3გ-ად-30-კ-02 31 მაისი, 2002 წ. ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

ნ. სხირტლაძე,

მ. ვაჩაძე

დავის საგანი: მიწის ნაკვეთის გამოყოფა.

აღწერილობითი ნაწილი:

წყალტუბოს სასამართლოს 08.09.95წ. გადაწყვეტილებით ი. ჩ-ძე თანაბარწილად, მოპასუხე გ. ჩ-ძესთან ერთად, ცნობილი იქნა მემკვიდრედ აწ გარდაცვლილი მშობლების პ. და ო. ჩ-ძეების დანაშთ ქონებაზე, რომელიც ირიცხება ი. ჩ-ძის ძმის _ გ. ჩ-ძის სახელზე და მდებარეობს წყალტუბოს ზონის სოფ. ...

წყალტუბოს სასამართლოს 18.06.96წ. გადაწყვეტილებით და აღმასრულებლის 15.04.99წ. აქტით ი. ჩ-ძეს წყალტუბოს ზონის სოფ. ... მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან გამოეყო მისი კუთვნილი რეალური წილი _ საცხოვრებელი ფართი 17კვ.მ და 7.1კვ.მ დამხმარე სათავსო. ი. ჩ-ძემ 14.12.2000წ. სასარჩელო განცხადებით მიმართა წყალტუბოს რაიონულ სასამართლოს. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მშობლების სიცოცხლეში და მათი გარდაცვალების შემდეგ იგი და მისი ძმა _ გ. ჩ-ძე ფლობდნენ 7647კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს, მაგრამ მიწის რეფორმის დროს სადაო მიწის ნაკვეთი მიღება-ჩაბარების აქტით მთლიანად გადაეცა გ. ჩ-ძეს, რითაც, მოსარჩელის აზრით, დაირღვა მისი უფლებები. აღნიშნულიდან გამომდინარე მოსარჩელემ მოითხოვა 7647კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან მისთვის 3823,5კვ.მ. მიწის ნაკვეთის გამოყოფა და მის საკუთრებად აღრიცხვა.

წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 06.06.01წ. გადაწყვეტილებით ი. ჩ-ძის სარჩელი მოპასუხე გ. ჩ-ძესთან სამემკვიდრეო მიწის ნაკვეთის გამოყოფისა და მის საკუთრებაში აღრიცხვის შესახებ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო. რაიონულმა სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მშობლები, მამა – პ. ჩ-ძე გარდაიცვალა 1979 წელს, დედა _ ო. ჩ-ძე 1981 წელს. ამ პერიოდისათვის მიწა იყო სახელმწიფოს საკუთრებაში და იგი საკოლმეურნეო კომლს და ცალკეულ მოქალაქეებს გადაეცემოდა მხოლოდ სარგებლობის უფლებით, შესაბამისად, მოსარჩელის მშობლების სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი სამკვიდრო მასაში ვერ შევიდოდა, ვინაიდან მათ საკუთრებას არ წარმოადგენდა. რაიონულმა სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ წყალტუბოს სასამართლოს 08.09.95წ. გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ცნობილი იქნა მემკვიდრედ მშობლების დანაშთ ქონების წილზე და ამ სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა მხოლოდ საცხოვრებელი სახლი, რომლის შესაბამისი სამკვიდრო წილი მოსარჩელემ მიიღო.

