3გ/ად-31-კ-02 17 მაისი, 2002 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ბ. მეტრეველი (თავმჯდომარე),

მ. ვაჩაძე,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის გადახდილი თანხების დაბრუნება.

აღწერილობითი ნაწილი:

შპს «გ-ს” წარმომადგენელმა დ. ღ-ძემ და ფიზიკურმა პირმა _ მ. ღ-ძემ 2000 წლის 17 აპრილს სარჩელით მიმართეს თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსაგან კოოპერტიული ბინათმშენებლობისათვის გადახდილი თანხის 103 000 ლარის ანაზღაურება მოითხოვეს. მოსარჩელეებმა მოპასუხეებად საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტრო დაასახელეს. მოსარჩელეები სარჩელის საფუძვლად შემდეგ გარემოებებზე მიუთითებდნენ:

საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ «მ.”-ის ანგარიშზე 1987_1992 წლებში მოსარჩელე შპს «გ-მ” მ. ღ-ძის სახელზე 130 000 საბჭოთა მანეთი გადარიცხა. გათვალისწინებული იყო, რომ მითითებული თანხით მ. ღ-ძისთვის ქ.თბილისში, ... ქუჩაზე 200 კვ.მ ფართის 5 ოთახიანი ბინის მშენებლობა 1992 წლისათვის უნდა დასრულებულიყო.

ქვეყანაში განვითარებული მოვლენების გამო კოოპერეტიული ბინათმშენებლობა შეჩერდა და კოოპერატივის წევრთა მიერ კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის გადახდილი თანხები სახელმწიფოს მიერ საშინაო ვალში იქნა აღებული. მოცემული კატეგორიის პირთა დაკმაყოფილების მიზნით 2000 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტით გათვალისწინებულ იქნა 13 მილიონი ლარი. მ. ღ-ძემ და შპს “გ-მ” თავიანთი მოთხოვნის დაკმაყოფილება სწორედ ამ თანხებიდან მოითხოვეს.

მოპასუხე _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ «სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად, კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულ იქნა სახელმწიფო საშინაო ვალად. ამასთან, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ¹226 11.10.99 ბრძანებით, მითითებული თანხების ანაზღაურება არა ანდივიდუალური პრინციპით, არამედ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მიერ დამტკიცებული რიგითობის დაცვით იქნა გათვალისწინებული. ამდენად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არ იყო უფლებამოსილი, შეეცვალა დამტკიცებული რიგითობა.

მოპასაუხე აქვე აღნიშნავდა, რომ შპს «გ-სა” და მ. ღ-ძის მიერ 103 000 ლარის მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო, რადგან საქართველოს მშენებლობისა და ურბანიზაციის მინისტრის 22.12.99 წლის ბრძანების თანახმად, ... ქუჩაზე 1კვ.მ. ფართის საბაზრო ღირებულება 230 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარით განისაზღვრა, რის გამოც ასანაზღაურებელი იყო 72 723 ლარი.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000წ. 29 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, «2000 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” კანონით გათვალისწინებული სახსრებიდან, მ. ღ-ძის სასარგებლოდ 72 723 ლარის გადახდა დაეკისრა.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ. მან თავისი მოთხოვნა პირველ ინსტანციაში გაცხადებულ არგუმენტებს დააფუძნა და დამატებით აღნიშნა, რომ შპს «გ.” არასათანადო მოსარჩელეს წარმოადგენდა და შპს «გ-ს” მ. ღ-ძის ბინის მშენებლობისათვის გადახდილი თანხის მოთხოვნის უფლება არ გააჩნდა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენლის შუამდგომლობის საფუძველზე, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაცია საქმეში მესამე პირად იქნა ჩაბმული, ხოლო იმავე სასამართლოს 2001 წლის 4 აპრილის განჩინებით, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის წარმომადგენლის ა. თ-ძის მიერ დაყენებული შუამდგომლობის თანახმად, საქმეში მესამე პირად კოოპერატივი «მ.” იქნა ჩართული.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001 წ. 9 ნოემბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2000 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება და საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

სააპელაციო პალატამ შემდეგზე მიუთითა:

საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უდავოა, რომ კოოპერატიული ბინათმშენებლობისათვის მ. ღ-ძის მიერ გადახდილი თანხა სახელმწიფო საშინაო ვალს წარმოადგენდა. ამდენად, ის საკითხი რომ მ. ღ-ძეს სახელმწიფოს მხრიდან უნდა მიეღო ანაზღაურება, დადგენილია. საოლქო სასამართლომ მნიშვნელოვან გარემოებად მიიჩნია ის საკითხი, თუ რა ეტაპზე გააჩნდა მ. ღ-ძეს გადახდილი თანხების კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება. «სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონისა და ფინანსთა მინისტრის ¹226 11.10.99წ. ბრძანების თანახმად, სახელმწიფოს მიერ ვალის გადახდა ხორციელდება საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მიერ დამტკიცებული რიგითობის შესაბამისად. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს _ მიუხედავად იმისა, რომ მ. ღ-ძე არ წარმოადგენდა ასოციაციის წევრს, მასზე მაინც უნდა გავრცელებულიყო ფინანსთა მინისტრის ზემომითითებული ბრძანების მოთხოვნები, რადგან იგი კოოპერატივ «მ-ის” წევრი იყო, რომელიც, თავის მხრივ, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციაში შედიოდა და მასზეც იგივე მოთხოვნები ვრცელდებოდა.

