუვრცელებლობის თაობაზე, ვინაიდან საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის საფინანსო-სარევიზიო სამსახურის სპეციალისტთა 2001 წლის 1 მაისის აქტით დადგინდა, რომ შპს «ლ-თან» იმპორტირებული ნედლეული, ფურნიტურა, მაკომპლექტებელი მასალები რაოდენობრივად სრულიად იყო განივთებული საექსპორტო პროდუქციაში და კასატორის მიერ წარმოებული პროდუქცია სრულად იყო ექსპორტირებული გერმანიაში, ხოლო ხარისხობრივ განივთებასთან დაკავშირებით მხედველობაში იქნა მიღებული ის გარემოება, რომ ხარისხობრივი მაჩვენებლის უკმარისობაზე პროდუქციის მიმღებს რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს, რომლის საწინააღმდეგო მტკიცებულებაც ვერ წარმოადგინა მოწინააღმდეგე მხარემ, რომელმაც გარდა ვარაუდის გამოთქმისა, ვერც ის დაადასტურა, რომ კასატორი ქვეყნის შიგნით ახდენდა იმპორტირებული ნედლეულის ან მისგან დამზადებული პროდუქციის რეალიზაციას.
ამრიგად, შპს «ლ-თან» დადებული ხელშეკრულების (პროლონგაციებით), წარმოდგენილი სატვირთო-საბაჟო დეკლარაციების, იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის აქტის საფუძველზე, საკასაციო პალატას დადგენილად მიაჩნია, რომ შპს «ლ-იდან» იმპორტირებული ნედლეული, ფურნიტურა, მაკომპლექტებელი მასალები რაოდენობრივად და ხარისხობრივად სრულად იყო განივთებული კასატორის მიერ ექსპორტირებულ მზა პროდუქციაში, ამიტომ კასატორის მოთხოვნა მის მიმართ პრეფერენციების გამოყენებაზე კანონიერია და მისი საბაჟო გადასახადით დაბეგვრის დროს გათვალისწინებული უნდა იყოს იმჟამად მოქმედი «საბაჟო გადასახადის შესახებ» საქართველოს 1996 წლის კანონის მე-4 მუხლისა და «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადის შესახებ» საქართველოს 1998 წლის კანონის მე-18 მუხლის «კ» პუნქტების, ხოლო დამატებული ღირებულების გადასახადის ნაწილში, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 101-ე მუხლის «წ» პუნქტისა და მე-3 ნაწილის შეღავათები, რომლის თანახმადაც, გადასახადისაგან გათავისუფლებულია საექსპორტო პროდუქციის დასამზადებლად განკუთვნილი ნედლეულისა და ნახევარფაბრიკატების, აგრეთვე, ტარა-შესაფუთი მასალის იმპორტი ფაქტობრივად ექსპორტირებული მზა პროდუქციის მოცულობის ფარგლებში.
მართალია, აღნიშნული ნორმები ასეთი ნედლეულისა და ნახევარფაბრიკატების საქართველოს ტერიტორიაზე შემოტანისას ითვალისწინებდა საბაჟო გადასახადის გადახდევინებას ან საბანკო გარანტიის დატოვებას ფაქტობრივად ექსპორტირებული მზა პროდუქციის ფარგლებში, რაც კასატორს არ განუხორციელებია, მაგრამ საკასაციო პალატა ადასტურებს თავის მოსაზრებას, რომ აღნიშნული მოთხოვნის დაუცველობა გამოწვეული იყო არა კასატორის ბრალით, არამედ თვით საბაჟო დეპარტამენტის მიერ «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» კანონის უსწორო ინტერპრეტაციითა და კანონის 21-ე მუხლის შეღავათების კასატორზე შეცდომით გავრცელებით, რასაც საბაჟო დეპარტამენტი ყველა ინსტანციაში აღიარებდა და რასაც ნათლად ადასტურებს საბაჟო სახელმწიფო დეპარტამენტის (სტატისტიკისა და ფინანსური მონიტორინგის სამმართველოსა და იურიდიული სამმართველოს ერთობლივი დასკვნა) 1999 წლის 23 მარტის ¹05-12/2357 წერილი.
ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს საკასაციო საჩივარს საოლქო სასამართლოს კოლეგიის გადაწყვეტილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» პუნქტით გაუქმების თაობაზე, ვინაიდან სასამართლომ არ გამოიყენა «საბაჟო გადასახადის შესახებ» კანონის მე-4 მუხლის, «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადის შესახებ» კანონის მე-18 მუხლის «კ» პუნქტები და საგადასახადო კოდექსის 101-ე მუხლის «წ» პუნქტი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილება სამართლის ნორმების დარღვევითაა გამოტანილი, რასაც შედეგად მოჰყვა საქმეზე უსწორო გადაწყვეტილების გამოტანა;
6. საკასაციო პალატა, ასევე, იზიარებს კასატორის პრეტენზიას გადაწყვეტილების სამოქალაქო საპროცესო ნორმების დარღვევით, კერძოდ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის დარღვევით გამოტანის თაობაზე, ვინაიდან სასამართლო კოლეგიამ გადაწყვეტილებაში მხოლოდ დააფიქსირა მის მიერ 2001 წლის 5 მარტის განჩინებით მოწვეული საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის სარევიზიო-საფინანსო სამსახურის სპეციალისტთა 2001 წლის 1 მაისის აქტი, მაგრამ ზემოაღნიშნული 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, არ მისცა მას სამართლებრივი შეფასება და 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, გადაწყვეტილებაში არ დაასაბუთა თავისი მოსაზრება თუ რატომ, რის საფუძველზე უარყო საქმისათვის ეს უმთავრესი და უმნიშვნელოვანესი მტკიცებულება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საპროცესო დარღვევა წარმოადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ საპროცესო დარღვევას, რასაც, ასევე, შედეგად მოჰყვა საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა;
ამდენად, საკასაციო პალატა მხარეთა მოსმენის, საქმის მასალების, საკასაციო საჩივრისა და სასამართლოს გადაწყვეტილების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია, საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია როგორც მატერიალური სამართლის, ასევე საპროცესო ნორმების დარღვევით, რის გამოც გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის «ა» და «ბ» პუნქტებისა და მე-3 ნაწილის საფუძველზე და მიღებული უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.
საკასაციო სასამართლოს საქმეში წარმოდგენილი შპს «ლ-თან» დადებული ხელშეკრულების (პროლონგაციებით), სატვირთო-საბაჟო დეკლარაციების, უცხოური ინვესტიციის ¹76 ლიცენზიის, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის აქტის საფუძველზე დადგენილად მიაჩნია ის გარემოება, რომ შპს «ლ-იდან» იმპორტირებული ნედლეულის, მასალებისა და ფურნიტურის გადამუშავებით დამზადებული პროდუქციის მთლიან ექსპორტს ახდენდა კასატორი _ სს «ც-ი» და მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა საჭირო არ არის. საკასაციო პალატა ასევე თვლის, რომ უცხოური ინვესტიციის ¹76 ლიცენზიის საფუძველზე 111255 აშშ დოლარის მანქანა-მოწყობილობებისა და ნედლეულის ფარგლებში კასატორი კანონიერად სარგებლობდა «უცხოური ინვესტიციების შესახებ» კანონის 21-ე მუხლის პრეფერენციებით, კასატორზე აგრეთვე უნდა გავრცელდეს «საბაჟო გადასახადის შესახებ» კანონის მე-4 მუხლის, «საბაჟო ტარიფისა და გადასახადის შესახებ» კანონის მე-18 მუხლის «კ» პუნქტებისა და საგადასახადო კოდექსის 101-ე მუხლის «წ» პუნქტის შეღავათი, კასაცია უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელს დაკმაყოფილებაზე უნდა ეთქვას უარი და შესაბამისად გაუქმებულად უნდა ჩაითვალოს სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით სს «ც-ის» ქონების დაყადაღების შესახებ თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000 წლის 17 თებერვლის განჩინება.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 389-ე; 399-ე; 409-ე; 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. სს «ც-ის» საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2001 წლის 6 აგვისტოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტოს საბაჟო დეპარტამენტის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