რაიონული სასამართლოს გადაწვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. ჩ-ძემ. აპელანტმა მიუთითა, რომ აღნიშნული სადაო საეზოვე მიწის ნაკვეთში დგას მშობლებისაგან მემკვიდრეობით მიღებული საცხოვრებელი სახლი. მიუხედავად იმისა, რომ იგი რეგისტრირებულია ქუთაისში, ძირითადად ცხოვრობდა და საქმიანობდა სოფ. ..., 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მოწყობილი ჰქონდა ხის სათბური. რადგან მიწა სახელმწიფოს საკუთრებაში იმყოფებოდა და არ შედიოდა მშობლების სამკვიდრო მასაში, აპელანტმა მემკვიდრეობის უფლებით მიიღო მხოლოდ სახლი, მიწის ნაკვეთი კი რჩებოდა ძმების საერთო სარგებლობაში. აპელანტმა მიუთითა, რომ მიწის რეფორმასთან დაკავშირებით სადავო მიწა მთლიანად მიღება-ჩაბარების აქტით გადაეცა გ. ჩ-ძეს, რითაც დაირღვა ძველი და ახალი კანონმდებლობის მოთხოვნები. აპელანტის აზრით, აღნიშნული მიღება-ჩაბარების აქტით მას მოუსპეს უფლება როგორც მიწაზე, ასევე ფაქტიურად წაართვეს საკუთრება სახლზე, რომლის გამოყენებისა და სარგებლობის უფლება შეუძლებელია ეზოს და გასასვლელი გზის უქონლობის გამო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტმა მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სადავო მიწის ნაკვეთის 1/2 ნაწილის მისთვის გამოყოფა საკუთრების უფლებით.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 06.05.01წ. განჩინებით საქმეში მოპასუხეებად ჩაბმული იქნენ წყალტუბოს რაიონის სოფ. ... გამგეობა და წყალტუბოს მიწის მართვის სამმართველო. ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 27.11.01წ. განჩინებით ი. ჩ-ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა წყალტუბოს რაიონული სასამართლოს 06.06.01წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 18.01.92წ. ¹48 დადგენილების მე-8 პუნქტის ბოლო აბზაცის მიხედვით, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების საწარმოებლად მიწები ქალაქად მუდმივად მცხოვრებ მოქალაქეებს გადაეცემოდათ დადგენილი ნორმის მიხედვით სოფლად მუდმივად მცხოვრებ მოქალაქეებზე მიწების გაცემის შემდეგ. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. ჩ-ძე 01.01.92 წ. მდგომარეობით არის სოფ. ... მცხოვრები და ამ სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული პირი, ი. ჩ-ძე კი 01.01.92წ. მდგომარეობით დღემდის რეგისტრირებულია ქ. ქუთაისში და არის ქალაქის მუდმივად მაცხოვრებელი. მიეკუთვნებოდა რა პირველი კატეგორიის კომლს, გ. ჩ-ძეს მიწის ნაკვეთი შეევსო ზღვრულ ნორმამდე. ი. ჩ-ძეს, როგორც ქალაქის მაცხოვრებელს, მინისტრთა კაბინეტის ზემო აღნიშნული დადგენილების მიხედვით მიწის ნაკვეთი უნდა გამოყოფოდა სოფლად მაცხოვრებელი პირისათვის ნაკვეთის გამოყოფის შემდეგ. სააპელაციო პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ ი. ჩ-ძეს შესთავაზეს მიწის ნაკვეთი სხვა ადგილას, მაგრამ მან უარი განაცხადა და მხოლოდ გ. ჩ-ძის კუთვნილი მიწის ნაკვეთიდან მოითხოვა მისთვის ნაკვეთის მოზომვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ ი. ჩ-ძის მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გასაჩივრდა ი. ჩ-ძის მიერ. კასატორი აღნიშნავს, რომ მშობლების დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე მემკვიდრეობა სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღდგენილი აქვს მშობლების გარდაცვალებიდან მრავალი წლის შემდეგ, რაც ადასტურებს იმას, რომ იგი მშობლების სიცოცხლეში და მათი გარდაცვალების შემდეგ ფლობდა და განკარგავდა მშობლების მიერ დანატოვარ სამკვიდრო ქონებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის აზრით, იგი იმთავითვე ითვლებოდა მისი მშობლების კომლის წევრად და შემდგომ მისი ძმის _ მოპასუხე გ. ჩ-ძის კომლის წევრათაც, ვინაიდან მონაწილეობას იღებდა კომლის ქონების შექმნაში. მოქმედი სსკ-ს 1323-ე მუხლი განსაზღვრავს კომლის ქონებაზე მემკვიდრეობის გახსნას, კომლში რეგისტრაციის არქონა არ უკარგავს მას კომლის ქონებაზე მემკვიდრეობის უფლებას, რადგან კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დასაბუთებულია, რომ მშობლების სიცოცხლეში და მათი გარდაცვალების შემდეგ იგი ფლობდა და განკარგავდა სამემკვიდრეო ქონებას. კასატორის ქ. ქუთაისში რეგისტრაცია, მისი აზრით, არ წარმოადგენს მისი ქალაქის მუდმივ მაცხოვრებლად ცნობის პირობას, რადგან ქ. ქუთაისში იგი არ არის ჩაბმული რაიმე შრომით საქმიანობაში, მისი საქმიანობა უკავშირდებოდა სოფ. ... მდებარე მამის საკარმიდამო ეზოს, სადაც მის წილხვედრ 600კვ.მ საკარმიდამო ნაკვეთზე მოწყობილი ჰქონდა ხის სათბური. კასატორი აღნიშნავს, რომ 1992წ. ნაკვეთის გამოყოფის მოთხოვნით შეიტანა განცხადება. მიუხედავად იმისა, რომ 1992წ. არ ჰქონდა მემკვიდრეობა აღდგენილი კომლში, ვინაიდან სამკვიდრო ქონებას ფლობდა და განკარგავდა მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, ამჟამად მოქმედი სსკ-ს 1433-ე მუხლის და 1964 წ. სსკ-ს 556-ე მუხლის თანახმად სამკვიდრო მიღებულად ეთვლება, რაც ადასტურებს საეზოვე მიწის ნაკვეთზე მფლობელობას და წარმოადგენს მიწის ნაკვეთის გაყოფის საფუძველს. ამასთანავე, სსკ-ს 1513-ე მუხლის მიხედვით ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთი, რომელზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, ითვლება მოსარგებლეთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება უძრავი ნივთებისთვის გათვალისწინებული წესები. კასატორი უთითებს, რომ სადავო ნაკვეთი წარმოადგენს საეზოვე მიწას, რომლის გარეშე შეუძლებელია საცხოვრებელი სახლით სრგებლობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ი. ჩ-ძემ მოითხოვა სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმებით ახალი გადაწყვეტილების მიღება, 1992წ. მიღება-ჩაბარების აქტში შესწორების შეტანა, რათა მას გადაეცეს საკუთრების უფლებით საეზოვე მიწის ნაკვეთის ნახევარი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების შესწავლისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