მ. ღ-ძე კოოპერატივ «მ.»-ის კრების ოქმში საკომპენსაციო თანხების მიღების მიზნით დამტკიცებულ სიაში 29 ნომრად იყო დაფიქსირებული. საოლქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რადგან მ. ღ-ძეს არც ფინანსთა მინისტრის ¹226 ბრძანება და არც კოოპერატივ «მ.”-ის კრების ოქმი სადავოდ არ გაუხდია, მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება რიგითობის წესების დაცვით უნდა მომხდარიყო. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 366-ე მუხლის მოთხოვნაზე მიუთითა და აღნიშნა, რომ ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა მ. ღ-ძეს ვადაზე ადრე არ შეეძლო. ამდენად, სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო არ იყო უფლებამოსილი, შეეცვალა დადგენილი რიგითობა და მ. ღ-ძისათვის თანხების ანაზღაურება დამტკიცებული რიგითობის დარღვევით, ვადაზე ადრე განეხორციელებინა.

ამავე გადაწყვეტილებით სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ფინანსთა სამინისტროს მოსაზრება და მიიჩნია, რომ მოცემულ დავაში შპს «გ.” სათანადო მოსარჩელეს არ წარმოუდგენდა, რადგან საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებანი არ ადასტურებდნენ მის რომელიმე კოოპერატივის წევრობას. ხოლო ის საკითხი, რომ მ. ღ-ძის კოოპერატიული 5 ოთახიანი ბინათმშენებლობისთვის მან (შპს «გ-მ») გადაიხადა თანხა, მასა და მ. ღ-ძის შორის წარმოშობილ ურთიერთობას წარმოადგენდა და მათ შორისვე უნდა დარეგულირებულიყო.

გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ვადა დამდგარი არ იყო, სასამართლო კოლეგიამ არ ჩათვალა მიზანშეწონილად ემსჯელა თანხის ოდენობაზე, რადგან არც ერთ მხარეს სადავოდ არ გაუხდია მშენებლობისა და ურბანიზაციის მინისტრის 22.12.99 ბრძანება, რომლითაც თბილისის სხვადასხვა რაიონებში 1კვ.მ ფართის საბაზრო ღირებულება სხვადასხვაგვარად განისაზღვრა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს 2001წ. 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მ. ღ-ძემ და შპს «გ-მ” და მიუთითეს, რომ მ. ღ-ძეზე არ უნდა გავრცელებულიყო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მიერ დამტკიცებული რიგითობა, რადგან სამოქალაქო კოდექსის 1512-ე მუხლის თანახმად, კოოპერატივები გაუქმებული იყო. კასატორებმა სადავოდ ის გარემოებაც მიიჩნიეს, რომ გაუქმებული კოოპერატივის საერთო კრების მიერ დამტკიცებული რიგითობა არ უნდა ჩათვლილიყო იურიდიული ძალის მქონედ. ამასთან, კანონშეუსაბამო იყო კრების მიერ რიგითობით მ. ღ-ძის 29-ედ დაფიქსირება, რადგან მას კოოპერატივ «მ.”-ში პირველს ჰქონდა შეტანილი თანხები და პირველს უნდა მიეღო კომპენსაცია.

კასატორები აქვე დაამატებენ, რომ საქმე განხილული უნდა ყოფილიყო არა ადმინისტრაციული, არამედ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

შპს «გ-მ» საქმის განხილვამდე უარი თქვა თავის საკასაციო საჩივარზე, რის გამოც საკასაციო პალტის მიერ შპს «გ-ს» საკასაციო საჩივრის წარმოება საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი მუხლის, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლისა და 272-ე მუხლის «გ» ქვეპუნქტის შესაბამისად შეწყდა და განხილულ იქნა მხოლოდ მ. ღ-ძის საკასაციო საჩივარი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციული და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება და დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა და თვლის, რომ მ. ღ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 9 ნოემბრის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატამ გადაწყვეტილების მიღებისას გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სწორად განმარტა იგი.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას და დადგენილად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ «საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის” 1512-ე მუხლისა და “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის I-ლი ნაწილის «ზ” ქვეპენქტის შესაბამისად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივებში ბინათმშენებლობისთვის მოქალაქეთა მიერ გადახდილი თანხები სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ექვემდებარება ანაზღაურებას. ამდენად, ის საკითხი, რომ მ. ღ-ძეს, როგორც საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ «მ.”-ის წევრს, სახელმწიფოს მხრიდან ... ქუჩაზე 5 ოთახიანი ბინისათვის გადახდილი თანხის ანაზღაურება ეკუთვნის, საოლქო სასამართლოს მიერ მართებულად არის დადგენილად მიჩნეული. ამ ეტაპზე მსჯელობის საგანს წარმოადგენს მხოლოდ ის გარემოება, დამდგარია თუ არა მ. ღ-ძის მოთხოვნის ვადა.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად განმარტა კანონის მოთხოვნები, მიუთითა რა შემდეგზე:

«სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის I ნაწილის «ზ” ქვეპუნქტის საფუძველზე, სახელმწიფო საშინაო ვალად იქნა აღიარებული კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს მიერ აღებული ვალდებულება. ამასთან, «საქართველოს 1999 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” კანონის შესაბამისად, 1999 წლის 30 ივნისს საქართველოს პრეზიდენტმა გამოსცა ¹413 ბრძანებულება “ზოგიერთი სახის კოოპერატიულ ბინათმშენებლობასთან დაკავშირებით სახელმწიფოს საშინაო ვალის დაფარვის ღონისძიებათა შესახებ», რომლის საფუძველზეც, თავის მხრივ, მიღებულ იქნა ფინანსთა მინისტრის 1999 წლის 11 ოქტომბერის ¹226 ბრძანება «საქართველოში კოოპერატიული ბინათმშენებლობის დაუმთავრებლობით წარმოქმნილი სახელმწიფო საშინაო ვალის დაფარვის წესის შესახებ». აღნიშნული ნორმატიული აქტებით გათვალისწინებულ იქნა, რომ კოოპერატივის თითოეული წევრის საკომპენსაციო ერთჯერადი გასაცემი თანხის ოდენობა განისაზღვრებოდა 1 კვ.მ ფართის საბაზრო ღირებულების გათვალისწინებით. თანხები გაცემულ იქნებოდა საქართველოს საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრთა უფლებების დაცვის ასოციაციის მიერ დადგენილი რიგითობის დაცვით.

საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის მინისტრის 1999 წლის 22 დეკემბრის ბრძანებით კოოპერატიული საცხოვრებელი სახლების ბინათმშენებლობის ერთჯერადი საკომპენსაციო თანხების გასაცემად 1 კვ.მ ფართზე საბაზრო ღირებულება იქნა დამტკიცებული. მითითებული ბრძანებით ... ქუჩაზე 1კვ.მ ფართის საბაზრო ღირებულება 230 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარად განისაზღვრა. თვით კოოპერატივ «მ.”-ის წევრთა თანხების ანაზღაურების რიგითობა კოოპერატივის საერთო კრების მიერ იქნა გადაწყვეტილი და კასატორი მ. ღ-ძე დამტკიცებულ სიაში რიგითობით 29-ე ადგილს იკავებდა.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ რადგან მ. ღ-ძის მიერ საქმის არსებითად განხილვისას არ ყოფილა გასაჩივრებული კოოპერატივ «მ.”-ის საერთო კრების ოქმისა და ასოციაციის მიერ დადგენილი რიგითობა, ასევე, სადავო არ გამხდარა ზემოდასახელებული ნორმატიული აქტების კანონიერება, ისინი იურიდიული ძალის მქონეა და, შესაბამისად, კასატორისათვის თანხების ანაზღაურება უნდა მოხდეს დადგენილი რიგითობისა და წესის დაცვით. ამდენად, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მ. ღ-ძის მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ კასატორს საკომპენსაციო თანხების მოთხოვნის უფლება მხოლოდ მას შემდეგ აქვს, რაც მოხდება სიაში მასზე წინ მდგომთა დაკმაყოფილება.

საკასაციო სასამართლო აქვე დაამატებს, რომ მ. ღ-ძემ საკასაციო საჩივრით კოოპერატივ «მ.”-ის საერთო კრებისა და ასოციაციის მიერ დადგენილი რიგითობაBგაასაჩივრა და მიუთითა, რომ რადგან მას ბინათმშენებლობისათვის შენატანი პირველს ჰქონდა გადახდილი, ანაზღაურებაც, შესაბამისად, მას პირველს უნდა მიეღო. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 406-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება დაუშვებელია. ამდენად, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი იმსჯელოს მ. ღ-ძის მიერ საკასაციო საჩივარში დაყენებულ მოთხოვნაზე, რადგან კასატორს აღნიშნული მოთხოვნა ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში არ დაუყენებია.

საკასაციო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია საოლქო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 366-ე მუხლის შესაბამისად, მ. ღ-ძის ვალდებულების შესრულების ვადა არ დამდგარა და იგი (კრედიტორი) არ არის უფლებამოსილი შესრულება ვადაზე ადრე მოითხოვოს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ. ღ-ძის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1-ლი და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ღ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა პალატის 2001 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

3. მ. ღ-ძე გათავისუფლდეს საკასაციო საჩივრისათვის სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.