პალატა აღნიშნავს, რომ წყალტუბოს 08.09.95წ. გადაწვეტილებით დადგენილია, რომ ი. ჩ-ძე ცნობილია გ. ჩ-ძესთან თანაბარწილად მშობლების დანაშთი ქონების მემკვიდრედ. წყალტუბოს რაიონის სასამართლოს 08.09.95წ., 16.06.96წ. გადაწყვეტილებებით, აღმასრულებლის 15.04.99 წ. აქტით ი. ჩ-ძეს საცხოვრებელი სახლიდან გამოეყო მისი კუთვნილი 1/2 რეალური წილი. შენობა-ნაგებობა წარმოადგენს იმ მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს, რომელზედაც იგი არის განლაგებული. აღნიშნული ურთიერთკაშვირის გამო, შენობის ნაწილზე საკუთრების უფლება პროპორციულად ვრცელდება აგრეთვე შენობის მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთის შენობის ნაწილზე. აღნიშნული არაა დამოკიდებული ურთიერთობის მონაწილეთა ნებაზე. დამოუკიდებელი სანივთო უფლება არსებით შემადგენელ ნაწილზე შეუძლებელია. მართალია, მშობლების დანაშთი ქონება არ მოიცავდა საკარმიდამო ნაკვეთს, რომელიც იმჟამად სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა, მაგრამ ი. ჩ-ძეს, როგორც თავისი მშობლების მემკვიდრეს, ნაკვეთზე განლაგებული ინდივიდუალური სახლის ნაწილის მესაკუთრეს, ჰქონდა საკარმიდამი ნაკვეთის ნაწილით სარგებლობის აქცესორული უფლება. «საქართველოს რესპუბლიაკში სასოფლო-სამეურნეო დანიშულების მიწის რეფორმის შესახებ" მინისტრთა კაბინეტის 18.01.92წ. ¹48 დადგენილების მე-5 პუნქტის მიხედვით მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოთ გადავიდა მათ კერძო საკუთრებაში. ამავე დადგენილების მე-7 პუნქტის თანახმად, სოფლის ყოფილ მკვიდრთ მიწები გამოეყოფოდათ კერძო საკუთრებაში, თუ მათ მემკვიდრეობით მიღებული აქვთ საცხოვრებლი სახლი ან სახლის ნაწილი. ამასთანავე, «სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ" კანონის ამოქმედების თაობაზე" საქართველოს პარლამენტის 22.03.96წ, დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად, 1992 წლამდე კომლების, ოჯახის კანონიერ სარგებლობაში არსებული საბაღე, საბოსტნე, სააგარაკო, სამოსახლო, საკარმიდამო ნაკვეთები გამოცხადდა მათ კერძო საკუთრებად. ამდენად, მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილზე უფლება იწვევს მიწის ნაკვეთის ნაწილზე აქცესორულ უფლებას. შესაბამისად, ი. ჩ-ძეს, როგორც საცხოვრებელი სახლის ნაწილის მესაკუთრეს, მიწის კოდექსის 82-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (14.09.87წ. რედაქციით) მიხედვით სარგებლობაში ეკუთვნოდა საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის გარკვეული ოდენობა, რომელიც აუცილებელია ნაგებობის კუთვნილი წილის შესანახად და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოებისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქმეზე უნდა დადგინდეს მიწის რეფორმის დაწყებამდე საკარმიდამო ნაკვეთის თავდაპირველი ოდენობა, რომლიდანაც კასატორს საკუთრებაში უნდა გამოეყოს მიწის ნაკვეთის ის ნაწილი, რომლითაც სარგებლობის უფლება ჰქონდა ი. ჩ-ძეს. რაც შეეხება მიწის რეფორმის შედეგად საკარმიდამო ნაკვეთის შევსებას, კასატორი არ არის უფლებამოსილი მოითხოვოს აღნიშნული ნაკვეთიდან წილი, ვინაიდან იგი მოპასუხეს _ გ. ჩ-ძეს გამოეყო როგორც სოფლის მუდმივ მაცხოვრებელს, უკანასკნელი, კასატორთან შედარებით, სარგებლობდა სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთის უპირატესი გამოყოფის უფლებით. ამასთანავე, საქმეზე დადგენილად არის ცნობილი, რომ ი. ჩ-ძემ 26.03.01წ. აქტის მიხედვით უარი განაცხადა მისთვის სხვა ადგილას გამოყოფილ მიწის ნაკვეთზე.

პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ქ. ქუთაისში მისი რეგისტრაცია არ წარმოადგენს მისი ქალაქის მუდმივ მაცხოვრებლად მიჩნევის საფუძველს, ვინაიდან ქალაქში იგი არ არის ჩართული რაიმე შრომით საქმიანობაში და ამდენად, კასატორი გ. ჩ-ძესთან ერთად სოფლად მუდმივ მაცხოვრებლად უნდა იქნეს მიჩნეული. «საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციისა და პირადობის დამადასტურებელი წესის შესახებ" საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, რეგისტრაცია წარმოებს სწორედ საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით. ქ. ქუთაისში კასატორის რეგისტრაცია სწორედ რომ ქალაქად მისი მუდმივი საცხოვრებლის მიჩნევის საფუძველს წარმოადგენს, აღნიშნულს არ ცვლის ის გარემოება, რომ ი. ჩ-ძე არ არის ჩაბმული ქალაქად რაიმე შრომით საქმიანობაში და სამკვიდროს დაეუფლა მშობლების გარდაცვალებისთანავე.

უმართებულოა აგრეთვე კასატორის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე, ი. ჩ-ძე იყო ჯერ მისი მშობლის, ხოლო შემდგომში მისი ძმის _ გ. ჩ-ძის კომლის წევრი. პალატა კასატორის ყურდღებას ამახვილებს იმაზე, რომ წყალტუბოს რაიონის სასამართლოს 08.09.95წ. ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ი. ჩ-ძე მოპასუხის _ გ. ჩ-ძის თანაბარწილად ცნობილ იქნა მემკვიდრედ მშობლების დანაშთ ქონებაზე იმ მოსაზრებით, რომ სოფ. ... კოლმეურნეობა 1969 წელს გაუქმდა, შესაბამისად მიჩნეულ იქნა, რომ გ. ჩ-ძეზე ვრცელდება მუშა-მოსამსახურის კატეგორიის და არა კომლის წევრის უფლება, დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ სამკვიდრო მშობლების გარდაცვალებისთანავე გაიხსნა, რომლის ფლობას ი. ჩ-ძე შეუდგა სამკვიდროს გახსნისთანავე. ამდენად, არ არსებობს კასატორის გ. ჩ-ძის კომლის წევრად მიჩნევის საფუძველი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება არ ემყარება კანონმდებლობის მოთხოვნებს და საქმეში დაცულ მტკიცებულებებს. საქმის მითითებულ გარემოებათა დამატებითი გამოკვლევის შედეგად შესაძლებელი იქნება ი. ჩ-ძის კუთვნილი საკარმიდამო ნაკვეთის ოდენობის დადგენა, საქმეზე კანონშესაბამისი გადაწყვეტილების მიღება.

სარეზოლუციო ნაწილი:

პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე, 399-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კასატორის _ ი. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ. გაუქმდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 27.11.01წ. განჩინება.

2. საქმე ხელახლა განხილვისათვის დაუბრუნდეს ქუთაისის საოლქო სასამართლოს იმავე პალატას.

3. სახელმწიფო ბაჟის გადახდის საკითხი გადაწყდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებისას.

4. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.